໕. ອຕ຺ຖກາມວຄ຺ໂຄ

[໔໑] ໑. ໂລສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ນາມ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂກ ປເນສ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມາຕິ? ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລນາສໂກ ເກວຏ຺ຏປຸຕ຺ຕໂກ ອລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສ ກິຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນຕາ ຈວິຕ຺ວາ ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ກຸລສຫສ຺ສວາເສ ເກວຏ຺ຏຄາເມ ເອກິສ຺ສາ ເກວຏ຺ຏິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຕໍ ກຸລສຫສ຺ສໍ ຊາລຫຕ຺ຖໍ ນທິຍຎ຺ຈ ຕຬາກາທີສຸ ຈ ມຈ຺ເຉ ປຣິເຍສນ຺ຕໍ ເອກໍ ຂຸທ຺ທກມຈ຺ຉມ຺ປິ ນາລຕ຺ຖ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ເຕ ເກວຏ຺ຏາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິເຍວ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກຸຈ຺ຉິຄເຕເຍວ ເນສໍ ຄາໂມ ສຕ຺ຕ ວາເຣ ອຄ຺ຄິນາ ທຑ຺ໂຒ, ສຕ຺ຕ ວາເຣ ຣຎ຺ຎາ ທຓ຺ຑິໂຕ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ທຸຄ຺ຄຕາ ຊາຕາ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອມ຺ຫາກໍ ເອວຣູປໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທານິ ປນ ປຣິຫາຍາມ, ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກາຍ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ, ທ຺ເວ ຠາຄາ ໂຫມາ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ກຸລສຕານິ ເອກໂຕ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ຍຕ຺ຖ ຕສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ, ໂສວ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປຣິຫາຍຕິ, ອິຕໂຣ ວຑ຺ຒຕິ. ເຕ ຕມ຺ປິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ທ຺ວິຘາ, ຕມ຺ປິ ທ຺ວິຘາຕິ ເອວໍ ຍາວ ຕເມວ ກຸລໍ ເອກໍ ອໂຫສິ, ຕາວ ວິຠຊິຕ຺ວາ ເຕສໍ ກາຬກຓ຺ຓິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ມາຕາ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວມານາ ປຣິປກ຺ເກ ຄພ຺ເຠ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຊາຍິ. ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ນາເສຕຸໍ, ອນ຺ໂຕຆເຏ ປທີໂປ ວິຍ ຕສ຺ສ ຫທເຍ ອຣຫຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສໂຍ ຊລຕິ. ສາ ຕໍ ທາຣກໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ເອກມສ຺ສ ກປາລກໍ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ເອຕໍ ຆຣໍ ປວິສາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ປລາຕາ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກໂກວ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຍຕິ, ນ ນ຺ຫາຍຕິ, ນ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ, ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ສຕ຺ຕວສ຺ສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຸກ຺ຂລິໂຘວນສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕຏ຺ຐາເນ ກາໂກ ວິຍ ເອເກກໍ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖໍ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຂາທຕິ.

ອຖ ນໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອຕິກາຣຸຎ຺ຎປ຺ປຕ຺ໂຕ, ກຕຣຄາມວາສິໂກ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ເຣ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ກຕຣຄາມວາສິໂກສິ, ກຫໍ ວາ ເຕ ມາຕາປິຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິປ຺ປຈ຺ຈໂຍ, ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕໂຣ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ‘ກິລນ຺ຕມ຺ຫາ’ຕິ ມໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ປນ ປພ຺ພຊິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ຕາວ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ມາທິສໍ ປນ ກປຓໍ ໂກ ປພ຺ພາເຊສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖເນວ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສໍ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ໂສ ມຫລ຺ລກກາເລ ‘‘ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ ອປ຺ປປຸຎ຺ໂຎ ອປ຺ປລາໂຠ. ເຕນ ກິຣ ອສທິສທາເນປິ ກຸຈ຺ຉິປູໂຣ ນ ລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ, ຊີວິຕຆຏນມຕ຺ຕເມວ ລຠຕິ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຕ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ເກ ທິນ຺ເນ ປຕ຺ໂຕ ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຖ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິມສ຺ສ ປຕ຺ໂຕ ປູໂຣ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ຍາຄຸໍ ເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ຍາຄຸໍ ທານກາເລ ມນຸສ຺ສານໍ ຠາຊເນ ຍາຄຸ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຂຊ຺ຊກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐິໂຕປິ ອປ຺ປລາໂຠວ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣສຸ ປຣິຫີເນສຸ ປຣິນິພ຺ພານທິວໂສ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພານຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອຊ຺ຊ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ມຍາ ເອຕສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອາຫາຣໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕາວ ພຫຸມນຸສ຺ສາຍ ສາວຕ຺ຖິຍາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ວນ຺ທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນາລຕ຺ຖ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ຄຈ຺ຉາວຸໂສ, ອາສນສາລາຍ ນິສີທາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕໍ ອາຄຕເມວ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຍ຺ໂຍ, ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊສິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ອິມໍ ໂລສກສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ລທ຺ຘາຫາຣໍ ເປເສສິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕາ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອສຣິຕ຺ວາ ສຍເມວ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ອຖ ເຖຣສ຺ສ ອຸຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣໍ ຄມນກາເລ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິ, ເຖໂຣ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ‘‘ລທ຺ຘໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ລຠິສ຺ສາມ ໂນ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຖໂຣ ສໍເວຄປຕ຺ໂຕ ກາລໍ ໂອໂລເກສິ, ກາໂລ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ‘‘ໂຫຕາວຸໂສ, ອິເຘວ ນິສີທາ’’ຕິ ໂລສກຕ຺ເຖຣໍ ອາສນສາລາຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕສ຺ສ ອກາໂລ’’ຕິ ປຕ຺ຕປູຣໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ ທາເປສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຫາວຸໂສ, ຕິສ຺ສ ອິມໍ ຈຕຸມຘຸຣໍ ຠຸຎ຺ຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ເຖເຣ ຄາຣເວນ ລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ‘‘ເອຫາວຸໂສ ຕິສ຺ສ, ອຫໍ ອິມໍ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຐສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊ. ສເຈ ອຫໍ ປຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຎ຺ເຈຍ຺ຍໍ, ກິຎ຺ຈິ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖາຍສ຺ມາ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ຄສາວເກ ຘມ຺ມເສນາປຕິມ຺ຫິ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕ ຈຕຸມຘຸຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ຕໍ ເຖຣສ຺ສ ອຣິຍິທ຺ຘິພເລນ ປຣິກ຺ຂຍໍ ນ ອຄມາສິ. ຕທາ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອຸທຣປູຣໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ຕໍ ທິວສໍເຍວ ຈ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ສຣີຣນິກ຺ເຂປໍ ກາເຣສິ, ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກຣິໍສຸ.

ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອໂຫ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອປ຺ປປຸຎ຺ໂຎ ອປ຺ປລາຠີ, ເອວຣູເປນ ນາມ ອປ຺ປປຸຎ຺ເຎນ ອປ຺ປລາຠິນາ ກຖໍ ອຣິຍຘມ຺ໂມ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ອລາຠິຠາວຎ຺ຈ ອຣິຍຘມ຺ມລາຠິຠາວຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາວ ອກາສິ. ອຍຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ປເຣສໍ ລາຠນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປລາຠີ ຊາໂຕ, ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນາຍ ຍຸຕ຺ຕຠາວສ຺ສ ພເລນ ອຣິຍຘມ຺ມລາຠີ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ອຎ຺ຎຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເອກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ນິສ຺ສາຍ ຄາມກາວາເສ ວສຕິ ປກຕຕ຺ໂຕ ສີລວາ ວິປສ຺ສນາຍ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ອເຖໂກ ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ສມວຕ຺ຕວາສໍ ວສມາໂນ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປຏ຺ຐາກກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ວສນຄາມໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ເຖຣສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖເຍວ ປສີທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຆຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຘຸຣວິຫາຣເມວ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນວາສິກຕ຺ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ໂສປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ໂຘ ເຕ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂາຫາໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ລທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘຸຣຄາເມ ກຸຏຸມ຺ພິກຆເຣ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເສນາສນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ໂສປິ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ສາຍນ຺ເຫ ຄນ຺ຘມາລຎ຺ເຈວ ປທີເປຍ຺ຍຎ຺ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນວາສິກຕ຺ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຖິ, ອາຄໂຕ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອສຸກເສນາສເນ ນາມາ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສີຕລເວລາຍ ເຈຕິຍຎ຺ຈ ໂພຘິຎ຺ຈ ປູເຊຕ຺ວາ ທີເປ ຊາເລຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຊເນ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເນວາສິກຕ຺ເຖໂຣປິ ໂຂ ‘‘ອຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປຣິຠິນ຺ໂນ, ສຈາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ວສິສ຺ສຕິ, ນ ມໍ ເອສ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ຄຓຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຖເຣ ອນຕ຺ຕມນຕໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ເອຕສ຺ສ ອວສນາກາໂຣ ມຍາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕນ ອຸປຏ຺ຐານເວລາຍ ອາຄເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ກເຖສິ. ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ມມ ກຸເລ ວາ ຄເຓ ວາ ອປລິພຸທ຺ຘຠາວໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມສິ.

