໗. ອິຕ຺ຖິວຄ຺ໂຄ

[໖໑] ໑. ອສາຕມນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສາ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ອຸມ຺ມາທນ຺ຕິຊາຕເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອສາຕາ ອສຕິໂຍ ລາມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ, ຕ຺ວໍ ເອວຣູປໍ ລາມິກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ກສ຺ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ເວເທສຸ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ຈ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນິພ຺ພາຍນ຺ຕໍ ຐປຍິໍສຸ. ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາຣໍ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຫໍສຸ ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ມຍໍ ຕວ ຊາຕທິວເສ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐປຍິມ຺ຫ. ສເຈ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ຠວິຕຸກາໂມ, ຕ຺ວໍ ອຄ຺ຄິໍ ອາທາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ນມສ຺ສມາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ໂຫຫິ. ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິຕຸກາໂມ, ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຫີ’’ຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ນາຫໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣິຕຸໍ, ກຸຏຸມ຺ພເມວ ສຓ຺ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມາສິ.

ມາຕາປິຕໂຣ ປນສ຺ສ ອນຕ຺ຖິກາ ຆຣາວາເສນ, ອຣຎ຺ເຎ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣາເປຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ເປເສຕຸກາມາ ‘‘ໂສ ອາຈຣິໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂທສໍ ກເຖຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ ເຕ, ຕາຕ, ສິປ຺ປ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອສາຕມນ຺ໂຕປິ ເຕ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ນ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຍທິ ເຕ ອສາຕມນ຺ໂຕ ນ ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ, ກິໍ ນາມ ເຕ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕໍ, ຄຈ຺ຉ, ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຸນ ຕກ຺ກສິລາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ຕສ຺ສປິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ມາຕາ ມຫລ຺ລິກາ ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາ. ໂສ ຕໍ ສຫຕ຺ຖາ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ໂຠເຊນ຺ໂຕ ປາເຍນ຺ໂຕ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ອຎ຺ເຎ ມນຸສ຺ສາ ນໍ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຫເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ວິວິຕ຺ເຕ ອຣຎ຺ເຎ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປິຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ.

ໂສປິ ໂຂ ມາຓໂວ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ, ອຕິສີຆໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ນນຸ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອສາຕມນ຺ໂຕ ນາມ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ໂກ ປນ ເຕ ອສາຕມນ຺ເຕ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ເພ ກຕ຺ວາ ກເຖສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອສາຕມນ຺ໂຕ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ປນ ມາຕາ ອິມໍ ອິຕ຺ຖິໂທເສ ຊານາເປຕຸກາມາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ທສ຺ສາມິ ເຕ ອສາຕມນ຺ເຕ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ມມ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ມມ ມາຕຣໍ ສຫຕ຺ຖາ ນ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ໂຠເຊນ຺ໂຕ ປາເຍນ຺ໂຕ ປຏິຊຄ຺ຄາຫິ, ຫຕ຺ຖປາທສີສປິຏ຺ຐິສມ຺ພາຫນາທີນິ ຈສ຺ສາ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ອຍ຺ເຍ ຊຣໍ ປຕ຺ຕກາເລປິ ຕາວ ເຕ ເອວຣູປໍ ສຣີຣໍ, ທຫຣກາເລ ກີທິສໍ ອໂຫສີ’ຕິ ຫຕ຺ຖປາທປຣິກມ຺ມາທິກຣຓກາເລ ຫຕ຺ຖປາທາທີນໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຍ຺ຍາສິ. ຍຎ຺ຈ ເຕ ມມ ມາຕາ ກເຖຕິ, ຕໍ ອລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອນິຄຸຫນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສິ, ເອວໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອສາຕມນ຺ເຕ ລຈ຺ຉສິ, ອກໂຣນ຺ໂຕ ນ ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕວິຘານໍ ອກາສິ.

ອຖສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍ ມາຓເວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຓ຺ຓຍມາເນ ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນ຺ຘາຍ ຊຣາຊິຓ຺ຓາຍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ສາ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ກຖຍມານໍ ມາຓວໍ ອາຫ ‘‘ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອຫໍ ຕາວ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ຄຣຸໂກ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ມໍ ອິຈ຺ຉສິ, ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ມາເຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເອຕ຺ຕກໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກິເລສມຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສເຈ ຕ຺ວໍ ມໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊສິ, ອຫເມວ ນໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອສາຕາ ລາມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ, ຕຖາຣູເປ ນາມ ວເຍ ຐິຕາ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກິເລສໍ ອນຸວຕ຺ຕມານາ ເອວໍ ອຸປກາຣກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາເຣຕຸກາມາ ຊາຕາ. ມາຓໂວ ສພ຺ພໍ ຕໍ ກຖໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ເຕ, ມາຓວ, ກຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈນ຺ເຕນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມາຕຸ ອາຍຸສງ຺ຂາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ມຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ມາຓວ, ວີມໍສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ເອກໍ ອຸທຸມ຺ພຣຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາເຓນ ກຏ຺ຐຣູປກໍ ກຕ຺ວາ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນຏ຺ຐາເນ ອຸຕ຺ຕານໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຜຣສຸໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ມາຕຸ ສຎ຺ຎໍ ເທຫີ’’ຕິ. ມາຓໂວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອາຈຣິໂຍ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຍນຏ຺ຐາເນ ນິປນ຺ໂນ, ຣຊ຺ຊຸສຎ຺ຎາ ເມ ພທ຺ຘາ, ອິມໍ ຜຣສຸໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເຈ ສກ຺ໂກສິ, ມາເຣຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍກາຣຓາ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ສາ ຜຣສຸໍ ອາທາຍ ປເວຘມານາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣຊ຺ຊຸສຎ຺ຎາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ກຏ຺ຐຣູປກສ຺ສ ມຸຂໂຕ ສາຏກໍ ອປເນຕ຺ວາ ຜຣສຸໍ ອາທາຍ ‘‘ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄີວາຍເມວ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຘ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຣຸກ຺ຂຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ‘‘ວຎ຺ຈິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ມຣິຕ຺ວາ ປຕິຕາ. ອຕ຺ຕໂນ ກິຣ ປຓ຺ຓສາລາຍ ນິປນ຺ນາຍປິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຕາຍ ມຣິຕພ຺ພເມວ.

ໂສ ຕສ຺ສາ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອາຬາຫນໍ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ມາຓວໍ ອາທາຍ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ປາຏິເຍກ຺ໂກ ອສາຕມນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ອສາຕາ ນາມ, ຕວ ມາຕາ ‘ອສາຕມນ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາ’ຕິ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ເປສຍມານາ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂທສໍ ຊານນຕ຺ຖໍ ເປເສສິ. ອິທານິ ປນ ເຕ ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ມມ ມາຕຸ ໂທໂສ ທິຏ຺ໂຐ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອສາຕາ ລາມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສປິ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕາຕ, ອຸຄ຺ຄຫິໂຕ ເຕ ອສາຕມນ຺ໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ວາ ປຣິຈຣິສ຺ສສິ, ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວາ ວສິສ຺ສສີ’’ຕິ? ມາຓໂວ ‘‘ມຍາ, ອມ຺ມ, ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ອິຕ຺ຖີນໍ ໂທສາ ທິຏ຺ຐາ, ອຄາເຣນ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຘິປ຺ປາຍໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໑. ‘‘ອສາ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ເວລາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ສາຣຕ຺ຕາ ຈ ປຄພ຺ຠາ ຈ, ສິຂີ ສພ຺ພຆໂສ ຍຖາ;

ຕາ ຫິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສາຕິ ອສຕິໂຍ ລາມິກາ. ອຖ ວາ ສາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ຕາສຸ ນຕ຺ຖິ. ອຕ຺ຕນິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ອສາຕເມວ ເທນ຺ຕີຕິປິ ອສາ, ທຸກ຺ຂາ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖາຍ ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ –

‘‘ມາຍາ ເຈຕາ ມຣີຈີ ຈ, ໂສໂກ ໂຣໂຄ ຈຸປທ຺ທໂວ;

ຂຣາ ຈ ພນ຺ຘນາ ເຈຕາ, ມຈ຺ຈຸປາສາ ຄຸຫາສຍາ;

ຕາສຸ ໂຍ ວິສ຺ສເສ ໂປໂສ, ໂສ ນເຣສຸ ນຣາຘໂມ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໑໑໘);

