໖. ອາສີສວຄ຺ໂຄ

[໕໑] ໑. ມຫາສີລວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ຣຊ຺ຊາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິເຍ ຐຕ຺ວາວ ນຏ຺ຐມ຺ປິ ຍສໍ ປຸນ ອຸປ຺ປາທຍິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ສີລວກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກວ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ມຫາສີລວຣາຊາ ນາມ ອໂຫສິ ຘມ຺ມິໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ. ໂສ ນຄຣສ຺ສ ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຈຕສ຺ໂສ, ມຊ຺ເຌ ເອກໍ, ນິເວສນທ຺ວາເຣ ເອກນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈໍ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິການໍ ທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ອງ຺ເກ ນິສິນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຣິໂຕສຍມາໂນ ວິຍ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິໂຕສຍມາໂນ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕິ. ຕສ຺ເສໂກ ອມຈ຺ໂຈ ອນ຺ເຕປຸເຣ ປທຸພ຺ຠິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອມຈ຺ຈໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘພາລ ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຕໍ, ນ ຕ຺ວໍ ມມ ວິຊິເຕ ວສິຕຸໍ ອຣຫສິ, ອຕ຺ຕໂນ ຘນຎ຺ຈ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຍາຫີ’’ຕິ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກາສິຣຏ຺ຐໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ໂກສລຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂກສລຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ຣຎ຺ໂຎ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິໂກ ວິສ຺ສາສິໂກ ຊາໂຕ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ໂກສລຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ເທວ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ນາມ ນິມ຺ມກ຺ຂິກມຘຸປຏລສທິສໍ, ຣາຊາ ອຕິມຸທຸໂກ, ອປ຺ເປເນວ ພລວາຫເນນ ສກ຺ກາ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ນາມ ມຫາ, ອຍຎ຺ຈ ‘ອປ຺ເປເນວ ພລວາຫເນນ ສກ຺ກາ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕຸ’ນ຺ຕິ ອາຫ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ປນ ປຍຸຕ຺ຕກໂຈໂຣ ສິຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຍຸຕ຺ຕໂກສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ນາຫໍ, ເທວ, ປຍຸຕ຺ຕໂກ, ສຈ຺ຈເມວ ວທາມິ. ສເຈ ເມ ນ ສທ຺ທຫຖ, ມນຸສ຺ເສ ເປເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຫນາເປຖ, ເຕ ມນຸສ຺ເສ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ນີເຕ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ອຕິວິຍ ສູໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ວທຕິ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ຕາວາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິເສ ເປເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ຫນາເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ໂຈເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ກສ຺ມາ ຄາມໍ ຫນຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊີວິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ນາຄມິຕ຺ຖ, ອິໂຕທານິ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປໍ ກມ຺ມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ຄນ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ປຸນ ມຊ຺ເຌຊນປທໍ ຫນາເປສິ. ເຕປິ ໂຈເຣ ຣາຊາ ຕເຖວ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ເອຕ຺ຕເກນາປິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ເປເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ວິລຸມ຺ປາເປສິ, ຣາຊາ ເຕສມ຺ປິ ໂຈຣານໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິເຍວ. ຕທາ ໂກສລຣາຊາ ‘‘ອຕິວິຍ ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ພລວາຫນໍ ອາທາຍ ນິຍ຺ຍາສິ.

ຕທາ ປນ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມຕ຺ຕວາຣເຓປິ ອຠິມຸຂໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອນິວຕ຺ຕນຘມ຺ມາ ອສນິຍາປິ ສີເສ ປຕນ຺ຕິຍາ ອສນ຺ຕສນສຠາວາ ສີລວມຫາຣາຊສ຺ສ ຣຸຈິຍາ ສຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອເຠຊ຺ຊວຣສູຣາ ມຫາໂຍຘາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ໂກສລຣາຊາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ໂກສລຣາຊາ ກິຣ ‘ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຄຈ຺ຉາມ, ນໍ ອມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊສີມໍ ອໂນກ຺ກນ຺ຕເມວ ໂປເຖຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຕາຕາ, ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ເຎສໍ ກິລມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ຣຊ຺ຊຕ຺ຖິໂກ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາຕຸ, ມາຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ນິວາເຣສິ. ໂກສລຣາຊາ ຣຊ຺ຊສີມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຊນປທມຊ຺ຌໍ ປາວິສິ. ອມຈ຺ຈາ ປຸນປິ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ວທິໍສຸ, ຣາຊາ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິວາເຣສິ. ໂກສລຣາຊາ ພຫິນຄເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ສີລວມຫາຣາຊສ຺ສ ສາສນໍ ເປເສສິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ, ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ປຏິສາສນໍ ເປເສສິ. ປຸນປິ ອມຈ຺ຈາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ນ ມຍໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ນຄຣໍ ປວິສິຕຸໍ ເທມ, ພຫິນຄເຣເຍວ ນໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ຣາຊາ ປຸຣິມນເຍເນວ ນິວາເຣຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາຣານິ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ ມຫາຕເລ ປລ຺ລງ຺ກມຊ຺ເຌ ນິສີທິ.

ໂກສລຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ພລວາຫເນນ ພາຣາຓສິໍ ປາວິສິ. ໂສ ເອກມ຺ປິ ປຏິສຕ຺ຕຸໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ອປາຣຸຕທ຺ວາເຣ ນິເວສເນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ມຫາຕລໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນິສິນ຺ນໍ ນິຣາປຣາຘໍ ສີລວມຫາຣາຊານໍ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ອິມໍ ຣາຊານໍ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ເຈຫິ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາມກສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຄລປ຺ປມາເຓ ອາວາເຏ ຂນິຕ຺ວາ ຍຖາ ເອໂກປິ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ປໍສຸໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິຂນຖ, ຣຕ຺ຕິໍ ສິງ຺ຄາລາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເຕສໍ ກາຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມນຸສ຺ສາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ອາຓໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ເຈຫິ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ຄາຬ຺ຫພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ກາເລ ສີລວມຫາຣາຊາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ອາຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາກາສິ. ເຕສຸປິ ອມຈ຺ເຈສຸ ເອວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນີຍມາເນສຸ ເອໂກປິ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ເອວໍ ສຸວິນີຕາ ກິຣສ຺ສ ປຣິສາ. ອຖ ເຕ ຣາຊປຸຣິສາ ສາມຈ຺ຈໍ ສີລວມຫາຣາຊານໍ ອາມກສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ຄລປ຺ປມາເຓ ອາວາເຏ ຂນິຕ຺ວາ ສີລວມຫາຣາຊານໍ ມຊ຺ເຌ, ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເສສອມຈ຺ເຈຕິ ເອວໍ ສພ຺ເພປິ ອາວາເຏສຸ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ຆນໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ຕທາ ສີລວມຫາຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ໂກປໍ ອກຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕໍ ເອວ ຠາເວຖ, ຕາຕາ’’ຕິ ໂອວທິ.

