໘. ວຣຸຓວຄ຺ໂຄ

[໗໑] ໑. ວຣຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ທິວເສ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫາຍກາ ຕິໍສມຕ຺ຕາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜວຕ຺ຖາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາຊນປຣິວຸຕາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄມາຬກສາລມາຬກາທີສຸ ໂຖກໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ສຕ຺ຖຣິ ສຸຣຠິຄນ຺ຘວາສິຕາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ເນ ສປຣິວາຣາ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຈກ຺ກງ຺ກິຕຕເລສຸ ຜຸລ຺ລປທຸມສສ຺ສິຣິເກສຸ ປາເທສຸ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຍຖາ ຍຖາ ໂຂ ມຍໍ ຠຄວຕາ ຘມ຺ມໍ ເທສິຕໍ ອາຊານາມ, ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສຠາໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ, ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ເຕ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວສ຺ສານິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ສນ຺ຕິເກ ວສິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປິຍາກປ຺ປິຍໍ ຎຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ອນຸໂມທນາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈີວຣານິ ສິພ຺ເພຕ຺ວາ ຣຊິຕ຺ວາ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠເວສຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓຠຍຠີຕາ, ເຕສໍ ໂນ ສໍສາຣປຣິໂມຈນຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ສປ຺ປາຍໍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ‘‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ນາເມນ ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ກຸສີໂຕ ຫີນວີຣິໂຍ ຣສຄິທ຺ໂຘ. ໂສ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ເນວ ອຣຎ຺ເຎ ວສິຕຸໍ, ນ ປຘານໍ ປທຫິຕຸໍ, ນ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍາຍ ຍາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ໂກ ເມ ຄມເນນ ອຕ຺ໂຖ, ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ເຕປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕເຕມາສໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຆເຏນ຺ຕາ ວາຍມນ຺ຕາ ວິປສ຺ສນາຄພ຺ຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປຖວິໍ ອຸນ຺ນາທຍມານາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ສາ ປວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ທິສ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ. ເຕ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ, ສຕ຺ຖາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ປສໍສິ. ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ເຕສໍ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ເຕປິ ໂຂ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕເມວ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອນຸຊານິ. ເຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິເວຓໍ ອຄມໍສຸ.

ອຖ ໂສ ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອຕິເວເຄນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໂກວ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິ, ອູຣຸຏ຺ຐິກໍ ຠິຊ຺ຊິ, ເວທນາ ມຫນ຺ຕາ ຊາຕາ. ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕານໍ ຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖ ເນ ອຸປຏ຺ຐານເວລາຍໍ ອາຄເຕ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສາມາ’ຕິ ຫິຍ຺ໂຍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍໂກ ກຸຏຸມ຺ພິກປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອກາເລ ອຕິເວເຄນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຠິຠູໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິໂຕ, ອູຣຸຏ຺ຐິສ຺ສ ຠິນ຺ນໍ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ອຕ຺ຕໂນ ຫີນວີຣິຍຠາເວນ ອກາເລ ອຕິເວເຄນ ວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພເປສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນນ຺ຕຣາຍໍ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ອຖສ຺ສ ເຕ ມາຓວາ ເອກທິວສໍ ທາຣຸໍ ອາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣູນິ ອຸທ຺ຘຣິໍສຸ. ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ກຸສີຕມາຓໂວ ມຫນ຺ຕໍ ວຣຸຓຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸກ຺ຂຣຸກ຺ໂຂ ເອໂສ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ທາຣູນິ ປາເຕຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກາກຈ຺ຉມາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ອິຕເຣ ມາຓວກາ ທາຣຸກລາເປ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕໍ ປາເທນ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໂພເຘຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ກຸສີຕມາຓໂວ ອຸຏ຺ຐາຍ ອກ຺ຂີນິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອວິຄຕນິທ຺ໂທວ ວຣຸຓຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຠຎ຺ຊນ຺ໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕໂກຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອກ຺ຂິໍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ຕໍ ປິຘາຍ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອລ຺ລທາຣູນິ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທາຣຸກລາປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕຫິ ປາຕິຕານໍ ທາຣູນໍ ອຸປຣິ ປາເຕສິ.

ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ຊນປທຄາມເກ ເອກໍ ກຸລໍ ‘‘ສ຺ເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວາຈນກໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ນິມນ຺ເຕສິ. ອາຈຣິໂຍ ມາຓວເກ ອາຫ ‘‘ຕາຕາ, ສ຺ເວ ເອກໍ ຄາມກໍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ນິຣາຫາຣາ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ ຄນ຺ຕຸໍ, ປາໂຕວ ຍາຄຸໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໂກຏ຺ຐາສຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕໂກຏ຺ຐາສຎ຺ຈ ສພ຺ພມາທາຍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ປາໂຕວ ຍາຄຸປຈນຕ຺ຖາຍ ທາສິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຂິປ຺ປໍ ໂນ ຍາຄຸໍ ປຈາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ທາຣູນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ອຸປຣິ ຐິຕານິ ອລ຺ລວຣຸຓທາຣູນິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມຸຂວາຕໍ ທທມານາປິ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ສູຣິຍໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ມາຓວກາ ‘‘ອຕິທິວາ ຊາໂຕ, ອິທານິ ນ ສກ຺ກາ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມິໍສຸ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ນ ຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອາຈຣິຍ ນ ຄຕມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ກຸສີຕມາຓໂວ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ທາຣູນມຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຣຸຓຣຸກ຺ຂມູເລ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເວເຄນ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອກ຺ຂິໍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອລ຺ລວຣຸຓທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອມ຺ເຫຫິ ອານີຕທາຣູນໍ ອຸປຣິ ປກ຺ຂິປິ. ຍາຄຸປາຈິກາ ຕານິ ສຸກ຺ຂທາຣຸສຎ຺ຎາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວ ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນາ ອຸຊ຺ຊາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອິມິນາ ໂນ ກາຣເຓນ ຄມນນ຺ຕຣາໂຍ ຊາໂຕ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ມາຓເວນ ກຕກມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘພາລານໍ ກມ຺ມໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູປາ ປຣິຫານິ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ –

໗໑. ‘‘ໂຍ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານິ, ປຈ຺ຉາ ໂສ ກາຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ວຣຸຓກຏ຺ຐຠຎ຺ໂຊວ, ສ ປຈ຺ຉາ ມນຸຕປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສ ປຈ຺ຉາ ມນຸຕປ຺ປຕີຕິ ໂຍ ໂກຈິ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອິທໍ ປຸພ຺ເພ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອິທໍ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ ອວີມໍສິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພ ກຣຓີຍານິ ປຐມເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພກມ຺ມານິ ປຈ຺ຉາ ກໂຣຕິ, ອຍໍ ວຣຸຓກຏ຺ຐຠຎ຺ໂຊ ອມ຺ຫາກໍ ມາຓວໂກ ວິຍ ໂສ ພາລປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຉາ ອນຸຕປ຺ປຕິ ໂສຈຕິ ປຣິເທວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອິມໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ອກ຺ຂິເຠທໍ ປຕ຺ໂຕ ມາຓໂວ ອູຣຸເຠທໍ ປຕ຺ຕຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ເສສມາຓວາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຣຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໗໒] ໒. ສີລວນາຄຣາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ໂປສສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຘມ຺ມສຠາຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອກຕຎ຺ຎູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ອກຕຎ຺ຎູ, ປຸພ຺ເພປິ ອກຕຎ຺ຎູເຍວ, ນ ກທາຈິ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຫຕ຺ຖິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສພ຺ພເສໂຕ ອໂຫສິ ຣຊຕປຸຎ຺ຊສນ຺ນິໂຠ, ອກ຺ຂີນິ ປນສ຺ສ ມຓິຄຸຬສທິສານິ, ປຎ຺ຎາຍມານານິ ປຎ຺ຈ ປສາທານິ ອເຫສຸໍ, ມຸຂໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ, ໂສຓ຺ຑາ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓພິນ຺ທຸປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຣຊຕທາມໍ ວິຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາທາ ກຕລາຂາຣສປຣິກມ຺ມາ ວິຍ. ເອວມສ຺ສ ທສຫິ ປາຣມີຫິ ອລງ຺ກໂຕ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕໍ ສກລຫິມວນ຺ເຕ ວາຣຓາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ອສີຕິສຫສ຺ສວາຣຓປຣິວາໂຣ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ວສມາໂນ ອປຣຠາເຄ ຄເຓ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຄຓມ຺ຫາ ກາຍວິເວກາຍ ເອກໂກວ ອຣຎ຺ເຎ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສີລວນ຺ຕຕາຍ ຈ ປນສ຺ສ ‘‘ສີລວນາຄຣາຊາ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ.

ອເຖໂກ ພາຣາຓສິວາສິໂກ ວນຈຣໂກ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຊີວຠຓ຺ຑກໍ ຄເວສມາໂນ ທິສາ ວວຕ຺ຖາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຣິເທວມາໂນ ວິຈຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ພລວປຣິເທວິຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປຸຣິສໍ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ໂຈທິໂຕ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ຠີໂຕ ປລາຍິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປລາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນ ອຄມາສິ, ໂສ ປຸນ ປລາຍິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຐິຕກາເລ ຐຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ວາຣໂຓ ມມ ປລາຍນກາເລ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຐິຕກາເລ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນາຍໍ ມຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖກາໂມ, ອິມມ຺ຫາ ປນ ມໍ ທຸກ຺ຂາ ມາເຈຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ໂຠ ຕ຺ວໍ ປຸຣິສ, ປຣິເທວມາໂນ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ທິສາ ວວຕ຺ຖາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ມຣຓຠເຍນາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ເນຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ຜລາຜເລຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ປຸຣິສ, ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ຕໍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປຖໍ ປາຍາສິ.

ອຖ ໂຂ ໂສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ປຸຣິໂສ ‘‘ສເຈ ໂກຈິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ຣຸກ຺ຂນິມິຕ຺ຕໍ ປພ຺ພຕນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຄາມິມຫາມຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ອປຸຈ຺ຉິໂຕປິ ມາ ກສ຺ສຈິ ອາຈິກ຺ຂີ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍເຍວ ອຄມາສິ. ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸວິຈຣນ຺ໂຕ ທນ຺ຕກາຣວີຖິໍ ປຕ຺ວາ ທນ຺ຕກາເຣ ທນ຺ຕວິກຕິໂຍ ກຸຣຸມາເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນ ໂຠ, ຊີວທນ຺ຕມ຺ປິ ລຠິຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ? ‘‘ໂຠ, ກິໍ ວເທສິ, ຊີວທນ຺ໂຕ ນາມ ມຕຫຕ຺ຖິທນ຺ຕໂຕ ມຫຄ຺ຆຕໂຣ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຫໍ ໂວ ຊີວທນ຺ຕໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂຣກກຈໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ, ສາມິ, ທຸຄ຺ຄໂຕ ກປໂຓ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ທນ຺ຕຂຓ຺ຑໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສເຈ ທສ຺ສຖ, ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເຕນ ມູເລນ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ ໂຠ, ທນ຺ຕໍ ເຕ ທສ຺ສາມິ, ສເຈ ທນ຺ຕກປ຺ປນຕ຺ຖາຍ ກກຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກກຈໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫິ ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທນ຺ເຕ ກກເຈນ ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາເທ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຄນິສິນ຺ນກໍ ນິສີທິ. ໂສ ທ຺ເວປິ ອຄ຺ຄທນ຺ເຕ ຉິນ຺ທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ທນ຺ເຕ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ນາຫໍ ‘ເອເຕ ທນ຺ຕາ ມຍ຺ຫໍ ອປ຺ປິຍາ ອມນາປາ’ຕິ ທມ຺ມິ, ອິເມຫິ ປນ ເມ ທນ຺ເຕຫິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສພ຺ພຘມ຺ມປຏິເວຘນສມຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓທນ຺ຕາວ ປິຍຕຣາ, ຕສ຺ສ ເມ ອິທໍ ທນ຺ຕທານໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓປຏິວິຊ຺ຌນຕ຺ຖາຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຣາຘນໍ ກຕ຺ວາ ທນ຺ຕຍຸຄລໍ ອທາສິ.

ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ມູເລ ຂີເຓ ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທນ຺ເຕ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ລທ຺ຘມູລໍ ມຍ຺ຫໍ ອິຓໂສຘນມຕ຺ຕເມວ ຊາຕໍ, ອວເສສທນ຺ເຕ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ອວເສສທນ຺ເຕ ອທາສິ. ໂສ ເຕປິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ຊີວິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ມູລທາຐາ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິສີທິ. ໂສ ປາປປຸຣິໂສ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊຕທາມສທິສໍ ໂສຓ຺ຑໍ ມທ຺ທມາໂນ ເກລາສກູຏສທິສໍ ກຸມ຺ຠໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸໂຠ ທນ຺ຕໂກຏິໂຍ ປຓ຺ຫິຍາ ປຫຣນ຺ໂຕ ມໍສໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຂຣກກເຈນ ມູລທາຐາ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທສ຺ສນູປຈາຣໍ ວິຊຫນ຺ເຕເຍວ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປາປປຸຣິເສ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາ ຆນປຖວີ ສິເນຣຸຍຸຄນ຺ຘຣາທໂຍ ມຫາຠາເຣ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉານິ ຄູຖມຸຕ຺ຕາທີນິ ຈ ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ຕສ຺ສ ອຄຸຓຣາສິໍ ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ວິຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິວຣໍ ອທາສິ. ຕາວເທວ ອວີຈິມຫານິຣຍໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠິປຸຣິສໍ ກຸລສນ຺ຕເກນ ກມ຺ພເລນ ປາຣຸປນ຺ຕີ ວິຍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ.