ໂລກິຕ຺ຖິໂຍຕິ ໂລເກ ອິຕ຺ຖິໂຍ. ເວລາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ອມ຺ມ, ຕາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ກິເລສຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ເວລາ ສໍວໂຣ ມຣິຍາທາ ປມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສາຣຕ຺ຕາ ຈ ປຄພ຺ຠາ ຈາຕິ ເວລາ ຈ ເອຕາສໍ ນຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ສາຣຕ຺ຕາ ອລ຺ລີນາ, ຕຖາ ກາຍປາຄພ຺ຠິເຍນ, ວາຈາປາຄພ຺ຠິເຍນ, ມໂນປາຄພ຺ຠິເຍນາຕິ ຕິວິເຘນ ປາຄພ຺ຠິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຄພ຺ຠາ ເຈຕາ. ເອຕາສຎ຺ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາຍທ຺ວາຣາທີນິ ປຕ຺ວາ ສໍວໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂລລາ ກາກປຏິຠາຄາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສິຂີ ສພ຺ພຆໂສ ຍຖາຕິ ອມ຺ມ, ຍຖາ ຊາລສິຂາຍ ‘‘ສິຂີ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ ອຄ຺ຄິ ນາມ ຄູຖຄຕາທິເຠທໍ ອສຸຈິມ຺ປິ, ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທິເຠທໍ ສຸຈິມ຺ປິ, ອິຏ຺ຐມ຺ປິ ອນິຏ຺ຐມ຺ປິ ຍໍ ຍເທວ ລຠຕິ, ສພ຺ພໍ ຆສຕິ ຂາທຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ພຆໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕເຖວ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑໂຄເມຓ຺ຑາທໂຍ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ຫີນຊຈ຺ຈາ ຫີນກມ຺ມນ຺ຕາ, ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອຸຕ຺ຕມກມ຺ມນ຺ຕາ, ຫີນຸກ຺ກຏ຺ຐຠາວໍ ອຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລກສ຺ສາທວເສນ ກິເລສສນ຺ຖເວ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຍໍ ຍໍ ລຠນ຺ຕິ, ສພ຺ພເມວ ເສວນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພຆສສິຂິສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສິຂີ ສພ຺ພຆໂສ ຍຖາ, ຕເຖເວຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຕາ ຫິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ອຫໍ ຕາ ລາມິກາ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຠູຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ. ວິເວກມນຸພ຺ຣູຫຍນ຺ຕິ ກາຍວິເວໂກ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກ ອຸປຘິວິເວໂກຕິ ຕໂຍ ວິເວກາ, ເຕສຸ ອິຘ ກາຍວິເວໂກປິ ວຏ຺ຏຕິ ຈິຕ຺ຕວິເວໂກປິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຫໍ, ອມ຺ມ, ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄຓໂຕ ກາຍໍ, ກິເລເສຫິ ຈ ຈິຕ຺ຕໍ ວິເວເຈຕ຺ວາ ອິມໍ ວິເວກໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ຠວິສ຺ສາມິ, ອລໍ ເມ ອຄາເຣນາຕິ. ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວິເວກໍ ພ຺ຣູເຫນ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອສາຕາ ລາມິກາ ປຈ຺ຉິມິກາ ທຸກ຺ຂທາຍິກາ’’ຕິ ອິຕ຺ຖີນໍ ອຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມາຕາ ຠທ຺ທກາປິລານີ, ປິຕາ ມຫາກສ຺ສໂປ ອໂຫສິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ອານນ຺ໂທ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສາຕມນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໖໒] ໒. ອຓ຺ຑຠູຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອວາເທສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕເມວາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອຣກ຺ຂິຍາ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອິຕ຺ຖິໍ ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣກ຺ຂນ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂສ ປຸໂຣຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຊູຕໍ ກີຬຕິ. ກີຬນ຺ໂຕ ປນ –

‘‘ສພ຺ພາ ນທີ ວງ຺ກຄຕີ, ສພ຺ເພ ກຏ຺ຐມຍາ ວນາ;

ສພ຺ພິຕ຺ຖິໂຍ ກເຣ ປາປໍ, ລຠມາເນ ນິວາຕເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໐໘) –

ອິມໍ ຊູຕຄີຕໍ ຄາຍນ຺ໂຕ ຣຊຕຜລເກ ສຸວຓ຺ຓປາສເກ ຂິປຕິ. ເອວໍ ກີຬນ຺ໂຕ ປນ ຣາຊາ ນິຈ຺ຈໍ ຊິນາຕິ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປຣາຊີຍຕິ.

ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ຆເຣ ວິຠເວ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ອິມສ຺ມິໍ ຆເຣ ຘນໍ ຂີຍິສ຺ສຕິ, ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ປຸຣິສນ຺ຕຣໍ ອຄຕໍ ເອກໍ ມາຕຸຄາມໍ ຆເຣ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ປຸຣິສໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາເຍກໍ ມາຕຸຄາມໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ວເສ ຐເປຕ຺ວາ ເອກປຸຣິສິກໍ ກຕ຺ວາ ຄາຬ຺ຫໍ ອາຣກ຺ຂໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໂຕ ຘນໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຈ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາຍ ເຉໂກ ໂຫຕິ, ອເຖກໍ ທຸຄ຺ຄຕິຕ຺ຖິໍ ຄພ຺ຠິນິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຘີຕຣໍ ວິຊາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ຆເຣເຍວ ວສາເປຕ຺ວາ ວິຊາຕກາເລ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຣິສານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອທຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖີນໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ໂປສາເປຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐເປສິ. ຍາວ ເຈສາ ວຑ຺ຒຕິ, ຕາວ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຊູຕໍ ນ ກີຬິ. ຕໍ ປນ ວເສ ຐເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຊູຕໍ ກີຬາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຸຣິມນິຍາເມເນວ ກີຬິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຄາຍິຕ຺ວາ ປາສກໍ ຂິປນກາເລ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມມ ມາຓວິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸໂຣຫິໂຕ ຊິນາຕິ, ຣາຊາ ປຣາຊີຍຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ຆເຣ ເອກປຸຣິສິກາຍ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາເປນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສີລມສ຺ສາ ຠິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ຘຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ອິຕ຺ຖິຍາ ສີລໍ ຠິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ສກ຺ໂກມິ, ເທວາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຂິປ຺ປໍ ນິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ ຕໍ ປຫິຓິ. ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ຘນໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຘຘູມຈຸຓ຺ຓກປ຺ປູຣາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໂຕ ອວິທູເຣ ສພ຺ພຄນ຺ຘາປຓໍ ປສາເຣສິ. ປຸໂຣຫິຕສ຺ສປິ ເຄຫໍ ສຕ຺ຕຠູມກໍ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພສຸ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກສຸ ອິຕ຺ຖີນໍເຍວ ອາຣກ຺ຂາ. ຐເປຕ຺ວາ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ເຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ລຠນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຈວຣຉຑ຺ຑນປຈ຺ຉິມ຺ປິ ໂສເຘຕ຺ວາເຍວ ປເວເສນ຺ຕິ. ຕໍ ມາຓວິກໍ ປຸໂຣຫິໂຕເຍວ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠຕິ. ຕສ຺ສາ ຈ ເອກາ ປຣິຈາຣິກາ ອິຕ຺ຖີ ອຕ຺ຖິ. ອຖສ຺ສາ ສາ ປຣິຈາຣິກາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຕສ຺ສ ຘຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາປຓສມີເປນ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ຕສ຺ສາ ປຣິຈາຣິກາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຎຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອາປຓາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປາທມູເລ ປຕິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປາເທ ຄາຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຫໍ ຄຕາສີ’’ຕິ ປຣິເທວິ, ອວເສສາປິ ປຍຸຕ຺ຕກຘຸຕ຺ຕາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖປາທມຸຂສຓ຺ຐາເນຫິ ຈ ອາກປ຺ເປນ ຈ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ເອກສທິສາເຍວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ອິຕ຺ຖີ ເຕສຸ ເຕສຸ ກເຖນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຍມ຺ປິ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ໂສ ຘຸຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມ, ກຫໍ ວສສີ’’ຕິ? ‘‘ກິນ຺ນຣິລີລາຍ ວສມານາຍ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາຍ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ທຫຣິຕ຺ຖິຍາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຸຣຸມານາ ວສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກຫໍ ຍາສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ຕສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ກິໍ ເຕ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຕາຍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມເມວ ສນ຺ຕິກາ ຫຣາ’’ຕິ ມູລໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ພຫູນິ ຕມ຺ພູລຕກ຺ໂກລກາທີນິ ເຈວ ນານາປຸປ຺ຜານິ ຈ ອທາສິ. ມາຓວິກາ ພຫູນິ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປສນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວທສີ’’ຕິ? ‘‘ອິເມສໍ ພຫຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ. ນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພຫຸມູລໍ ອທາສິ, ມຍາ ປເນຕໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ອາຠຕນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ທິນ຺ນມູລໍ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາຫຣຕິ. ຘຸຕ຺ໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ຄິລານາລຍໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ສາ ຕສ຺ສ ອາປຓທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ອຜາສຸກໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ? ສາ ຕສ຺ສ ນິປນ຺ນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕີ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຕາຕ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ‘‘ກິໍ ນ ກເຖສິ ປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ມຣນ຺ເຕນາປິ ຕຸຍ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ອກເຖຕ຺ວາ ກສ຺ສ ກເຖຍ຺ຍາສິ, ກເຖຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎໍ ອຜາສຸກໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ປນ ມາຓວິກາຍ ວຓ຺ຓໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕສ຺ມິ, ຕໍ ລຠນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມິ, ອລຠນ຺ໂຕ ອິເຘວ ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ເອສ ຠາໂຣ, ມາ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ພຫູນິ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ມາຓວິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ, ອມ຺ມ, ມມ ສນ຺ຕິກາ ຕວ ວຓ຺ຓໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສເຈ ອາເນຕຸໍ ສກ຺ໂກຖ, ມຍາ ກໂຕກາໂສເຍວາ’’ຕິ.

ສາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫສ຺ສ ກຓ຺ຓກຓ຺ເຓຫິ ພຫຸໍ ກຈວຣໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂິຕ຺ຖິຍາ ອຸປຣິ ຉຑ຺ເຑສິ. ສາ ເຕນ ອຏ຺ຏີຍມານາ ອເປຕິ. ອິຕຣາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ຍາ ຍາ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕິ, ຕສ຺ສາ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ກຈວຣໍ ຉຑ຺ເຑສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສາ ຍໍ ຍໍ ອາຫຣຕິ ວາ ຫຣຕິ ວາ, ຕໍ ຕໍ ນ ກາຈິ ໂສເຘຕຸໍ ອຸສ຺ສຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສາ ຕໍ ຘຸຕ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜປຈ຺ຉິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມາຓວິກາຍ ສນ຺ຕິກໍ ອຠິຫຣິ. ຘຸຕ຺ໂຕ ມາຓວິກາຍ ສີລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ປາສາເທເຍວ ອໂຫສິ. ປຸໂຣຫິເຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ອຸໂຠ ອຠິຣມນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ຘຸຕ຺ໂຕ ນິລີຍຕິ.