ອຖ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ‘‘ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສິງ຺ຄາລາ ອາຄມິໍສຸ. ເຕ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຈ ອມຈ຺ຈາ ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສທ຺ທມກໍສຸ, ສິງ຺ຄາລາ ຠີຕາ ປລາຍິໍສຸ. ເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ປຈ຺ຉໂຕ ກສ຺ສຈິ ອນາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ອິຕເຣປິ ຕເຖວ ສທ຺ທມກໍສຸ. ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຸນ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສປິ ອນາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ເອເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ສູຣາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ເຕສຸ ສທ຺ທໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸປິ ນ ປລາຍິໍສຸ. ເຊຏ຺ຐກສິງ຺ຄາໂລ ຣາຊານໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ, ເສສາ ສິງ຺ຄາລາ ເສສານໍ ອມຈ຺ຈານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ອຸປາຍກຸສໂລ ຣາຊາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຑໍສິຕຸໍ ໂອກາສໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ຄີວາຍ ຑໍສມານໍ ຫນຸກຏ຺ຐິເກນ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຍນ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຍ ຄາຬ຺ຫໍ ຄຓ຺ຫິ, ນາຄພເລນ ຣຎ຺ຎາ ຫນຸກຏ຺ຐິເກນ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄີວາຍ ຄາຬ຺ຫໍ ຄຫິຕສິງ຺ຄາໂລ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິ. ອວເສສາ ສິງ຺ຄາລາ ຕສ຺ສ ຕໍ ອຏ຺ຏສ຺ສຣໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເກນ ປຸຣິເສນ ສຸຄ຺ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ສພ຺ເພ ປລາຍິໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ຫນຸກຏ຺ຐິເກນ ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ຄຫິຕສິງ຺ຄາເລ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕ ປໍສຸ ສິຖິລາ ອໂຫສິ. ໂສປິ ສິງ຺ຄາໂລ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິຠາເຄ ປໍສຸໍ ອປພ຺ຍູຫິ, ຣາຊາ ປໍສຸໂນ ສິຖິລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ອປຣາປຣໍ ສຎ຺ຈຣນ຺ໂຕ ອຸໂຠ ຫຕ຺ເຖ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາວາຏມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ໂອລຸພ຺ຠ ວາຕຈ຺ຉິນ຺ນວລາຫໂກ ວິຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອມຈ຺ເຈ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປໍສຸໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈປຣິວຸໂຕ ອາມກສຸສາເນ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມນຸສ຺ສາ ເອກໍ ມຕມນຸສ຺ສໍ ອາມກສຸສາເນ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຍກ຺ຂານໍ ສີມນ຺ຕຣິກາຍ ຉຑ຺ເຑສຸໍ. ເຕ ຍກ຺ຂາ ຕໍ ມຕມນຸສ຺ສໍ ຠາເຊຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ນ ມຍໍ ອິມໍ ຠາເຊຕຸໍ ສກ຺ໂກມ, ອຍໍ ສີລວຣາຊາ ຘມ຺ມິໂກ, ເອສ ໂນ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຕໍ ມຕມນຸສ຺ສໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ມຕກໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ໂຠ ຍກ຺ຂາ, ອຫໍ ອິມໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍໍ, ອປຣິສຸທ຺ໂຘ ປນມ຺ຫິ, ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມິ ຕາວາ’’ຕິ. ຍກ຺ຂາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ຐປິຕໍ ວາສິຕອຸທກໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ອທໍສຸ. ນ຺ຫຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຐປິເຕ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ສາຏເກ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ, ເຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ຘສມຸຄ຺ຄໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ, ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓສມຸຄ຺ເຄ ມຓິຕາລວຓ຺ເຏສຸ ຐປິຕານິ ນານາປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຉາຕກາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ, ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປາທິຕໍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ, ຣາຊາ ນ຺ຫາຕານຸລິຕ຺ໂຕ ສຸມຓ຺ຑິຕປ຺ປສາຘິໂຕ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິ. ຍກ຺ຂາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ຐປິຕໍ ວາສິຕປານີຍໍ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ກາເຣເນວ ສຸວຓ຺ຓສຣເກນປິ ສທ຺ຘິໍ ອາຫຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປາທິຕໍ ປຎ຺ຈສຸຄນ຺ຘິກສຸປຣິຠາວິຕໍ ຕມ຺ພູລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ອຸສ຺ສີສເກ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມງ຺ຄລຂຄ຺ຄໍ ອາຫຣຖາຕິ. ຕມ຺ປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫຣິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ມຕມນຸສ຺ສໍ ອຸຊຸກໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖກມຊ຺ເຌ ອສິນາ ປຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຍກ຺ຂານໍ ສມວິຠຕ຺ຕເມວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ອທາສິ, ທຕ຺ວາ ຈ ປນ ຂຄ຺ຄໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ເຕ ຍກ຺ຂາ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຫິຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ມໍ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ສິຣິຄພ຺ເຠ ໂອຕາເຣຖ, ອິເມ ຈ ອມຈ຺ເຈ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຖາຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ ເທວາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂຈຣຣາຊາ ອລງ຺ກຕສິຣິຄພ຺ເຠ ສິຣິສຍນປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທາຍຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ປມຕ຺ຕສ຺ສ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕສ຺ສ ຂຄ຺ຄຕເລນ ອຸທຣໍ ປຫຣິ. ໂສ ຠີໂຕ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ທີປາໂລເກນ ສີລວມຫາຣາຊານໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ສຍນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຣາຊານໍ ອາຫ ‘‘ມຫາຣາຊ, ເອວຣູປາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຄຫິຕາຣກ຺ເຂ ປິຫິຕທ຺ວາເຣ ຠວເນ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ເສຫິ ນິໂຣກາເສ ຐາເນ ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ກຖໍ ນາມ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ສຍນປິຏ຺ຐໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄມນາກາຣໍ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈຣຣາຊາ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ມນຸສ຺ສຠູໂຕປິ ສມາໂນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ນ ຊານາມິ, ປເຣສໍ ໂລຫິຕມໍສຂາທເກຫິ ປນ ກກ຺ຂເຬຫິ ຜຣຸເສຫິ ຍກ຺ເຂຫິ ຕວ ຄຸຓາ ຎາຕາ, ນ ທານາຫໍ, ນຣິນ຺ທ, ເອວຣູເປ ສີລສມ຺ປນ຺ເນ ຕຍິ ທຸພ຺ຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຄ຺ຄໍ ອາທາຍ ສປຖໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ມຫາສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຂຸທ຺ທກມຎ຺ຈເກ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຸຏ຺ຐິເຕ ສູຣິເຍ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພເສນິໂຍ ຈ ອມຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກ ຈ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸຣໂຕ ອາກາເສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ສີລວຣຎ຺ໂຎ ຄຸເຓ ກເຖຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌເຍວ ປຸນ ຣາຊານໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຈຣູປທ຺ທໂວ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ, ມຍາ ຄຫິຕາຣກ຺ຂາ ຕຸມ຺ເຫ ຣຊ຺ຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປສຸຎ຺ຎກາຣກສ຺ສ ອາຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພລວາຫນໍ ອາທາຍ ສກຣຏ຺ຐເມວ ຄໂຕ.