ເອວໍ ຕສ຺ສ ປາປປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ອຘິວຕ຺ຖາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ‘‘ອກຕຎ຺ຎູ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາປິ ໂຕເສຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວນໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມານາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໒. ‘‘ອກຕຎ຺ຎຸສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ວິວຣທສ຺ສິໂນ;

ສພ຺ພໍ ເຈ ປຖວິໍ ທຊ຺ຊາ, ເນວ ນໍ ອຠິຣາຘເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກຕຎ຺ຎຸສ຺ສາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກຕຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕສ຺ສ. ໂປສສ຺ສາຕິ ປຸຣິສສ຺ສ. ວິວຣທສ຺ສິໂນຕິ ຉິທ຺ທເມວ ໂອກາສເມວ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ. ສພ຺ພໍ ເຈ ປຖວິໍ ທຊ຺ຊາຕິ ສເຈປິ ຕາທິສສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສກລໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ, ອິມໍ ວາ ປນ ມຫາປຖວິໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຖໂວຊໍ ທເທຍ຺ຍ. ເນວ ນໍ ອຠິຣາຘເຍຕິ ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ເອວຣູປໍ ກຕຄຸຓວິທ຺ຘໍສກໍ ໂກຈິ ປຣິໂຕເສຕຸໍ ວາ ປສາເທຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສາ ເທວຕາ ວນໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອກຕຎ຺ຎູ, ປຸພ຺ເພປິ ອກຕຎ຺ຎູເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ປຸຄ຺ຄໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສີລວນາຄຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສີລວນາຄຣາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໗໓] ໓. ສຈ຺ຈໍກິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຈ຺ຈໍ ກິເຣວມາຫໍສູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ມິຎ຺ຫິ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓໍ ນ ຊານາຕິ, ວຘາຍເຍວ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຄຸຓໍ ກເຖນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ທຸຏ຺ຐກຸມາໂຣ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ປຫຏາສີວິສູປໂມ, ອນກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ວາ ອປຫຣິຕ຺ວາ ວາ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ນ ກເຖຕິ. ໂສ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ສ ຈ ພຫິຊນສ຺ສ ຈ ອກ຺ຂິມ຺ຫິ ປຕິຕຣຊໍ ວິຍ, ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕປິສາໂຈ ວິຍ ຈ ອມນາໂປ ອໂຫສິ ອຸພ຺ເພຊນີໂຍ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນທີກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນທີຕີຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຫາເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ, ທິສາ ອນ຺ຘກາຣາ ຊາຕາ. ໂສ ທາສເປສ຺ສຊນໍ ອາຫ ‘‘ເອຖ ຠເຓ, ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນທີມຊ຺ຌໍ ເນຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ໂນ ຣາຊາ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ປາປປຸຣິສໍ ເອຕ຺ເຖວ ມາເຣມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉ ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ອຸທເກ ນໍ ໂອປິລາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຕີເຣ ອຏ຺ຐໍສຸ. ‘‘ກຫໍ ກຸມາໂຣ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ມຍໍ ກຸມາຣໍ ປສ຺ສາມ, ເມຆໍ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກຫໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ນ ຊານາມ ເທວ, ເມເຆ ອຸຏ຺ຐິເຕ ‘‘ປຸຣໂຕ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອາຄຕມ຺ຫາຕິ. ຣາຊາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ວິຈິນາເປສິ, ໂກຈິ ກຸມາຣໍ ນາທ຺ທສ.

ໂສປິ ໂຂ ເມຆນ຺ຘກາເຣ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ນທິຍາ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ເອກໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ປຣິເທວມາໂນ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ພາຣາຓສິວາສີ ເອໂກ ເສຏ຺ຐິ ນທີຕີເຣ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ນິທຫິຕ຺ວາວ ມຣນ຺ໂຕ ຘນຕຓ຺ຫາຍ ຘນປິຏ຺ເຐ ສປ຺ໂປ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອປໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ຕິໍສ ໂກຏິໂຍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຘນຕຓ຺ຫາຍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸນ຺ທູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຸທກໍ ປາວິສິ. ເຕ ອຸທກສ຺ສ ປວິຏ຺ຐມຄ຺ເຄເນວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂສຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊກຸມາເຣນ ອຠິນິສິນ຺ນໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຕ຺ວາ ເອໂກ ເອກໍ ໂກຏິໍ, ອິຕໂຣ ອິຕຣໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຂນ຺ຘປິຏ຺ເຐເຍວ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕສ຺ສາເຍວ ໂຂ ປນ ນທິຍາ ຕີເຣ ເອໂກ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖໂກ ສຸວໂປຕໂກ ວສຕິ. ໂສປິ ຣຸກ຺ໂຂ ອຸທເກນ ໂຘຕມູໂລ ນທີປິຏ຺ເຐ ປຕິ, ສຸວໂປຕໂກ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ຂນ຺ຘສ຺ສ ເອກປສ຺ເສ ນິລີຍິ. ເອວໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ເອກໂຕ ວຸຍ຺ຫມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ກາສິຣຏ຺ເຐ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ນທີນິວຕ຺ຕເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ວສຕິ. ໂສ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ຈງ຺ກມມາໂນ ຕສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ພລວປຣິເທວນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມາທິເສ ນາມ ເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ເນ ຕາປເສ ປສ຺ສນ຺ເຕ ເອຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ອຸທກໂຕ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຸທກໂສຕໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣຸກ຺ຂນ຺ຘໍ ເອກາຍ ໂກຏິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ເອກເວເຄນ ຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕີເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຕປິ ສປ຺ປາທໂຍ ທິສ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ທຸພ຺ພລຕຣາ’’ຕິ ປຐມໍ ສປ຺ປາທີນໍ ສຣີຣໍ ເສເທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ສຣີຣໍ ເສເທຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ອໂຣຄໍ ກຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ເທນ຺ໂຕປິ ປຐມໍ ສປ຺ປາທີນໍເຍວ ທຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ຜລາຜລານິ ອຸປນາເມສິ. ຣາຊກຸມາໂຣ ‘‘ອຍໍ ກູຏຕາປໂສ ມໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານໍ ສມ຺ມານໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສພ຺ເພສຸປິ ເຕສຸ ຖາມພລປ຺ປຕ຺ເຕສຸ ນທິຍາ ໂອເຆ ປຈ຺ຉິນ຺ເນ ສປ຺ໂປ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍ຺ຫໍ ມຫາອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ນ ໂຂ ປນາຫໍ ທລິທ຺ໂທ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ເມ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘເນນ ກິຈ຺ເຈ ສຕິ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ຘນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກມິ, ຕໍ ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ທີຆາ’ຕິ ປກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຸນ຺ທູໂຣປິ ຕເຖວ ຕາປສໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ‘ອຸນ຺ທູຣາ’ຕິ ປກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສຸວໂປຕໂກ ປນ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຘນໍ ນຕ຺ຖິ, ຣຕ຺ຕສາລີຫິ ປນ ໂວ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອສຸກໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐານໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສຸວາ’ຕິ ປກ຺ໂກເສຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ຎາຕການໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ອເນກສກຏປູຣມຕ຺ຕາ ຣຕ຺ຕສາລິໂຍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອິຕໂຣ ປນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ‘‘ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍິ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ໂວ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ຕາວ ເນ’’ຕິ ປຐມໍ ສປ຺ປສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ທີຆາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ ເອກວຈເນເນວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ, ຕາ ສພ຺ພາປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອວມຕ຺ຖຸ, ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກິຈ຺ເຈ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສທ຺ທມກາສິ. ໂສປິ ຕເຖວ ປຏິປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສຸວສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຸວາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສປິ ເອກວຈເນເນວ ຣຸກ຺ຂຄ຺ຄໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຎາຕການໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທສໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຍໍຊາຕສາລີ ອາຫຣາເປມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖ ສຕິ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຣາຊານໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອາກປ຺ປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣວຕ຺ເຕນ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ຣາຊາ ອລງ຺ກຕຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘວຣຄໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂສ ກູຏຕາປໂສ ມມ ສນ຺ຕິເກ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວສິຕຸກາໂມ ອາຄໂຕ, ຍາວ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອຕ຺ຕໂນ ມຍ຺ຫໍ ກຕຄຸຓໍ ນປ຺ປກາເສຕິ, ຕາວເທວສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຣິເສ ໂອໂລເກສິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມ, ເທວາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອສ ກູຏຕາປໂສ ມໍ ກິຎ຺ຈິ ຍາຈິຕຸກາໂມ ອາຄຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎ, ເອຕສ຺ສ ກາຬກຓ຺ຓິຕາປສສ຺ສ ມໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອທຕ຺ວາວ ເອຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ປຫຣນ຺ຕາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ອາຆາຕເນ ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຣປຣາຘໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈຕຸກ຺ເກ ຈຕຸກ຺ເກ ປຫຣນ຺ຕາ ອາຆາຕນໍ ເນຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຫຏປຫຏຏ຺ຐາເນ ‘‘ອມ຺ມ, ຕາຕາ’’ຕິ ອກນ຺ທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພິກາໂຣ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໓. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິເຣວມາຫໍສຸ, ນຣາ ເອກຈ຺ຈິຍາ ອິຘ;

ກຏ຺ຐໍ ນິປ຺ລວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ນ ຕ຺ເວເວກຈ຺ຈິໂຍ ນໂຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຈ຺ຈໍ ກິເຣວມາຫໍສູຕິ ອວິຕຖເມວ ກິຣ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ. ນຣາ ເອກຈ຺ຈິຍາ ອິຘາຕິ ອິເຘກຈ຺ເຈ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ. ກຏ຺ຐໍ ນິປ຺ລວິຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ນທິຍາ ວຸຍ຺ຫມານໍ ສຸກ຺ຂທາຣຸໍ ນິປ຺ລວິຕໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ຖເລ ຐປິຕໍ ເສຍ຺ໂຍ ສຸນ຺ທຣຕໂຣ. ເອວຎ຺ຫິ ວທມານາ ເຕ ປຸຣິສາ ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ວທນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ຕຎ຺ຫິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນໍ ປຈນຕ຺ຖາຍ, ສີຕາຕຸຣານໍ ວິສິພ຺ພນຕ຺ຖາຍ, ອຎ຺ເຎສມ຺ປິ ຈ ປຣິສ຺ສຍານໍ ຫຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປກາຣໍ ໂຫຕິ. ນ ຕ຺ເວເວກຈ຺ຈິໂຍ ນໂຣຕິ ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ອກຕຎ຺ຎູ ປາປປຸຣິໂສ ໂອເຆນ ວຸຍ຺ຫມາໂນ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕາຣິໂຕ ນ ຕ຺ເວວ ເສຍ຺ໂຍ. ຕຖາ ຫິ ອຫໍ ອິມໍ ປາປປຸຣິສໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ອິມໍ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອາຫຣິນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຫຏປຫຏຏ຺ຐາເນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍ ຕຕ຺ຖ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ, ເຕ ອາຫໍສຸ ‘‘ກິໍ ປນ, ໂຠ ປພ຺ພຊິຕ, ຕຍາ ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ຄຸໂຓ ກໂຕ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ເອວມິມໍ ມໂຫຆໂຕ ອຸຕ຺ຕາເຣນ຺ໂຕ ອຫເມວ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂໍ ອກາສິໍ, ‘ນ ວຕ ເມ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ເອວໍ ວທາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓາທໂຍ ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ສ຺ວາຍໍ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ຣາຊາ ເອວໍ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕທາຍກສ຺ສ ຄຸຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ວຸຑ຺ຒິ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ກຸປິຕາ ສມນ຺ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸສຸສຕ຺ຕິປາສາຓມຸຄ຺ຄຣາທິປ຺ປຫາເຣຫິ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ຘຄຕເມວ ນໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

