໔. ກຸລາວກວຄ຺ໂຄ

[໓໑] ໑. ກຸລາວກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກຸລາວກາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປີຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິໂຕ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຸນ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຊຕວນາຠິມຸຂາ ປາຍິໍສຸ. ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຣິສ຺ສາວນໍ ອຕ຺ຖິ, ເອກສ຺ສ ນຕ຺ຖິ. ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ວິວາທໍ ອກໍສຸ. ປຣິສ຺ສາວນສາມິໂກ ອິຕຣສ຺ສ ປຣິສ຺ສາວນໍ ອທຕ຺ວາ ສຍເມວ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປິວິ, ອິຕໂຣ ປນ ປຣິສ຺ສາວນໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປິປາສໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ໂກສລຊນປເທ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ວສິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ສມຄ຺ຄາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ອປຣິສ຺ສາວນໂກ ອາຫ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ວິວາທໍ ກຕ຺ວາ ປຣິສ຺ສາວນໍ ນາທາສີ’’ຕິ. ອິຕໂຣປິ ອາຫ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາວ ຊານໍ ສປາຓກໍ ອຸທກໍ ປິວີ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ຊານໍ ສປາຓກໍ ອຸທກໍ ປິວີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອປຣິສ຺ສາວິຕໍ ອຸທກໍ ປິວິນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ເທວນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ຕາ ຍຸທ຺ຘປຣາຊິຕາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐນ ປລາຍນ຺ຕາ ‘ອິສ຺ສຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຓວຘໍ ນ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ຕາວ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ສຸປຓ຺ຓໂປຕການໍ ຊີວິຕໍ ທຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ຕຍິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຣາຊຄເຫ ເອໂກ ມາຄຘຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍຖາ ເອຕຣຫິ ສກ຺ໂກ ປຸຣິມຕ຺ຕຠາເວ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ມຈລຄາມເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອວໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ມຈລຄາມເກ ມຫາກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ‘‘ມຆກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ‘‘ມຆມາຓໂວ’’ຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ສມານຊາຕິກກຸລໂຕ ທາຣິກໍ ອານຍິໍສຸ. ໂສ ປຸຕ຺ຕຘີຕາຫິ ວຑ຺ຒມາໂນ ທານປຕິ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຄາເມ ເຕຕ຺ຕິໍເສວ ກຸລານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕປິ ເຕຕ຺ຕິໍສ ກຸລາ ມນຸສ຺ສາ ເອກທິວສໍ ຄາມມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ຄາມກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ປາເທຫິ ປໍສຸໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ຕໍ ປເທສໍ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ອຖຎ຺ໂຎ ເອໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອປຣໍ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕຕ຺ຣາປິ ອຎ຺ໂຎ ຐິໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອປຣມ຺ປິ ອປຣມ຺ປີຕິ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ກຕ຺ວາ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣສິ, ມຓ຺ຑປມ຺ປິ ອປເນຕ຺ວາ ສາລໍ ກາເຣສິ, ຕຕ຺ຖ ຜລກາສນານິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປານີຍຈາຏິໍ ຐເປສິ.