ສີລວຣາຊາປິ ໂຂ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສຣຠປາທເກ ກຎ຺ຈນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍຎ຺ຈ ເອວຣູປາ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສສ຺ສ ຈ ຊີວິຕປຏິລາໂຠ ມຍິ ວີຣິຍໍ ອກໂຣນ຺ເຕ ນ ກິຎ຺ຈິ ອຠວິສ຺ສ, ວີຣິຍພເລນ ປນາຫໍ ນຏ຺ຐຎ຺ຈ ອິມໍ ຍສໍ ປຏິລຠິໍ, ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສສ຺ສ ຈ ຊີວິຕທານໍ ອທາສິໍ, ອາສຈ຺ເຉທໍ ວຕ ອກຕ຺ວາ ວີຣິຍເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ກຕວີຣິຍສ຺ສ ຫິ ຜລໍ ນາມ ເອວໍ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທານວເສນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໑. ‘‘ອາສີເສເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາສີເສເຖວາຕິ ‘‘ເອວາຫໍ ວີຣິຍໍ ອາຣຠນ຺ໂຕ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຣິຍພເລນ ອາສໍ ກໂຣເຖວ. ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ອຸປາຍກຸສໂລ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ອິມສ຺ສ ວີຣິຍສ຺ສ ຜລໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍ, ອາສຈ຺ເຉທໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ໂວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ອຫໍ ອຊ຺ຊ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສາມິ. ຍຖາ ອິຈ຺ຉິໍ ຕຖາ ອຫູຕິ ອຫຎ຺ຫິ ອາວາເຏ ນິຂາໂຕ ຕມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອິຈ຺ຉິໍ, ໂສ ອຫໍ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສາມິ. ຍເຖວາຫໍ ປຸພ຺ເພ ອິຈ຺ຉິໍ, ຕເຖວ ເມ ອຕ຺ຕາ ຊາໂຕຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອໂຫ ວຕ ໂຠ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ວີຣິຍຜລໍ ນາມ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປທຸຏ຺ຐາມຈ຺ໂຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສໍ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ສີລວມຫາຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາສີລວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໕໒] ໒. ຈູຬຊນກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍເມວາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ມຫາຊນກຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໒໓ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຊນກຣາຊາ ປນ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ໂນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໒. ‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ປສ຺ສາມິ ໂວຫໍ ອຕ຺ຕານໍ, ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວາຍເມເຖວາຕິ ວາຍາມໍ ກໂຣເຖວ. ອຸທກາ ຖລມຸພ຺ຠຕນ຺ຕິ ອຸທກໂຕ ຖລມຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສາມີຕິ. ອິຘາປິ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ຊນກຣາຊາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ອໂຫສີຕິ.

ຈູຬຊນກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໕໓] ໓. ປຸຓ຺ຓປາຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕເຖວ ປຸຓ຺ຓາ ປາຕິໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສວາຣຸຓິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກໍ ສມຍໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ສຸຣາມູລໍ ໂນ ຂີຓໍ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ອເຖໂກ ກກ຺ຂຬຘຸຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂຣ ອຸປາໂຍ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຏ຺ຐສາຏກນິວຕ຺ໂຖ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ມຍໍ ສຸຣາປາຕິຍໍ ວິສຎ຺ຎີກຣຓໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາປານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຄມນກາເລ ‘ອິໂຕ ເອຫິ ມຫາເສຏ຺ຐີ’ຕິ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕໍ ສຸຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ວິສຎ຺ຎີຠູຕສ຺ສ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກາ ຈ ສາຏເກ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຣາມູລໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາຄມນກາເລ ປຏິມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ອິໂຕ ຕາວ ອາຄຈ຺ຉຖ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ອຕິມນາປາ ສຸຣາ, ໂຖກໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ກິໍ ສຸຣໍ ປິວິສ຺ສຕິ, ອນຕ຺ຖິໂກ ສມາໂນປິ ປນ ‘‘ອິເມ ຘຸຕ຺ເຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕສໍ ອາປານຠູມິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກິຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຸຣາ ອິເມຫິ ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ໂຍຊິຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອິເມ ອິໂຕ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຫເຣ ທຸຏ຺ຐຘຸຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ‘ສຸຣາປາຕິຍໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄເຕ ປາເຍຕ຺ວາ ວິສຎ຺ຎີ ກຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປິສ຺ສາມາ’ຕິ ອາປານມຓ຺ຑລໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ເກວລໍ ອິມໍ ສຸຣໍ ວຓ຺ເຓຖ, ເອໂກປິ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິວິຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ. ສເຈ ອຍໍ ອໂຍຊິຕາ ອສ຺ສ, ອິມໍ ຕຸມ຺ເຫວ ປິເວຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ເຕ ຘຸຕ຺ເຕ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕໂຕ ປລາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຘຸຕ຺ເຕຫິ ກຕກາຣຓໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິທານິ ຕາວ ຄຫປຕິ ເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາມາ ຊາຕາ, ປຸພ຺ເພ ປນ ປຓ຺ຑິເຕປິ ວຎ຺ເຈຕຸກາມາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕທາເປເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ເອວເມວ ສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຸຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາຄມນກາເລ ປຏິມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວເມວ ກຖຍິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ອນຕ຺ຖິໂກປິ ຫຸຕ຺ວາ ເຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກິຣິຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາເມເຕ ກາຕຸກາມາ, ປລາເປສ຺ສາມິ ເນ ອິໂຕ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ, ຘຸຕ຺ຕາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕໍ, ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊານິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ນິສີທຖາ’’ຕິ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ. ຘຸຕ຺ຕາ ‘‘ອິໂຕ ເອຖ, ສາມີ’’ຕິ. ໂສປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ເຊນ ສໍໂຍຊິຕາ ສຸຣາປາຕິໂຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ ຘຸຕ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣິຍາ ມຍ຺ຫໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸຣາປາຕິໂຍ ຍຖາປູຣິຕາວ ຐິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ເກວລໍ ສຸຣໍ ວຓ຺ເຓຖ, ນ ປນ ປິວຖ. ສຈາຍໍ ມນາປາ ອສ຺ສ, ຕຸມ຺ເຫປິ ປິເວຍ຺ຍາຖ, ອິມາຍ ປນ ວິສສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເຕສໍ ມໂນຣຖໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໓. ‘‘ຕເຖວ ປຸຓ຺ຓາ ປາຕິໂຍ, ອຎ຺ຎາຍໍ ວຕ຺ຕເຕ ກຖາ;