ໂສ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ປຸນ ເອກທິວສໍ ສປ຺ປາທໂຍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ສປ຺ປສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທີຆາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ສປ຺ໂປ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຕ ສາມິ ຘນໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຈຕ຺ຕາລີສຫິຣຎ຺ຎໂກຏິຘນໍ ອມຈ຺ເຈ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຸນ຺ທູຣາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິໍສໂກຏິຘນໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ອມຈ຺ເຈ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ສຸວສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຸວາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສາມິ, ສາລິໍ ອາຫຣາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາລີຫິ ອຕ຺ເຖ ສຕິ ອາຫຣິສ຺ສສິ, ເອຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຕຕິຍາ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຕ ຕໂຍປິ ຊເນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາທວເຣ ມຫາຕລໍ ອາຣຸຍ຺ຫໍ ຘນໍ ສງ຺ໂຄເປຕ຺ວາ ສປ຺ປສ຺ສ ວສນຕ຺ຖາຍ ສຸວຓ຺ຓນາຬິໍ, ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ຜລິກຄຸຫໍ, ສຸວສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓປຎ຺ຊຣໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສປ຺ປສ຺ສ ຈ ສຸວສ຺ສ ຈ ໂຠຊນຕ຺ຖາຍ ເທວສິກໍ ກຎ຺ຈນຕຏ຺ຏເກ ມຘຸລາເຊ, ອຸນ຺ທູຣສ຺ສ ຄນ຺ຘສາລິຕຓ຺ຑຸເລ ທາເປສິ, ທານາທີນິ ຈ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ຍາວຊີວໍ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸຏ຺ຐຣາຊາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສປ຺ໂປ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ອຸນ຺ທູໂຣ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ສຸໂວ ອານນ຺ໂທ, ປຈ຺ຉາ ຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຈ຺ຈໍກິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໗໔] ໔. ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສາຘູ ສມ຺ພຫຸລາ ຎາຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸທກກລເຫ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕການໍ ມຫາວິນາສໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິຕໍ ຎຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣຫິຓີນທິຍາ ອຸປຣິ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນີລຣໍສິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຎາຕເກ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ອາກາສາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ນທີຕີເຣ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ກລຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ກຸຓາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຎາຕເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊາ, ຕຸມ຺ເຫ ຎາຕກາ, ຎາຕເກຫິ ນາມ ສມຄ຺ເຄຫິ ສມ຺ໂມທມາເນຫິ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຎາຕການຎ຺ຫິ ສາມຄ຺ຄິຍາ ສຕິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ໂອກາສໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຕາວ ມນຸສ຺ສຠູຕາ, ອເຈຕນານໍ ຣຸກ຺ຂານມ຺ປິ ສາມຄ຺ຄິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຕີຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ມຫາວາໂຕ ສາລວນໍ ປຫຣິ, ຕສ຺ສ ປນ ສາລວນສ຺ສ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພລຕາຫິ ສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ເອກຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ປາເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຕ຺ຖກມຕ຺ຖເກເນວ ອຄມາສິ. ເອກໍ ປນ ອງ຺ຄເຓ ຐິຕໍ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ເຎຫິ ຣຸກ຺ເຂຫິ ອສມ຺ພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອຸມ຺ມູເລຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປາເຕສິ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕຸມ຺ເຫຫິປິ ສມຄ຺ເຄຫິ ສມ຺ໂມທມາເນຫິ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ປຐມໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ເວສ຺ສວໂຓ ມຫາຣາຊາ ຈວິ, ສກ຺ໂກ ອຎ຺ຎໍ ເວສ຺ສວຓໍ ຐເປສິ. ເອຕສ຺ມິໍ ເວສ຺ສວເຓ ປຣິວຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ນິພ຺ພຕ຺ຕເວສ຺ສວໂຓ ‘‘ຣຸກ຺ຂຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພລຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈ຺ຈນຏ຺ຐາເນ ວິມານໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ເອກສ຺ມິໍ ສາລວເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຎາຕເກ ອາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວິມານານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ອງ຺ຄເຓ ຐິຕຣຸກ຺ເຂສຸ ມາ ຄຓ຺ຫຖ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສາລວເນ ມຍາ ຄຫິຕວິມານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕວິມານານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນກຣາ ປຓ຺ຑິຕເທວຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວິມານໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິຕວິມານານິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອປຓ຺ຑິຕາ ປນ ເທວຕາ ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ໂຖ ອຣຎ຺ຎວິມາເນຫິ, ມຍໍ ມນຸສ຺ສປເຖ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິທ຺ວາເຣສຸ ວິມານານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ. ຄາມາທໂຍ ຫິ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສມານາ ເທວຕາ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສປເຖ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕມຫາຣຸກ຺ເຂສຸ ວິມານານິ ຄຓ຺ຫິໍສຸ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ທິວເສ ມຫຕີ ວາຕວຸຏ຺ຐິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ວາຕສ຺ສ ອຕິພລວຕາຍ ທຬ຺ຫມູລາ ວນເຊຏ຺ຐກຣຸກ຺ຂາປິ ສໍຠຄ຺ຄສາຂາວິຏປາ ສມູລາ ນິປຕິໍສຸ. ຕໍ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສມ຺ພນ຺ຘເນນ ຐິຕໍ ສາລວນໍ ປຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຫຣນ຺ໂຕ ເອກຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ປາເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຠຄ຺ຄວິມານາ ເທວຕາ ນິປ຺ປຏິສຣຓາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ສາລວນເທວຕານໍ ກຖຍິໍສຸ. ຕາ ຕາສໍ ເອວໍ ອາຄຕຠາວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນິປ຺ປຈ຺ຈຍຏ຺ຐານໍ ຄຕາ ນາມ ເອວຣູປາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໔. ‘‘ສາຘູ ສມ຺ພຫຸລາ ຎາຕີ, ອປິ ຣຸກ຺ຂາ ອຣຎ຺ຎຊາ;

ວາໂຕ ວຫຕິ ເອກຏ຺ຐໍ, ພ຺ຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ວນປ຺ປຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລາ ຎາຕີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຸປາທາຍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມ຺ພຫຸລາ ນາມ, ເອວໍ ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ຕາ ຎາຕກາ. ສາຘູຕິ ໂສຠນາ ປສຕ຺ຖາ, ປເຣຫິ ອປ຺ປຘໍສິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິ ຣຸກ຺ຂາ ອຣຎ຺ຎຊາຕິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ມນຸສ຺ສຠູຕາ, ອຣຎ຺ເຎ ຊາຕຣຸກ຺ຂາປິ ສມ຺ພຫຸລາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎູປຕ຺ຖມ຺ເຠນ ຐິຕາ ສາຘຸເຍວ. ຣຸກ຺ຂານມ຺ປິ ຫິ ສປຈ຺ຈຍຠາໂວ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວາໂຕ ວຫຕິ ເອກຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠໂທ ວາໂຕ ວາຍນ຺ໂຕ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ ເອກຏ຺ຐໍ ເອກກເມວ ຐິຕໍ ພ຺ຣຫນ຺ຕມ຺ປິ ວນປ຺ປຕິໍ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນໍ ມຫາຣຸກ຺ຂມ຺ປິ ວຫຕິ, ອຸມ຺ມູເລຕ຺ວາ ປາເຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາຍຸກ຺ຂເຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ເອວໍ, ມຫາຣາຊາ, ຎາຕການໍ ຕາວ ສາມຄ຺ຄິເຍວ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປິຍສໍວາສເມວ ວສຖາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເທວຕາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ປຓ຺ຑິຕເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣຸກ຺ຂຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໗໕] ໕. ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຠິຕ຺ຖນຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ວສ຺ສາປິຕວສ຺ສໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ, ສສ຺ສານິ ມິລາຍນ຺ຕິ, ເຕສຸ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ຕຬາກໂປກ຺ຂຣຓິສຣານິ ສຸສ຺ສນ຺ຕິ. ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສມີເປ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍາປິ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊິ. ກລລຄຫນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປ ກາກກຸລລາທໂຍ ກຓຍຄ຺ຄສທິເສຫິ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ວິປ຺ຜນ຺ທມາເນ ຂາທນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານໍ ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ທິສ຺ວາ ມຫາກຣຸຓາຍ ອຸສ຺ສາຫິຕຫທໂຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ໂສປາເນ ຐຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ອານນ຺ທ, ອຸທກສາຏິກໍ ອາຫຣ, ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ອຸທກໍ ຉິນ຺ນໍ, ກລລມຕ຺ຕເມວ ອວສິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອານນ຺ທ, ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມ ມຫນ຺ຕໍ, ອາຫຣ ຕ຺ວໍ ອຸທກສາຏິກ’’ນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ເອເກນນ຺ເຕນ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອເກນນ຺ເຕນ ສຣີຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ‘‘ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ສກ຺ກສ຺ສ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ວສ຺ສວລາຫກເທວຣາຊານໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ສຕ຺ຖາ ‘ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’ຕິ ຘຸຣໂສປາເນ ຐິໂຕ, ຂິປ຺ປໍ ສກລໂກສລຣຏ຺ຐໍ ເອກເມຆໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໍ ວລາຫກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເມຆຄີຕໍ ຄາຍນ຺ໂຕ ປາຈີນໂລກຘາຕຸອຠິມຸໂຂ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ປາຈີນທິສາຠາເຄ ຂລມຓ຺ຑລມຕ຺ຕໍ ເອກໍ ເມຆປຏລໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຕປຏລໍ ສຫສ຺ສປຏລໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖນນ຺ຕໍ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ຕໍ ອໂຘມຸຂໍ ຐປິຕອຸທກກຸມ຺ຠາກາເຣນ ວສ຺ສມານໍ ສກລໂກສລຣຏ຺ຐໍ ມໂຫເຆນ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິ. ເທໂວ ອຈ຺ຉິນ຺ນຘາຣໍ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປູເຣສິ, ຘຸຣໂສປານໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຸທກໍ ອຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ເອກໍສໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ວຕ຺ເຕ ທສ຺ສິເຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຓິໂສປານຜລເກ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ທສພລສ຺ສ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ວິວິຘສສ຺ເສສຸ ມິລາຍນ຺ເຕສຸ ນານາຊລາສເຍສຸ ສຸສ຺ສນ຺ເຕສຸ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປສຸ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ເຕສຸ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ປຏິຈ຺ຈ ‘ມຫາຊນໍ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’ຕິ ອຸທກສາຏິກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ຘຸຣໂສປາເນ ຐຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ສກລໂກສລຣຏ຺ຐໍ ມໂຫເຆນ ໂອປິລາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ກຖາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ມຫາຊເນ ກິລມນ຺ເຕ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕິ, ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣາຊກາເລປິ ວສ຺ສາເປສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ອິມິສ຺ສາ ສາວຕ຺ຖິຍາ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ເຊຕວນໂປກ຺ຂຣຓິຏ຺ຐາເນ ເອກາ ວລ຺ລິຄຫນປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ກນ຺ທຣາ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຈ຺ຉໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຄຓປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ປຏິວສຕິ. ຍຖາ ປນ ອິທານິ, ເອວເມວ ຕທາປິ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ເທໂວ ນ ວສ຺ສິ, ມນຸສ຺ສານໍ ສສ຺ສານິ ມິລາຍິໍສຸ, ວາປິຕຬາກກນ຺ທຣາທີສຸ ອຸທກໍ ຉິຊ຺ຊິ, ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ກລລຄຫນໍ ປວິສິໍສຸ. ອິມິສ຺ສາປິ ກນ຺ທຣາຍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປາ ກລລຄຫນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິລີຍິໍສຸ. ກາກາທໂຍ ຕຸຓ຺ເຑນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ໂມເຈຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຎາຕເກ ມຣຓທຸກ຺ຂາ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ກາຬວຓ຺ຓໍ ກທ຺ທມໍ ທ຺ວິຘາ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຊນຣຸກ຺ຂສາຣຆຏິກວຓ຺ໂຓ ມຫາມຈ຺ໂຉ ສຸໂຘຕໂລຫິຕງ຺ຄມຓິຄຸຬສທິສານິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທວຣາຊສ຺ສ ສທ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຊ຺ຊຸນ຺ນ, ອຫໍ ຎາຕເກ ນິສ຺ສາຍ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ຕ຺ວໍ ມຍິ ສີລວນ຺ເຕ ກິລມນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ເທວໍ ນ ວສ຺ສາເປສິ? ມຍາ ສມານຊາຕິການໍ ຂາທນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລປ຺ປມາຓມ຺ປິ ມຈ຺ຉໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິຕປຸພ຺ໂພ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎປິ ເມ ປາໂຓ ຊີວິຕາ ນ ໂວໂຣປິຕປຸພ຺ໂພ, ອິມິນາ ສຈ຺ເຈນ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ເມ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຣິຈາຣກເຈຏກໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທວຣາຊານໍ ອາລປນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໕. ‘‘ອຠິຕ຺ຖນຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນ, ນິຘິໍ ກາກສ຺ສ ນາສຍ;

ກາກໍ ໂສກາຍ ຣນ຺ເຘຫິ, ມຎ຺ຈ ໂສກາ ປໂມຈຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຠິຕ຺ຖນຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນາຕິ ປຊ຺ຊຸນ຺ໂນ ວຸຈ຺ຈຕິ ເມໂຆ, ອຍໍ ປນ ເມຆວເສນ ລທ຺ຘນາມໍ ວສ຺ສວລາຫກເທວຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ອຍໍ ກິຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ເທໂວ ນາມ ອນຠິຕ຺ຖນນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ອນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ວສ຺ສນ຺ໂຕປິ ນ ໂສຠຕິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຠິຕ຺ຖນນ຺ໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ວສ຺ສາເປຫີຕິ. ນິຘິໍ ກາກສ຺ສ ນາສຍາຕິ ກາກາ ກລລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຐິເຕ ມຈ຺ເຉ ຕຸຓ຺ເຑນ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອນ຺ໂຕກລເລ ມຈ຺ຉາ ‘‘ນິຘີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຕໍ ກາກສງ຺ຆສ຺ສ ນິຘິໍ ເທວໍ ວສ຺ສາເປນ຺ໂຕ ອຸທເກນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນາເສຫີຕິ. ກາກໍ ໂສກາຍ ຣນ຺ເຘຫີຕິ ກາກສງ຺ໂຆ ອິມິສ຺ສາ ກນ຺ທຣາຍ ອຸທເກນ ປຸຓ຺ຓາຍ ມຈ຺ເຉ ອລຠມາໂນ ໂສຈິສ຺ສຕິ, ຕໍ ກາກຄຓໍ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ກນ຺ທຣໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ໂສກາຍ ຣນ຺ເຘຫິ, ໂສກສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຈ຺ຉສ຺ສ ອສ຺ສາສຕ຺ຖາຍ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຫິ. ຍຖາ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານລກ຺ຂຓໍ ໂສກໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ມຎ຺ຈ ໂສກາ ປໂມຈຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ຈ-ກາໂຣ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ, ມຎ຺ຈ ມມ ຎາຕເກ ຈ ສພ຺ເພວ ອິມມ຺ຫາ ມຣຓໂສກາ ໂມເຈຫີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິຈາຣກເຈຏກໍ ອາຓາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຊ຺ຊຸນ຺ນໍ ອາລປິຕ຺ວາ ສກລໂກສລຣຏ຺ເຐ ມຫາວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ມຣຓທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ເທວໍ ວສ຺ສາເປຕິ, ປຸພ຺ເພ ມຈ຺ຉໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ວສ຺ສາເປສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຈ຺ຉຄຓາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ປຊ຺ຊຸນ຺ນເທວຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ມຈ຺ຉຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໗໖] ໖. ອສງ຺ກິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສງ຺ກິໂຍມ຺ຫິ ຄາມມ຺ຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ສາວຕ຺ຖິວາສິໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ເອເກນ ສກຏສຕ຺ຖວາເຫນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ສກຏານິ ໂມເຈຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣພນ຺ເຘ ກເຕ ສຕ຺ຖວາຫສ຺ສ ອວິທູເຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈງ຺ກມຕິ. ອຖຕ຺ຕໂນ ກາລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ‘‘ຂນ຺ຘາວາຣໍ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຘນຸມຸຄ຺ຄຣາທິຫຕ຺ຖາ ຕໍ ຐານໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ອຸປາສໂກປິ ຈງ຺ກມຕິເຍວ. ໂຈຣາ ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ເອສ ຂນ຺ຘາວາຣຣກ຺ຂໂກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ສ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກາເລ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂສປິ ອຸປາສໂກ ປຐມຍາເມປິ ມຊ຺ຌິມຍາເມປິ ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕເຍວ ອຏ຺ຐາສິ. ປຈ຺ຈູສກາເລ ຊາເຕ ໂຈຣາ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ຄຫິເຕ ປາສາຓມຸຄ຺ຄຣາທໂຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ.

ອຸປາສໂກປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຸນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂມານາ ປຣຣກ຺ຂກາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຸປາສກ, ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຣມ຺ປິ ຣກ຺ຂຕິ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານມ຺ປິ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຍາວ ສຸຠາສິຕຎ຺ຈິທໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວຕາ, ອຫໍ ເອເກນ ສຕ຺ຖວາເຫນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ‘ມໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ສກລສຕ຺ຖໍ ຣກ຺ຂິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສກ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ປຣໍ ຣກ຺ຂິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອເກນ ສຕ຺ຖວາເຫນ ສທ຺ຘິໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ສຕ຺ເຖ ນິວິຏ຺ເຐ ສຕ຺ຖໂຕ ອວິທູເຣ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ໂຂ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ‘‘ສາຍມາສຠຕ຺ຕສ຺ສ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ຕໍ ສກຏສຕ຺ຖໍ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ເຕ ຕໍ ຕາປສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອມ຺ເຫ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ສຕ຺ຖວາສິການໍ ອາໂຣເຈສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ສ ນິທ຺ທູປຄຕເວລາຍ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕາປໂສ ສກລມ຺ປິ ຣຕ຺ຕິໍ ຈງ຺ກມິເຍວ. ໂຈຣາ ໂອກາສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຄຫິຕຄຫິເຕ ມຸຄ຺ຄຣປາສາເຓ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສກຏສຕ຺ຖວາສີນໍ ສທ຺ທໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ, ສຕ຺ຖວາສິໂນ ສເຈ ເອສ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຈງ຺ກມນກຕາປໂສ ອຊ຺ຊ ນາຠວິສ຺ສ, ສພ຺ເພ ມຫາວິໂລປໍ ປຕ຺ຕາ ອຠວິສ຺ສຖ, ສ຺ເວ ຕາປສສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ເຕ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ໂຈເຣຫິ ຉຑ຺ຑິເຕ ມຸຄ຺ຄຣປາສາຓາທໂຍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ທິຏ຺ຐາ ໂວ ໂຈຣາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອາມາວຸໂສ, ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຕເກໂວ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊີ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາວຸໂສ ໂຈເຣ ທິສ຺ວາ ຠຍໍ ນາມ ສຘນສ຺ສ ໂຫຕິ, ອຫໍ ປນ ນິທ຺ຘໂນ, ສ຺ວາຫໍ ກິໍ ຠາຍິສ຺ສາມິ. ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ ຄາເມປິ ອຣຎ຺ເຎປິ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຠຍໍ ວາ ສາຣຊ຺ຊໍ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໖. ‘‘ອສງ຺ກິໂຍມ຺ຫິ ຄາມມ຺ຫິ, ອຣຎ຺ເຎ ນຕ຺ຖິ ເມ ຠຍໍ;

ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ສມາຣຸຬ຺ໂຫ, ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສງ຺ກິໂຍມ຺ຫິ ຄາມມ຺ຫີຕິ ສງ຺ກາຍ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ສງ຺ກິໂຍ, ນ ສງ຺ກິໂຍ ອສງ຺ກິໂຍ. ອຫໍ ຄາເມ ວສນ຺ໂຕປິ ສງ຺ກາຍ ອປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ກິໂຍ ນິພ຺ຠໂຍ ນິຣາສງ຺ໂກຕິ ທີເປຕິ. ອຣຎ຺ເຎຕິ ຄາມຄາມູປຈາຣວິນິມຸຕ຺ເຕ ຐາເນ. ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ ສມາຣຸຬ຺ໂຫ, ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈາຕິ ອຫໍ ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານິກາຫິ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາຫິ ກາຍວງ຺ກາທິວິຣຫິຕໍ ອຸຊຸໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກຄາມິມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫຕິ ວທຕິ. ອຖ ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສີລຕາຍ ກາຍວຈີມໂນວງ຺ກວິຣຫິຕໍ ອຸຊຸໍ ເທວໂລກມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫມ຺ຫີຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ເມຕ຺ຕາຍ ກຣຸຓາຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ອຸຊຸໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກມຄ຺ຄມ຺ປິ ອາຣຸຬ຺ໂຫມ຺ຫີຕິປິ ທສ຺ເສຕິ. ອປຣິຫີນຊ຺ຌານສ຺ສ ຫິ ເອກນ຺ເຕນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາກຣຸຓາທໂຍ ອຸຊຸມຄ຺ຄາ ນາມ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ເຕຫິ ເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ສກ຺ກໂຕ ປູຊິໂຕ ຍາວຊີວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສຕ຺ຖວາສິໂນ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສງ຺ກິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໗໗] ໗. ມຫາສຸປິນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ລາພູນິ ສີທນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສໍ ກິຣ ໂກສລມຫາຣາຊາ ຣຕ຺ຕິໍ ນິທ຺ທູປຄໂຕ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ທິສ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ສຸປິນານໍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ສຍນປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນໂກວ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິ.

ອຖ ນໍ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸໂຣຫິຕາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂໍ ສຍິຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ກຸໂຕ ເມ ອາຈຣິຍາ ສຸຂໍ, ອຊ຺ຊາຫໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ປສ຺ສິໍ, ໂສມ຺ຫິ ເຕສໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ວເທຖ, ມຫາຣາຊ, ສຸຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ທິຏ຺ຐສຸປິເນ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ອິເມສໍ ທິຏ຺ຐກາຣຓາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຫຕ຺ເຖ ວິຘຸນິໍສຸ. ‘‘ກສ຺ມາ ຫຕ຺ເຖ ວິຘຸນຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກກ຺ຂຬາ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນາ’’ຕິ. ‘‘ກາ ເຕສໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຣຊ຺ຊນ຺ຕຣາໂຍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ໂຠຄນ຺ຕຣາໂຍຕິ ອິເມສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣາຍານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ’’ຕິ. ‘‘ສປ຺ປຏິກມ຺ມາ, ອປ຺ປຏິກມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ກາມໍ ເອເຕ ສຸປິນາ ອຕິຜຣຸສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກມ຺ມາ, ມຍໍ ປນ ເຕ ສປ຺ປຏິກມ຺ເມ ກຣິສ຺ສາມ, ເອເຕ ປຏິກ຺ກມາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ອມ຺ຫາກໍ ສິກ຺ຂິຕຠາໂວ ນາມ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ກຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກມາເປສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ສພ຺ພຈຕຸກ຺ເກນ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິສ຺ສາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຠີຕຕສິໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຈຣິຍາ ມມ ຊີວິຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ເຖ ໂຫຕຸ, ຂິປ຺ປໍ ເມ ໂສຕ຺ຖິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິສ຺ສາມ, ພຫຸໍ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ຍຎ຺ຎາວາຏໍ ກຕ຺ວາ ພຫູ ຈຕຸປ຺ປທຄເຓ ຖູຓູປນີເຕ ກຕ຺ວາ ປກ຺ຂິຄເຓ ສມາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ.

ອຖ ໂຂ ມລ຺ລິກາ ເທວີ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ສຸຂິຕາ, ຕ຺ວໍ ຠທ຺ເທ, ອມ຺ຫາກໍ ກຓ຺ຓມູເລ ອາສີວິສໍ ຈຣນ຺ຕໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ? ມຍາ ເອວຣູປາ ທຸສ຺ສຸປິນາ ທິຏ຺ຐາ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕຣາຍານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘‘ເຕສໍ ປຏິຆາຕາຍ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິສ຺ສາມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຸປິນປຏິກມ຺ມໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ກຕໂຣ ປເນສ, ຠທ຺ເທ, ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ. ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ວິສຸທ຺ຘໍ ນິກ຺ກິເລສໍ ມຫາພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ນ ຊານາສິ. ໂສ ຫິ ຠຄວາ ສຸປິນນ຺ຕຣໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ປຸຈ຺ຉ ຕໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວີ’’ຕິ ຣາຊາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ສຕ຺ຖາ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ອຕິປ຺ປໂຄວ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂສຬສ ມຫາສຸປິເນ ທິສ຺ວາ ຠີໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາໂຣເຈສິໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ກກ຺ຂຬາ, ມຫາຣາຊ, ສຸປິນາ, ເອເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ສພ຺ພຈຕຸກ຺ເກນ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍຎ຺ຎໍ ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ພຫູ ປາຓາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລາ, ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປາທາຍ ນຕ຺ຖິ ໂສ ເຎຍ຺ຍຘມ຺ໂມ, ໂຍ ໂວ ຎາຓມຸເຂ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ເອເຕສໍ ເມ ສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຖ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສເທວເກ ໂລເກ ມໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ເອເຕສໍ ສຸປິນານໍ ອນ຺ຕຣໍ ວາ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ວາ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ເຕ ກເຖສ຺ສາມິ, ອປິຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐນິຍາເມເນວ ສຸປິເນ ກເຖຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣາຊາ ທິຏ຺ຐນິຍາເມເນວ ກເຖນ຺ໂຕ –

‘‘ອຸສຠາ ຣຸກ຺ຂາ ຄາວິໂຍ ຄວາ ຈ,

ອສ຺ໂສ ກໍໂສ ສິງ຺ຄາລີ ຈ ກຸມ຺ໂຠ;

ໂປກ຺ຂຣຓີ ຈ ອປາກຈນ຺ທນໍ.

‘‘ລາພູນິ ສີທນ຺ຕິ ສິລາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ມຓ຺ຑູກິໂຍ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນ຺ຕິ;

ກາກໍ ສຸວຓ຺ຓາ ປຣິວາຣຍນ຺ຕິ, ຕສາ ວກາ ເອຬການໍ ຠຍາ ຫີ’’ຕິ. –

ອິມໍ ມາຕິກໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກເຖສິ.

(໑) ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ຕາວ ສຸປິນໍ ເອວໍ ອທ຺ທສໍ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຎ຺ຊນວຓ຺ຓາ ກາຬອຸສຠາ ‘‘ຍຸຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຸສຠຍຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມຫາຊເນ ສນ຺ນິປຕິເຕ ຍຸຊ຺ຌນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນທິຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາວ ປຏິກ຺ກນ຺ຕາ. ອິມໍ ປຐມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ສ ວິປາໂກ ເນວ ຕວ, ນ ມມ ກາເລ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນາຄເຕ ປນ ອຘມ຺ມິການໍ ກປຓຣາຊູນໍ ອຘມ຺ມິການຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສານໍ ກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕມາເນ ກຸສເລ ໂອສ຺ສນ຺ເນ, ອກຸສເລ ອຸສ຺ສນ຺ເນ, ໂລກສ຺ສ ປຣິຫາຍນກາເລ ເທໂວ ນ ສມ຺ມາ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເມຆປາທາ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສສ຺ສານິ ມິລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສິຕຸກາມາ ວິຍ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ເມຆາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິກາຫິ ອາຕເປ ປຕ຺ຖຏານໍ ວີຫິອາທີນໍ ເຕມນຠເຍນ ອນ຺ໂຕປເວສິຕກາເລ ປຸຣິເສສຸ ກຸທ຺ທາລປິຏກຫຕ຺ເຖສຸ ອາຬິພນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ວສ຺ສນາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ເຕ ອຸສຠາ ວິຍ ອຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອວສ຺ສິຕ຺ວາວ ປລາຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍເມຕສ຺ສ ວິປາໂກ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ທິຏ຺ໂຐ ສຸປິໂນ ເອສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ກຖຍິໍສູ’’ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ສຸປິນສ຺ສ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ທຸຕິຍໍ ກເຖຫິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ.

(໒) ທຸຕິຍາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອວໍ ອທ຺ທສໍ – ຂຸທ຺ທກາ ຣຸກ຺ຂາ ເຈວ ຄຈ຺ຉາ ຈ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິທຕ຺ຖິມຕ຺ຕມ຺ປິ ຣຕນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ ເຈວ ຜລນ຺ຕິ ຈ. ອິມໍ ທຸຕິຍໍ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ມຫາຣາຊ, ອິມສ຺ສາປິ ວິປາໂກ ໂລກສ຺ສ ປຣິຫາຍນກາເລ ມນຸສ຺ສານໍ ປຣິຕ຺ຕາຍຸກກາເລ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕາ ຕິພ຺ພຣາຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສມ຺ປຕ຺ຕວຍາວ ກຸມາຣິໂຍ ປຸຣິສນ຺ຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕຸນິໂຍ ເຈວ ຄພ຺ຠິນິໂຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ຂຸທ຺ທກຣຸກ຺ຂານໍ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ຫິ ຕາສໍ ອຸຕຸນິຠາໂວ, ຜລໍ ວິຍ ຈ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕຕິຍໍ ກເຖຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ.