ເນວາສິໂກປິ ປຸນທິວເສ ນຂປິຏ຺ເຐນ ຄຓ຺ຑິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ນເຂນ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກຕ຺ເຖໂຣ ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນາຫໍ ຕວ ກຸລູປກສ຺ສ ປວຕ຺ຕິໍ ຊານາມິ, ຄຓ຺ຑິໍ ປຫຣນ຺ໂຕປິ ທ຺ວາຣໍ ອາໂກເຏນ຺ໂຕປິ ປໂພເຘຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ຫິຍ຺ໂຍ ຕວ ເຄເຫ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີຣາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິທານິ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ໂຕເຍວ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ປສີທມາໂນ ເອວຣູເປສຸເຍວ ຐາເນສຸ ປສີທສີ’’ຕິ ອາຫ – ‘‘ຂີຓາສວຕ຺ເຖໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ໂສ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ເນວາສິກຕ຺ເຖຣໍ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາຠິສງ຺ຂຕໍ ປາຍາສໍ ປາເຍຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓຫິ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ປຸນ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂສ ເຖໂຣ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທມສ຺ສ ຫຣຖາ’’ຕິ ອທາສິ. ອິຕໂຣ ອປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ປາຍາສໍ ປິວິສ຺ສຕິ, ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມາໂນປິ ນ ຄມິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນາຫໍ ອິມໍ ປາຍາສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທສ຺ສາມິ, ປາກຏໍ ເມ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ອຸທເກ ໂອປິລາເປສ຺ສາມິ, ອຸທກປິຏ຺ເຐ ສປ຺ປິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຠູມິຍໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມິ, ກາກສນ຺ນິປາເຕນ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕິ. ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ຉຑ຺ເຑຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຌາມກ຺ເຂຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອງ຺ຄາເຣ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອງ຺ຄາເຣຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອທ຺ຘາ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຂີຓາສໂວ ມມ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອໂຫ ມຍາ ອຸທຣເຫຕຸ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຕາວເທວສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸທປາທິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ຈ ມນຸສ຺ສເປໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ໂສ ພຫູນິ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກາວເສເສນ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈຊາຕິສເຕສຸ ຍກ຺ໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສມ຺ປິ ອຸທຣປູຣໍ ອາຫາຣໍ ນ ລຠິ. ເອກທິວສໍ ປນ ຄພ຺ຠມລໍ ອຸທຣປູຣໍ ລຠິ. ປຸນ ປຎ຺ຈຊາຕິສເຕສຸ ສຸນໂຂ ອໂຫສິ. ຕທາປິ ເອກທິວສໍ ຠຕ຺ຕວມນໍ ອຸທຣປູຣໍ ລຠິ, ເສສກາເລ ປນ ເຕນ ອຸທຣປູໂຣ ອາຫາໂຣ ນາມ ນ ລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ. ສຸນຂໂຍນິໂຕ ປນ ຈວິຕ຺ວາ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ທຸຄ຺ຄຕກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ກຸລໍ ປຣມທຸຄ຺ຄຕເມວ ຊາຕໍ, ຊາຕິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທກກຎ຺ຊິກາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠິ. ຕສ຺ສ ປນ ‘‘ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ຉາຕກທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ. ໂສ ອປຏິສຣໂຓ ວິຈຣນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ວາເຈຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ທຸຄ຺ຄຕານໍ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂຕິ. ໂສ ຜຣຸໂສ ອໂນວາທກ຺ຂໂມ ຕໍ ຕໍ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ໂອວທິຍມາໂນປິ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອາໂຍປິສ຺ສ ມນ຺ໂທ ຊາໂຕ.

ອຖ ໂສ ມາຓວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຓ຺ຑິຕ຺ວາ ໂອວາທໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ເອກາຍ ທຸຄ຺ຄຕິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ສາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທ຺ເວ ທາຣເກ ວິຊາຍິ. ຄາມວາສິໂນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຸສາສນໍ ທຸສ຺ສາສນໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກສ຺ສ ຠຕິໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ກຸຏິກາຍ ວສາເປສຸໍ. ຕໍ ປນ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກໍ ນິສ຺ສາຍ ເຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມວາສິໂນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຣາຊທຓ຺ຑໍ ອຄມໍສຸ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເນສໍ ເຄຫານິ ຌາຍິໍສຸ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຕຬາກໍ ຠິຊ຺ຊິ. ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸພ຺ເພ ອິມສ຺ສ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກສ຺ສ ອນາຄມນກາເລ ເອວຣູປໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທານິ ປນສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິຫາຍາມາ’’ຕິ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກໍ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫໍ ອຏວິໍ ປາວິສິ. ຕຕ຺ຖສ຺ສ ອມນຸສ຺ສາ ທາຣເກ ຈ ຠຣິຍຎ຺ຈ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິໍສຸ. ໂສ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເອກໍ ຄມ຺ຠີຣໍ ນາມ ປຏ຺ຏນຄາມໍ ນາວາວິສ຺ສຊ຺ຊນທິວເສເຍວ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມກາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ. ນາວາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ສຕ຺ຕາຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິຍ ອຏ຺ຐາສິ. ເຕ ກາຬກຓ຺ຓິສລາກໍ ຈາເຣສຸໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກສ຺ເສວ ປາປຸຓິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ເສກໍ ເວຬຸກລາປໍ ທຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ຂິປິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ນາວາ ອຄມາສິ. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ເວຬຸກລາເປ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ຣກ຺ຂິຕສີລສ຺ສ ຜເລນ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ຜລິກວິມາເນ ຈຕສ຺ໂສ ເທວຘີຕໂຣ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ຕາສໍ ສນ຺ຕິເກ ສຸຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວສິ. ຕາ ປນ ວິມານເປຕິໂຍ ສຕ຺ຕາຫໍ ສຸຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ສຕ຺ຕາຫໍ ທຸກ຺ຂໍ. ສຕ຺ຕາຫໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິຕຸໍ ຄຈ຺ຉມານາ ‘‘ຍາວ ມຍໍ ອາຄຈ຺ຉາມ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ.

ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຕາສໍ ຄຕກາເລ ເວຬຸກລາເປ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຣຊຕວິມາເນ ອຏ຺ຐ ເທວຘີຕໂຣ ລຠິ. ຕໂຕປິ ປຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຓິວິມາເນ ໂສຬສ, ກນກວິມາເນ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ເທວຘີຕໂຣ ລຠິ. ຕາສມ຺ປິ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ປຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣທີປເກ ເອກໍ ຍກ຺ຂນຄຣໍ ອທ຺ທສ. ຕຕ຺ເຖກາ ຍກ຺ຂິນີ ອຊຣູເປນ ວິຈຣຕິ. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຕສ຺ສາ ຍກ຺ຂິນິຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອຊມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ປາເທ ອຄ຺ຄເຫສິ, ສາ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິ. ໂສ ຕາຍ ຂິຕ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທມຕ຺ຖເກນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ກຓ຺ຏກຄຸມ຺ພມຕ຺ຖເກ ປຕິຕ຺ວາ ປວຏ຺ຏມາໂນ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຕສ຺ມິໍ ປຣິຂາປິຏ຺ເຐ ຣຎ຺ໂຎ ອຊິກາ ຈຣມານາ ໂຈຣາ ຫຣນ຺ຕິ. ອຊິກໂຄປກາ ‘‘ໂຈເຣ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກມນ຺ຕໍ ນິລີນາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ປວຏ຺ຏິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐິໂຕ ຕາ ອຊິກາ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ສມຸທ຺ເທ ເອກສ຺ມິໍ ທີປເກ ອຊິກໍ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ຕາຍ ຂິຕ຺ໂຕ ອິຘ ປຕິໂຕ. ສເຈ ອິທານິ ເອກໍ ອຊິກໍ ປາເທ ຄເຫສ຺ສາມິ, ສາ ມໍ ປຣໂຕ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ວິມານເທວຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ຂິປິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ອໂຍນິໂສ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ອຊິກໍ ປາເທ ຄຓ຺ຫິ, ສາ ຄຫິຕມຕ຺ຕາ ວິຣວິ. ອຊິກໂຄປກາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຣາຊກຸເລ ອຊິກຂາທໂກ ເອສ ໂຈໂຣ’’ຕິ ຕໍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເນນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຕມາຓວກປຣິວຸໂຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອນ຺ເຕວາສິໂກ, ກສ຺ມາ ນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ? ‘‘ອຊິກໂຈຣໂກ, ອຍ຺ຍ, ເອກໍ ອຊິກໍ ປາເທ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ມາ ຄຫິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ເຫຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ທາສໍ ກຕ຺ວາ ເທຖ, ອມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ, ‘‘ສາຘຸ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກຫໍ ວສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖກາມານໍ ວຈນໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ເອວໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໑. ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ, ໂອວຊ຺ຊມາໂນ ນ ກໂຣຕິ ສາສນໍ;

ອຊິຍາ ປາທໂມລມ຺ພ, ມິຕ຺ຕໂກ ວິຍ ໂສຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ວຸຑ຺ຒິໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ. ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນຕິ ຫິເຕນ ອນຸກມ຺ປມານສ຺ສ. ໂອວຊ຺ຊມາໂນຕິ ມຸທຸເກນ ຫິຕຈິຕ຺ເຕນ ໂອວທິຍມາໂນ. ນ ກໂຣຕິ ສາສນນ຺ຕິ ອນຸສິຏ຺ຐໍ ນ ກໂຣຕິ, ທຸພ຺ພໂຈ ອໂນວາທໂກ ໂຫຕິ. ມິຕ຺ຕໂກ ວິຍ ໂສຈຕີຕິ ຍຖາຍໍ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ອຊິກາຍ ປາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂສຈຕິ ກິລມຕິ, ເອວໍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ໂສຈຕີຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ເອວໍ ເຕນ ເຖເຣນ ເອຕ຺ຕເກ ອທ຺ຘາເນ ຕີສຸເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ກຸຈ຺ຉິປູໂຣ ລທ຺ຘປຸພ຺ໂພ. ຍກ຺ເຂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຄພ຺ຠມລໍ ລທ຺ຘໍ, ສຸນເຂນ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຠຕ຺ຕວມນໍ, ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສານຸຠາເວນ ຈຕຸມຘຸຣໍ ລທ຺ຘໍ. ເອວໍ ປຣສ຺ສ ລາຠນ຺ຕຣາຍກຣຓໍ ນາມ ມຫາໂທສນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ໂສປິ ອາຈຣິໂຍ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປລາຠິຠາວຎ຺ຈ ອຣິຍຘມ຺ມລາຠິຠາວຎ຺ຈ ສຍເມວ ເອສ ອກາສີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ໂລສກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ, ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂລສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໒] ໒. ກໂປຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ໂລລຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ໂລລຠາໂວ ນວກນິປາເຕ ກາກຊາຕເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ ໂລໂລ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂລໂລສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂລໂລ ໂລລກາຣຓາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຓ຺ຑິຕາປິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານາ ປຣິຫີນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ປຸຎ຺ຎກາມຕາຍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສກຸຓານໍ ສຸຂວສນຕ຺ຖາຍ ຖຸສປຈ຺ຉິໂຍ ໂອລມ຺ເພນ຺ຕິ. ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນປິ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ມຫານເສ ເອກໍ ຖຸສປຈ຺ຉິໍ ໂອລມ຺ເພຕ຺ວາ ຐເປສິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈເຣ ຈຣິຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ໂຕ ກາລໍ ເຂເປສິ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ກາໂກ ມຫານສມຕ຺ຖເກນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອມ຺ພິລານມ຺ພິລມຈ຺ຉມໍສານໍ ຘູປນວາສໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫານສໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ປາຣາວຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣຕ຺ຖາຍ ຄມນກາເລ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ, ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຣສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາຫໍ ກິຣິຍາ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໂຄຈຣາ, ມຍໍ ອຎ຺ຎໂຄຈຣາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓກາເລ ອຫມ຺ປິ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເກວລໍ ເຕ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາກໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕິຓພີຊາທີນິ ຂາທຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ໂຄຈຣຄ຺ຄຫຓກາເລ ກາໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄມຍປິຓ຺ຑໍ ອປເນຕ຺ວາ ປາຓເກ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕິເວລໍ ຈຣຖ, ອຕິພຫຸຠກ຺ເຂນ ນາມ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ໂຄຈຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຍໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ມຫານສໍ ປາວິສິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກໂປໂຕ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ກາກສ຺ສປິ ປຈ຺ຉິໍ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວ ຊນາ ວສນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ພຫຸໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຕໍ ອາທາຍ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ມຫານເສ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂອລມ຺ເພສິ. ກາໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ໂຄຈຣຠູມິໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍາ ອິທເມວ ຂາທິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ປຸນທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ກາກາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ມຍ຺ຫໍ ກຸຈ຺ຉິໂຣໂຄ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ສມ຺ມ, ກາການໍ ກຸຈ຺ຉິໂຣໂຄ ນາມ ນ ກທາຈິ ຠູຕປຸພ຺ໂພ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕີສຸ ຍາເມສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ຍາເມ ມຸຈ຺ຉິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ທີປວຏ຺ຏິໍ ຄິລິຕກາເລ ປນ ເນສໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕິຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສສິ, ເອຫິ ມນຸສ຺ສປຣິໂຠໂຄ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທຸປ຺ປຣິຠຸຎ຺ຊິໂຍ, ມາ ເອວຣູປໍ ອກາສິ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ໂຄຈຣາຍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສິ ສເກນ ກມ຺ເມນ, ໂລຠວສໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣາຍ ຄໂຕ.

ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ນານປ຺ປກາຣໍ ມຈ຺ຉມໍສວິກຕິໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸສຸມນິກ຺ຂມນຕ຺ຖໍ ຠາຊນານິ ໂຖກໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຣສປຣິສ຺ສາວນກໂຣຏິໍ ຠາຊນມຕ຺ຖເກ ຐເປຕ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເສທໍ ປຸຎ຺ຉມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກາໂກ ປຈ຺ຉິໂຕ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕເຄຫໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍທານິ ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣຖໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸໍ ກາໂລ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຫາມໍສໍ ຂາທາມິ, ອຸທາຫຸ ຈຸຓ຺ຓິກມໍສ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຈຸຓ຺ຓິກມໍເສນ ນາມ ຂິປ຺ປໍ ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຫນ຺ຕໍ ມໍສຂຓ຺ຑໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂາທມາໂນ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ຉິໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຣສກໂຣຏິຍໍ ນິລີຍິ. ສາ ‘‘ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປວິຏ຺ໂຐ ກາກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທຸຏ຺ຐກາໂກ ມຫາເສຏ຺ຐິໂນ ປກ຺ກມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ, ອຫໍ ໂຂ ປນ ເສຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວາມິ, ນ ອິມໍ ພາລໍ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ກາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສກລສຣີເຣ ປຕ຺ຕານິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອລ຺ລສິງ຺ຄີເວຣໂລຓຊີຣກາທໂຍ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອມ຺ພິລຕກ຺ເກນ ອາໂລເຬຕ຺ວາ ເຕນສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕໍ ກາກໍ ປຈ຺ຉິຍໍ ຂິປິ. ໂສ ອຘິມຕ຺ຕເວທນາຠິຠູໂຕ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສາຍໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ພ຺ຍສນປ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂລລກາກ, ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຕວ ໂລຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໒. ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ, ໂອວຊ຺ຊມາໂນ ນ ກໂຣຕິ ສາສນໍ;