ອາກາຣເຓນ ຊານາມິ, ນ ຈາຍໍ ຠທ຺ທິກາ ສຸຣາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ມຍາ ຄມນກາເລ ທິຏ຺ຐາ, ອິທານິປິ ອິມາ ສຸຣາປາຕິໂຍ ຕເຖວ ປຸຓ຺ຓາ. ອຎ຺ຎາຍໍ ວຕ຺ຕເຕ ກຖາຕິ ຍາ ອຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸຣາວຓ຺ຓນກຖາ ວຕ຺ຕຕິ, ສາ ອຎ຺ຎາວ ອຠູຕາ ອຕຈ຺ຉາ. ຍທິ ຫິ ເອສາ ສຸຣາ ມນາປາ ອສ຺ສ, ຕຸມ຺ເຫປິ ປິເວຍ຺ຍາຖ, ອຸປຑ຺ຒປາຕິໂຍ ອວສິສ຺ເສຍ຺ຍຸໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ເອເກນາປິ ສຸຣາ ນ ປີຕາ. ອາກາຣເຓນ ຊານາມີຕິ ຕສ຺ມາ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຊານາມິ. ນ ຈາຍໍ ຠທ຺ທິກາ ສຸຣາຕິ ‘‘ເນວາຍໍ ຠທ຺ທິກາ ສຸຣາ, ວິສສໍໂຍຊິຕາຍ ເອຕາຍ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຘຸຕ຺ເຕ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ປຸນ ເອວຣູປໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ເຕ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຘຸຕ຺ຕາ ເອຕຣຫິ ຘຸຕ຺ຕາ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຸຓ຺ຓປາຕິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໕໔] ໔. ກິໍຜລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ທຸຣາຣຸຫາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຜລກຸສລໍ ອຸປາສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາເມ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອຍ຺ຍານໍ ອມ຺ພາທີນິ ນານາຜລານິ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູສງ຺ຆມາທາຍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາວ ‘‘ເອຕໍ ຜລໍ ອາມໍ, ເອຕໍ ນ ສຸປກ຺ກໍ, ເອຕໍ ສຸປກ຺ກ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ຍໍ ໂສ ວທຕິ, ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຜລກຸສໂລ ຠູມິຍໍ ຐິໂຕວ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ‘ເອຕໍ ຜລໍ ອາມໍ, ເອຕໍ ນ ສຸປກ຺ກໍ, ເອຕໍ ສຸປກ຺ກ’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ຍໍ ໂສ ວທຕິ, ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຍເມວ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຜລກຸສໂລ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາປິ ຜລກຸສລາເຍວ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ວຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ມຫາວຕ຺ຕນິອຏວິໍ ປຕ຺ວາ ອຏວິມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ອຏວິຍາ ວິສຣຸກ຺ຂາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ວິສປຕ຺ຕານິ, ວິສປຸປ຺ຜານິ, ວິສຜລານິ, ວິສມຘູນິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ, ປຸພ຺ເພ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອປຣິຠຸຕ຺ຕໍ, ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ປລ຺ລວໍ ວາ ມໍ ອປຣິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາ ຂາທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຏວິໍ ໂອຕຣິໍສຸ. ອຏວິມຸເຂ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ກິໍຜລຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ຂນ຺ຘສາຂາປລາສປຸປ຺ຜຜລານິ ສພ຺ພານິ ອມ຺ພສທິສາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ນ ເກວລໍ ວຓ຺ຓສຓ຺ຐານໂຕວ, ຄນ຺ຘຣເສຫິປິສ຺ສ ອາມປກ຺ການິ ຜລານິ ອມ຺ພຜລສທິສາເນວ, ຂາທິຕານິ ປນ ຫລາຫລວິສໍ ວິຍ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປນ຺ຕິ. ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ໂລລປຸຣິສາ ‘‘ອມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຜລານິ ຂາທິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ສຕ຺ຖວາຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕ ສຕ຺ຖວາເຫ ອາຄເຕ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິມານິ ອມ຺ພຜລານິ ຂາທາມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນາຍໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຜລຣຸກ຺ໂຂ ນາເມສ, ນາຍໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ມາ ຂາທິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວາເຣຕ຺ວາ ເຍ ຂາທິໍສຸ. ເຕປິ ວມາເປຕ຺ວາ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ນິໂຣເຄ ອກາສິ.

ປຸພ຺ເພ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ມນຸສ຺ສາ ນິວາສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ພຜລານີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອິມານິ ວິສຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ປຸນທິວເສ ຄາມວາສິໂນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຕມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ປາເທ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສກເຏຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ສນ຺ຕກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ທິວສມ຺ປິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນກາເລເຍວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ພລິພທ຺ໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ສກຏໍ, ມຍ຺ຫໍ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ເວເຄນ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ນິໂຣເຄ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຖໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ‘ນາຍໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ’ຕິ ຊານິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕ ‘‘ມຍໍ ນ ຊານາມ, ສຕ຺ຖວາຫເຊຏ຺ຐໂກ ໂນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອນມ຺ພຣຸກ຺ຂຠາວໍ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ອຎ຺ຎາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໔. ‘‘ນາຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ທຸຣາຣຸໂຫ, ນປິ ຄາມໂຕ ອາຣກາ;

ອາກາຣເຓນ ຊານາມິ, ນາຍໍ ສາທຸຜໂລ ທຸໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ ທຸຣາຣຸໂຫຕິ ອຍໍ ວິສຣຸກ຺ໂຂ ນ ທຸກ຺ຂາຣຸໂຫ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐປິຕນິສ຺ເສຓີ ວິຍ ສຸເຂນາໂຣຫິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ວທຕິ. ນປິ ຄາມໂຕ ອາຣກາຕິ ຄາມໂຕ ທູເຣ ຐິໂຕປິ ນ ໂຫຕິ, ຄາມທ຺ວາເຣ ຐິໂຕເຍວາຕິ ທີເປຕິ. ອາກາຣເຓນ ຊານາມີຕິ ອິມິນາ ທຸວິເຘນ ກາຣເຓນາຫໍ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຊານາມິ. ກິນ຺ຕິ? ນາຍໍ ສາທຸຜໂລ ທຸໂມຕິ. ສເຈ ຫິ ອຍໍ ມຘຸຣຜໂລ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ອຠວິສ຺ສ, ເອວໍ ສຸຂາຣຸຬ຺ເຫ ອວິທູເຣ ຐິເຕ ເອຕສ຺ມິໍ ເອກມ຺ປິ ຜລໍ ນ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ, ຜລຂາທກມນຸສ຺ເສຫິ ນິຈ຺ຈໍ ປຣິວຸໂຕວ ອສ຺ສ. ເອວໍ ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ວິສຣຸກ຺ຂຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິນ຺ຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິຄມນໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາປິ ຜລກຸສລາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຖວາໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກິໍຜລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໕໕] ໕. ປຎ຺ຈາວຸຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ອລີເນນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ວີຣິຍໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ອຏ຺ຐສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ເປຕ຺ວາ ລກ຺ຂຓານິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ລກ຺ຂຓກຸສລາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ຎສມ຺ປນ຺ໂນ, ມຫາຣາຊ, ກຸມາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈາວຸຘກມ຺ເມ ປຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄປຸຣິໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈາວຸຘກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທເສ ຐິຕໍ ຣາຊາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາມິ, ເທວາ’’ຕິ? ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ, ອິທຎ຺ຈສ຺ສ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ທຊ຺ເຊຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ທິນ຺ນໍ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສນ຺ນທ຺ຘປຎ຺ຈາວຸໂຘ ພາຣາຓສິມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ໂສ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສິເລສໂລມຍກ຺ເຂນ ນາມ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ເອກໍ ອຏວິໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ອຏວິມຸເຂ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂຠ ມາຓວ, ມາ ອິມໍ ອຏວິໍ ປວິສ, ສິເລສໂລມຍກ຺ໂຂ ນາເມຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ມນຸສ຺ເສ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕີ’’ຕິ ວາຣຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ອສມ຺ຠີຕເກສຣສີໂຫ ວິຍ ອຏວິໍ ປາວິສິເຍວ. ຕສ຺ມິໍ ອຏວິມຊ຺ຌໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ຕາລມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກູຏາຄາຣມຕ຺ຕໍ ສີສໍ ປຕ຺ຕປ຺ປມາຓານິ ອກ຺ຂີນິ, ທກລິມກຸຬມຕ຺ຕາ ທ຺ເວ ທາຐາ ຈ ມາເປຕ຺ວາ ເສຕມຸໂຂ ກພຣກຸຈ຺ຉິ ນີລຫຕ຺ຖປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ຍາສິ, ຕິຏ຺ຐ ຠກ຺ໂຂສິ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຍກ຺ຂ, ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອິຘ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕ຺ວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ. ວິສປີເຕນ ຫິ ສເຣນ ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຫລາຫລວິສປີຕໍ ສຣໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ມຸຎ຺ຈິ, ໂສ ຍກ຺ຂສ຺ສ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຎາສ ສເຣ ມຸຎ຺ຈິ, ສພ຺ເພ ຕສ຺ສ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ຍກ຺ໂຂ ສພ຺ເພປິ ເຕ ສເຣ ໂຜເຏຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທມູເລເຍວ ປາເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນປິ ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຫຣິ, ເຕຕ຺ຕິໍສງ຺ຄຸລາຍໂຕ ຂຄ຺ໂຄ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ອຖ ນໍ ກຓເຍນ ປຫຣິ, ໂສປິ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ຕສ຺ສ ອລ຺ລີນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິ, ໂສປິ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ຕສ຺ສ ອລ຺ລີນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸນ຺ເຕນ ປຫຣິ, ໂສປິ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ຕສ຺ສ ອລ຺ລີນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ຍກ຺ຂນ, ເຕ ອຫໍ ‘ປຎ຺ຈາວຸຘກຸມາໂຣ ນາມາ’ຕິ ສຸຕປຸພ຺ໂພ, ອຫໍ ຕຍາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ອຏວິໍ ປວິສນ຺ໂຕ ນ ຘນຸອາທີນິ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐ, ອຕ຺ຕານໍເຍວ ປນ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ປວິຏ຺ໂຐ, ອຊ຺ຊ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ຍກ຺ຂໍ ປຫຣິ, ຫຕ຺ໂຖ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ວາມຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິ, ໂສປິ ອລ຺ລີຍິ. ທກ຺ຂິຓປາເທນ ປຫຣິ, ໂສປິ ອລ຺ລີຍິ. ວາມປາເທນ ປຫຣິ, ໂສປິ ອລ຺ລີຍິ. ‘‘ສີເສນ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສີເສນ ປຫຣິ, ຕມ຺ປິ ໂລເມສຸເຍວ ອລ຺ລີຍິ. ໂສ ປຎ຺ໂຈຑ຺ຑິໂຕ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ພທ຺ໂຘ ໂອລມ຺ພນ຺ໂຕປິ ນິພ຺ຠໂຍ ນິສ຺ສາຣຊ຺ໂຊວ ອໂຫສິ.