ອຖ ນໍ ສາ ເອກາຫທ຺ວີຫຈ຺ຈເຍນ ‘‘ສາມິ, ອິທານິ ຕຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ’’ຕິ. ສາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຘຸຕ຺ຕໍ ນິລີຍາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຄເຕ ເອວມາຫ ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ວີຓໍ ວາເທນ຺ເຕສຸ ນຈ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ນຈ຺ຈສ຺ສູ’’ຕິ ວີຓໍ ວາເທສິ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ໂອໂລເກນ຺ເຕສຸ ລຊ຺ຊາມິ, ມຸຂໍ ປນ ໂວ ສາຏເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ລຊ຺ຊສິ, ເອວໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ມາຓວິກາ ຆນສາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ປິທຫມານາ ມຸຂໍ ພນ຺ຘິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມຸຂໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ວີຓໍ ວາເທສິ. ສາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນຈ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອຫໍ ເຕ ເອກວາຣໍ ສີເສ ປຫຣິຕຸກາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕ຺ຖິໂລໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກິຎ຺ຈິ ກາຣຓໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ປຫຣາຫີ’’ຕິ ອາຫ, ມາຓວິກາ ຘຸຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ສຓິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ສີເສ ກປ຺ປເຣນ ປຫຣິ, ອກ຺ຂີນິ ປຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ, ສີເສ ຄຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐຫິ. ໂສ ເວທນາຏ຺ໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣ ເຕ ຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມາຓວິກາ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຫຕ຺ໂຖ ມຸທຸໂກ, ປຫາໂຣ ປນ ຖທ຺ໂຘ’’ຕິ ອາຫ. ຘຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິລີຍິ. ມາຓວິກາ ຕສ຺ມິໍ ນິລີເນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຸຂໂຕ ສາຏກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ເຕລໍ ອາທາຍ ສີສໍ ປຣິສມ຺ພາຫິ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ປຸນ ສາ ອິຕ຺ຖີ ຘຸຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ນີຫຣິ.

ໂສ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ ‘‘ຊູຕໍ ກີຬາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຊູຕມຓ຺ຑລໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຊູຕຄີຕໍ ຄາຍິຕ຺ວາ ປາສເກ ຂິປຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມາຓວິກາຍ ຕປສ຺ສ ຠິນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມມ ມາຓວິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕປິ ປຣາຊິໂຕເຍວ. ຣາຊາ ຊິນິຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ວເທສິ, ມາຓວິກາຍ ເຕ ຕໂປ ຠິນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ‘ມາຕຸຄາມໍ ຄພ຺ຠໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ເຕນາປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ເອກປຸຣິສິກາ ອິຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕວ ມາຓວິກາ ‘ນຈ຺ຈິຕຸກາມາມ຺ຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ວີຓໍ ວາເທນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ສາຏເກນ ມຸຂໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຣໍ ຕວ ສີເສ ກປ຺ປເຣນ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ, ອິທານິ ກິໍ ກເຖສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໒. ‘‘ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອວາເທສິ, ວີຓໍ ສມຸຂເວຐິໂຕ;

ອຓ຺ຑຠູຕາຠຕາ ຠຣິຍາ, ຕາສຸ ໂກ ຊາຕຸ ວິສ຺ສເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອວາເທສິ, ວີຓໍ ສມຸຂເວຐິໂຕຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຆນສາຏເກນ ສຫ ມຸເຂນ ເວຐິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວີຓໍ ວາເທສິ, ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຎ຺ຫິ ສາ ວຎ຺ເຈຕຸກາມາ ເອວມກາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ພຫຸມາຍາຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ເອສາ ລຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ອໂຫສິ, ເຕນສ຺ສ ອຎ຺ຎາຓຠາວໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ເອວມາຫ, ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ. ອຓ຺ຑຠູຕາຠຕາ ຠຣິຍາຕິ ອຓ຺ຑໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ພີຊໍ, ພີຊຠູຕາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ອນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລເຍວ ອາຠຕາ ອານີຕາ, ຠຕາຕິ ວາ ປຸຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ສາ? ຠຣິຍາ ປຊາປຕິ ປາທປຣິຈາຣິກາ. ສາ ຫິ ຠຕ຺ຕວຕ຺ຖາທີຫິ ຠຣິຕພ຺ພຕາຍ, ຠິນ຺ນສໍວຣຕາຍ, ໂລກຘມ຺ເມຫິ ຠຣິຕຕາຍ ວາ ‘‘ຠຣິຍາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ໂກ ຊາຕຸ ວິສ຺ສເສຕິ ຊາຕູຕິ ເອກໍສາຘິວຈນໍ, ຕາສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣກ຺ຂິຍມານາສຸປິ ເອວໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີສຸ ຠຣິຍາສຸ ໂກ ນາມ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ເອກໍເສນ ວິສ຺ສເສ, ‘‘ນິພ຺ພິກາຣາ ເອສາ ມຍີ’’ຕິ ໂກ ສທ຺ທເຫຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສທ຺ຘມ຺ມວເສນ ຫິ ອາມນ຺ຕເກສຸ ນິມນ຺ຕເກສຸ ວິຊ຺ຊມາເນສຸ ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ນ ສກ຺ກາ ຣກ຺ຂິຕຸນ຺ຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມາຓວິກໍ ອາຫ – ‘‘ຕຍາ ກິຣ ເອວຣູປໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍ, ໂກ ເອວມາຫ, ນ ກໂຣມິ, ‘ອຫເມວ ປຫຣິໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ’. ສເຈ ນ ສທ຺ທຫຖ, ອຫໍ ‘ຕຸມ຺ເຫ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ສໍ ນ ຊານາມີ’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ສທ຺ທຫາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ທາຣຸຣາສິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ທຫສິ, ອຄ຺ຄິໍ ປວິສາຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ມາຓວິກາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຈາຣິກໍ ປຐມເມວ ສິກ຺ຂາເປສິ ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສນກາເລ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ກາຕຸໍ ວເທຫີ’’ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອວຈ. ຘຸຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐາສິ. ສາ ມາຓວິກາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາມາ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ສໍ ນາມ ນ ຊານາມິ, ອິມິນາ ສຈ຺ເຈນ ອຍໍ ອຄ຺ຄິ ມາ ມໍ ຌາເປສີ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ປສ຺ສຖ ໂຠ ປຸໂຣຫິຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ເອວຣູປໍ ມາຕຸຄາມໍ ອຄ຺ຄິໍ ປເວສາເປຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມາຓວິກໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຫຕ຺ຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິຕໍ ອາຫ – ‘‘ອຍ຺ຍ, ມມ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ຠິນ຺ນາ, ນ ສກ຺ກາ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອວຣູປາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ກຕາ ‘ຐເປຕ຺ວາ ມມ ສາມິກໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ສໍ ນ ຊານາມີ’ຕິ, ອິທານິ ຈມ຺ຫິ ອິມິນາ ປຸຣິເສນ ຫຕ຺ເຖ ຄຫິຕາ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ວຎ຺ຈິໂຕ ອຫໍ ອິມາຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣາເປສິ. ເອວໍ ອສທ຺ຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕາ ກິເຣຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕາວ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ‘‘ນາຫໍ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ທິວສມ຺ປິ ສປຖໍ ກຸຣຸມານາ ນານາຈິຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ໂຈຣີນໍ ພຫຸພຸທ຺ຘີນໍ, ຍາສຸ ສຈ຺ຈໍ ສຸທຸລ຺ລຠໍ;

ຖີນໍ ຠາໂວ ທຸຣາຊາໂນ, ມຈ຺ຉສ຺ເສໂວທເກ ຄຕໍ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໔໗);

‘‘ມຸສາ ຕາສໍ ຍຖາ ສຈ຺ຈໍ, ສຈ຺ຈໍ ຕາສໍ ຍຖາ ມຸສາ;

ຄາໂວ ພຫິ ຕິຓສ຺ເສວ, ໂອມສນ຺ຕິ ວຣໍ ວຣໍ.

‘‘ໂຈຣິໂຍ ກຖິນາ ເຫຕາ, ວາຬາ ຈ ລປສກ຺ຂຣາ;

ນ ຕາ ກິຎ຺ຈິ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຍໍ ມນຸສ຺ເສສຸ ວຎ຺ຈນ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໑.໓໓໒, ໓໓໔);

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ອຣກ຺ຂິໂຍ ມາຕຸຄາໂມ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຓ຺ຑຠູຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໖໓] ໓. ຕກ຺ກປຓ຺ຑິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກຘນາ ອກຕຎ຺ຎູ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸຎ຺ເຎວາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອກຕຎ຺ຎູ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠາ, ກສ຺ມາ ຕາ ນິສ຺ສາຍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ອສ຺ສມໍ ມາເປຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ເຈວ ອຠິຎ຺ຎາໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ທຸຏ຺ຐກຸມາຣີ ນາມ ຈຓ຺ຑາ ອໂຫສິ ຜຣຸສາ, ທາສກມ຺ມກເຣ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ ປຫຣຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ປຣິວາຣມນຸສ຺ສາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຄງ຺ຄາຍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຄມໍສຸ. ເຕສໍ ກີຬນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນເວລາ ຊາຕາ, ເມໂຆ ອຸຏ຺ຐຫິ, ມນຸສ຺ສາ ເມຆໍ ທິສ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ເວເຄນ ປລາຍິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍປິ ທາສກມ຺ມກຣາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ເຫຫິ ເອຕິສ຺ສາ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ອນ຺ໂຕອຸທກສ຺ມິໍເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິໍສຸ. ເທໂວ ປາວສ຺ສິ, ສູຣິໂຍປິ ອຕ຺ຖງ຺ຄໂຕ, ອນ຺ຘກາໂຣ ຊາໂຕ. ເຕ ຕາຍ ວິນາວ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຄງ຺ຄາໂຕ ຕາວ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓາ, ອຖ ນໍ ນ ຊານາມ ກຫໍ ຄຕາ’’ຕິ. ຎາຕກາ ວິຈິນິຕ຺ວາປິ ນ ປສ຺ສິໍສຸ.