ກໂປຕກສ຺ສ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ, ອມິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ຖຄໂຕວ ເສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກໂປຕກສ຺ສ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາຕິ ປາຣາວຕສ຺ສ ຫິຕານຸສາສນວຈນໍ ອກຕ຺ວາ. ອມິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ຖຄໂຕວ ເສຕີຕິ ອມິຕ຺ຕານໍ ອນຕ຺ຖກາຣການໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທກປຸຄ຺ຄລານໍ ຫຕ຺ຖຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ຖປຖໍ ຄໂຕ ອຍໍ ກາໂກ ວິຍ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຫນ຺ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ວາ ອນຸໂສຈມາໂນ ເສຕີຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ມຍາ ຈ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ສກ຺ກາ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ. ກາໂກປິ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຖ ນໍ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ຉິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ໂລໂລ, ປຸພ຺ເພປິ ໂລໂລເຍວ, ຕຎ຺ຈ ປນ ເຕ ໂລລ຺ຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປຓ຺ຑິຕາປິ ສກາວາສາ ປຣິຫີນາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ໂຕ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກາໂກ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ປາຣາວໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກໂປຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໓] ໓. ເວຬຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠຄວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພໂຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວ, ທຸພ຺ພຈຕ຺ຕາເຍວ ຈ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ສປ຺ປມຸເຂ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຌານສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອປຣຠາເຄ ມຫາປຣິວາໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ຕາປສສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ຄຓສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຫາສິ. ອເຖໂກ ອາສິວິສໂປຕໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ອສ຺ສມປທໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕາປໂສ ຕສ຺ມິໍ ປຸຕ຺ຕສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ເອກສ຺ມິໍ ເວຬຸປພ຺ເພ ສຍາເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ຕສ຺ສ ເວຬຸປພ຺ເພ ສຍນໂຕ ‘‘ເວຬຸໂກ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ປຸຕ຺ຕສິເນເຫນ ປຏິຊຄ຺ຄນໂຕ ຕາປສສ຺ສ ‘‘ເວຬຸກປິຕາ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອໂກ ກິຣ ຕາປໂສ ອາສິວິສໍ ປຏິຊຄ຺ຄຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ອາສິວິສໍ ປຏິຊຄ຺ຄສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາສິວິເສນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມາ ເອວໍ ຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ໂສ ເມ ອາຈຣິຍ ປຸຕ຺ໂຕ, ນາຫໍ ເຕນ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ. ຕາປໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ນ ຄຓ຺ຫິ, ອາສິວິສມ຺ປິ ຊຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ສພ຺ເພ ຕາປສາ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຜລາຜລສ຺ສ ສຸລຠຠາວໍ ທິສ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ຕຕ຺ເຖວ ວສິໍສຸ, ເວຬຸກປິຕາປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາສິວິສໍ ເວຬຸປພ຺ເພເຍວ ສຍາເປຕ຺ວາ ປິທຫິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ປຸນ ຕາປເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວີຫຕີຫຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເວຬຸກສ຺ສ ໂຄຈຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວຬຸປພ຺ພໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ປຸຕ຺ຕກ, ຉາຕໂກສີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອາສິວິໂສ ທ຺ວີຫຕີຫໍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປສາຣິຕຫຕ຺ຖໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕາປສໍ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ຕາປສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອິສິຄຓສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ອິສີນໍ ໂອວາທວເສນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໓. ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ, ໂອວຊ຺ຊມາໂນ ນ ກໂຣຕິ ສາສນໍ;

ເອວໍ ໂສ ນິຫໂຕ ເສຕິ, ເວຬຸກສ຺ສ ຍຖາ ປິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ໂສ ນິຫໂຕ ເສຕີຕິ ໂຍ ຫິ ອິສີນໍ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ຍຖາ ເອສ ຕາປໂສ ອາສິວິສມຸເຂ ປູຕິຠາວໍ ປຕ຺ວາ ນິຫໂຕ ເສຕິ, ເອວໍ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ວາ ນິຫໂຕ ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິຄຓໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວ, ທຸພ຺ພຈຠາເວເນວ ຈ ອາສິວິສມຸເຂ ປູຕິຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເວຬຸກປິຕາ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ເສສປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເວຬຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໔] ໔. ມກສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ໂຍ ອມິຕ຺ໂຕຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ມຄເຘສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມເກ ພາລຄາມິກມນຸສ຺ເສ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຖາຄໂຕ ກິຣ ເອກສ຺ມິໍ ສມເຍ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ມຄຘຣຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມກໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ໂສ ຈ ຄາມໂກ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອນ຺ຘພາລມນຸສ຺ເສຫິເຍວ ອຸສ຺ສນ຺ໂນ. ຕຕ຺ເຖກທິວສໍ ເຕ ອນ຺ຘພາລມນຸສ຺ສາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ອມ຺ເຫ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕ ມກສາ ຂາທນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ, ສພ຺ເພວ ຘນູນິ ເຈວ ອາວຸຘານິ ຈ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມກເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສພ຺ພມກເສ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຈ ມາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມກເສ ວິຊ຺ຌິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຈ ປຫຣິຕ຺ວາ ຈ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ຈ ຄາມມຊ຺ເຌ ຈ ຄາມທ຺ວາເຣ ຈ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕໍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ອວເສສາ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄາມທ຺ວາເຣ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕິຕມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ເຕ ອຸປາສເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ພຫູ ອິເມ ຄິລານາ ມນຸສ຺ສາ, ກິໍ ເອເຕຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘ມກສຍຸທ຺ຘໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍໍ ຄິລານາ ຊາຕາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ອິທາເນວ ອນ຺ຘພາລມນຸສ຺ສາ ‘ມກເສ ປຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ‘ມກສໍ ປຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຣໍ ປຫຣຓກມນຸສ຺ສາ ອເຫສຸໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ຕທາ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາເມ ພຫູ ວຑ຺ຒກີ ວສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ຂລິຕວຑ຺ຒກີ ຣຸກ຺ຂໍ ຕຈ຺ຉຕິ, ອຖສ຺ສ ເອໂກ ມກໂສ ຕມ຺ພໂລຫຖາລກປິຏ຺ຐິສທິເສ ສີເສ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕິຍາ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສີສໍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວິຊ຺ຌິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ສີສໍ ມກໂສ ສຕ຺ຕິຍາ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຊ຺ຌຕິ, ວາເຣຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ອຘິວາເສຫິ, ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠຓ຺ຑໍ ປຣິເຍສມາໂນ ຕໍ ຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວຑ຺ຒກິສາລາຍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ອຖ ໂສ ວຑ຺ຒກີ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອິມໍ ມກສໍ ວາເຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ວາເຣສ຺ສາມິ, ຕາຕາ’’ຕິ ຕິຂິຓໍ ມຫາຜຣສຸໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປິຕຸ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມກສໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປິຕຸ ມຕ຺ຖກໍ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິ, ວຑ຺ຒກີ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕປິ ປຓ຺ຑິໂຕວ ເສຍ຺ໂຍ. ໂສ ຫິ ທຓ຺ຑຠເຍນປິ ມນຸສ຺ເສ ນ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໔. ‘‘ເສຍ຺ໂຍ ອມິຕ຺ໂຕ ມຕິຍາ ອຸເປໂຕ, ນ ຕ຺ເວວ ມິຕ຺ໂຕ ມຕິວິປ຺ປຫີໂນ;