ຍກ຺ໂຂ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ເອໂກ ປຸຣິສສີໂຫ ປຸຣິສາຊານີໂຍ, ນ ປຸຣິສມຕ຺ໂຕວ, ມາທິເສນ ນາມສ຺ສ ຍກ຺ເຂນ ຄຫິຕສ຺ສ ສນ຺ຕາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍາ ອິມໍ ມຄ຺ຄໍ ຫນນ຺ເຕນ ເອໂກປິ ເອວຣູໂປ ປຸຣິໂສ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ ເອສ ນ ຠາຍຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຂາທິຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ໂຂ, ຕ຺ວໍ ມາຓວ, ມຣຓຠຍໍ ນ ຠາຍສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ຍກ຺ຂ, ຠາຍິສ຺ສາມິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕຠາເວ ເອກໍ ມຣຓໍ ນິຍຕເມວ, ອປິຈ ມຍ຺ຫໍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ວຊິຣາວຸຘໍ ອຕ຺ຖິ. ສເຈ ມໍ ຂາທິສ຺ສສິ, ຕໍ ອາວຸຘໍ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຕໍ ເຕ ອນ຺ຕານິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສຕິ. ອິຕິ ອຸໂຠປິ ນສ຺ສິສ຺ສາມ, ອິມິນາ ກາຣເຓນາຫໍ ນ ຠາຍາມີ’’ຕິ. ອິທໍ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຎາຓາວຸຘໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຍກ຺ໂຂ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ມາຓໂວ ສຈ຺ຈເມວ ຠຓຕິ, ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສີຫສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ມຸຄ຺ຄພີຊມຕ຺ຕມ຺ປິ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ມຍ຺ຫໍ ກຸຈ຺ຉິ ຊີເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ມາຓວ, ປຸຣິສສີໂຫ ຕ຺ວໍ, ນ ເຕ ອຫໍ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ຣາຫຸມຸຂາ ມຸຕ຺ຕຈນ຺ໂທ ວິຍ ມມ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຎາຕິສຸຫຊ຺ຊມຓ຺ຑລໍ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຍາຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ຍກ຺ຂ, ອຫໍ ຕາວ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ປຸພ຺ເພປິ ອກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ລຸທ຺ໂທ ໂລຫິຕປາຓິ ປຣຣຸຫິຣມໍສຠກ຺ໂຂ ຍກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ສເຈ ອິຘາປິ ຐຕ຺ວາ ອກຸສລເມວ ກຣິສ຺ສສິ, ອນ຺ຘກາຣາ ອນ຺ຘກາຣເມວ ຄມິສ຺ສສິ, ມໍ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ນ ສກ຺ກາ ຕຍາ ອກຸສລໍ ກາຕຸໍ, ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ນາມ ນິຣເຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອສຸຣກາເຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ມນຸສ຺ເສສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວມາທິນາ ນເຍນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ທຸສ຺ສີລ຺ຍກມ຺ມານໍ ອາທີນວໍ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສີລານໍ ອານິສໍສຎ຺ຈ ກເຖຕ຺ວາ ນານາກາຣເຓຫິ ຍກ຺ຂໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາເຍວ ນໍ ອຏວິຍາ ພລິປຏິຄ຺ຄາຫກໍ ເທວຕໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປມາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຏວິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຏວິມຸເຂ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສນ຺ນທ຺ຘປຎ຺ຈາວຸໂຘ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ທິສ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໕. ‘‘ໂຍ ອລີເນນ ຈິຕ຺ເຕນ, ອລີນມນໂສ ນໂຣ;