ສາ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕີ ອຸທເກນ ວຸຍ຺ຫມານາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາສມີປໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາຕຸຄາມສ຺ສ ສທ຺ໂທ ເອໂສ, ປຣິຕ຺ຕາຓມສ຺ສາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕິຓຸກ຺ກໍ ອາທາຍ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນທິໍ ຕຣມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ. ສີເຕ ວິຄເຕ ມຘຸຣານິ ຜລາຜລານິ ອຸປນາເມສິ. ຕານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ‘‘ກຕ຺ຖ ວາສິກາສິ, ກຖຎ຺ຈ ຄງ຺ຄາຍ ປຕິຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ວສາ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລາຍ ວສາເປນ຺ໂຕ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ສຍໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ອິມໍ ຕາປສໍ ສີລເຠທໍ ປາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິລີລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສີລເຠທໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ອນ຺ຕຣຘາເປສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວສຕິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ ‘‘ອຍ຺ຍ, ກິໍ ໂນ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ມນຸສ຺ສປຖໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕກ຺ກຠຕິຍາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຕໍ ໂປເສຕິ. ຕສ຺ສ ຕກ຺ກໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ຊີວຕີຕິ ‘‘ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ຄາມວາສິໂນ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຸຍຸຕ຺ຕທຸຍຸຕ຺ຕກໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ວສາ’’ຕິ ຄາມທ຺ວາເຣ ກຸຏິຍໍ ວາເສສຸໍ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂຈຣາ ປພ຺ພຕາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫຣນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ຕໍ ຄາມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຄາມວາສິເກຫິເຍວ ຠຓ຺ຑິກາ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕມ຺ປິ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສສຊເນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ປນ ຕສ຺ສາ ຣູເປ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິຕ຺ຖນ຺ນາມາ ກຫ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ໂຈຣເຊຏ຺ຐເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍາ ກຕາ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາປິ ‘‘ນ ສາ ຕຕ຺ຖ ມຍາ ວິນາ ວສິສ຺ສຕິ, ປລາຍິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ.

ເສຏ຺ຐິຘີຕາປິ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ອິຘ ສຸຂໍ ວສາມິ, ກທາຈິ ມໍ ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ ກິຎ຺ຈິເທວ ນິສ຺ສາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິໂຕ ອາທາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຖ ເອຕສ຺ມາ ສຸຂາ ປຣິຫາຍິສ຺ສາມິ, ຍນ຺ນູນາຫໍ ສມ຺ປິຍາຍມານາ ວິຍ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຆາຕາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອິຘ ທຸກ຺ຂໍ ຊີວາມິ, ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ສາສນໍ ເປເສສິ. ໂສ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ສາສນໍ ເປເສສິ. ສາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ສເຈ ມຍໍ ອິທານິ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມ, ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ອມ຺ເຫ ຆາເຕສ຺ສຕິ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສາຍໍ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕກາເລ ‘‘ສາມິ, ສເຈ ອິມາຍ ເວລາຍ ຕວ ສຕ຺ຕຸໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ, ກິນ຺ຕິ ນໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມີຕິ’’. ‘‘ກິໍ ປນ ໂສ ທູເຣ, ນນຸ ໂກຏ຺ຐເກ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ? ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອຸກ຺ກໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ເຄຫມຊ຺ເຌ ປາເຕຕ຺ວາ ກປ຺ປຣາທີຫິ ຍຖາຣຸຈິໍ ໂປເຖສິ. ໂສ ໂປຖິຍມາໂນປິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ໂກຘນາ ອກຕຎ຺ຎູ ຈ, ປິສຸຓາ ມິຕ຺ຕເຠທິກາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວທຕິ. ໂຈໂຣ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍິ. ປພຸທ຺ໂຘ ຊິຓ຺ຓາຍ ສຸຣາຍ ປຸນ ຕໍ ໂປເຖຕຸໍ ອາຣຠິ, ໂສປິ ຕາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ວທຕິ.

ໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ເອວໍ ໂປຖິຍມາໂນປິ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ອິມາເນວ ຈຕ຺ຕາຣິ ປທານິ ວທຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ສຸຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ໂຠ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ໂປຖິຍມາໂນປິ ກສ຺ມາ ເອຕາເນວ ປທານິ ວທສີ’’ຕິ? ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກເຖສິ. ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ອຣຎ຺ຎວາສິໂກ ເອໂກ ຕາປໂສ ຌານລາຠີ, ສ຺ວາຫໍ ເອຕໍ ຄງ຺ຄາຍ ວຸຍ຺ຫມານໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິໍ. ອຖ ມໍ ເອສາ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຌານາ ປຣິຫາເປສິ, ສ຺ວາຫໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປຫາຍ ເອຕໍ ໂປເສນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມເກ ວສາມິ, ອເຖສາ ໂຈເຣຫິ ອິຘານີຕາ ‘ອຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ວສາມິ, ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ເນຕູ’ຕິ ມຍ຺ຫໍ ສາສນໍ ເປເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕວ ຫຕ຺ເຖ ປາເຕສິ, ອິມິນາ ກາຣເຓນາຫໍ ເອວໍ ກເຖມີ’’ຕິ. ໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຍາ ເອສາ ເອວຣູເປ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ເນ ອຸປກາຣເກ ເອວໍ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິ, ສາ ມຍ຺ຫໍ ກຕຣໍ ນາມ ອຸປທ຺ທວໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ, ມາເຣຕພ຺ພາ ເອສາ’’ຕິ ໂສ ຕກ຺ກປຓ຺ຑິຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຕໍ ປໂພເຘຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມ຺ມ ‘‘ເອຕໍ ປຸຣິສໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ຆາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ພຫິຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ຕໍ ຕາຍ ຫຕ຺ເຖ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ອາທາຍ ຕກ຺ກປຓ຺ຑິຕໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຕກ຺ກປຓ຺ຑິຕໍ ກຕິປາຫໍ ປຓີເຕນ ໂຠຊເນນ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ອິທານິ ກຫໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ຆຣາວາເສນ ເມ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຣຎ຺ເຎ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປຄາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມານິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໓. ‘‘ໂກຘນາ ອກຕຎ຺ຎູ ຈ, ປິສຸຓາ ມິຕ຺ຕເຠທິກາ;

ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ສຸຂໍ ນ ວິຫາຫິສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂຸ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ໂກຘນາ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂກຘໍ ນິວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອກຕຎ຺ຎູ ຈ, ອຕິມຫນ຺ຕມ຺ປິ ອຸປກາຣໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ປິສຸຓາ ຈ, ປິຍສຸຎ຺ຎຠາວກຣຓເມວ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ. ມິຕ຺ຕເຠທິກາ, ມິຕ຺ເຕ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ມິຕ຺ຕເຠທນກຖໍ ກຖນສີລາເຍວ, ເອວຣູເປຫິ ປາປຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເອຕາ. ກິໍ ເຕ ເອຕາຫິ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣ ຠິກ຺ຂຸ, ອຍຎ຺ຫິ ເມຖຸນວິຣຕິ ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ, ຕໍ ຈຣ. ໂສ ສຸຂໍ ນ ວິຫາຫິສີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ຌານສຸຂໍ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ຜລສຸຂຎ຺ຈ ນ ວິຫາຫິສິ, ເອຕໍ ສຸຂໍ ນ ວິຊຫິສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ມາ ສຸຂາ ນ ປຣິຫາຍິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ນ ປຣິຫາຫິສີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕກ຺ກປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕກ຺ກປຓ຺ຑິຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໖໔] ໔. ທຸຣາຊານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມາສຸ ນນ຺ທິ ອິຈ຺ຉຕິ ມນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ອຸປາສໂກ ຕີສຸ ສຣເຓສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ພຸທ຺ຘມາມໂກ, ຘມ຺ມມາມໂກ, ສງ຺ຆມາມໂກ, ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ. ຍໍ ທິວສໍ ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈຣຕິ, ຕໍ ທິວສໍ ສຕກີຕທາສີ ວິຍ ໂຫຕິ, ມິຈ຺ຉາຈາຣສ຺ສ ປນ ອກຕທິວເສ ສາມິນີ ວິຍ ໂຫຕິ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຖ ຕາຍ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີນິ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ອຸປາສກ, ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ທິວເສ ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານໍ ນາຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ. ຆຣຓີ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ສຕກີຕທາສີ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ສາມິນີ ວິຍ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ. ອຫໍ ຕສ຺ສາ ຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ສ຺ວາຫໍ ຕາຍ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ພຸທ຺ຘູປຏ຺ຐານໍ ນາຄຈ຺ຉາມີຕິ. ອຖສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສກ, ‘ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຠາໂວ ນາມ ທຸຊ຺ຊາໂນ’ຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ກຖຍິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ຕໍ ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປຕິ. ອເຖໂກ ຕິໂຣຣຏ຺ຐວາສິໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓວໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຠຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ພາຣາຓສິນຄເຣ ວສນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຕິສ຺ໂສ ເວລາໂຍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ສາ ປນສ຺ສ ຠຣິຍາ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ. ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ຈິຓ຺ຓທິວເສ ທາສີ ວິຍ ໂຫຕິ, ອຈິຓ຺ຓທິວເສ ສາມິນີ ວິຍ ໂຫຕິ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕາຍ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ອາກຸລຈິຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ທິວເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ‘‘ກິໍ, ມາຓວ, ນ ປຎ຺ຎາຍສີ’’ຕິ ອາຈຣິໂຍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ຠຣິຍາ ມໍ, ອາຈຣິຍ, ເອກທິວສໍ ອິຈ຺ຉຕິ ປຕ຺ເຖຕິ, ທາສີ ວິຍ ນິຫຕມານາ ໂຫຕິ. ເອກທິວສໍ ສາມິນີ ວິຍ ຖທ຺ຘາ ຈຓ຺ຑາ ຜຣຸສາ, ອຫໍ ຕສ຺ສາ ຠາວໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ຕາຍ ອຸພ຺ພາຬ຺ໂຫ ອາກຸລຈິຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ເອວເມຕໍ, ມາຓວ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ອນາຈາຣໍ ຈິຓ຺ຓທິວເສ ສາມິກໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ທາສີ ວິຍ ນິຫຕມານາ ໂຫນ຺ຕິ. ອນາຈິຓ຺ຓທິວເສ ປນ ມານຕ຺ຖທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ສາມິກໍ ນ ຄເຓນ຺ຕິ. ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ອນາຈາຣາ ທຸສ຺ສີລາ, ຕາສໍ ຠາໂວ ນາມ ທຸຊ຺ຊາໂນ, ຕາສຸ ອິຈ຺ຉນ຺ຕີສຸປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕີສຸປິ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາທວເສນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໔. ‘‘ມາ ສຸ ນນ຺ທິ ອິຈ຺ຉຕິ ມໍ, ມາ ສຸ ໂສຈິ ນ ມິຈ຺ຉຕິ;