‘ມກສໍ ວຘິສ຺ສ’ນ຺ຕິ ຫິ ເອຬມູໂຄ, ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອພ຺ຠິທາ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ໂຍຕິ ປວໂຣ ອຸຕ຺ຕໂມ. ມຕິຍາ ອຸເປໂຕຕິ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ເອຬມູໂຄຕິ ລາລາມຸໂຂ ພາໂລ. ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອພ຺ຠິທາ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ປຸຕ຺ໂຕປິ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ມຕ຺ຖກໍ ‘‘ມກສໍ ປຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ທິ. ຕສ຺ມາ ພາລມິຕ຺ຕໂຕ ປຓ຺ຑິຕອມິຕ຺ໂຕວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ. ວຑ຺ຒກິສ຺ສປິ ຎາຕກາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ອກໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ອຸປາສກາ ປຸພ຺ເພປິ ‘ມກສໍ ປຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ປຣໍ ປຫຣຓກມນຸສ຺ສາ ອເຫສຸໍເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມກສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໔໕] ໕. ໂຣຫິຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເສຍ຺ໂຍ ອມິຕ຺ໂຕຕິອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິໂນ ທາສິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ເອກາ ໂຣຫິຓີ ນາມ ທາສີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ວີຫິປຫຣຓຏ຺ຐາເນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກາ ມາຕາ ນິປຊ຺ຊິ, ຕໍ ມກ຺ຂິກາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສູຈິຍາວິຊ຺ຌມານາ ວິຍ ຂາທນ຺ຕິ. ສາ ຘີຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ມກ຺ຂິກາ ມໍ ຂາທນ຺ຕິ, ເອຕາ ວາເຣຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ວາເຣສ຺ສາມິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ ມຸສລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ມາຕຸ ສຣີເຣ ມກ຺ຂິກາ ມາເຣຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ມຸສເລນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຕາ ເມ ມຕາ’’ຕິ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເອສາ ‘ມາຕຸ ສຣີເຣ ມກ຺ຂິກາ ມາເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ອິທາເນວ ມຸສເລນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ມາເຣສິ, ປຸພ຺ເພປິ ມາເຣສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປິຕຸອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາປິ ໂຣຫິຓີເຍວ ນາມ ທາສີ ອໂຫສິ. ສາປິ ອຕ຺ຕໂນ ວີຫິປຫຣຓຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໍ ມາຕຣໍ ‘‘ມກ຺ຂິກາ ເມ, ອມ຺ມ, ວາເຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເອວເມວ ມຸສເລນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມິຕ຺ໂຕປິ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຓ຺ຑິໂຕວ ເສຍ຺ໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໕. ‘‘ເສຍ຺ໂຍ ອມິຕ຺ໂຕ ເມຘາວີ, ຍຎ຺ເຈ ພາລານຸກມ຺ປໂກ;

ປສ຺ສ ໂຣຫິຓິກໍ ຊມ຺ມິໍ, ມາຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວານ ໂສຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເມຘາວີຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ ຎາຓີ ວິຠາວີ. ຍຎ຺ເຈ ພາລານຸກມ຺ປໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ລິງ຺ຄວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ, ເຈຕິ ນາມຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ໂຍ ນາມ ພາໂລ ອນຸກມ຺ປໂກ, ຕໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ປຓ຺ຑິໂຕ ອມິຕ຺ໂຕ ໂຫນ຺ໂຕປິ ເສຍ຺ໂຍເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຍນ຺ຕິ ປຏິເສຘນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ໂນ ເຈ ພາລານຸກມ຺ປໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊມ຺ມິນ຺ຕິ ລາມິກໍ ທນ຺ຘໍ. ມາຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວານ ໂສຈຕີຕິ ‘‘ມກ຺ຂິກາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ອິທານິ ອຍໍ ພາລາ ສຍເມວ ໂຣທຕິ ປຣິເທວຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອມິຕ຺ໂຕປິ ປຓ຺ຑິໂຕ ເສຍ຺ໂຍຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ເອສາ ອິທາເນວ ‘ມກ຺ຂິກາ ມາເຣສ຺ສາມີ’ຕິ ມາຕຣໍ ຆາເຕສິ, ປຸພ຺ເພປິ ຆາເຕສິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມາຕາເຍວ ມາຕາ ອໂຫສິ, ຘີຕາເຍວ ຘີຕາ, ມຫາເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂຣຫິຓິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໔໖] ໖. ອາຣາມທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ເວ ອນຕ຺ຖກຸສເລນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ໂກສລຄາມເກ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານທູສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ກິຣ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຄາມກໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕຖາຄຕໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍຖາຣຸຈິຍາ ອິມສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ອຸຏ຺ຐາຍ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອກໍ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ອຸປາສກ, ອິມໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ສນ຺ທຈ຺ຉາຍໍ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ນ ໂກຈິ ຣຸກ຺ໂຂ ວາ ຄຈ຺ໂຉ ວາ ອຕ຺ຖິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ໂຣປນກາເລ ເອໂກ ຄາມທາຣໂກ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣຸກ຺ຂໂປຕເກ ອຸມ຺ມູລໍ ກຕ຺ວາ ມູລປ຺ປມາເຓນ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິ. ເຕ ຣຸກ຺ຂໂປຕກາ ມິລາຍິຕ຺ວາ ມຕາ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອິທໍ ຐານໍ ອງ຺ຄຓໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ຄາມທາຣໂກ ອິທາເນວ ອາຣາມທູສໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ອາຣາມທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຆສຍິໍສຸ. ນກ຺ຂຕ຺ຕເຠຣິສທ຺ທສວນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລນຄຣວາສິໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕນິສ຺ສິຕກາ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ພຫູ ມກ຺ກຏາ ວສນ຺ຕິ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ນຄເຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຆຸຏ຺ຐໍ, ອິເມ ວານເຣ ‘ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຫໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຏ຺ຐກວານຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ວານຣເຊຏ຺ຐກ, ອິມໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ພຫູປກາຣໍ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວານິ ຂາທຖ, ນຄເຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຆຸຏ຺ຐໍ, ອຫໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມິ. ຍາວາຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ຣຸກ຺ຂໂປຕເກສຸ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາຘຸ, ສິຎ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ອຸທກສິຎ຺ຈນຕ຺ຖາຍ ເຕສໍ ຈມ຺ມກຸເຏ ຈ ທາຣຸກຸເຏ ຈ ທຕ຺ວາ ຄໂຕ. ວານຣາ ຈມ຺ມກຸເຏ ເຈວ ທາຣຸກຸເຏ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໂປຕເກສຸ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ວານຣເຊຏ຺ຐໂກ ເອວມາຫ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ ວານຣາ, ອຸທກໍ ນາມ ຣກ຺ຂິຕພ຺ພໍ, ຕຸມ຺ເຫ ຣຸກ຺ຂໂປຕເກສຸ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈນ຺ຕາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມູລໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄມ຺ຠີຣຄເຕສຸ ມູເລສຸ ພຫຸໍ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈຖ, ອຄມ຺ຠີຣຄເຕສຸ ອປ຺ປໍ, ປຈ຺ຉາ ອມ຺ຫາກໍ ອຸທກໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ເຕ ວານເຣ ຕຖາ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ ວານຣາ, ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ຣຸກ຺ຂໂປຕເກ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມູລປ຺ປມາເຓນ ອຸທກໍ ສິຎ຺ຈຖາ’’ຕິ? ເຕ ‘‘ເອວໍ ໂນ ວານຣເຊຏ຺ຐໂກ ໂອວທຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕ ໂຠ ພາລາ ອປຓ຺ຑິຕາ, ‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໖. ‘‘ນ ເວ ອນຕ຺ຖກຸສເລນ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ສຸຂາວຫາ;