(໓) ຄາວິໂຍ, ຠນ຺ເຕ, ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉການໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສໍ. ອຍໍ ເມ ຕຕິໂຍ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ວິປາໂກ ອນາຄເຕ ເອວ ມນຸສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມສ຺ສ ນຏ຺ຐກາເລ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕາ ມາຕາປິຕູສຸ ວາ ສສ຺ສຸສສຸເຣສຸ ວາ ລຊ຺ຊໍ ອນຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສໍວິທຫນ຺ຕາວ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫລ຺ລການໍ ທາຕຸກາມາ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອທາຕຸກາມາ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ມຫລ຺ລກາ ອນາຖາ ອສຍໍວສີ ທາຣເກ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕິ ຕທຫຸຊາຕານໍ ວຈ຺ຉການໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມຫາຄາວິໂຍ ວິຍ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ກເຖຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ.

(໔) ຘຸຣວາເຫ, ຠນ຺ເຕ, ອາໂຣຫປຣິຓາຫສມ຺ປນ຺ເນ ມຫາໂຄເຓຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຣຸເຓ ໂຄທມ຺ເມ ຘຸເຣ ໂຍເຊນ຺ເຕ ອທ຺ທສໍ. ເຕ ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ສກຏານິ ນປ຺ປວຏ຺ຏິໍສຸ. ອຍໍ ເມ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ວິປາໂກ ອນາຄເຕ ເອວ ອຘມ຺ມິກຣາຊູນໍ ກາເລ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຘມ຺ມິກກປຓຣາຊາໂນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ປເວຓິກຸສລານໍ ກມ຺ມໍ ນິຕ຺ຖຣຓສມຕ຺ຖານໍ ມຫາມຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ປຓ຺ຑິເຕ ໂວຫາຣກຸສເລ ມຫລ຺ລເກ ອມຈ຺ເຈ ນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕພ຺ພິປຣີຕານໍ ປນ ຕຣຸຓຕຣຸຓານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປ ເອວ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຣາຊກມ຺ມານິ ເຈວ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຊານນ຺ຕາ ເນວ ຕໍ ຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຣາຊກມ຺ມານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ. ເຕ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ກມ຺ມຘຸຣໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫລ຺ລກາປິ ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ຈາ ຍສໍ ອລຠນ຺ຕາ ກິຈ຺ຈານິ ນິຕ຺ຖຣິຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອເຕຫິ, ມຍໍ ພາຫິຣກາ ຊາຕາ, ອພ຺ຠນ຺ຕຣິກາ ຕຣຸຓທາຣກາ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ກມ຺ມານິ ນ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ເຕສໍ ຣາຊູນໍ ຫານິເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຘຸຣໍ ວຫິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານໍ ວຈ຺ຉທມ຺ມານໍ ຘຸເຣ ໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ, ຘຸຣວາຫານຎ຺ຈ ມຫາໂຄຓານໍ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ອໂຍຊິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈມໍ ກເຖຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ.

(໕) ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ອຸຠໂຕມຸຂໍ ອສ຺ສໍ ອທ຺ທສໍ, ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ຍວສໍ ເທນ຺ຕິ, ໂສ ທ຺ວີຫິ ມຸເຂຫິ ຂາທຕິ. ອຍໍ ເມ ປຎ຺ຈໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕ ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຘມ຺ມິກາ ພາລຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິເກ ໂລລມນຸສ຺ເສ ວິນິຈ຺ຉເຍ ຐເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ປາປປຸຎ຺ເຎສຸ ອນາທຣາ ພາລາ ສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ເທນ຺ຕາ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອຕ຺ຖປຈ຺ຈຕ຺ຖິການໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ ອສ຺ໂສ ວິຍ ທ຺ວີຫິ ມຸເຂຫິ ຍວສໍ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຉຏ຺ຐໍ ກເຖຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ.

(໖) ຠນ຺ເຕ, ມຫາຊໂນ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ເອກສ຺ສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ອຸປນາເມສິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ອທ຺ທສໍ. ອຍໍ ເມ ຉຏ຺ໂຐ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ວິປາໂກ ອນາຄເຕເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຘມ຺ມິກາ ວິຊາຕິຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອາສງ຺ກາຍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີນານໍເຍວ ທສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຫາກຸລານິ ທຸຄ຺ຄຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ລາມກກຸລານິ ອິສ຺ສຣານິ. ເຕ ຈ ກຸລີນປຸຣິສາ ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ອິເມ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອກຸລີນານໍ ຘີຕໂຣ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕິ ຕາສໍ ກຸລຘີຕານໍ ອກຸລີເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ ຊຣສິງ຺ຄາລສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ປສ຺ສາວກຣຓສທິໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຕມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໗) ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ຣຊ຺ຊຸໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິປຕິ, ເຕນ ນິສິນ຺ນປີຐສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຍິຕາ ເອກາ ຉາຕສິງ຺ຄາລີ ຕສ຺ສ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໍ ຂາທຕິ, ເອວາຫໍ ອທ຺ທສໍ. ອຍໍ ເມ ສຕ຺ຕໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸຣິສໂລລາ ສຸຣາໂລລາ ອລງ຺ກາຣໂລລາ ວິສິຂາໂລລາ ອາມິສໂລລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ທຸສ຺ສີລາ ທຸຣາຈາຣາ, ຕາ ສາມິເກຫິ ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີນິ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ສມ຺ຠຕໍ ຘນໍ ຊາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິໂຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຘາຣຍມານາ ອນ຺ໂຕເຄເຫ ອຈ຺ຈາຍິກມ຺ປິ ກິຈ຺ຈໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເຄເຫ ປຣິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄນປິ ຉິທ຺ທຏ຺ຐາເນຫິປິ ຊາເຣ ອຸປຘາຣຍມານາ ສ຺ເວ ວປິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ພີຊມ຺ປິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຂຊ຺ຊກາທີນິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຂາທມານາ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສນ຺ຕິ ເຫຏ຺ຐາປີຐເກ ນິປນ຺ນຉາຕສິງ຺ຄາລີ ວິຍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປາທມູເລ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຣຊ຺ຊຸໍ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຏ຺ຐມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໘) ຠນ຺ເຕ, ຣາຊທ຺ວາເຣ ພຫູຫິ ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠຫິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ເອກໍ ມຫນ຺ຕໍ ປູຣິຕກຸມ຺ຠໍ ອທ຺ທສໍ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປນ ວຓ຺ຓາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຈຕູຫິ ອນຸທິສາຫິ ຈ ຆເຏຫິ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ຠເມວ ປູເຣນ຺ຕິ, ປູຣິຕປູຣິຕໍ ອຸທກໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຕ຺ເຖວ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ປນ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ເມ ອຏ຺ຐໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລໂກ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຣຏ຺ຐໍ ນິໂຣຊໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣາຊາໂນ ທຸຄ຺ຄຕາ ກປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂຍ ອິສ຺ສໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑາຄາເຣ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ກຫາປຓາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເອວໍ ທຸຄ຺ຄຕາ ສພ຺ເພ ຊານປເທ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸປທ຺ທຸຕາ ມນຸສ຺ສາ ສເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຣາຊູນຎ຺ເຎວ ອຕ຺ຖາຍ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາປຣຓ຺ຓານິ ວປນ຺ຕາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາ ລາຍນ຺ຕາ ມທ຺ທນ຺ຕາ ປເວເສນ຺ຕາ ອຸຈ຺ຉຸເຂຕ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍນ຺ຕານິ ກໂຣນ຺ຕາ ຍນ຺ຕານິ ວາເຫນ຺ຕາ ຜາຓິຕາທີນິ ປຈນ຺ຕາ ປຸປ຺ຜາຣາເມ ຈ ຜລາຣາເມ ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ປຸພ຺ພຓ຺ຓາທີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂກຏ຺ຐາຄາຣເມວ ປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ເຐ ໂອໂລເກນ຺ຕາປິ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຸຈ຺ຉກຸມ຺ເຠ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປູຣິຕກຸມ຺ເຠ ປູຣຓສທິສເມວ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ນວມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໙) ຠນ຺ເຕ, ເອກໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ສພ຺ພໂຕ ຕິຕ຺ຖໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອທ຺ທສໍ. ສມນ຺ຕໂຕ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາ ມຊ຺ເຌ ຄມ຺ຠີຣຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ອາວິລໍ, ຕີຣປ຺ປເທເສສຸ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທານໍ ອກ຺ກມຏ຺ຐາເນ ອຈ຺ຉໍ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ. ເອວາຫໍ ອທ຺ທສໍ. ອຍໍ ເມ ນວໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ຘມ຺ເມນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນາມ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ລຎ຺ຊວິຕ຺ຕກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ຘນໂລລາ, ຣຏ຺ຐວາສິເກສຸ ເນສໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍາ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກກ຺ຂຬາ ຜຣຸສາ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ເຕ ອຸຈ຺ຉຸຄຓ຺ຐິກາ ວິຍ ມນຸສ຺ເສ ປີເຬນ຺ຕາ ນານປ຺ປກາເຣນ ພລິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕາ ຘນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ພລິປີຬິຕາ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຄາມນິຄມາທໂຍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ, ມຊ຺ຌິມຊນປໂທ ສຸຎ຺ໂຎ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ຆນວາໂສ ເສຍ຺ຍຖາປິ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ມຊ຺ເຌ ອຸທກໍ ອາວິລໍ ປຣິຍນ຺ເຕ ວິປ຺ປສນ຺ນໍ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ທສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໐) ຠນ຺ເຕ, ເອກິສ຺ສາເຍວ ກຸມ຺ຠິຍາ ປຈ຺ຈມານໍ ໂອທນໍ ອປາກໍ ອທ຺ທສໍ ‘‘ອປາກ’’ນ຺ຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ຐປິຕໍ ວິຍ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຈ຺ຈມານໍ, ເອກສ຺ມິໍ ປສ຺ເສ ອຕິກິລິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຓ຺ຑຸໂລ, ເອກສ຺ມິໍ ສຸປກ຺ໂກຕິ. ອຍໍ ເມ ທສໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣາຊາໂນ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ອຘມ຺ມິເກສຸ ຣາຊຍຸຕ຺ຕາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາປິ ເນຄມຊານປທາປີຕິ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຸປາທາຍ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ສາ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ, ພລິປຏິຄ຺ຄາຫິກາ ເທວຕາ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ, ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາຕິ ເອວໍ ເທວຕາປິ ອຘມ຺ມິກາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຘມ຺ມິກຣາຊູນຎ຺ຈ ຣຊ຺ເຊ ວາຕາ ວິສມາ ຂຣາ ວາຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອາກາສຏ຺ຐວິມານານິ ກມ຺ເປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສຸ ກມ຺ປິເຕສຸ ເທວຕາ ກຸປິຕາ ເທວໍ ວສ຺ສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ວສ຺ສມາໂນປິ ສກລຣຏ຺ເຐ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ວສ຺ສມາໂນປິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກສິກມ຺ມສ຺ສ ວາ ວປ຺ປກມ຺ມສ຺ສ ວາ ອຸປກາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ຣຏ຺ເຐ, ເອວໍ ຊນປເທປິ ຄາເມປິ ເອກຕຬາເກປິ ເອກສເຣປິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕຬາກສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເຫຏ຺ຐາ ວສ຺ສນ຺ໂຕ ອຸປຣິ ນ ວສ຺ສິສ຺ສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ຠາເຄ ສສ຺ສໍ ອຕິວສ຺ເສນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ອວສ຺ສເນນ ມິລາຍິສ຺ສຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ສມ຺ມາ ວສ຺ສມາໂນ ສມ຺ປາເທສ຺ສຕິ. ເອວໍ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ເຊ ວຸຕ຺ຕສສ຺ສາ ຕິປ຺ປກາຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ເອກກຸມ຺ຠິຍາ ໂອທໂນ ວິຍ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກາທສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໑) ຠນ຺ເຕ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ເຕ ອທ຺ທສໍ. ອຍໍ ເມ ເອກາທສໂມ ສຸປິໂນ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕເຍວ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຈ຺ຈຍໂລລາ ອລຊ຺ຊີ ຠິກ຺ຂູ ພຫູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ມຍາ ປຈ຺ຈຍໂລລຸປ຺ປໍ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ກຖິຕຘມ຺ມເທສນໍ ຈີວຣາທິຈຕຸປຈ຺ຈຍເຫຕຸ ປເຣສໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈເຍຫິ ມຸຈ຺ຉິຕາ ນິສ຺ສຣຓປກ຺ເຂ ຐິຕາ ນິພ຺ພານາຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ເທເສຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ເກວລໍ ‘‘ປທພ຺ຍຎ຺ຊນສມ຺ປຕ຺ຕິຎ຺ເຈວ ມຘຸຣສທ຺ທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆານິ ຈີວຣາທີນິ ທສ຺ສນ຺ຕິ’’ ອິຈ຺ເຈວໍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອປເຣ ອນ຺ຕຣວີຖິຈຕຸກ຺ກຣາຊທ຺ວາຣາທີສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຫາປຓອຑ຺ຒກຫາປຓປາທມາສກຣູປາທີນິປິ ນິສ຺ສາຍ ເທເສສ຺ສນ຺ຕິ. ອິຕິ ມຍາ ນິພ຺ພານຄ຺ຆນກໍ ກຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ຘມ຺ມໍ ຈຕຸປຈ຺ຈຍຕ຺ຖາຍ ເຈວ ກຫາປຓຑ຺ຒກຫາປຓາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຈ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເທເສນ຺ຕາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຈນ຺ທນສາຣໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕາ ວິຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ທ຺ວາທສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໒) ຠນ຺ເຕ, ຕຸຈ຺ຉລາພູນິ ອຸທເກ ສີທນ຺ຕານິ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສປິ ອນາຄເຕ ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລ ໂລເກ ວິປຣິວຕ຺ຕນ຺ເຕເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ຫິ ຣາຊາໂນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ຍສໍ ນ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ອກຸລີນານໍເຍວ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕເຣ ທລິທ຺ທາ. ຣາຊສມ຺ມຸເຂປິ ຣາຊທ຺ວາເຣປິ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂປິ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນປິ ຕຸຈ຺ຉລາພຸສທິສານໍ ອກຸລີນານໍເຍວ ກຖາ ໂອສີທິຕ຺ວາ ຐິຕາ ວິຍ ນິຈ຺ຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ສງ຺ຆສນ຺ນິປາເຕສຸປິ ສງ຺ຆກມ຺ມຄຓກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ເຈວ ປຕ຺ຕຈີວຣປຣິເວຓາທິວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນສຸ ຈ ທຸສ຺ສີລານໍ ປາປປຸຄ຺ຄລານໍເຍວ ກຖາ ນິຍ຺ຍານິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຖາປິ ຕຸຈ຺ຉລາພຸສີທນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ເຕຣສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໓) ຠນ຺ເຕ, ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ກູຏາຄາຣປ຺ປມາຓາ ຆນສິລາ ນາວາ ວິຍ ອຸທເກ ປ຺ລວມານາ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສປິ ຕາທິເສເຍວ ກາເລ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ຫິ ອຘມ຺ມິກຣາຊາໂນ ອກຸລີນານໍ ຍສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕສຸ ນ ເກຈິ ຄາຣວໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິຕເຣສຸເຍວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຣາຊສມ຺ມຸເຂ ວາ ອມຈ຺ຈສມ຺ມຸເຂ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐາເນ ວາ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສລານໍ ຆນສິລາສທິສານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ກຖາ ນ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ. ເຕສຸ ກເຖນ຺ເຕສຸ ‘‘ກິໍ ອິເມ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ອິຕເຣ ປຣິຫາສເມວ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸສນ຺ນິປາເຕສຸປິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣສຸ ຐາເນສຸ ເນວ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຸກາຕພ຺ເພ ມຎ຺ຎິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາປິ ເຕສໍ ກຖາ ປຣິໂຍຄາຫິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສຕິ, ສິລານໍ ປ຺ລວນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຈຸທ຺ທສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໔) ຠນ຺ເຕ, ຂຸທ຺ທກມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓາ ມຓ຺ຑູກິໂຍ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ເຕ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລນາເຬ ວິຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄິລນ຺ຕິໂຍ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສປິ ໂລເກ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ອນາຄເຕ ເອວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ຫິ ມນຸສ຺ສາ ຕິພ຺ພຣາຄຊາຕິກາ ກິເລສານຸວຕ຺ຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຣຸຓຕຣຸຓານໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍານໍ ວເສ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຄເຫ ທາສກມ຺ມກຣາທໂຍປິ ໂຄມຫິໍສາທໂຍປິ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ສພ຺ພໍ ຕາສຎ຺ເຎວ ອາຍຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ‘‘ອສຸກໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ປຣິຈ຺ຉທາທິຊາຕໍ ວາ ກຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ໂຫຕຸ, ກິໍ ຕຸຍ຺ຫິມິນາ ພ຺ຍາປາເຣນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຆເຣ ສນ຺ຕໍ ວາ ອສນ຺ຕໍ ວາ ຊານິຕຸກາໂມ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ມຸຂສຕ຺ຕີຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທາສເຈຏເກ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ມຘຸກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓານໍ ມຓ຺ຑູກໂປຕິການໍ ອາສີວິເສ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ປນ຺ນຣສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໕) ຠນ຺ເຕ, ທສຫິ ອສທ຺ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຄາມໂຄຈຣໍ ກາກໍ ກຎ຺ຈນວຓ຺ຓຕາຍ ‘‘ສຸວຓ຺ຓາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາເມ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສ ປຣິວາເຣນ຺ເຕ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສາປິ ອນາຄເຕ ທຸພ຺ພລຣາຊກາເລເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນາຄຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ຣາຊາໂນ ຫຕ຺ຖິສິປ຺ປາທີສຸ ອກຸສລາ ຍຸທ຺ເຘສຸ ອວິສາຣທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊວິປຕ຺ຕິໍ ອາສງ຺ກມານາ ສມານຊາຕິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທມູລິກນ຺ຫາປກກປ຺ປກາທີນໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ຊາຕິໂຄຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຣາຊກຸເລ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠມານາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣິເຍ ຐິເຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຫີເນ ອກຸລີເນ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ວິຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍເສຫິ ກາກສ຺ສ ປຣິວາຣິຕກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ໂສຬສມໍ ກເຖຫີຕິ.