ອປເຣນ ສມເຍນ ເຕປິ ເຕຕ຺ຕິໍສຊນາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສມານຈ຺ຉນ຺ທາ ອເຫສຸໍ. ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ເຕປິ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕາ ກາລສ຺ເສວ ວຸຏ຺ຐາຍ ວາສິຜຣສຸມຸສລຫຕ຺ຖາ ຈຕຸມຫາປຖາທີສຸ ມຸສເລນ ປາສາເຓ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏນ຺ຕິ, ຍານານໍ ອກ຺ຂປຏິຆາຕຣຸກ຺ເຂ ຫຣນ຺ຕິ, ວິສມໍ ສມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເສຕຸໍ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ຂຓນ຺ຕິ, ສາລໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ທານານິ ເທນ຺ຕິ, ສີລານິ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ. ເອວໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສກລຄາມວາສິໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ຄາມໂຠຊໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ເອເຕສຸ ສຸຣໍ ປິວນ຺ເຕສຸ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ຈາຏິກຫາປຓາທິວເສນ ເຈວ ທຓ຺ຑພລິວເສນ ຈ ຘນໍ ລຠາມິ, ອິທານິ ປນ ມໂຆ ມາຓໂວ ສີລໍ ຣກ຺ຂາເປຕິ, ເຕສໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ກາຕຸໍ ນ ເທຕິ, ອິທານິ ປນ ເຕ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ນ ຣກ຺ຂາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ພຫູ ໂຈຣາ ຄາມຆາຕາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ເຕ ອາເນຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ອານີຕາ, ເທວ, ໂຈຣາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ກມ຺ມໍ ອໂສເຘຕ຺ວາວ ‘‘ຫຕ຺ຖິນາ ເນ ມທ຺ທາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ອານຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສີລານິ ອາວຊ຺ເຊຖ, ເປສຸຎ຺ຎກາຣເກ ຈ ຣຎ຺ເຎ ຈ ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ຈ ເອກສທິສເມວ ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ມທ຺ທນຕ຺ຖາຍ ຫຕ຺ຖິໍ ອຸປເນສຸໍ. ໂສ ອຸປນີຍມາໂນປິ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິຕ຺ວາ ປລາຍຕິ. ອຎ຺ຎໍ ອຎ຺ຎໍ ຫຕ຺ຖິໍ ອານຍິໍສຸ, ເຕປິ ຕເຖວ ປລາຍິໍສຸ.

ຣາຊາ ‘‘ເອເຕສໍ ຫຕ຺ເຖ ກິຎ຺ຈິ ໂອສຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິຈິນຖາ’’ຕິ ອາຫ. ວິຈິນນ຺ຕາ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕນ ຫິ ກິຎ຺ຈິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສນ຺ຕິ, ປຸຈ຺ຉຖ ເນ ‘‘ອຕ຺ຖິ ໂວ ປຣິວຕ຺ຕນມນ຺ໂຕ’’ຕິ? ຣາຊປຸຣິສາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ກິຣ, ເທວາ’’ຕິ ອາໂຣຈຍິໍສຸ, ຣາຊາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊານນມນ຺ຕໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອໂວຈ ‘‘ເທວ, ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ຫາກໍ ມນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອມ຺ເຫ ປນ ເຕຕ຺ຕິໍສມຕ຺ຕາ ຊນາ ປາຓໍ ນ ຫນາມ, ອທິນ຺ນໍ ນາທິຍາມ, ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ນ ຈຣາມ, ມຸສາວາທໍ ນ ຠຓາມ, ມຊ຺ຊໍ ນ ປິວາມ, ເມຕ຺ຕໍ ຠາເວມ, ທານໍ ເທມ, ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກໂຣມ, ໂປກ຺ຂຣຓິໂຍ ຂຓາມ, ສາລໍ ກໂຣມ, ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ມນ຺ໂຕ ຈ ປຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ວຸຑ຺ຒິ ຈາ’’ຕິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ປສນ຺ໂນ ເປສຸຎ຺ຎກາຣກສ຺ສ ສພ຺ພໍ ເຄຫວິຠວໍ ຕຎ຺ຈ ເຕສໍເຍວ ທາສໍ ກຕ຺ວາ ອທາສິ, ຕໍ ຫຕ຺ຖິຎ຺ຈ ຄາມຎ຺ຈ ເຕສໍເຍວ ອທາສິ.

ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາຣຸຈິຍາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕາ ‘‘ຈຕຸມຫາປເຖ ມຫນ຺ຕໍ ສາລໍ ກາເຣສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຑ຺ຒກິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສາລໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ມາຕຸຄາເມສຸ ປນ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ທຕາຍ ຕສ຺ສາ ສາລາຍ ມາຕຸຄາມານໍ ປຕ຺ຕິໍ ນາທໍສຸ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຄເຫ ສຸຘມ຺ມາ, ຈິຕ຺ຕາ, ນນ຺ທາ, ສຸຊາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ອິຕ຺ຖິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາສຸ ສຸຘມ຺ມາ ວຑ຺ຒກິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຠາຕິກ, ອິມິສ຺ສາ ສາລາຍ ມໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ລຎ຺ຊໍ ອທາສິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຐມເມວ ກຓ຺ຓິກາຣຸກ຺ຂໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວຕ຺ເຖນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຖ ສາລໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຓິກາໂຣປນກາເລ ‘‘ອໂຫ, ອຍ຺ຍາ, ເອກໍ ນ ສຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ນາມ, ໂຠ’’ຕິ. ‘‘ກຓ຺ຓິກາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ອິທານິ ຉິນ຺ນຣຸກ຺ເຂນ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ປຸພ຺ເພເຍວ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐປິຕກຓ຺ຓິກາ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສເຈ ກສ຺ສຈິ ເຄເຫ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຐປິຕາ ວິກ຺ກາຍິກກຓ຺ຓິກາ ອຕ຺ຖິ, ສາ ປຣິເຍສິຕພ຺ພາ’’ຕິ. ເຕ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ສຸຘມ຺ມາຍ ເຄເຫ ທິສ຺ວາ ມູເລນ ນ ລຠິໍສຸ. ‘‘ສເຈ ມໍ ສາລາຍ ປຕ຺ຕິກໍ ກໂຣຖ, ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ມຍໍ ມາຕຸຄາມານໍ ປຕ຺ຕິໍ ທມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ອຖ ເນ ວຑ຺ຒກີ ອາຫ ‘‘ອຍ຺ຍາ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກເຖຖ, ຐເປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອຎ຺ຎໍ ມາຕຸຄາມຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຄຓ຺ຫຖ ກຓ຺ຓິກໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນິຏ຺ຐໍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ກຓ຺ຓິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາສນຜລການິ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ປານີຍຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ນິພນ຺ຘິໍສຸ. ສາລໍ ປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕປາກາເຣ ວາລຸກໍ ອາກິຣິຕ຺ວາ ພຫິປາກາເຣ ຕາລປນ຺ຕິໂຍ ໂຣເປສຸໍ. ຈິຕ຺ຕາປິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸຍ຺ຍານໍ ກາເຣສິ, ‘‘ປຸປ຺ຜູປຄຜລູປຄຣຸກ຺ໂຂ ອສຸໂກ ນາມ ຕສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນາໂຫສິ. ນນ຺ທາປິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ກາເຣສິ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນໍ ຣມຓີຍໍ. ສຸຊາ ນ ກິຎ຺ຈິ ອກາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມາຕຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ປິຕຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ມໍ ສຈ຺ຈວາຈໍ ອຜຣຸສວາຈໍ ອປິສຸຓວາຈໍ ມຈ຺ເຉຣວິນຍນ຺ຕິ ອິມານິ ສຕ຺ຕ ວຕປທານິ ປູເຣຕ຺ວາ –

‘‘ມາຕາເປຕ຺ຕິຠຣໍ ຊນ຺ຕຸໍ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິນໍ;

ສຓ຺ຫໍ ສຂິລສມ຺ຠາສໍ, ເປສຸເຓຍ຺ຍປ຺ປຫາຍິນໍ.

‘‘ມຈ຺ເຉຣວິນເຍ ຍຸຕ຺ຕໍ, ສຈ຺ຈໍ ໂກຘາຠິຠຸໍ ນຣໍ;

ຕໍ ເວ ເທວາ ຕາວຕິໍສາ, ອາຫຸ ສປ຺ປຸຣິໂສ ອິຕີ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໕໗) –

ເອວໍ ປສໍສິຍຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຕປິສ຺ສ ສຫາຍາ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອສຸຣາ ປຏິວສນ຺ຕິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ກິໍ ໂນ ສາຘາຣເຓນ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ ອສຸເຣ ທິພ຺ພປານໍ ປາເຍຕ຺ວາ ມຕ຺ເຕ ສມາເນ ປາເທສຸ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສິເນຣຸປພ຺ພຕປາເທ ຂິປາເປສິ. ເຕ ອສຸຣຠວນເມວ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ.