ຫາເປຕິ ອຕ຺ຖໍ ທຸມ຺ເມໂຘ, ກປິ ອາຣາມິໂກ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເວຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອນຕ຺ຖກຸສເລນາຕິ ອນຕ຺ເຖ ອນາຍຕເນ ກຸສເລນ, ອຕ຺ເຖ ອາຍຕເນ ກາຣເຓ ອກຸສເລນ ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຕ຺ຖຈຣິຍາຕິ ວຸຑ຺ຒິກິຣິຍາ. ສຸຂາວຫາຕິ ເອວຣູເປນ ອນຕ຺ຖກຸສເລນ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂສງ຺ຂາຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ຈຣິຍາ ນ ສຸຂາວຫາ, ນ ສກ຺ກາ ອາວຫິຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍກາຣຓາ? ເອກນ຺ເຕເນວ ຫິ ຫາເປຕິ ອຕ຺ຖໍ ທຸມ຺ເມໂຘຕິ, ພາລປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ຫາເປຕ຺ວາ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣຕິ. ກປິ ອາຣາມິໂກ ຍຖາຕິ ຍຖາ ອາຣາເມ ນິຍຸຕ຺ໂຕ ອາຣາມຣກ຺ຂນໂກ ມກ຺ກໂຏ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ໂຍ ໂກຈິ ອນຕ຺ຖກຸສໂລ, ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ອຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາວຫິຕຸໍ, ໂສ ເອກໍເສນ ອຕ຺ຖໍ ຫາເປຕິເຍວາຕິ. ເອວໍ ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ວານຣເຊຏ຺ຐກໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານາ ນິກ຺ຂມິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສ ຄາມທາຣໂກ ອິທາເນວ ອາຣາມທູສໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ອາຣາມທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ວານຣເຊຏ຺ຐໂກ ອາຣາມທູສກຄາມທາຣໂກ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອາຣາມທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໔໗] ໗. ວາຣຸຓິທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ເວ ອນຕ຺ຖກຸສເລນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວາຣຸຓິທູສກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ກິຣ ສຫາໂຍ ເອໂກ ວາຣຸຓິວາຓິໂຊ ຕິຂິຓໍ ວາຣຸຓິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ມຫາຊເນ ສນ຺ນິປຕິເຕ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາຣຸຓິໍ ເທຫີ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຄມາສິ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ມຫາຊນສ຺ສ ວາຣຸຓິໍ ເທນ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ໂລຓສກ຺ຂຣາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຂາທນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຸຣາ ອໂລຓິກາ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂລຓເມຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຣາຈາຏິຍໍ ນາຬິມຕ຺ຕໍ ໂລຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສຸຣໍ ອທາສິ. ເຕ ມຸຂໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ໂລຓໍ ອາຫຣາເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ໂລເຓນ ໂຍເຊສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ມນາປໍ ວາຣຸຓິໍ ນາເສສິ ພາລາ’’ຕິ ຕໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ກນ຺ຕາ. ວາຣຸຓິວາຓິໂຊ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ວາຣຸຓິປາຍກາ ກຫໍ ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ພາລ, ເອວຣູປາ ນາມ ເຕ ສຸຣາ ນາສິຕາ’’ຕິ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ‘‘ອຕ຺ຖິທານິ ເມ ອິທໍ ກຖາປາຠຕ’’ນ຺ຕິ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ເອສ, ຄຫປຕິ, ອິທາເນວ ວາຣຸຓິທູສໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ວາຣຸຓິທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເອໂກ ວາຣຸຓິວາຓິໂຊ ຊີວຕິ. ໂສ ຕິຂິຓໍ ສຸຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ວິກ຺ກິຓາຫີ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ວຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ຄໂຕ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຕສ຺ມິໍ ຄຕມຕ຺ເຕເຍວ ສຸຣາຍ ໂລຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິມິນາວ ນເຍນ ສຸຣໍ ວິນາເສສິ. ອຖສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອນຕ຺ຖກຸສລາ ນາມ ພາລາ ‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ອນຕ຺ຖເມວ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໗. ‘‘ນ ເວ ອນຕ຺ຖກຸສເລນ, ອຕ຺ຖຈຣິຍາ ສຸຂາວຫາ;

ຫາເປຕິ ອຕ຺ຖໍ ທຸມ຺ເມໂຘ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ວາຣຸຓິໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ວາຣຸຓິໍ ຍຖາຕິ ຍຖາ ອຍໍ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎນາມໂກ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ‘‘ອຕ຺ຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂລຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວາຣຸຓິໍ ຫາເປສິ ປຣິຫາເປສິ ວິນາເສສິ, ເອວໍ ສພ຺ໂພປິ ອນຕ຺ຖກຸສໂລ ອຕ຺ຖໍ ຫາເປຕີຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ ເອສ ຄຫປຕິ ອິທາເນວ ວາຣຸຓິທູສໂກ, ປຸພ຺ເພປິ ວາຣຸຓິທູສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ວາຣຸຓິທູສໂກ ອິທານິປິ ວາຣຸຓິທູສໂກວ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວາຣຸຓິທູສກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໔໘] ໘. ເວທພ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອນຸປາເຍນ ໂຍ ອຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວ, ເຕເນວ ຈ ກາຣເຓນ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຕິຓ຺ເຫນ ອສິນາ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ນິປຕິຕ຺ຖ, ຕຎ຺ຈ ເອກກໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ອຎ຺ຎຕໂຣ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເວທພ຺ພໍ ນາມ ມນ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ໂສ ກິຣ ມນ຺ໂຕ ອນຄ຺ໂຆ ມຫາຣໂຫ, ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄ ລທ຺ເຘ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸລ຺ໂລກິເຕ ອາກາສໂຕ ສຕ຺ຕຣຕນວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ອເຖກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຈຕຣຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຈ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎຏ຺ຐາເນ ປຎ຺ຈສຕາ ເປສນກໂຈຣາ ນາມ ປນ຺ຖຆາຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ເວທພ຺ພພ຺ຣາຫ຺ມຓຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ກສ຺ມາ ປເນເຕ ‘‘ເປສນກໂຈຣາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ? ເຕ ກິຣ ທ຺ເວ ຊເນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ຘນາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ເປເສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ເປສນກໂຈຣາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕປິ ຈ ປິຕາປຸຕ຺ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຫີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ມາຕຸຘີຕໂຣ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ເຊຏ຺ຐກນິຏ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ອາຈຣິຍນ຺ເຕວາສິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເວທພ຺ພພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ເອກາຫທ຺ວີຫຈ຺ຈເຍນ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ມມ ວຈນໍ ກໂຣຖ, ອຊ຺ຊ ຘນວສ຺ສາປນກນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ຠວິສ຺ສຕິ, ມາ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫ ທຸກ຺ຂໍ ອສຫນ຺ຕາ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຘນໍ ວສ຺ສາປຍິຕ຺ຖ. ສເຈ ວສ຺ສາເປສ຺ສຖ, ຕຸມ຺ເຫ ຈ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖ, ອິເມ ຈ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ’’ຕິ ເອວໍ ອາຈຣິຍໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຘນຕ຺ຖາຍ ອຄມາສິ. ໂຈຣາປິ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ຘນວສ຺ສາປນກນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ລທ຺ໂຘ, ກິໍ ເມ ທຸກ຺ເຂນ ອນຸຠູເຕນ, ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຕນວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ໂຈຣານໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂຈເຣ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ໂຠນ຺ໂຕ ໂຈຣາ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ກິມຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ? ‘‘ຘນຕ຺ຖາຍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ໂວ, ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ຂິປ຺ປໍ ມໍ ພນ຺ຘນາ ໂມເຈຕ຺ວາ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຫຕວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິລນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຐເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ໂຈຣາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ’’.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ຎຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກສິ, ຕາວເທວ ອາກາສໂຕ ຣຕນານິ ປຕິໍສຸ. ໂຈຣາ ຕໍ ຘນໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄສຸ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ປາຍິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓປິ ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕວ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕ ໂຈເຣ ອຎ຺ເຎ ປຎ຺ຈສຕາ ໂຈຣາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ຘນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຍທິ ໂວ ຘເນນ ອຕ຺ໂຖ, ເອຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫຖ, ເອໂສ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ຘນໍ ວສ຺ສາເປສິ, ອມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ ເອເຕເນວ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ໂຈຣາ ໂຈເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຘນໍ ເທຫີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ທເທຍ຺ຍໍ, ຘນວສ຺ສາປນກນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍໂຄ ປນ ອິໂຕ ສໍວຈ຺ຉຣມຕ຺ຖເກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຍທິ ໂວ ຘເນນຕ຺ໂຖ, ອຘິວາເສຖ, ຕທາ ຘນວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ທຸຏ຺ຐພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຎ຺ເຎສໍ ອິທາເນວ ຘນໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ສໍວຈ຺ຉຣໍ ອຘິວາສາເປສີ’’ຕິ ຕິຓ຺ເຫນ ອສິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເຕຫິ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພປິ ມາເຣຕ຺ວາ ຘນໍ ອາທາຍ ປຸນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ ປຸຣິສສຕານິ ຆາເຕຕ຺ວາ ເອເຕນ ອຸປາເຍນ ຍາວ ທ຺ເວ ຊນາ ອວສິຏ຺ຐາ ອເຫສຸໍ, ຕາວ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆາຕຍິໍສຸ. ເອວໍ ຕໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ວິນາສໍ ປຕ຺ຕໍ.