ຖີນໍ ຠາໂວ ທຸຣາຊາໂນ, ມຈ຺ຉສ຺ເສໂວທເກ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ສຸ ນນ຺ທິ ອິຈ຺ຉຕິ ມນ຺ຕິ ສຸ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ມໍ ອິຈ຺ຉຕິ ປຕ຺ເຖຕິ, ມຍິ ສິເນຫໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ມາ ຕຸສ຺ສິ. ມາ ສຸ ໂສຈິ ນ ມິຈ຺ຉຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ມໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິປິ ມາ ໂສຈິ, ຕສ຺ສາ ອິຈ຺ຉມານາຍ ນນ຺ທິໍ, ນ ອິຈ຺ຉມານາຍ ຈ ໂສກໍ ອກຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕວ ໂຫຫີຕິ ທີເປຕິ. ຖີນໍ ຠາໂວ ທຸຣາຊາໂນຕິ ອິຕ຺ຖີນໍ ຠາໂວ ນາມ ອິຕ຺ຖິມາຍາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຣາຊາໂນ. ຍຖາ ກິໍ? ມຈ຺ຉສ຺ເສໂວທເກ ຄຕນ຺ຕິ ຍຖາ ມຈ຺ຉສ຺ສ ຄມນໍ ອຸທເກນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ທຸຊ຺ຊານໍ, ເຕເນວ ໂສ ເກວຏ຺ເຏ ອາຄເຕ ອຸທເກນ ຄມນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປລາຍຕິ, ອຕ຺ຕານໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ເອວເມວ ອິຕ຺ຖິໂຍ ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ເອວຣູປໍ ນ ກໂຣມາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອິຕ຺ຖິມາຍາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສາມິເກ ວຎ຺ເຈນ຺ຕິ. ເອວໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາເມຕາ ປາປຘມ຺ມາ ທຸຣາຊານາ, ຕາສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕເຍວ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕວ ອໂຫສິ. ສາປິສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ກິຣ ເມ ທຸສ຺ສີລຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ອນາຈາຣໍ ຈຣິ. ສາປິ ຕສ຺ສ ອຸປາສກສ຺ສ ອິຕ຺ຖີ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກິຣ ມຍ຺ຫໍ ທຸຣາຈາຣຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາປກມ຺ມໍ ນາມ ນ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາເຍວ ອິທານິ ຊຍມ຺ປຕິກາ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸຣາຊານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໖໕] ໕. ອນຠິຣຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ນທີ ຈ ປນ຺ໂຖ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຕຖາຣູປໍເຍວ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ປນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ທຸສ຺ສີລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິໂຕ ຈິຕ຺ຕພ຺ຍາກຸລຕາຍ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ທິວເສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ນາຄມາສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກສ຺ມາ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ທິວສານິ ນາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠຣິຍາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ທຸສ຺ສີລາ, ຕສ຺ສາ ອຸປຣິ ພ຺ຍາກຸລຈິຕ຺ຕຕາຍ ນາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສກ, ອິຕ຺ຖີສຸ ‘ອນາຈາຣາ ເອຕາ’ຕິ ໂກປໍ ອກຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ເຕເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ປຓ຺ຑິຕາ ກຖຍິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕ຺ຕາ ຕໍ ກາຣຓໍ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຠຣິຍາຍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຸລຈິຕ຺ຕຕາຍ ກຕິປາຫໍ ອນາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ອາຈຣິເຍນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ນິເວເທສິ. ອຖສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຕາຕ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ສພ຺ພສາຘາຣຓາ, ຕາສຸ ‘ທຸສ຺ສີລາ ເອຕາ’ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ ໂກປໍ ນ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອວາທວເສນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໕. ‘‘ຍຖາ ນທີ ຈ ປນ຺ໂຕ ຈ, ປານາຄາຣໍ ສຠາ ປປາ;

ເອວໍ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ນາສໍ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນທີຕິ ຍຖາ ອເນກຕິຕ຺ຖາ ນທີ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຈຓ຺ຑາລາທີນມ຺ປິ ຂຕ຺ຕິຍາທີນມ຺ປິ ສາຘາຣຓາ, ນ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ນ ລຠຕິ ນາມ. ‘‘ປນ຺ໂຖ’’ຕິອາທີສຸປິ ຍຖາ ມຫາມຄ຺ໂຄປິ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣໂຓ, ນ ໂກຈິ ເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ປານາຄາຣມ຺ປິ ສຸຣາເຄຫໍ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓໍ, ໂຍ ໂຍ ປາຕຸກາໂມ, ສພ຺ໂພ ຕຕ຺ຖ ປວິສເຕວ. ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສານໍ ນິວາສຕ຺ຖາຍ ກຕາ ສຠາປິ ສາຘາຣຓາ, ນ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ປວິສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ມຫາມຄ຺ເຄ ປານີຍຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ກຕາ ປປາປິ ສພ຺ເພສໍ ສາຘາຣຓາ, ນ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ປານີຍໍ ປິວິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ເອວໍ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມາຕິ ເອວເມວ ຕາຕ ມາຓວ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ສພ຺ພສາຘາຣຓາວ, ເຕເນວ ຈ ສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ ນທີປນ຺ຖປານາຄາຣສຠາປປາສທິສາ. ຕສ຺ມາ ນາສໍ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ, ເອຕາສໍ ອິຕ຺ຖີນໍ ‘‘ລາມິກາ ເອຕາ ອນາຈາຣາ ທຸສ຺ສີລາ ສພ຺ພສາຘາຣຓາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຓ຺ຑິຕາ ເຉກາ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນາ ນ ກຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ໂອວາທໍ ອທາສິ, ໂສ ຕໍ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຠຣິຍາປິສ຺ສ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ກິຣມ຺ຫິ ຎາຕາ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາປກມ຺ມໍ ນ ອກາສິ. ຕສ຺ສປິ ອຸປາສກສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ກິຣມ຺ຫິ ຎາຕາ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາປກມ຺ມໍ ນ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸປາສໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາວ ເອຕຣຫິ ຊຍມ຺ປຕິກາ, ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອນຠິຣຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໖໖] ໖. ມຸທຸລກ຺ຂຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອກາ ອິຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສໍກິເລສໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຕນສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຏິປນ຺ນໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ອວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ສຸຠວເສນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລໂສ ຈລິ, ວາສິຍາ ອາໂກຏິຕຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິເລສວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເນວ ກາຍສ຺ສາທໍ ນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ລຠຕິ, ຠນ຺ຕມິຄສປ຺ປຏິຠາໂຄ ສາສເນ ອນຠິຣໂຕ ປຣູຬ຺ຫເກສໂລມນໂຂ ກິລິຏ຺ຐຈີວໂຣ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິກາຣໍ ທິສ຺ວາ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ອາວຸໂສ, ນ ຍຖາ ໂປຣາຓານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອນຠິຣໂຕສ຺ມິ, ອາວຸໂສຕິ.