ຠາເວຕິ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸຣິໂສ ອລີເນນ ອສໍກຸຏິເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປກຕິຍາປິ ອລີນມໂນ ອລີນຊ຺ຌາສໂຍວ ຫຸຕ຺ວາ ອນວຊ຺ຊຏ຺ເຐນ ກຸສລໍ ສຕ຺ຕຕິໍ ສໂພຘິປກ຺ຂິຍເຠທໍ ຘມ຺ມໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ວິສາເລນ ຈິຕ຺ເຕນ ວິປສ຺ສນໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ, ໂສ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂາເຣສຸ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕິລກ຺ຂຓໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕຣຸຓວິປສ຺ສນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ຠາເວນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເອກສໍໂຍຊນມ຺ປິ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍກຣສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິໂຍສາເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ‘‘ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຕໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອຣຫຕ຺ເຕນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຍກ຺ໂຂ ອງ຺ຄຸລິມາໂລ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈາວຸຘກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈາວຸຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໕໖] ໖. ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ປຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຕນສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ອຖສ຺ສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອກວິເຘນ ສີລໍ ນາມ, ທຸວິເຘນ, ຕິວິເຘນ, ຈຕຸພ຺ພິເຘນ, ປຎ຺ຈວິເຘນ, ຉພ຺ພິເຘນ, ສຕ຺ຕວິເຘນ, ອຏ຺ຐວິເຘນ, ນວວິເຘນ, ທສວິເຘນ, ພຫຸວິເຘນ ສີລໍ ນາມ. ອິທໍ ຈູຬສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ມຊ຺ຌິມສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ມຫາສີລໍ ນາມ. ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ນາມ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນສີລໍ ນາມາ’’ຕິ ສີລໍ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ສີລໍ ນາມ ອຕິພຫຸ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ສີລໍ ປູເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນາມ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມິ, ປຸຕ຺ຕທາຣຎ຺ຈ ໂປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ຈ ນາມ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ອຫໍ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາວ ຍາຫີ’’ຕິ ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຘມ຺ມສຠໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນຕ຺ຖິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ອຫໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິຍ຺ຍາເທຕິ, ອຖ ນໍ ມຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕມ຺ຫາຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ພຫຸໍ ສີລໍ ອາຈິກ຺ຂຖ. ຍຕ຺ຕກໍ ເອສ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕຕ຺ຕກເມວ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫ ເອຕໍ ມາ ກິຎ຺ຈິ ອວຈຸຕ຺ຖ, ອຫເມຕ຺ຖ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມິ, ເອຫິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ກິໍ ເຕ ພຫຸນາ ສີເລນ, ຕີຓິເຍວ ສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາຍທ຺ວາຣໍ ວຈີທ຺ວາຣໍ ມໂນທ຺ວາຣນ຺ຕິ ຕີຓິ ທ຺ວາຣານິ ຣກ຺ຂ, ມາ ກາເຍນ ປາປກມ຺ມໍ ກຣິ, ມາ ວາຈາຍ, ມາ ມນສາ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ມາ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິ, ອິມານິ ຕີຓິເຍວ ສີລານິ ຣກ຺ຂາ’’ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ ອິມານິ ຕີຓິ ສີລານີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຄມາສິ. ໂສ ຕານິ ຕີຓິ ສີລານິ ປູເຣນ຺ໂຕວ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍຫິ ມຍ຺ຫໍ ອາຈິກ຺ຂິຕໍ ສີລມ຺ປິ ເອຕ຺ຕກເມວ, ເຕ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອພຸທ຺ຘຠາເວນ ມໍ ພຸຊ຺ຌາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘສຸພຸທ຺ຘຕາຍ ອນຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເອຕ຺ຕກໍ ສີລໍ ຕີສຸເຍວ ທ຺ວາເຣສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ, ອວສ຺ສໂຍ ວຕ ເມ ສຕ຺ຖາ ຊາໂຕ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກຕິປາເຫເນວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘ພຫຸສີລານິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’ຕິ ຫີນາຍາວຕ຺ຕນ຺ຕໍ ສພ຺ພານິ ສີລານິ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອຕິຄຣຸໂກປິ ຠາໂຣ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຠາເຊຕ຺ວາ ທິນ຺ໂນ ລຫຸໂກ ວິຍ ໂຫຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ມຫນ຺ຕໍ ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວິຠາຄໍ ກຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄມໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ກສ຺ສໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຉຑ຺ຑິຕຄາມເກ ເຂຕ຺ເຕ ກສິໍ ກສຕິ. ປຸພ຺ເພ ຈ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ເອໂກ ວິຠວສມ຺ປນ຺ໂນ ເສຏ຺ຐິ ອູຣຸມຕ຺ຕປຣິຓາຫໍ ຈຕຸຫຕ຺ຖາຍາມໍ ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນງ຺ຄລໍ ລຄິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ‘‘ມູລສນ຺ຕານກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປໍສຸໍ ວິຍູຫນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປໍສຸນາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ທິວສໍ ກສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ຍຸຄນງ຺ຄລາທີນິ ເອກມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກຸຈ຺ຉິຠຣຓາຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐເປສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕເກນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຕກໍ ທານາທິປຸຎ຺ຎກິຣິຍາຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ອກາສິ. ຕສ຺ເສວໍ ວິຠຕ຺ຕກາເລ ໂສ ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ໂຘ ສລ຺ລຫຸໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ຈຕຸຘາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ອິຕິ ຠຄວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໖. ‘‘ໂຍ ປຫຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ເຕນ, ປຫຏ຺ຐມນໂສ ນໂຣ;

ຠາເວຕິ ກຸສລໍ ຘມ຺ມໍ, ໂຍຄກ຺ເຂມສ຺ສ ປຕ຺ຕິຍາ;

ປາປຸເຓ ອນຸປຸພ຺ເພນ, ສພ຺ພສໍໂຍຊນກ຺ຂຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຫຏ຺ເຐນາຕິ ວິນີວຣເຓນ. ປຫຏ຺ຐມນໂສຕິ ຕາຍ ເອວ ວິນີວຣຓຕາຍ ປຫຏ຺ຐມານໂສ, ສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຫໍສິຕ຺ວາ ສມຸຊ຺ໂຊຕິຕສປ຺ປຠາສຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອຣຫຕ຺ຕກູເຏນ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘລທ຺ຘປຸຣິໂສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໕໗] ໗. ວານຣິນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ຕາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກປິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ອສ຺ສໂປຕກປ຺ປມາໂຓ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ເອກຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ສາ ປນ ນທິຍາ ເວມຊ຺ເຌ ເອໂກ ທີປໂກ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອມ຺ພປນສາທີຫິ ຜລຣຸກ຺ເຂຫິ ສມ຺ປນ຺ໂນ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ນທິຍາ ໂອຣິມຕີຣໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ທີປກສ຺ສ ໂອຣໂຕ ນທີມຊ຺ເຌ ເອໂກ ປິຏ຺ຐິປາສາໂຓ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມິໍ ນິປຕຕິ, ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທີປເກ ປຕຕິ. ຕຕ຺ຖ ນານປ຺ປກາຣານິ ຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ສາຍໍ ເຕເນວ ອຸປາເຍນ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສປິ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ເອໂກ ກຸມ຺ຠີໂລ ສປຊາປຕິໂກ ຕສ຺ສາ ນທິຍາ ວສຕິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອປຣາປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫທຍມໍເສ ໂທຫຬໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠີລໍ ອາຫ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍ, ອິມສ຺ສ ວານຣິນ຺ທສ຺ສ ຫທຍມໍເສ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠີໂລ ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ລຈ຺ຉສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຕໍ ສາຍໍ ທີປກໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິປຊ຺ຊິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິວສໍ ຈຣິຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ທີປເກ ຐິໂຕວ ປາສາຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ປາສາໂຓ ອິທານິ ອຸຈ຺ຈຕໂຣ ຂາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ອຸທກປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ປາສາຓປ຺ປມາຓຎ຺ຈ ສຸວວຕ຺ຖາປິຕເມວ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຊ຺ຊ ອິມິສ຺ສາ ນທິຍາ ອຸທກໍ ເນວ ຫາຍຕິ, ນ ຈ ວຑ຺ຒຕິ, ອຖ ຈ ປນາຍໍ ປາສາໂຓ ມຫາ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ກຸມ຺ຠີໂລ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ວີມໍສາມິ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ຐຕ຺ວາ ປາສາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ໂຠ ປາສາຓາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິວຈນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຍາວຕຕິຍໍ ‘‘ໂຠ ປາສາຓາ’’ຕິ ອາຫ. ປາສາໂຓ ກິໍ ປຏິວຈນໍ ທສ຺ສຕິ. ປຸນປິ ວານໂຣ ‘‘ກິໍ ໂຠ ປາສາຓ, ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ປຏິວຈນໍ ນ ເທສີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມ຺ຠີໂລ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອຍໍ ປາສາໂຓ ວານຣິນ຺ທສ຺ສ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ, ທສ຺ສາມິ ທານິສ຺ສ ປຏິວຈນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ໂຠ ວານຣິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ກຸມ຺ຠີໂລ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເອຕ຺ຖ ນິປນ຺ໂນສີ’’ຕິ? ‘‘ຕວ ຫທຍມໍສໍ ປຕ຺ຖຍມາໂນ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ເມ ຄມນມຄ຺ໂຄ ນຕ຺ຖິ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອສ ກຸມ຺ຠີໂລ ວຎ຺ເຈຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອວມາຫ ‘‘ສມ຺ມ ກຸມ຺ຠີລ, ອຫໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ມໍ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕກາເລ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ກຸມ຺ຠີລານຎ຺ຫິ ມຸເຂ ວິວເຏ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີລນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ກາຣຓໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິວຣິ, ອຖສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ປິຖີຍິໍສຸ. ໂສ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຖາຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທີປກາ ອຸປ຺ປຕິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠີລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕິໂຕ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ວິຊ຺ໂຊຕມາໂນ ປຣຕີເຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ກຸມ຺ຠີໂລ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ວານຣິນ຺ເທນ ອຕິອຈ຺ເຉຣກໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ວານຣິນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຈຕູຫິ ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ອຘິຠວຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕຸຍ຺ຫໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໗. ‘‘ຍສ຺ເສເຕ ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາ, ວານຣິນ຺ທ ຍຖາ ຕວ;