ເຕ ປນ ທ຺ເວ ຊນາ ອຸປາເຍນ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມສມີເປ ຄຫນຏ຺ຐາເນ ຘນໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ເອໂກ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ເອໂກ ຕຓ຺ຑຸເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕຸໍ ຄາມໍ ປາວິສິ. ໂລໂຠ ຈ ນາເມສ ວິນາສມູລເມວາຕິ ຘນສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ອິທໍ ຘນໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ຕໍ ອາຄຕມຕ຺ຕເມວ ຂຄ຺ເຄນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຆາເຕຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອິຕໂຣປິ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຕໍ ຘນໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕ຺ເຕ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ເອກໂກວ ຘນໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ນິຏ຺ຐິເຕ ຠຕ຺ເຕ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສເກ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຐິຕມຕ຺ຕເມວ ອິຕໂຣ ຂຄ຺ເຄນ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ເອວຎ຺ຈ ຕໍ ຘນໍ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ເພວ ວິນາສໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ເອກາຫທ຺ວີຫຈ຺ຈເຍນ ຘນໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຈຣິຍໍ ອທິສ຺ວາ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ ປນ ຘນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ຘນໍ ວສ຺ສາປິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ເພຫິ ວິນາສໍ ປຕ຺ເຕຫິ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ມຫາມຄ຺ເຄນ ປາຍາສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ມຫາມຄ຺ເຄ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ມໂຕ’’ຕິ ທາຣູນິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຈິຕກໍ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ຌາເປຕ຺ວາ ວນປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ, ປຸຣໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສເຕຕິ ອນຸກ຺ກເມນ ອວສາເນ ທ຺ເວ ຊເນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມໍ ທ຺ວີຫິ ອູນໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ວິນາສໍ ປຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ເຎຫິ ທ຺ວີຫິ ໂຈເຣຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ເຕປິ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ຄຕາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຘນໍ ອາທາຍ ຄຫນຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐມຄ຺ຄໍ ທິສ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຠຓ຺ຑິກພທ຺ຘສ຺ສ ຘນສ຺ສ ຣາສິໍ ທິສ຺ວາ ເອກໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມຕໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ‘‘ອິທໍ ນາມ ເຕຫິ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ອປວິທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ມມ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ທຸພ຺ພຈຠາເວນ ອຕ຺ຕນາປິ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ອປຣມ຺ປິ ເຕນ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ວິນາສິຕໍ, ອນຸປາເຍນ ວຕ ອກາຣເຓນ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒິໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ວິຍ ມຫາວິນາສເມວ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໘. ‘‘ອນຸປາເຍນ ໂຍ ອຕ຺ຖໍ, ອິຈ຺ຉຕິ ໂສ ວິຫຎ຺ຎຕິ;

ເຈຕາ ຫນິໍສຸ ເວທພ຺ພໍ, ສພ຺ເພ ເຕ ພ຺ຍສນມຊ຺ຌຄູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສ ວິຫຎ຺ຎຕີຕິ ໂສ ອນຸປາເຍນ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ສຸຂໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອກາເລ ວາຍາມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິຫຎ຺ຎຕິ ກິລມຕິ ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຈຕາຕິ ເຈຕຣຏ຺ຐວາສິໂນ ໂຈຣາ. ຫນິໍສຸ ເວທພ຺ພນ຺ຕິ ເວທພ຺ພມນ຺ຕວເສນ ‘‘ເວທພ຺ໂພ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຫນິໍສຸ. ສພ຺ເພ ເຕ ພ຺ຍສນມຊ຺ຌຄູຕິ ເຕປິ ຈ ອນວເສສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆາຕຍມານາ ພ຺ຍສນໍ ອຘິຄຈ຺ຉິໍສຸ ປຏິລຠິໍສູຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຍຖາ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ອນຸປາເຍນ ອຏ຺ຐາເນ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຘນໍ ວສ຺ສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ, ອຎ຺ເຎສຎ຺ຈ ວິນາສປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ, ເອວເມວ ໂຍ ອຎ຺ໂຎປິ ອນຸປາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ອິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວາຍາມໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ສພ຺ໂພ ໂສ ອຕ຺ຕນາ ຈ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ປເຣສຎ຺ຈ ວິນາສປຈ຺ຈໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວນໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ເທວຕາສຸ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາສຸ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອຸປາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສຄ຺ຄປຖໍ ປູຣຍມາໂນ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈວ, ທຸພ຺ພຈຕ຺ຕາ ປນ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເວທພ຺ພພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເວທພ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໔໙] ໙. ນກ຺ຂຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຕິມາເນນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອາຊີວກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິເຣກໍ ກຸລຘີຕຣໍ ຊນປເທ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກທິວເສ ນາມ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ທິວເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລູປກໍ ອາຊີວກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ເອກໍ ມງ຺ຄລໍ ກຣິສ຺ສາມ, ໂສຠນໍ ນຸ ໂຂ ນກ຺ຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມໍ ປຐມໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ປຏິປຸຈ຺ຉຕິ, ໂຫຕຸ, ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອໂສຠນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ, ມາ ອຊ຺ຊ ມງ຺ຄລໍ ກຣິຕ຺ຖ, ສເຈ ກຣິສ຺ສຖ, ມຫາວິນາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ນ ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ນຄຣວາສິໂນ ສພ຺ພໍ ມງ຺ຄລກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນາຄມນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເຕຫິ ອຊ຺ຊ ທິວໂສ ຐປິໂຕ, ໂນ ຈ ໂຂ ອາຄຕາ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ພຫຸ ວຍກມ຺ມໍ ກຕໍ, ກິໍ ໂນ ເຕຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ຘີຕຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍຖາກເຕເນວ ມງ຺ຄເລນ ຘີຕຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ອທໍສຸ.

ອິຕເຣ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທຖ ໂນ ທາຣິກ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ເນ ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ‘‘ຊນປທວາສິໂນ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ ຄຫປຕິກາ ປາປມນຸສ຺ສາ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວຎ຺ຎາຍ ນ ອາຄຕາ, ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປຏິຄຈ຺ຉຖ, ອມ຺ເຫຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຣິກາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ປຣິຠາສິໍສຸ. ເຕ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ທາຣິກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຍຖາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ຄຕາ. ເຕນປິ ອາຊີວເກນ ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາຍສ຺ສ ກຕຠາໂວ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອາຊີວເກນ ກຸລສ຺ສ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາໂຍ ກໂຕ’’ຕິ ກຖຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ອາຊີວໂກ ຕສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ເອສ ເຕສໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາຍໍ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ນຄຣວາສິໂນ ຊນປທວາສີນໍ ຘີຕຣໍ ວາເຣຕ຺ວາ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລູປກໍ ອາຊີວກໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເອກາ ມງ຺ຄລກິຣິຍາ, ໂສຠນໍ ນຸ ໂຂ ນກ຺ຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອິເມ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເນສໍ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອໂສຠນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ, ສເຈ ກໂຣຖ, ມຫາວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ນ ຄມິໍສຸ. ຊນປທວາສິໂນ ເຕສໍ ອນາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ອຊ຺ຊ ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາປິ ນ ອາຄຕາ, ກິໍ ໂນ ເຕຫິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຎ຺ເຎສໍ ຘີຕຣໍ ອທໍສຸ. ນຄຣວາສິໂນ ປຸນທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣິກໍ ຍາຈິໍສຸ. ຊນປທວາສິໂນ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນຄຣວາສິໂນ ນາມ ຉິນ຺ນຫິຣິກາ ຄຫປຕິກາ, ທິວສໍ ຐເປຕ຺ວາ ທາຣິກໍ ນ ຄຓ຺ຫິຕ຺ຖ, ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນາຄມນຠາເວນ ອຎ຺ເຎສໍ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ. ມຍໍ ອາຊີວກໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນ ໂສຠນ’ນ຺ຕິ ນາຄຕາ, ເທຖ ໂນ ທາຣິກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອນາຄມນຠາເວນ ອຎ຺ເຎສໍ ທິນ຺ນາ, ອິທານິ ທິນ຺ນທາຣິກໍ ກຖໍ ປຸນ ອາເນສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເອວໍ ເຕສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ນຄຣວາສີ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ເອເກນ ກມ຺ເມນ ຊນປທໍ ຄໂຕ ເຕສໍ ນຄຣວາສີນໍ ‘‘ມຍໍ ອາຊີວກໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕສ຺ສ ອໂສຠນຠາເວນ ນາຄຕາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ, ນນຸ ທາຣິກາຍ ລທ຺ຘຠາໂວວ ນກ຺ຂຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໙. ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ປຕິມາເນນ຺ຕໍ, ອຕ຺ໂຖ ພາລໍ ອຸປຈ຺ຈຄາ;

ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ, ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາຣກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຕິມາເນນ຺ຕນ຺ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ, ‘‘ອິທານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄມຍມານໍ. ອຕ຺ໂຖ ພາລໍ ອຸປຈ຺ຈຄາຕິ ເອຕໍ ນຄຣວາສິກໍ ພາລໍ ທາຣິກາປຏິລາຠສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ໂຖ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນກ຺ຂຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ອຕ຺ຖໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ຈຣຕິ, ໂສ ປຏິລທ຺ໂຘ ອຕ຺ໂຖວ ອຕ຺ຖສ຺ສ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ນາມ. ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ຕາຣກາຕິ ອິຕເຣ ປນ ອາກາເສ ຕາຣກາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ກຕຣໍ ອຕ຺ຖໍ ສາເຘສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນຄຣວາສິໂນ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ທາຣິກໍ ອລຠິຕ຺ວາວ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອສ ອາຊີວໂກ ອິທາເນວ ກຸລສ຺ສ ມງ຺ຄລນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອາຊີວໂກ ເອຕຣຫິ ອາຊີວໂກວ ອໂຫສິ, ຕານິປິ ກຸລານິ ເອຕຣຫິ ກຸລານິເຍວ, ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຐິໂຕ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນກ຺ຂຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໕໐] ໑໐. ທຸມ຺ເມຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທຸມ຺ເມຘານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ມຫາກຓ຺ຫຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໖໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ວິຊ຺ຊຏ຺ຐານານໍ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ, ອຖສ຺ສ ປິຕາ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ເທວຕາມງ຺ຄລິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເທວຕາ ນມສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫູ ອເຊຬກກຸກ຺ກຸຏຠູກຣາທໂຍ ວຘິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ປຸປ຺ຜຄນ຺ເຘຫິ ເຈວ ມໍສໂລຫິເຕຫິ ຈ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທານິ ສຕ຺ຕາ ເທວຕາມງ຺ຄລິກາ, ພຫຸໍ ປາຓວຘໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຫາຊໂນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຘມ຺ມສ຺ມິໍເຍວ ນິວິຏ຺ໂຐ, ອຫໍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ອກິລເມຕ຺ວາ ອຸປາເຍເນວ ປາຓວຘໍ ກາຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນຄຣາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອທ຺ທສ ເອກສ຺ມິໍ ມຫນ຺ເຕ ວຏຣຸກ຺ເຂ ມຫາຊນໍ ສນ຺ນິປຕິຕໍ, ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາຍ ສນ຺ຕິເກ ປຸຕ຺ຕຘີຕຸຍສຘນາທີສຸ ຍໍ ຍໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕໍ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣຖາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ອຸທເກນ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ເທວຕາມງ຺ຄລິໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ເທວຕໍ ນມສ຺ສິຕ຺ວາ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຕາມງ຺ຄລິໂກ ວິຍ ປູຊໍ ກໂຣຕິ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈຕສ຺ໂສ ອຄຕິໂຍ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປນ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິໂຕມ຺ຫິ. ຍໍ ປນາຫໍ ປຸພ຺ເພ ເອກໍ ອຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ຕຍິໍ, ອິທານິ ຕໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍ ຈ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຊານາຖ ໂຠ ມຍາ ເກນ ກາຣເຓນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອປິ ໂວຫໍ ອສຸກໍ ນາມ ວຏຣຸກ຺ຂໍ ຄນ຺ຘາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ຕທາຫໍ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິໍ ‘‘ສເຈ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມິ, ພລິກມ຺ມໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕສ຺ສາ ເມ ເທວຕາຍ ອານຸຠາເວນ ອິທໍ ຣຊ຺ຊໍ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິສ຺ສາ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ສຊ຺ເຊຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກິໍ ຄຓ຺ຫາມ, ເທວາ’’ຕິ? ໂຠ ອຫໍ ເທວຕາຍ ອາຍາຈມາໂນ ‘‘ເຍ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຎ຺ຈ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມານິ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປເຖ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ຆາເຕຕ຺ວາ ອນ຺ຕວຏ຺ຏິມໍສໂລຫິຕາທີຫິ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຍາຈິໍ. ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ອຸປຣາຊກາເລເຍວ ເອວໍ ອາຍາຈິ ‘ສຈາຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມິ, ເຍ ເມ ຣຊ຺ເຊ ທຸສ຺ສີລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ສພ຺ເພ ຆາເຕຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ, ໂສ ອິທານິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມໍ ທສວິຘໍ ອກຸສລກມ຺ມປຖໍ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕມານານໍ ທຸສ຺ສີລານໍ ສຫສ຺ສໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫທຍມໍສາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ກາຕຸກາໂມ, ເອວໍ ນຄຣວາສິໂນ ຊານນ຺ຕູ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຍທານິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທຸສ຺ສີລກມ຺ເມ ວຕ຺ຕິສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສຫສ຺ສໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊິຕ຺ວາ ອາຍາຈນໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໕໐. ‘‘ທຸມ຺ເມຘານໍ ສຫສ຺ເສນ, ຍຎ຺ໂຎ ເມ ອຸປຍາຈິໂຕ;

ອິທານິ ໂຂຫໍ ຍຊິສ຺ສາມິ, ພຫຸ ອຘມ຺ມິໂກ ຊໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທຸມ຺ເມຘານໍ ສຫສ຺ເສນາຕິ ‘‘ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຊານນຠາເວນ, ທສສຸ ວາ ປນ ອກຸສລກມ຺ມປເຖສຸ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕນຠາເວນ ທຸຏ຺ຐາ ເມຘາ ເອເຕສນ຺ຕິ ທຸມ຺ເມຘາ, ເຕສໍ ທຸມ຺ເມຘານໍ ນິປ຺ປຎ຺ຎານໍ ພາລປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຓິຕ຺ວາ ຄຫິເຕນ ສຫສ຺ເສນ. ຍຎ຺ໂຎ ເມ ອຸປຍາຈິໂຕຕິ ມຍາ ເທວຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຍຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຍຎ຺ໂຎ ຍາຈິໂຕ. ອິທານິ ໂຂຫໍ ຍຊິສ຺ສາມີຕິ ໂສ ອຫໍ ອິມິນາ ອາຍາຈເນນ ຣຊ຺ຊສ຺ສ ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອິທານິ ຍຊິສ຺ສາມິ. ກິໍກາຣຓາ? ອິທານິ ຫິ ພຫຸ ອຘມ຺ມິໂກ ຊໂນ, ຕສ຺ມາ ອິທາເນວ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ.

ອມຈ຺ຈາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກ ພາຣາຓສິນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ. ເຠຣິຍາ ອາຓໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລກມ຺ມໍ ສມາທາຍ ຐິໂຕ ເອກປຸຣິໂສປິ ນາໂຫສິ. ອິຕິ ຍາວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕາວ ເອກປຸຄ຺ຄໂລປິ ປຎ຺ຈສຸ ທສສຸ ວາ ທຸສ຺ສີລກມ຺ເມສຸ ເອກມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກປຸຄ຺ຄລມ຺ປິ ອກິລເມນ຺ໂຕ ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ສີລໍ ຣກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາທາຍ ເທວນຄຣໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ຈຣິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸມ຺ເມຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອຕ຺ຖກາມວຄ຺ໂຄ ປຎ຺ຈໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ໂລສກຕິສ຺ສກໂປຕ, ເວຬຸກໍ ມກສມ຺ປິ ຈ;

ໂຣຫິຓີ ອາຣາມທູສໍ, ວາຣຸຓີທູສເວທພ຺ພໍ;

ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ທຸມ຺ເມຘໍ ທສາຕິ.

ປຐໂມ ປຓ຺ຓາສໂກ.