ອຖ ນໍ ເຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ນຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຉມານໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອນຠິຣໂຕ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ຕໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາເປສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິໍ, ອຖ ເມ ກິເລໂສ ຈລິ, ເຕນມ຺ຫິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍເມຕໍ ຠິກ຺ຂຸ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ສຸຠວເສນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິເລເສຫິ ກມ຺ປິໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຌານພເລນ ກິເລເສ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຄຄນຕລຈຣາ ໂພຘິສຕ຺ຕາປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິສຠາຄາຣມ຺ມຓໍ ໂອໂລກຍມານາ ຌານາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ກິເລເສຫິ ກມ຺ປິຕາ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິໍສຸ. ນ ຫິ ສິເນຣຸອຸປ຺ປາຏນກວາໂຕ ຫຕ຺ຖິມຕ຺ຕໍ ມຸຓ຺ຑປພ຺ພຕໍ, ມຫາຊມ຺ພຸອຸມ຺ມູລກວາໂຕ ຉິນ຺ນຕເຏ ວິຣູຬ຺ຫຄຈ຺ຉກໍ, ມຫາສມຸທ຺ທໍ ວາ ປນ ໂສສນກວາໂຕ ຂຸທ຺ທກຕຬາກໍ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ຄເຓຕິ, ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມພຸທ຺ຘີນໍ ນາມ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎາຓຠາວກຣາ ກິເລສາ ຕຍິ ກິໍ ລຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິສຸທ຺ຘາປິ ສຕ຺ຕາ ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕມຍສສມງ຺ຄິໂນປິ ອາຍສກ຺ຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ສ ມຫາວິຠວສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ປານໍ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຫິມວນ຺ຕາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ຣຕ຺ຕວາກມຍໍ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຊິນຈມ຺ມໍ ເອກສ຺ມິໍ ອໍເສ ກຕ຺ວາ ຊຏາມຓ຺ຑລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຠາຊນມາທາຍ ພາຣາຓສິຍໍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣມາໂນ ຣຎ຺ໂຎ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖເຍວ ປສີທິຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມຫາຣເຫ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີຍໂຠຊນີເຍນ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ກຕານຸໂມທນໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິ. ໂສ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣາຊເຄເຫ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ໂອວທມາໂນ ຕສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ວສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ກຸປິຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸທຸລກ຺ຂຓໍ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ອຍ຺ຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈ຺ຈນເວລາຍ ຣາຊເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອເຖກທິວສໍ ມຸທຸລກ຺ຂຓາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຫາຣໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອຍ຺ໂຍ ຈິຣາຍຕີ’’ຕິ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ມຫາຕເລ ຈູຬສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຌານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາກາເສເນວ ຣາຊນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ມຸທຸລກ຺ຂຓາ ວາກຈີຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ອາຄໂຕ’’ຕິ ເວເຄນ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຕສ຺ສາ ເວເຄນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິຍາ ມຏ຺ຐສາຏໂກ ຠສ຺ສິ. ຕາປໂສປິ ສີຫປຎ຺ຊເຣນ ປວິສນ຺ໂຕ ເທວິຍາ ວິສຠາຄຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຸຠວເສນ ໂອໂລເກສິ. ອຖສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລໂສ ຈລິ, ວາສິຍາ ປຫຏຂີຣຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕາວເທວສ຺ສ ຌານໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ຉິນ຺ນປກ຺ໂຂ ກາໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຐິຕໂກວ ອາຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາວ ກິເລສກມ຺ປິໂຕ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຜລກຕ຺ຖຣຓສຍນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອາຫາຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິສຠາຄາຣມ຺ມເຓນ ພທ຺ໂຘ ກິເລສຄ຺ຄິນາ ຑຍ຺ຫມາໂນ ນິຣາຫາຣຕາຍ ສຸສ຺ສມາໂນ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຜລກຕ຺ຖຣເຓ ນິປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາວ ‘‘ອຍ຺ຍໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ນິປນ຺ນກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ອຜາສຸກໍ ຊາຕໍ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ປຓ຺ຓສາລໍ ໂສຘາເປຕ຺ວາ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຫາຣາຊ ອຎ຺ຎໍ ເມ ອຜາສຸກໍ ນຕ຺ຖິ, ກິເລສວເສນ ປນມ຺ຫິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປຏິພທ຺ຘໍ ເຕ, ອຍ຺ຍ, ຈິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ມຸທຸລກ຺ຂຓາຍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ຍ, ອຫໍ ມຸທຸລກ຺ຂຓໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ຕາປສໍ ອາທາຍ ນິເວສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເທວິໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ກຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ອທາສິ. ທທມາໂນເຍວ ຈ ມຸທຸລກ຺ຂຓາຍ ສຎ຺ຎມທາສິ ‘‘ຕຍາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ອຍ຺ຍໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ວາຍມິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕາປໂສ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນາ ໂອຕຣິ.

ອຖ ນໍ ມຫາທ຺ວາຣໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກໍ ເຄຫໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຄຈ຺ຉ, ຣາຊານໍ ເຄຫໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາປໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຍາຈິ. ຣາຊາ ມນຸສ຺ສານໍ ວຈ຺ຈກຸຏິກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ ເອກໍ ຉຑ຺ຑິຕເຄຫໍ ທາເປສິ. ໂສ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ, ສາ ປວິສິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ ນ ປວິສສີ’’ຕິ? ‘‘ອສຸຈິຠາເວນາ’’ຕິ. ອິທານິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ‘‘ປຏິຊຄ຺ຄາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ກຸທ຺ທາລໍ ອາຫຣ, ປຈ຺ຉິໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອສຸຈິຎ຺ຈ ສງ຺ກາຣຎ຺ຈ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ຄາມຍໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ປຸນປິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ມຎ຺ຈໍ ອາຫຣ, ປີຐໍ ອາຫຣ, ອຕ຺ຖຣຓໍ ອາຫຣ, ຈາຏິໍ ອາຫຣ, ຆຏໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເອກເມກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອຸທກາຫຣຓາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອາຓາເປສິ. ໂສ ຆຏໍ ອາທາຍ ອຸທກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈາຏິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາໂນທກໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍນໍ ອຕ຺ຖຣິ. ອຖ ນໍ ສຍເນ ເອກໂຕ ນິສິນ຺ນໍ ທາຐິກາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕວ ສມຓຠາວໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຠາວໍ ວາ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ໂອຓເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິມຸຂໍ ອາກຑ຺ຒິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສຕິໍ ປຏິລຠິ, ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ກາລໍ ອຎ຺ຎາຓີ ອໂຫສິ. ເອວໍ ອຎ຺ຎາຓກຣຓາ ກິເລສາ ນາມ. ‘‘ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຘກຣຓໍ ອຎ຺ຎາຓກຣຓ’’ນ຺ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໑) ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ໂສ ສຕິໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ຕຓ຺ຫາ ວຑ຺ຒມານາ ມມ ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ອິມໍ ຣຎ຺ໂຎ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕວ ເທວິຍາ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ເມ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ຕຓ຺ຫາ ວຑ຺ຒິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໖. ‘‘ເອກາ ອິຈ຺ຉາ ປຸເຣ ອາສິ, ອລທ຺ຘາ ມຸທຸລກ຺ຂຓໍ;

ຍໂຕ ລທ຺ຘາ ອຬາຣກ຺ຂີ, ອິຈ຺ຉາ ອິຈ຺ຉໍ ວິຊາຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ອິມໍ ຕວ ເທວິໍ ມຸທຸລກ຺ຂຓໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຸເຣ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ເອຕໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ເອກາ ອິຈ຺ຉາ ອາສິ, ເອກາວ ຕຓ຺ຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຍໂຕ ປນ ເມ ອຍໍ ອຬາຣກ຺ຂີ ວິສາລເນຕ຺ຕາ ໂສຠນໂລຈນາ ລທ຺ຘາ, ອຖ ເມ ສາ ປຸຣິມິກາ ອິຈ຺ຉາ ເຄຫຕຓ຺ຫໍ ອຸປກຣຓຕຓ຺ຫໍ ອຸປໂຠຄຕຓ຺ຫນ຺ຕິ ອຸປຣູປຣິ ອຎ຺ຎໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ອິຈ຺ຉໍ ວິຊາຍຖ ຊເນສິ ອຸປ຺ປາເທສິ. ສາ ໂຂ ປນ ເມ ເອວໍ ວຑ຺ຒມານາ ອິຈ຺ຉາ ອປາຍໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ອລໍ ເມ ອິມາຍ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຕວ ຠຣິຍໍ ຄຓ຺ຫ, ອຫໍ ປນ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ຕາວເທວ ນຏ຺ຐໍ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາກາເສ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອາກາເສເນວ ຫິມວນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ສປຖໍ ນາມ ນາຄມາສິ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ປນ ຠາເວຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ມຸທຸລກ຺ຂຓາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ອິສິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຸທຸລກ຺ຂຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໖໗] ໗. ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ເທວ ເມ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຊານປທິຕ຺ຖິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ຕໂຍ ຊນາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ອຏວິມຸເຂ ກສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນ຺ໂຕອຏວິຍໍ ໂຈຣາ ມນຸສ຺ເສ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ໂຈເຣ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ຕໍ ຐານໍ ອາຄມ຺ມ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຏວິຍໍ ວິລຸມ຺ປິຕ຺ວາ ອິທານິ ກສ຺ສກາ ວິຍ ໂຫຖາ’’ຕິ ‘‘ເຕ ໂຈຣາ ອິເມ’’ຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອທໍສຸ. ອເຖກາ ອິຕ຺ຖີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຉາທນໍ ເມ ເທຖ, ອຈ຺ຉາທນໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕີ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣາຊນິເວສນໍ ປຣິຍາຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ເທຖ ອິມິສ຺ສາ ອຈ຺ຉາທນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ສາຏກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ເອຕໍ ອຈ຺ຉາທນໍ ຍາຈາມິ, ສາມິກຈ຺ຉາທນໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ ‘‘ນ ກິເຣສາ ອິທໍ ອຈ຺ຉາທນໍ ກເຖຕິ, ສາມິກຈ຺ຉາທນໍ ກເຖຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ ສາມິກຈ຺ຉາທນໍ ຍາຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ເທວ, ອິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ສາມິໂກ ອຈ຺ຉາທນໍ ນາມ, ສາມິເກ ຫິ ອສຕິ ສຫສ຺ສມູລມ຺ປິ ສາຏກໍ ນິວຕ຺ຖາ ອິຕ຺ຖີ ນຄ຺ຄາເຍວ ນາມ. ອິມສ຺ສ ປນຕ຺ຖສ຺ສ ສາຘນຕ຺ຖໍ –

‘‘ນຄ຺ຄາ ນທີ ອນູທກາ, ນຄ຺ຄໍ ຣຏ຺ຐໍ ອຣາຊກໍ;

ອິຕ຺ຖີປິ ວິຘວາ ນຄ຺ຄາ, ຍສ຺ສາປິ ທສ ຠາຕໂຣ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໒໒.໑໘໔໐) –

ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ປສນ຺ໂນ ‘‘ອິເມ ເຕ ຕໂຍ ຊນາ ເກ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເອໂກ ເມ, ເທວ, ສາມິໂກ, ເອໂກ ຠາຕາ, ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອຫໍ ເຕ ຕຸຏ຺ໂຐ, ອິເມສຸ ຕີສຸ ເອກໍ ເທມິ, ກຕຣໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ອາຫ ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ຊີວມານາ ເອກໍ ສາມິກໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ລຠິສ຺ສາມິເຍວ, ມາຕາປິຕູນໍ ປນ ເມ ມຕຕ຺ຕາ ຠາຕາວ ທຸລ຺ລໂຠ, ຠາຕຣໍ ເມ ເທຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເອວໍ ຕໍ ເອກິກໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ຕໂຍ ຊນາ ທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ຕາ. ຕໍ ກາຣຓໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໂຍ ຊນາ ທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຄຸຓກຖາຍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສາ ອິຕ຺ຖີ ອິທາເນວ ເຕ ຕໂຍ ຊເນ ທຸກ຺ຂາ ໂມເຈຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ໂມເຈສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕໂຍ ຊນາ ອຏວິມຸເຂ ກສນ຺ຕີຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມສທິສເມວ. ຕທາ ປນ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ຕີສຸ ຊເນສຸ ກໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ອາຫ – ‘‘ຕໂຍປິ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕໂຍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ຠາຕຣໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ວາ ສາມິກໍ ວາ ຄຓ຺ຫ, ກິໍ ເຕ ຠາຕຣາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ເອເຕ ນາມ ເທວ ສຸລຠາ, ຠາຕາ ປນ ທຸລ຺ລໂຠ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໗. ‘‘ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ເທວ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ, ປເຖ ຘາວນ຺ຕິຍາ ປຕິ;

ຕຎ຺ຈ ເທສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໂຕ ໂສທຣິຍມານເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ, ເທວ, ເມ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄເຍວ. ຍຖາ ຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ຑາກໍ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປນ຺ຕິຍາ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ຑາກໍ ນາມ ສຸລຠໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸຕ຺ໂຕປິ ສຸລໂຠ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ຑາກສທິໂສວ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ, ເທວ, ເມ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ປເຖ ຘາວນ຺ຕິຍາ ປຕີຕິ ມຄ຺ຄໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເອກິກາຍ ຄຈ຺ຉມານາຍປິ ຫິ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຕິ ນາມ ສຸລໂຠ, ທິຏ຺ຐທິຏ຺ໂຐເຍວ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປເຖ ຘາວນ຺ຕິຍາ ປຕີ’’ຕິ. ຕຎ຺ຈ ເທສໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍໂຕ ໂສທຣິຍມານເຍຕິ ຍສ຺ມາ ປນ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິທານິ ຕໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສງ຺ຂາຕໍ ອຎ຺ຎໍ ເທສໍ ນ ປສ຺ສາມິ. ຍໂຕ ອຫໍ ສມາເນ ອຸທເຣ ຊາຕຕ຺ຕາ ສອຸທຣິຍສງ຺ຂາຕໍ ຠາຕຣໍ ອາເນຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ມາ ຠາຕຣໍເຍວ ເມ ເທຖາຕິ.

ຣາຊາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ເອສາ ວທຕີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຕໂຍປິ ຊເນ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຕ ອາເນຕ຺ວາ ອທາສິ, ສາ ຕໂຍປິ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສາ ອິເມ ຕໂຍ ຊເນ ທຸກ຺ຂໂຕ ໂມເຈສິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ອຕີເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣວ ເອຕຣຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຈ຺ຉງ຺ຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໖໘] ໘. ສາເກຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາເກຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຊນວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຠຄວໂຕ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕສ຺ສ ສາເກຕໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນກາເລ ເອໂກ ສາເກຕນຄຣວາສີ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນຄຣໂຕ ພຫິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄາຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ນນຸ ນາມ ປຸຕ຺ເຕຫິ ຊິຓ຺ຓກາເລ ມາຕາປິຕໂຣ ປຏິຊຄ຺ຄິຕພ຺ພາ, ກສ຺ມາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສສິ? ມຍາ ຕາວ ທິຏ຺ໂຐສິ, ມາຕຣໍ ປນ ປສ຺ສິຕຸໍ ເອຫີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຫໍ ຄໂຕສິ, ນນຸ ນາມ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫລ຺ລກກາເລ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພາ’’ຕິ ປຣິເທວິ. ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣປິ ‘‘ເອຖ, ຠາຕຣໍ ວນ຺ທຖາ’’ຕິ ວນ຺ທາເປສິ. ອຸໂຠ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ມຫາທານໍ ອທໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ຊຣາສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໘໑໐ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຸໂຠປິ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອຎ຺ຊນວນເມວ ອຄມາສິ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທໂນ, ມາຕາ ມຫາມາຍາ’ຕິ ຊານາຕິ, ຊານນ຺ໂຕວ ສທ຺ຘິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຕຖາຄຕໍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທຕິ, ສຕ຺ຖາປິ ອຘິວາເສຕິ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຸໂຠປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕເມວ ‘ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ຠິກ຺ຂເວ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕີເຕ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬປິຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາປິຕາ. ເອສາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມາຕາ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ຈູຬມາຕາ, ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ມຫາມາຕາ. ເອວາຫໍ ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ສໍວຑ຺ໂຒ, ທິຍຑ຺ຒຊາຕິສຫສ຺ສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຫຕ຺ເຖ ສໍວຑ຺ໂຒຕິ ຕີຓິ ຊາຕິສຫສ຺ສານິ ກເຖຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໘. ‘‘ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕິ, ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ປສີທຕິ;

ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພເກ ໂປເສ, ກາມໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ຈາປິ ປສີທຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ທິຏ຺ຐມຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີທຕິ, ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ. ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພເກ ໂປເສຕິ ປກຕິຍາ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ເພປິ ປຸຄ຺ຄເລ. ກາມໍ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິສ຺ສເສຕິ ອນຸຠູຕປຸພ຺ພສິເນເຫເນວ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄເລ ເອກໍເສນ ວິສ຺ສເສ, ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ເອເຕ ເອວ ອເຫສຸໍ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາເກຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໖໙] ໙. ວິສວນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ວິສໍ ວນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກຂາທນກາເລ ມນຸສ຺ສາ ສງ຺ຆສ຺ສ ພຫຸໍ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມໍສຸ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຄຫິຕາວເສສໍ ພຫຸ ອຕິຣິຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ໂຕຄາມຄຕານມ຺ປິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ທຫໂຣ ອນ຺ໂຕຄາເມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ອຕິທິວາ ໂຫຕີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ອທໍສຸ. ເຖເຣນ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຠຸຕ຺ເຕ ທຫໂຣ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຐປິຕຂາທນີຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ມຘຸຣໍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສ ອປ຺ປິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ມຫາເຖຣສ຺ສ ສໍເວໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ນ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິຣ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ນາມ ນ ຂາທິຕປຸພ຺ພໍ. ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐຂາທນີຍໍ ອຂາທນຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອກວາຣໍ ຊຫິຕກໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕປິ ປຸນ ນ ຄຓ຺ຫາຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວິສເວຊ຺ຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖກໍ ຊນປທມນຸສ຺ສໍ ສປ຺ໂປ ຑໍສິ, ຕສ຺ສ ຎາຕກາ ປມາທໍ ອກຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ເວຊ຺ຊໍ ອານຍິໍສຸ. ເວຊ຺ໂຊ ອາຫ ‘‘ກິໍ ຕາວ ໂອສເຘນ, ປຣິຠາເວຕ຺ວາ ວິສໍ ຫຣາມິ, ທຏ຺ຐສປ຺ປໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ເຕເນວ ວິສໍ ອາກຑ຺ຒາເປມີ’’ຕິ. ‘‘ສປ຺ປໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ວິສໍ ອາກຑ຺ຒາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ສປ຺ປໍ ອາວາເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ອຍໍ ທຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ມຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕຍາ ທຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ມຸເຂນ ວິສໍ ອາກຑ຺ຒາຫີ’’ຕິ. ‘‘ມຍາ ເອກວາຣໍ ຊຫິຕກໍ ປຸນ ນ ຄຫິຕປຸພ຺ພໍ, ນາຫໍ ມຍາ ຊຫິຕວິສໍ ອາກຑ຺ຒິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ທາຣູນິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສເຈ ອຕ຺ຕໂນ ວິສໍ ນາກຑ຺ຒສິ, ອິມໍ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສາ’’ຕິ. ສປ຺ໂປ ‘‘ອປິ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິສ຺ສາມິ, ເນວຕ຺ຕນາ ເອກວາຣໍ ຊຫິຕວິສໍ ປຈ຺ຈາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໙. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ວິສໍ ວນ຺ຕໍ, ຍມຫໍ ຊີວິຕກາຣຓາ;