ສຈ຺ຈໍ ຘມ຺ໂມ ຘິຕິ ຈາໂຄ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ. ເອເຕຕິ ອິທານິ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ນິທ຺ທິສຕິ. ຈຕຸໂຣ ຘມ຺ມາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຄຸຓາ. ສຈ຺ຈນ຺ຕິ ວຈີສຈ຺ຈໍ, ‘‘ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຸສາວາທໍ ອກຕ຺ວາ ອາຄໂຕເຍວາຕິ ເອຕໍ ເຕ ວຈີສຈ຺ຈໍ. ຘມ຺ໂມຕິ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາ, ‘‘ເອວໍ ກເຕ ອິທໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອສາ ເຕ ວິຈາຣຓປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ. ຘິຕີຕິ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນໍ ວີຣິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອຕມ຺ປິ ເຕ ອຕ຺ຖິ. ຈາໂຄຕິ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາໂຄ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ. ຍໍ ປນາຫໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ມຍ຺ຫເມເວສ ໂທໂສ. ທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ. ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຍຖາ ຕວ, ເອວໍ ເອເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ຍຖາ ມໍ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ຕເຖວ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມຕິ ອຠິຠວຕີຕິ. ເອວໍ ກຸມ຺ຠີໂລ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກຸມ຺ຠີໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຠຣິຍາສ຺ສ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ, ວານຣິນ຺ໂທ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວານຣິນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໕໘] ໘. ຕໂຍຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍສ຺ສ ເອເຕ ຕໂຍ ຘມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນເມວາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ວານຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ຍູຖໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຕານໍ ວານຣໂປຕການໍ ‘‘ວຸຑ຺ຒິປ຺ປຕ຺ຕາ ອິເມ ຍູຖໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຠເຍນ ທນ຺ເຕຫິ ຑໍສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ພີຊານິ ອຸປ຺ປາເຏຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕຎ຺ເຎວ ປຏິຈ຺ຈ ເອກິສ຺ສາ ວານຣິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ສາ ວານຣີ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ຠໍ ອນຸຣກ຺ຂມານາ ອຎ຺ຎໍ ປພ຺ພຕປາທໍ ອຄມາສິ. ສາ ປຣິປກ຺ກຄພ຺ຠາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ໂສ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕາຕ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ປພ຺ພຕປາເທ ຍູຖໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ວສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຕສ຺ສ ມໍ ສນ຺ຕິກໍ ເນຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ນ ສກ຺ກາ ຕຍາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ. ປິຕາ ຫິ ເຕ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈ ຊາຕານໍ ວານຣໂປຕການໍ ຍູຖປຣິຫຣຓຠເຍນ ທນ຺ເຕຫິ ຑໍສິຕ຺ວາ ພີຊານິ ອຸປ຺ປາເຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ເນຫິ ມໍ ຕຕ຺ຖ, ອຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ໂສ ວານໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ອຍໍ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ຍູຖໍ ປຣິຫຣິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ມາເຣຕພ຺ໂພ’’ຕິ ‘‘ເອຕໍ ອາລິງ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຍ ຄາຬ຺ຫໍ ປີເຬຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຫໍ ຄໂຕສີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາລິງ຺ຄນ຺ໂຕ ວິຍ ນິປ຺ປີເຬສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ນາຄພໂລ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ, ໂສປິ ນໍ ນິປ຺ປີເຬສິ, ອຖສ຺ສ ອຏ຺ຐີນິ ຠິຊ຺ຊນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ມໍ ມາເຣສ຺ສຕິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ປຸເຣຕຣຎ຺ເຎວ ມາເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ອວິທູເຣ ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ນໍ ຣກ຺ຂເສນ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເອວມາຫ ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ມຫລ຺ລໂກ, ອິມໍ ຍູຖໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ນິຍ຺ຍາເທມິ, ອຊ຺ເຊວ ຕໍ ຣາຊານໍ ກໂຣມິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ສໂຣ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວ ກຸມຸທິນິໂຍ, ຕິສ຺ໂສ ອຸປ຺ປລິນິໂຍ, ປຎ຺ຈ ປທຸມິນິໂຍ ຈ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉ, ຕໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ອາຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫສາ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ປທໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ໂອຕິຓ຺ຓປທຎ຺ເຎວ ອທ຺ທສ, ນ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓປທໍ. ໂສ ‘‘ອິມິນາ ສເຣນ ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ອຕ຺ຕນາ ມາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂເສນ ມໍ ຂາທາເປຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອິມຎ຺ຈ ສຣໍ ນ ໂອຕຣິສ຺ສາມິ, ປຸປ຺ຜານິ ຈ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຣຸທກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນິຣຸທເກ ໂອກາເສ ຐິຕາເນວ ທ຺ເວ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣຕີເຣ ປຕິ. ປຣຕີຣໂຕປິ ໂອຣິມຕີຣໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕເນວຸປາເຍນ ທ຺ເວ ຄຓ຺ຫິ. ເອວໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸປ຺ຜານິ ຈ ຄຓ຺ຫິ, ຣກ຺ຂສສ຺ສ ຈ ອາຓຏ຺ຐານໍ ນ ໂອຕຣິ.