(໑໖) ຠນ຺ເຕ, ປຸພ຺ເພ ທີປິໂນ ເອຬເກ ຂາທນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ເອຬເກ ທີປິໂນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຸຣຸມຸຣູຕິ ຂາທນ຺ເຕ ອທ຺ທສໍ. ອຖຎ຺ເຎ ຕສາ ວກາ ເອຬເກ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ຕສິຕາ ຕາສປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເອຬການໍ ຠຍາປລາຍິຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພຄຫນາທີນິ ປວິສິຕ຺ວາ ນິລີຍິໍສຸ, ເອວາຫໍ ອທ຺ທສໍ, ອິມສ຺ສ ໂກ ວິປາໂກຕິ? ອິມສ຺ສປິ ອນາຄເຕ ອຘມ຺ມິກຣາຊກາເລເຍວ ວິປາໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ຫິ ອກຸລີນາ ຣາຊວລ຺ລຠາ ອິສ຺ສຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຸລີນາ ອປຎ຺ຎາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ. ເຕ ຣາຊວລ຺ລຠາ ຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ພລວນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸລີນານໍ ປເວຓິອາຄຕານິ ເຂຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີນິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕການິ ເອຕານີ’’ຕິ ອຠິຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕສຸ ‘‘ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉຍຏ຺ຐານາທີສຸ ວິວທນ຺ເຕສຸ ເວຕ຺ຕລຕາທີຫິ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາຖ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິວທຖ, ອິທານິ ໂວ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທນາທີນິ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ. ເຕ ເຕສໍ ຠເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕການິ ວຕ຺ຖູນິ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍເຍເວຕານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫານິ ປວິສິຕ຺ວາ ຠີຕາ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ປາປຠິກ຺ຂູປິ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຍຖາຣຸຈິ ວິເຫເຐສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ເປສລາ ຠິກ຺ຂູ ປຏິສຣຓໍ ອລຠມານາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄຫນຏ຺ຐາເນສຸ ນິລີຍິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ຫີນຊຈ຺ເຈຫິ ເຈວ ປາປຠິກ຺ຂູຫິ ຈ ອຸປທ຺ທຸຕານໍ ຊາຕິມນ຺ຕກຸລປຸຕ຺ຕານຎ຺ເຈວ ເປສລຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ເອຬການໍ ຠເຍນ ຕສວການໍ ປລາຍນກາໂລ ວິຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິໂຕນິທານມ຺ປິ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ. ອຍມ຺ປິ ຫິ ສຸປິໂນ ອນາຄຕໍເຍວ ອາຣພ຺ຠ ທິຏ຺ໂຐ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ປນ ນ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ຕຍິ ສິເນເຫນ ກຖຍິໍສຸ, ‘‘ພຫຸຘນໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາມິສາເປກ຺ຂຕາຍ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ກຖຍິໍສູຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ໂສຬສນ຺ນໍ ມຫາສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ນ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ເອຕຣຫິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອິເມ ສຸປິເນ ອທ຺ທສ, ໂປຣາຓກຣາຊາໂນປິ ອທ຺ທສໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາປິ ເນສໍ ເອວເມວ ອິເມ ສຸປິເນ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎມຕ຺ຖເກ ຂິປິໍສຸ, ຕໂຕ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ທິນ຺ນນເຍນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂປຣາຓກາ ປຓ຺ຑິຕາປິ ເນສໍ ອິເມ ສຸປິເນ ກເຖນ຺ຕາ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ກເຖສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ເຈວ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ອິເມ ສຸປິເນ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເອວເມວ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ເຕສຸ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກມາຓໂວ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຍໍ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປິຕາ, ນນຸ ເຕສຸ ເອກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ໂສຕ຺ຖິກມ຺ມສ຺ສ ກາຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕາຕ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ພຫຸຘນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ຘນໍ ຣກ຺ຂິຕຸກາໂມ ມຎ຺ເຎຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ເຕນ ຫິ, ອາຈຣິຍ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ.

ຕໍ ທິວສເມວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍິ ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄເຕ ມຫາຊນສ຺ສ ພນ຺ຘນາ ໂມກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ມງ຺ຄລສິລາຕເລ ນິສີທິ. ມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣມກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ມາຓວ, ຣາຊາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ນາມ ຘມ຺ມິໂກ, ອປິຈ ໂຂ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕິຕ຺ເຖ ປກ຺ຂນ຺ທາເປ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ໂສຬສ ສຸປິເນ ທິສ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອາໂຣເຈສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຣທ຺ຘາ. ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ‘‘ອຍໍ ນາມ ອິເມສໍ ສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຫາຊນໍ ຠຍາ ໂມເຈຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ມຍໍ ໂຂ, ມາຓວ, ຣາຊານໍ ນ ຊານາມ, ຣາຊາປິ ອມ຺ເຫ ນ ຊານາຕິ. ສເຈ ປນ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກເຖຍ຺ຍາມສ຺ສ ມຍນ຺ຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕໍ ອາເນສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມມາຄມນໍ ອຸທິກ຺ຂນ຺ຕາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິສີທຖາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຏິຊານາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ເອໂກ ອາກາສຈາຣິໂກ ຕາປໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖສ຺ສາມີ’ຕິ ຕຸມ຺ເຫ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາວເທວ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ທິຏ຺ຐສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ກເຖມິ, ມຫາຣາຊ, ຍຖາທິຏ຺ເຐ ຕາວ ສຸປິເນ ມໍ ສາເວຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຣາຊາ –

໗໗. ‘‘ອຸສຠາ ຣຸກ຺ຂາ ຄາວິໂຍ ຄວາ ຈ,

ອສ຺ໂສ ກໍໂສ ສິງ຺ຄາລີ ຈ ກຸມ຺ໂຠ;

ໂປກ຺ຂຣຓີ ຈ ອປາກຈນ຺ທນໍ.

‘‘ລາພູນິ ສີທນ຺ຕິ ສິລາ ປ຺ລວນ຺ຕິ, ມຓ຺ຑູກິໂຍ ກຓ຺ຫສປ຺ເປ ຄິລນ຺ຕິ;

ກາກໍ ສຸວຓ຺ຓາ ປຣິວາຣຍນ຺ຕິ, ຕສາ ວກາ ເອຬການໍ ຠຍາ ຫີ’’ຕິ. –

ວຕ຺ວາ ປເສນທິຣຎ຺ຎາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ສຸປິເນ ກເຖສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ເຕສໍ ອິທານິ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຣິໂຍສາເນ ສຍໍ ອິທໍ ກເຖສິ –

‘‘ວິປຣິຍາໂສ ວຕ຺ຕຕິ ນຍິຘ ມຕ຺ຖີ’’ຕິ;

ຕຕ຺ຣາຍມຕ຺ໂຖ – ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອິເມສໍ ສຸປິນານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ເຕສໍ ປຏິຆາຕຕ຺ຖາຍ ຍຎ຺ຎກມ຺ມໍ ວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ວິປຣິຍາໂສ ວຕ຺ຕຕິ ວິປຣີຕໂຕ ວຕ຺ຕຕິ, ວິປລ຺ລາເສນ ວຕ຺ຕຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ອິເມສຎ຺ຫິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນາມ ໂລກສ຺ສ ວິປຣິວຕ຺ຕນກາເລ, ອກາຣຓສ຺ສ ກາຣຓນ຺ຕິ ຄຫຓກາເລ, ກາຣຓສ຺ສ ອກາຣຓນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑນກາເລ, ອຠູຕສ຺ສ ຠູຕນ຺ຕິ ຄຫຓກາເລ, ຠູຕສ຺ສ ອຠູຕນ຺ຕິ ຊຫນກາເລ, ອລຊ຺ຊີນໍ ອຸສ຺ສນ຺ນກາເລ, ລຊ຺ຊີນຎ຺ຈ ປຣິຫີນກາເລ ຠວິສ຺ສຕິ. ນຍິຘ ມຕ຺ຖີຕິ ອິທານິ ປນ ຕວ ວາ ມມ ວາ ກາເລ ອິຘ ອິມສ຺ມິໍ ປຸຣິສຍຸເຄ ວຕ຺ຕມາເນ ເອເຕສໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ປຏິຆາຕາຍ ວຕ຺ຕມານໍ ຍຎ຺ຎກມ຺ມໍ ວິປລ຺ລາເສນ ວຕ຺ຕຕິ, ອລໍ ເຕນ. ນຕ຺ຖິ ເຕ ອິໂຕນິທານໍ ຠຍໍ ວາ ຉມ຺ຠິຕຕ຺ຕໍ ວາຕິ ມຫາປຸຣິໂສ ຣາຊານໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ, ມຫາຣາຊ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປສຸຆາຕຍຎ຺ຎໍ ມາ ຍຊີ’’ຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາປິ ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸປິນປຈ຺ຈຍາ ເຕ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຫເຣຕໍ ຍຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ມາຓໂວ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ປນ ຠຄວຕິ ສງ຺ຄີຕິກາຣກາ ‘‘ອຸສຠາ’’ຕິອາທີນິ ຕີຓິ ປທານິ ອຏ຺ຐກຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ລາພູນີ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ເອກໍ ຄາຖໍ ກຕ຺ວາ ເອກກນິປາຕປາຬິໍ ອາໂຣເປສຸນ຺ຕິ.

ມຫາສຸປິນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໗໘] ໘. ອິລ຺ລິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸໂຠ ຂຎ຺ຊາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ກິຣ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣໍ ນາມ ນິຄໂມ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ເຖໂກ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິໂຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ປຏິວສຕິ. ໂສ ຕິຓຄ຺ເຄນ ເຕລພິນ຺ທຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ເນວ ປເຣສໍ ເທຕິ, ນ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຕສ຺ສ ຕໍ ວິຠວຊາຕໍ ເນວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທີນໍ, ນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຕ຺ຖໍ ອນຸໂຠຕິ, ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ ອປຣິໂຠຄໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສຕ຺ຖາ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ສກລໂລກຘາຕຸຍໍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ສປຊາປຕິກສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຸຣິມທິວເສ ປນ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ຣາຊເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຊນປທມນຸສ຺ສໍ ກຸມ຺ມາສປູຣໍ ກປລ຺ລປູວໍ ຂາທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປິປາສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສຈາຫໍ ‘ກປລ຺ລປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ພຫູ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຂາທິຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເມ ພຫູນິ ຕຓ຺ຑຸລສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ກສ຺ສຈິ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອຸປຄູຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເອວໍຄໂຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖສິ.

ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ສາມິ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ເມ ກິຎ຺ຈິ ອຜາສຸກໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ຣາຊາ ກຸປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ຣາຊາປິ ເມ ນ ກຸປ຺ປຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວາ ທາສກມ຺ມກຣາທີຫິ ວາ ກິຎ຺ຈິ ອມນາປໍ ກຕໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປມ຺ປິ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ປນ ເຕ ຕຓ຺ຫາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ຘນຫານິຠເຍນ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ໂທວ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ‘‘ກເຖຫິ, ສາມິ, ກິສ຺ມິໍ ເຕ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຈນໍ ປຣິຄິລນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເມ ເອກາ ຕຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ຕຓ຺ຫາ, ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ກປລ຺ລປູວໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິມຕ຺ຖໍ ນ ກເຖສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ທລິທ຺ໂທ, ອິທານິ ສກລສກ຺ກາຣນິຄມວາສີນໍ ປໂຫນເກ ກປລ຺ລປູເວ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ເຕ ເອເຕຫິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກຣຈ຺ຉວາສີນໍ ປໂຫນເກ ປຈາມີ’’ຕິ. ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫທ຺ຘນຠາວນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ເຄຫມຕ຺ເຕ ສພ຺ເພສໍ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມຫໍ ຕວ ມຫຊ຺ຌາສຍຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເຕ ປຸຕ຺ຕທາຣມຕ຺ຕສ຺ເສວ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ເອເຕຫີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ເຕ ປໂຫນກໍ ກຕ຺ວາ ປຈາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈ຺ຈມານໍ ພຫູ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ສກລຕຓ຺ຑຸເລ ຐເປຕ຺ວາ ຠິນ຺ນຕຓ຺ຑຸເລ ຈ ອຸທ຺ຘນກປລ຺ລາທີນິ ຈ ອາທາຍ ໂຖກໍ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຠູມິກສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ອຸປຣິມຕລໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ປຈ, ຕຕ຺ຖາຫໍ ເອກໂກວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ທາສິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣານິ ປິທຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພທ຺ວາເຣສຸ ສູຈິຆຏິການິ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມຕລໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ອຸທ຺ຘເນ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ກປລ຺ລກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປູເວ ປຈິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປາໂຕວ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ, ‘‘ເອໂສ, ໂມຄ຺ຄລ຺ລານ, ຣາຊຄຫນຄຣສ຺ສ ອວິທູເຣ ສກ຺ກາຣນິຄເມ ມຈ຺ຉຣິຍໂກສິຍເສຏ຺ຐິ ‘ກປລ຺ລປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ທສ຺ສນຠເຍນ ສຕ຺ຕຠູມິເກ ປາສາເທ ກປລ຺ລປູເວ ປຈາເປຕິ. ຕ຺ວໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ເສຏ຺ຐິໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຊຍມ຺ປຕິເກ ປູເວ ຈ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທີນິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ເຊຕວນໍ ອາເນຫິ. ອຊ຺ຊາຫໍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣເຍວ ນິສີທິສ຺ສາມິ, ປູເວເຫວ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອິທ຺ຘິພເລນ ຕໍ ນິຄມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປາສາທສ຺ສ ສີຫປຎ຺ຊຣທ຺ວາເຣ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ອາກາເສເຍວ ມຓິຣູປກໍ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ.

ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫທຍມໍສໍ ກມ຺ປິ. ໂສ ‘‘ອຫໍ ເອວຣູປານຎ຺ເຎວ ຠເຍນ ອິມໍ ຐານໍ ອາຄໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ’’ຕິ ຄເຫຕພ຺ພຄຫຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ໂທເສນ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ເອວມາຫ ‘‘ສມຓ, ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ອປເທ ປທໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕປິ ເນວ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອປຣາປຣໍ ຈງ຺ກມິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທມາໂນປິ ນ ລຠິສ຺ສສິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ‘‘ນິສິນ຺ໂນ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕປານອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ເຖໂຣ ອຸມ຺ມາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອຸມ຺ມາເຣ ຐິໂຕ ກິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ຘູມາຍນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຘູມາຍິ, ສກລປາສາໂທ ເອກຘູໂມ ອໂຫສິ, ເສຏ຺ຐິໂນ ອກ຺ຂີນໍ ສູຈິຍາ ວິຊ຺ຌນກາໂລ ວິຍ ຊາໂຕ. ເຄຫຊ຺ຌາຍນຠເຍນ ປນ ນໍ ‘‘ປຊ຺ຊລນ຺ໂຕປິ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ສຸຏ຺ຐຸ ລຄ຺ໂຄ, ອລທ຺ຘາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອກມສ຺ສ ປູວໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ເອກໍ ຂຸທ຺ທກປູວໍ ປຈິຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາ ໂຖກຎ຺ເຎວ ປິຏ຺ຐໍ ກປລ຺ລປາຕິຍໍ ປກ຺ຂິປິ, ມຫາປູໂວ ຫຸຕ຺ວາ ສກລປາຕິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ ອຏ຺ຐາສິ.

ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ພຫຸ ຕຍາ ປິຏ຺ຐໍ ຄຫິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍເມວ ທພ຺ພິກຓ຺ເຓນ ໂຖກຕຣໍ ປິຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ຂິປິ, ປູໂວ ປຸຣິມປູວໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ຊາໂຕ. ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ປຈຕິ, ໂສ ໂສ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ໂຕວ ໂຫຕິ. ໂສ ນິພ຺ພິນ຺ໂນ ຠຣິຍໍ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມສ຺ສ ເອກໍ ປູວໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ປຈ຺ຉິໂຕ ເອກໍ ປູວໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິຍາ ສພ຺ເພ ເອກາພທ຺ຘາ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ສາ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ ‘‘ສາມິ, ສພ຺ເພ ປູວາ ເອກໂຕ ລຄ຺ຄາ, ວິສຸໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສປິ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຸໂຠ ຊນາ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ຕາປິ ວິໂຍເຊຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸເຍວ. ອຖສ຺ສ ປູເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ປິປາສາ ຈ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ຠຣິຍໍ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ເທ, ນ ເມ ປູເວຫິ ອຕ຺ໂຖ, ປຈ຺ຉິຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ. ສາ ປຈ຺ຉິໍ ອາທາຍ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ປູເວ ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ເຖໂຣ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ຄຸເຓ ກເຖສິ, ‘‘ອຕ຺ຖິ ທິນ຺ນໍ, ອຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ທານາທີນໍ ຜລໍ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ວິຍ ທສ຺ເສສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປູເວ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘ປູເວ ຂາທິສ຺ສາມີ’ຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ປູເວ ຈ ຂີຣາທີນິ ຈ ຄຓ຺ຫາເປຖ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອິໂຕ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກາລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ກຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ອຫໍ ໂວ ອຕ຺ຕໂນ ອິທ຺ຘິພເລນ ເນສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາສາເທ ໂສປານສີສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຐາເນເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສປານປຣິໂຍສານໍ ປນ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາປາສາທໍ ໂອຕຣຓກາລມຕ຺ເຕນ ໂວ ເຊຕວນໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ໂສປານສີສໍ ຕຕ຺ເຖວ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂສປານປາທມູລໍ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ, ຕເຖວາໂຫສິ.

ອິຕິ ເຖໂຣ ເສຏ຺ຐິຎ຺ຈ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍຎ຺ຈ ອຸປຣິປາສາທາ ເຫຏ຺ຐາໂອຕຣຓກາລໂຕ ຂິປ຺ປຕຣໍ ເຊຕວນໍ ສມ຺ປາເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກາລໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອທາສິ, ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປູເວ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ, ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູປິ ຕເຖວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ຂີຣສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕສກ຺ຂຣາທີນິ ທທມາໂນ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ. ມຫາເສຏ຺ຐິປິ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິ, ປູວານໍ ປຣິໂຍສານເມວ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ສກລວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ວິຆາສາທານຎ຺ຈ ທິນ຺ເນປິ ນ ປຣິຍນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປູວາ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕນ ຫິ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຉຑ຺ເຑຖາຕິ. ອຖ ເນ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ອວິທູເຣ ປພ຺ຠາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ອຊ຺ຊຕນາປິ ຕໍ ຐານໍ ‘‘ກປລ຺ລປູວປພ຺ຠາໂຣ’’ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ສທ຺ຘິໍ ຠຣິຍາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ອນຸໂມທນາປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ໂສປານໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາເທເຍວ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອສີຕິໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນເຍວ ວິກິຣິ.

ປຸນທິວເສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາຄມ຺ມ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຏິສລ຺ລີເນ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສານຸຠາວໍ, ອນຸປຫຈ຺ຈ ສທ຺ຘໍ ອນຸປຫຈ຺ຈ ໂຠເຄ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິໍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປູເວ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ອໂຫ ມຫານຸຠາໂວ ເຖໂຣ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ກຸລທມເກນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາ ກຸເລ ອວິເຫເຐຕ຺ວາ ອກິລເມຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜໂຕ ເຣຓຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕນ ຠມເຣນ ວິຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ຊານາເປຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປສໍສນ຺ໂຕ –

‘‘ຍຖາປິ ຠມໂຣ ປຸປ຺ຜໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘມເຫຐຍໍ;

ປເລຕິ ຣສມາທາຍ, ເອວໍ ຄາເມ ມຸນີ ຈເຣ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໙) –

ອິມໍ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິປິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສຕຸໍ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນນ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ທມິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ຕໍ ທເມຕ຺ວາ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘໍ ຊານາເປສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ອິລ຺ລິໂສ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ປຸຣິສໂທສສມນ຺ນາຄໂຕ ຂຎ຺ໂຊ ກຸຓີ ວິສມກ຺ຂິມຓ຺ຑໂລ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອປ຺ປສນ຺ໂນ ມຈ຺ຉຣີ, ເນວ ອຎ຺ເຎສໍ ເທຕິ, ນ ສຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍສ຺ສ ເຄຫໍ ອໂຫສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນສ຺ສ ຍາວ ສຕ຺ຕມາ ກຸລປຣິວຏ຺ຏາ ທາຍກາ ທານປຕິໂນ. ໂສ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິຕ຺ວາເຍວ ກຸລວໍສໍ ນາເສຕ຺ວາ ທານສາລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຍາຈເກ ໂປເຖຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຘນເມວ ສຓ຺ຐາເປສິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຄ຺ຄກິລນ຺ຕໍ ຊານປທມນຸສ຺ສໍ, ເອກໍ ສຸຣາວາຣກໍ, ອາທາຍ ປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອມ຺ພິລສຸຣາຍ ໂກສກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ປູຕິມຈ຺ຉເກນ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ເຄນ ປິວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຸຣໍ ປາຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສຈາຫໍ ສຸຣໍ ປິວິສ຺ສາມິ, ມຍິ ປິວນ຺ເຕ ພຫູ ປິວິຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍ ເມ ຘນປຣິກ຺ຂໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຓ຺ຫໍ ອຘິວາເສນ຺ໂຕ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິຫຕກປ຺ປາໂສ ວິຍ ປຓ຺ຑຸສຣີໂຣ ອໂຫສິ ຘມ຺ມນິສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຎ຺ຈກໍ ອຸປຄູຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕເມນໍ ຠຣິຍາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ສາມິ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ເສວ ເຕ ປໂຫນກໍ ສຸຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ປນ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຄເຫ ສຸຣາຍ ກາຣິຍມານາຍ ພຫູ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ອາຫຣາເປຕ຺ວາປິ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ນິສິນ຺ເນນ ປິວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ມາສກມຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ສຸຣາວາຣກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເຈຏເກນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ຄສມີເປ ເອກໍ ຄຸມ຺ພໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຸຣາວາຣກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ເຈຏກໍ ທູເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂກສກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປາຕຸໍ ອາຣຠິ.