ວນ຺ຕໍ ປຈ຺ຈາຫຣິສ຺ສາມິ, ມຕໍ ເມ ຊີວິຕາ ວຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘິຣຕ຺ຖູຕິ ຄຣຫຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຕໍ ວິສນ຺ຕິ ຍມຫໍ ຊີວິຕກາຣຓາ ວນ຺ຕໍ ວິສໍ ປຈ຺ຈາຫຣິສ຺ສາມິ, ຕໍ ວນ຺ຕໍ ວິສໍ ຘິຣຕ຺ຖຸ. ມຕໍ ເມ ຊີວິຕາ ວຣນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ວິສສ຺ສ ອປຈ຺ຈາຫຣຓກາຣຓາ ຍໍ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຣຓໍ, ຕໍ ມມ ຊີວິຕໂຕ ວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕຸໍ ປາຍາສິ. ອຖ ນໍ ເວຊ຺ໂຊ ນິວາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ໂອສເຘຫິ ຈ ມນ຺ເຕຫິ ຈ ນິພ຺ພິສໍ ອໂຣຄໍ ກຕ຺ວາ ສປ຺ປສ຺ສ ສີລານິ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ກຎ຺ຈິ ວິເຫເຐສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ເອກວາຣໍ ຊຫິຕກໍ ຊີວິຕມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ປຸນ ຄຓ຺ຫາຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ສປ຺ໂປ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ເວຊ຺ໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວິສວນ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໗໐] ໑໐. ກຸທ຺ທາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ເອໂກ ກຸລທາຣໂກ. ອເຖກທິວສໍ ກສິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໂຕ ສິນິທ຺ຘໍ ມຘຸຣໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍໍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຫຕ຺ເຖນ ນານາກມ຺ມານິ ກຸຣຸມານາປິ ເອວຣູປໍ ມຘຸຣາຫາຣໍ ນ ລຠາມ, ມຍາປິ ສມເຓນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມາສຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ອໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກິເລສວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປຸນ ຠຕ຺ເຕນ ກິລມນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ອິມິນາວ ອຸປາເຍນ ຉ ວາເຣ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ຠິກ຺ຂຸຠາເວ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອາວຸໂສ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖ, ປຸພ຺ເພ ວິຍ ເຕ ເອຕຣຫິ ກິເລສາ ນ ວຑ຺ຒນ຺ຕີ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກຣິໍສຸ. ‘‘ອາວຸໂສ, ອຠພ຺ໂພ ທານິ ອຫໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄິຫິຠາວາຍາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສເຍ ສຕິ ອາຍສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕຫຕ຺ຖສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິໂຕ, ອໂຫ ມຫາໂທໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠາໂວ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ລຫຸກໍ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫໍ, ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລ຺ລີຍຕິ, ເອກວາຣໍ ອລ຺ລີນໍ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ຂິປ຺ປໍ ໂມເຈຕຸໍ, ເອວຣູປສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ. ທນ຺ຕເມວ ຫິ ຕໍ ສຸຂໍ ອາວຫຕິ.

‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໕);

ຕສ຺ສ ປນ ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫຕາຍ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ເອກໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ຊຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂລຠວເສນ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ປພ຺ພຊິຕຠາເວ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ໂລຠໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຓິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ, ‘‘ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ກຸທ຺ທາລເກນ ຠູມິປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຑາກຎ຺ເຈວ ອລາພຸກຸມ຺ຠຓ຺ຑເອຬາລຸກາທີນິ ຈ ວປິຕ຺ວາ ຕານິ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ກປຓຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຎ຺ຫິສ຺ສ ເອກໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຘນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ໂລຠໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກຸຓ຺ຐກຸທ຺ທາລກໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິ. ເອວໍ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປີຕິ ຉ ວາເຣ ຕໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເຈວ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິໂຕ ຈ.

ສຕ຺ຕເມ ປນ ວາເຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ກຸຓ຺ຐກຸທ຺ທາລກໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປພ຺ພຊິໂຕ, ອິທານິ ນໍ ມຫານທິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຈສ຺ສ ປຕິຕຏ຺ຐານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມິ, ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣິຕຸກາມຕາ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕໍ ກຸທ຺ທາລກໍ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ສີສສ຺ສ ອຸປຣິຠາເຄ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນທີມຊ຺ເຌ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຊິຕໍ ເມ ຊິຕໍ ເມ’’ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພາຣາຓສິຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ນທິຍາ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘນ ຄຈ຺ຉມາໂນ ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ‘ຊິຕໍ ເມ ຊິຕໍ ເມ’ຕິ ວທຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເອເຕນ ຊິໂຕ, ປກ຺ໂກສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ອຫໍ ຕາວ ວິຊິຕສງ຺ຄາໂມ ອິທານິ ຊຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕຍາ ປນ ໂກ ຊິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຍາ ສງ຺ຄາມສຕມ຺ປິ ສງ຺ຄາມສຫສ຺ສມ຺ປິ ສງ຺ຄາມສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ຊິນນ຺ເຕນ ທຸຊ຺ຊິຕເມວ ກິເລສານໍ ອຊິຕຕ຺ຕາ. ອຫໍ ປນ ມມ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂລຠໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ກິເລເສ ຊິນິ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ໂຕເຍວ ມຫານທິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາໂປກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕານຸຠາໂວ ອາກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໐. ‘‘ນ ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ອວຊີຍຕິ;

ຕໍ ໂຂ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ອວຊີຍຕີຕິ ຍໍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ປຣາຊິນິຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐໍ ຊິຕໍ ປຏິລທ຺ຘໍ ປຸນປິ ເຕຫິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ອວຊີຍຕິ, ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸຊິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ປຸນ ອວຊີຍນໂຕ. ອປໂຣ ນໂຍ – ຊິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊໂຍ. ໂຍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຘິຄໂຕ ຊໂຍ ປຸນ ເຕສຸ ຊິນນ຺ເຕສຸ, ປຣາຊໂຍ ໂຫຕິ, ໂສ ນ ສາຘຸ ນ ໂສຠໂນ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ປຸນ ປຣາຊໂຍວ ໂຫຕິ. ຕໍ ໂຂ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ, ຍໍ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕີຕິ ຍໍ ໂຂ ປນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ນິມ຺ມເຖຕ຺ວາ ຊິຕໍ ປຸນ ເຕຫິ ນາວຊີຍຕິ, ໂຍ ວາ ເອກວາຣໍ ລທ຺ໂຘ ຊໂຍ ນ ປຸນ ປຣາຊໂຍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຊິຕໍ ສາຘຸ ຊິຕໍ ໂສຠນໍ, ໂສ ຊໂຍ ສາຘຸ ໂສຠໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ປຸນ ນາວຊີຍນໂຕ. ຕສ຺ມາ, ຕ຺ວໍ ມຫາຣາຊ, ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມ຺ປິ ສງ຺ຄາມສີສໍ ຊິນິຕ຺ວາປິ ສງ຺ຄາມໂຍໂຘ ນາມ ນ ໂຫສິ. ກິໍກາຣຓາ? ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສານໍ ອຊິຕຕ຺ຕາ. ໂຍ ປນ ເອກວາຣມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລເສ ຊິນາຕິ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕໂມ ສງ຺ຄາມສີສໂຍໂຘຕິ ອາກາເສ ນິສິນ຺ນໂກວ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ອຸຕ຺ຕມສງ຺ຄາມໂຍຘຠາໂວ ປເນຕ຺ຖ –

‘‘ໂຍ ສຫສ຺ສໍ ສຫສ຺ເສນ, ສງ຺ຄາເມ ມານຸເສ ຊິເນ;

ເອກຎ຺ຈ ເຊຍ຺ຍມຕ຺ຕານໍ, ສ ເວ ສງ຺ຄາມຊຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໓) –

ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ ສາຘກໍ.

ຣຎ຺ໂຎ ປນ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ເສວ ຕທງ຺ຄປ຺ປຫານວເສນ ກິເລສາ ປຫີນາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ຣາຊພລສ຺ສປິ ຕເຖວ ກິເລສາ ປຫີຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ອິທານິ ຕຸມ຺ເຫ ກຫໍ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຫມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິ, ພລກາໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ສພ຺ພາ ເສນິໂຍຕິ ສພ຺ໂພປິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິໂຕ ມຫາຊນກາໂຍ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ນິກ຺ຂມິ. ພາຣາຓສິວາສິໂນປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຣາຊາ ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ພລກາເຍນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຍໍ ອິຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາຍ ພາຣາຓສິຍາ ສກລນຄຣວາສິໂນ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ປຣິສາ ອໂຫສິ. ຕໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປາວິສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ນິສິນ຺ນາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ‘‘ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາສມາຄໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສນຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ວສນຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕ຺ວໍ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສເມ ຠູມິຠາເຄ ທີຆໂຕ ຕິໍສໂຍຊນໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ຺ນຣສໂຍຊນໍ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ຫຕ຺ຖິປາລຊາຕເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທຎ຺ຈ ຫິ ຕຎ຺ຈ ເອກປຣິຈ຺ເຉທເມວ. ວິສ຺ສກມ຺ໂມປິ ອສ຺ສມປເທ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ທຸສ຺ສທ຺ເທ ມິເຄ ຈ ສກຸເຓ ຈ ອມນຸສ຺ເສ ຈ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ເຕນ ເຕນ ທິສາຠາເຄນ ເອກປທິກມຄ຺ຄໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ. ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕປິ ຕໍ ປຣິສໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍໍ ອສ຺ສມປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ເມນ ມາປິຕໍ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມໍ ອຕ຺ຕນາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ປຣິສໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ອທາສິ. ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ສຕ຺ຕ ຣຊ຺ຊານິ ຉຑ຺ຑຍິໍສຸ. ຕິໍສໂຍຊນໍ ອສ຺ສມປທໍ ປູຣິ. ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕ ເສສກສິເຓສຸປິ ປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ປຣິສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສພ຺ເພ ສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ. ເຍ ປນ ເຕສໍ ປາຣິຈຣິຍໍ ອກໍສຸ, ເຕ ເທວໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕໍ ນາເມຕໍ ກິເລສວເສນ ອລ຺ລີນໍ ທຸມ຺ໂມຈຍໍ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ໂລຠຘມ຺ມາ ທຸປ຺ປຊຫາ, ເອວຣູເປປິ ປຓ຺ຑິເຕ ອຎ຺ຎາເຓ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸທ຺ທາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອິຕ຺ຖິວຄ຺ໂຄ ສຕ຺ຕໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອສາຕມນ຺ຕຓ຺ຑຠູຕໍ, ຕກ຺ກປຓ຺ຑິ ທຸຣາຊານໍ;

ອນຠິຣຕິ ມຸທຸລກ຺ຂຓໍ, ອຸຈ຺ຉງ຺ຄມ຺ປິ ຈ ສາເກຕໍ;

ວິສວນ຺ຕໍ ກຸທ຺ທາລກນ຺ຕິ.