ອຖສ຺ສ ‘‘ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕານິ ປຸປ຺ຜານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ໂສ ຣກ຺ຂໂສ ‘‘ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ເອວຣູໂປ ປຎ຺ຎວາ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິໂສ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ປຸປ຺ຜານິ ຈ ນາມ ຍາວທິຈ຺ຉກໍ ຄຫິຕານິ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອາຓຏ຺ຐານໍ ນ ໂອຕຣີ’’ຕິ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ອຸທກໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ວານຣິນ຺ທ, ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຍສ຺ສ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕໍ ອຠິຠວຕິ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໘. ‘‘ຍສ຺ສ ເອເຕ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ, ວານຣິນ຺ທ ຍຖາ ຕວ;

ທກ຺ຂິຍໍ ສູຣິຍໍ ປຎ຺ຎາ, ທິຏ຺ຐໍ ໂສ ອຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິຍນ຺ຕິ ທກ຺ຂຠາໂວ, ສມ຺ປຕ຺ຕຠຍໍ ວິຘມິຕຸໍ ຊານນປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕອຸຕ຺ຕມວີຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສູຣິຍນ຺ຕິ ສູຣຠາໂວ, ນິພ຺ຠຍຠາວສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປຎ຺ຎາຕິ ປຎ຺ຎາປທຏ຺ຐານາຍ ອຸປາຍປຎ຺ຎາເຍຕໍ ນາມໍ.

ເອວໍ ໂສ ທກຣກ຺ຂໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ປຸປ຺ຜານິ ກິມຕ຺ຖໍ ຫຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປິຕາ ມໍ ຣາຊານໍ ກາຕຸກາໂມ, ເຕນ ກາຣເຓນ ຫຣາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕາທິເສນ ອຸຕ຺ຕມປຸຣິເສນ ປຸປ຺ຜານິ ວຫິຕຸໍ ອຫໍ ວຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ທູຣໂຕວ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ‘ຣກ຺ຂສຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຫິຓິໍ, ໂສ ທາເນສ ຣກ຺ຂສໍ ປຸປ຺ຜານິ ຄາຫາເປນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອິທານິມ຺ຫິ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕຘາ ຫທຍຜາລນໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ເສສວານຣາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣາຊານໍ ອກໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຍູຖປຕິ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຍູຖປຕິປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕໂຍຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໕໙] ໙. ເຠຣິວາທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘເມ ຘເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພໂຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຠຣິວາທກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄາມເກ ວສຕິ. ໂສ ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຆຸຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມຊ຺ຊມຓ຺ຑເລ ເຠຣິໍ ວາເທຕ຺ວາ ຘນໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ວາເທຕ຺ວາ ພຫຸຘນໍ ລຠິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຈຣາຏວິໍ ປຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ເຠຣິໍ ວາເທນ຺ຕໍ ວາເຣສິ ‘‘ຕາຕ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ອວາເທຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ອິສ຺ສຣສ຺ສ ເຠຣິໍ ວິຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວາເທຫີ’’ຕິ ໂສ ປິຕຣາ ວາຣິຍມາໂນປິ ‘‘ເຠຣິສທ຺ເທເນວ ໂຈເຣ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ວາເທສິ. ໂຈຣາ ປຐມຎ຺ເຎວ ເຠຣິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິສ຺ສຣເຠຣີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຕິ ວິຍ ເອກາພທ຺ຘໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ອິສ຺ສຣເຠຣີ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕາ ທ຺ເວເຍວ ຊເນ ທິສ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກິຈ຺ເຉນ ວຕ ໂນ ລທ຺ຘໍ ຘນໍ ເອກາພທ຺ຘໍ ກຕ຺ວາ ວາເທນ຺ໂຕ ນາເສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໙. ‘‘ຘເມ ຘເມ ນາຕິຘເມ, ອຕິຘນ຺ຕຎ຺ຫິ ປາປກໍ;

ຘນ຺ເຕນ ຫິ ສຕໍ ລທ຺ຘໍ, ອຕິຘນ຺ເຕນ ນາສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘເມ ຘເມຕິ ຘເມຍ຺ຍ ໂນ ນ ຘເມຍ຺ຍ, ເຠຣິໍ ວາເທຍ຺ຍ ໂນ ນ ວາເທຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຕິຘເມຕິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ປນ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ກຕ຺ວາ ນ ວາເທຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ອຕິຘນ຺ຕຎ຺ຫິ ປາປກໍ, ນິຣນ຺ຕຣໍ ເຠຣິວາທນໍ ອິທານິ ອມ຺ຫາກໍ ປາປກໍ ລາມກໍ ຊາຕໍ. ຘນ຺ເຕນ ຫິ ສຕໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ ນຄເຣ ຘມນ຺ເຕນ ເຠຣິວາທເນນ ກຫາປຓສຕໍ ລທ຺ຘໍ. ອຕິຘນ຺ເຕນ ນາສິຕນ຺ຕິ ອິທານິ ປນ ເມ ປຸຕ຺ເຕນ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຍທິທໍ ອຏວິຍໍ ອຕິຘນ຺ຕໍ, ເຕນ ອຕິຘນ຺ເຕນ ສພ຺ພໍ ນາສິຕນ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຸຕ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປິຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເຠຣິວາທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໖໐] ໑໐. ສງ຺ຂຘມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘເມ ຘເມຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຈເມວາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສງ຺ຂຘມກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ຆຸຏ຺ເຐ ປິຕຣໍ ອາທາຍ ສງ຺ຂຘມນກມ຺ເມນ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາຄມນກາເລ ໂຈຣາຏວິຍໍ ປິຕຣໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ສງ຺ຂໍ ຘມນ຺ຕໍ ວາເຣສິ. ໂສ ‘‘ສງ຺ຂສທ຺ເທນ ໂຈເຣ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຣນ຺ຕຣເມວ ຘມິ, ໂຈຣາ ປຸຣິມນເຍເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິລຸມ຺ປິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

໖໐. ‘‘ຘເມ ຘເມ ນາຕິຘເມ, ອຕິຘນ຺ຕຎ຺ຫິ ປາປກໍ;

ຘນ຺ເຕນາຘິຄຕາ ໂຠຄາ, ເຕ ຕາໂຕ ວິຘມີ ຘມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ຕາໂຕ ວິຘມີ ຘມນ຺ຕິ ເຕ ສງ຺ຂໍ ຘມິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໂຠເຄ ມມ ປິຕາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຘມນ຺ໂຕ ວິຘມິ ວິທ຺ຘໍເສສິ ວິນາເສສີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປິຕາ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນສ຺ສ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສງ຺ຂຘມຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອາສີສວຄ຺ໂຄ ຉຏ຺ໂຐ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ມຫາສີລວຊນກໍ, ປຸຓ຺ຓປາຕິ ຈ ກິໍຜລໍ;

ປຎ຺ຈາວຸຘກຎ຺ຈນກ຺ຂນ຺ຘໍ, ວານຣິນ຺ທໍ ຕໂຍຘມ຺ມໍ;

ເຠຣິວາທສງ຺ຂຘມນ຺ຕິ.