ປິຕາ ປນສ຺ສ ທານາທີນໍ ປຸຎ຺ຎານໍ ກຕຕ຺ຕາ ເທວໂລເກ ສກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ‘‘ປວຕ຺ຕຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ທານຄ຺ຄໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຸລວໍສໍ ນາເສຕ຺ວາ ທານສາລໍ ຌາເປຕ຺ວາ ຍາຈເກ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິຍຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕພ຺ພໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠເຍນ ຄຸມ຺ພໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກກສ຺ເສວ ສຸຣໍ ປິວນຠາວຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມິ, ນໍ ສງ຺ໂຂເຠຕ຺ວາ ທເມຕ຺ວາ ກມ຺ມຜລສມ຺ພນ຺ຘໍ ຊານາເປຕ຺ວາ ທານໍ ທາເປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕນາຣຫໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສປຖໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິນາ ສທິສໍ ຂຎ຺ຊໍ ກຸຓິໍ ວິສມຈກ຺ຂຸມຓ຺ຑລໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕຠາວໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອເວລາຍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ອາຄໂຕມ຺ຫິ, ເທວ ຆເຣ ເມ ອສີຕິໂກຏິມຕ຺ຕໍ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເທໂວ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ປູຣາເປຕູ’’ຕິ. ‘‘ອລໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕວ ຘນໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ພຫຸຕຣໍ ຘນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສເຈ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ຍຖາຣຸຈິຍາ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທານໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ເທຫິ, ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ, ສພ຺ເພ ອຸປຏ຺ຐາກມນຸສ຺ສາ ປຣິວາເຣສຸໍ, ເອໂກປິ ‘‘ນາຍໍ, ອິລ຺ລິໂສ’’ຕິ ຊານິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ໂສ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕອຸມ຺ມາເຣ ຐຕ຺ວາ ໂທວາຣິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ອຎ຺ໂຎ ມຍາ ສມານຣູໂປ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ມເມຕໍ ເຄຫ’ນ຺ຕິ ປວິສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນີຫເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສິຕາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ທານໍ ເທມາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາວ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ຈ ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ຈ ທາສກມ຺ມກຣາ ຈ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທານໍ ທາຕຸໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊ ປນ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທາຕຸກາໂມ ຊາໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ‘‘ຍຖາຣຸຈິຍາ ເທຖ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ເຠຣິວາທກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘‘ສຸວຓ຺ຓຣຊຕມຓິມຸຕ຺ຕາທີຫິ ອຕ຺ຖິກາ ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ນ຺ຕິ ສກລນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຫີ’’ຕິ. ສາ ຈ ຕຖາ ກາເຣສິ. ມຫາຊໂນ ປຈ຺ຉິປສິພ຺ພກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິ. ສກ຺ໂກ ສຕ຺ຕຣຕນປູເຣ ຄພ຺ເຠ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມິ, ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຊໂນ ຘນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຫາຕເລ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ອາຠຕຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຎ຺ຎຕໂຣ ຊນປທມນຸສ຺ໂສ ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິໂນ ໂຄເຓ ຕສ຺ເສວ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕເນຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຫາມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຸມ຺ພສ຺ສ ອວິທູເຣນ ຣຖໍ ເປເສນ຺ໂຕ ‘‘ວສ຺ສສຕໍ ຊີວ, ສາມິ, ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທານິ ເມ ຍາວຊີວໍ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຊີວິຕພ຺ພໍ ຊາຕໍ, ຕເວວ ຣໂຖ, ຕເວວ ໂຄຓາ, ຕເວວ ເຄເຫ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ, ເນວ ມາຕຣາ ທິນ຺ນານິ, ນ ປິຕຣາ, ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘານິ, ສາມີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິໂນ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ມມ ນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວທຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມມ ຘນໍ ຣຎ຺ຎາ ໂລກສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຄຸມ຺ພາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄເຓ ຈ ຣຖຎ຺ຈ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ, ເຈຏກ, ມຍ຺ຫໍ ໂຄຓາ, ມຍ຺ຫໍ ຣໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄເຓ ນາສາຣຊ຺ຊຸຍໍ ຄຓ຺ຫິ, ຄຫປຕິໂກ ຣຖາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐເຈຏກ, ອິລ຺ລິສມຫາເສຏ຺ຐິ ສກລນຄຣສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ອສນິໍ ປາເຕນ຺ໂຕ ວິຍ ຂນ຺ເຘ ປຫຣິຕ຺ວາ ຣຖໍ ອາທາຍ ອຄມາສິ. ໂສ ປຸນ ກມ຺ປມາໂນ ອຸຏ຺ຐາຍ ປໍສຸໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຖໍ ຄຓ຺ຫິ, ຄຫປຕິໂກ ຣຖາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຓາເມຕ຺ວາ ກປ຺ປຣປຫາເຣຫິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄເລ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄາຠິມຸຂໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເອຕ຺ຕາວຕາສ຺ສ ສຸຣາມໂທ ຉິຊ຺ຊິ. ໂສ ກມ຺ປມາໂນ ເວເຄນ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘນໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຫາຊເນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ກິໍ ນາເມຕໍ, ກິໍ ຣາຊາ ມມ ຘນໍ ວິລຸມ຺ປາເປຕີ’’ຕິ ຕໍ ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຄຫິຕຄຫິຕາ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາທມູເລເຍວ ປາເຕນ຺ຕິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ເຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ອາຣຠິ. ທ຺ວາຣປາລາ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐຄຫປຕິ, ກຫໍ ປວິສສີ’’ຕິ ວໍສເປສິກາຫິ ໂປເຖຕ຺ວາ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ.

ໂສ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຣາຊານໍ ນຕ຺ຖິ ເມ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ປຏິສຣໂຓ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ມມ ເຄຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ວິລຸມ຺ປາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ນາຫໍ ເສຏ຺ຐິ ວິລຸມ຺ປາເປມິ, ນນຸ ຕ຺ວເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ນ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ມມ ຘນໍ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ທານໍ ອທາສີຕິ. ນາຫໍ, ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ມຈ຺ຉຣິຍຠາວໍ ນ ຊານາຖ, ອຫໍ ຕິຓຄ຺ເຄນ ເຕລພິນ຺ທຸມ຺ປິ ນ ກສ຺ສຈິ ເທມິ. ໂຍ ທານໍ ເທຕິ, ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ວີມໍສຖ, ເທວາຕິ. ຣາຊາ ສກ຺ກໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ວິເສສໍ ເນວ ຣາຊາ ຊານາຕິ, ນ ອມຈ຺ຈາ. ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ‘‘ກິໍ, ເທວ, ອຍໍ ເສຏ຺ຐິ, ອຫໍ ເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຍໍ ນ ສຎ຺ຊານາມ, ອຕ຺ຖິ ເຕ ໂກຈິ ສຎ຺ຊານນໂກ’’ຕິ? ‘‘ຠຣິຍາ ເມ, ເທວາ’’ຕິ. ຠຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຕໂຣ ເຕ ສາມິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສາ ‘‘ອຍ’’ນ຺ຕິ ສກ຺ກສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ທາສກມ຺ມກເຣ ຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ສພ຺ເພປິ ສກ຺ກສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ.

ປຸນ ເສຏ຺ຐິ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສີເສ ປິຬກາ ອຕ຺ຖິ, ເກເສຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ, ຕໍ ໂຂ ປນ ກປ຺ປໂກ ເອວ ຊານາຕິ, ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກປ຺ປໂກ ມໍ, ເທວ, ສຎ຺ຊານາຕິ, ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ກປ຺ປໂກ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິໍ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສີສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີສໍ ໂອໂລເກຫີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ສີເສ ປິຬກໍ ມາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປິຬກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ສີເສ ປິຬກາ ອຕ຺ເຖວ, ນາຫໍ ເອເຕສຸ ເອກສ຺ສາປິ ອິລ຺ລິສຠາວໍ ສຎ຺ຊານິຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໘. ‘‘ອຸໂຠ ຂຎ຺ຊາ ອຸໂຠ ກຸຓີ, ອຸໂຠ ວິສມຈກ຺ຂຸກາ;

ອຸຠິນ຺ນໍ ປິຬກາ ຊາຕາ, ນາຫໍ ປສ຺ສາມິ ອິລ຺ລິສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸໂຠຕິ ທ຺ເວປິ ຊນາ. ຂຎ຺ຊາຕິ ກຸຓ຺ຐປາທາ. ກຸຓີຕິ ກຸຓ຺ຐຫຕ຺ຖາ. ວິສມຈກ຺ຂຸກາຕິ ວິສມກ຺ຂິມຓ຺ຑລາ ເກກຣາ. ປິຬກາຕິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ສີສປເທເສ ເອກສຓ຺ຐານາວ ປິຬກາ ຊາຕາ. ນາຫໍ ປສ຺ສາມີຕິ ອຫໍ ‘‘ອິເມສຸ ອຍໍ ນາມ ອິລ຺ລິໂສ’’ຕິ ນ ປສ຺ສາມິ, ເອກສ຺ສາປິ ອິລ຺ລິສຠາວໍ ນ ຊານາມີຕິ ອໂວຈ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິ ກມ຺ປມາໂນ ຘນໂສເກນ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ‘‘ນາຫໍ, ມຫາຣາຊ, ອິລ຺ລິໂສ, ສກ຺ໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ສກ຺ກລີລາຍ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ອິລ຺ລິສສ຺ສ ມຸຂໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິໍສຸ, ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ອາຫ ‘‘ອິລ຺ລິສ, ອິທໍ ຘນໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ, ນ ຕວ. ອຫຎ຺ຫິ ເຕ ປິຕາ, ຕ຺ວໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ. ອຫໍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ປນ ເມ ວໍສໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອທານສີໂລ ຫຸຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣິເຍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ທານສາລາໂຍ ຌາເປຕ຺ວາ ຍາຈເກ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຘນເມວ ສຓ຺ຐາເປສິ. ຕໍ ເນວ ຕ຺ວໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊສິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ເທສິ, ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ວິຍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສເຈ ເມ ທານສາລາ ປາກຕິກາ ກຕ຺ວາ ທານໍ ທສ຺ສສິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ທສ຺ສສິ, ສພ຺ພໍ ເຕ ຘນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ອິນ຺ທວຊິເຣນ ເຕ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິລ຺ລິສເສຏ຺ຐິ ມຣຓຠເຍນ ສນ຺ຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕໍ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ອິລ຺ລິໂສປິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິໍ ທເມຕິ, ປຸພ຺ເພເປສ ອິມິນາ ທມິໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອິລ຺ລິໂສ ມຈ຺ຉຣິຍເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ກປ຺ປໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອິລ຺ລິສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໗໙] ໙. ຂຣສ຺ສຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໂຕ ວິລຸຕ຺ຕາ ຈ ຫຕາ ຈ ຄາໂວຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ຣາຊານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາເມ ຣາຊພລິໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ມນຸສ຺ເສ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຄາມໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒໍ ມຍ຺ຫໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປເຄວ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເຣສຸ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາວິໂຍ ຆາເຕຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄາມໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ຄເຕສຸ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ມນຸສ຺ສາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ໂທສໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸນິຄ຺ຄຫິຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄາມໂຠຊກໍ ເປເສຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ອິທາເນວ ເອສ ເອວໍສີໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ເອວໍສີໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອກສ຺ສ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ອທາສິ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕທາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຓິຊ຺ຊາຍ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຄາມເກ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ຄາມໂຠຊເກ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຊນປຣິວາເຣນ ເຠຣິຍາ ວຊ຺ຊມານາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ທຸຏ຺ຐຄາມໂຠຊໂກ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມໍ ວິລຸມ຺ປາເປຕ຺ວາ ໂຈເຣສຸ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຏວິໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ ອິທານິ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ວິຍ ເຠຣິຍາ ວຊ຺ຊມານາຍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໙. ‘‘ຍໂຕ ວິລຸຕ຺ຕາ ຈ ຫຕາ ຈ ຄາໂວ, ທຑ຺ຒານິ ເຄຫານິ ຊໂນ ຈ ນີໂຕ;

ອຖາຄມາ ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ, ຂຣສ຺ສຣໍ ຑິຓ຺ຑິມໍ ວາທຍນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕຕິ ຍທາ. ວິລຸຕ຺ຕາ ຈ ຫຕາ ຈາຕິ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈ ນີຕາ, ມໍສໍ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ຈ ຫຕາ. ຄາໂວຕິ ໂຄຣູປານິ. ທຑ຺ຒານີຕິ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຌາປິຕານິ. ຊໂນ ຈ ນີໂຕຕິ ກຣມຣຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນີໂຕ. ປຸຕ຺ຕຫຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຫຕປຸຕ຺ຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ, ນິລ຺ລຊ຺ໂຊຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຉິນ຺ນຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ຫິ ມາຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຕິ ໂສ ຕສ຺ສາ ຊີວນ຺ໂຕປິ ຫຕປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ຫຕປຸຕ຺ຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ຂຣສ຺ສຣນ຺ຕິ ຖທ຺ຘສທ຺ທໍ. ຑິຓ຺ຑິມນ຺ຕິ ປຏຫເຠຣິໍ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຕໍ ປຣິຠາສິ. ນ ຈິເຣເນວ ຈ ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ປາກຏໍ ຊາຕໍ, ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ໂທສານຸຣູປໍ ນິຄ຺ຄຫໍ ອກາສິ.