ອສຸຣຠວນໍ ນາມ ສິເນຣຸສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຕາວຕິໍສເທວໂລກປ຺ປມາຓເມວ, ຕຕ຺ຖ ເທວານໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ວິຍ ຈິຕ຺ຕປາຏລິ ນາມ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍຣຸກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເຕ ຈິຕ຺ຕປາຏລິຍາ ປຸປ຺ຜິຕາຍ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ນາຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ເທວໂລໂກ, ເທວໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕໂກ ປຸປ຺ຜຕີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ‘‘ຊຣສກ຺ໂກ ອມ຺ເຫ ມຕ຺ເຕ ກຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ຂິປິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເທວນຄຣໍ ຄຓ຺ຫິ, ເຕ ມຍໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເທວນຄຣເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກິປິລ຺ລິກາ ວິຍ ຖມ຺ຠໍ ສິເນຣຸໍ ອນຸສຎ຺ຈຣມານາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ‘‘ອສຸຣາ ກິຣ ອຸຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐເຍວ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌມາໂນ ເຕຫິ ປຣາຊິໂຕ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິເກນ ເວຊຍນ຺ຕຣເຖນ ທກ຺ຂິຓສມຸທ຺ທສ຺ສ ມຕ຺ຖເກນ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖສ຺ສ ຣໂຖ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐນ ເວເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິມ຺ພລິວນໍ ປກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ຄມນມຄ຺ເຄ ສິມ຺ພລິວນໍ ນຬວນໍ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ປຕຕິ. ສຸປຓ຺ຓໂປຕກາ ສມຸທ຺ທປິຏ຺ເຐ ປຣິປຕນ຺ຕາ ມຫາວິຣວໍ ຣວິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ມາຕລິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສມ຺ມ ມາຕລິ, ກິໍ ສທ຺ໂທ ນາເມສ, ອຕິກາຣຸຎ຺ຎຣໂວ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຖເວເຄນ ວິຈຸຓ຺ຓິເຕ ສິມ຺ພລິວເນ ປຕນ຺ເຕ ສຸປຓ຺ຓໂປຕກາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ເອກວິຣວໍ ວິຣວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ມ ມາຕລິ, ມາ ອມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ເອເຕ ກິລມນ຺ຕຸ, ນ ມຍໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ປາຓວຘກມ຺ມໍ ກໂຣມ, ເອເຕສໍ ປນ ອຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອສຸຣານໍ ທສ຺ສາມ, ນິວຕ຺ຕເຍຕໍ ຣຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໑. ‘‘ກຸລາວກາ ມາຕລິ ສິມ຺ພລິສ຺ມິໍ, ອີສາມຸເຂນ ປຣິວຊ຺ຊຍສ຺ສຸ;

ກາມໍ ຈຊາມ ອສຸເຣສຸ ປາຓໍ, ມາເມ ທິຊາ ວິກຸລາວາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸລາວກາຕິ ສຸປຓ຺ຓໂປຕກາ. ມາຕລີຕິ ສາຣຖິໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ສິມ຺ພລິສ຺ມິນ຺ຕິ ປສ຺ສ ເອເຕ ສິມ຺ພລິຣຸກ຺ເຂ ໂອລມ຺ພນ຺ຕາ ຐິຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອີສາມຸເຂນ ປຣິວຊ຺ຊຍສ຺ສູຕິ ເອເຕ ເອຕສ຺ສ ຣຖສ຺ສ ອີສາມຸເຂນ ຍຖາ ນ ຫຎ຺ຎນ຺ຕິ, ເອວໍ ເຕ ປຣິວຊ຺ຊຍສ຺ສຸ. ກາມໍ ຈຊາມ ອສຸເຣສຸ ປາຓນ຺ຕິ ຍທິ ອມ຺ເຫສຸ ອສຸຣານໍ ປາຓໍ ຈຊນ຺ເຕສຸ ເອເຕສໍ ໂສຕ຺ຖິ ໂຫຕິ, ກາມໍ ຈຊາມ ເອກໍເສເນວ ມຍໍ ອສຸເຣສຸ ອມ຺ຫາກໍ ປາຓໍ ຈຊາມ. ມາເມ ທິຊາ ວິກຸລາວາ ອເຫສຸນ຺ຕິ ອິເມ ປນ ທິຊາ ອິເມ ຄຣຸຬໂປຕກາ ວິທ຺ຘສ຺ຕວິຈຸຓ຺ຓິຕກຸລາວກຕາຍ ວິກຸລາວາ ມາ ອເຫສຸໍ, ມາ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເອເຕສໍ ອຸປຣິ ຂິປ, ນິວຕ຺ຕຍ ນິວຕ຺ຕຍ ຣຖນ຺ຕິ. ມາຕລິສງ຺ຄາຫໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຖໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ເທວໂລກາຠິມຸຂໍ ອກາສິ. ອສຸຣາ ປນ ຕໍ ນິວຕ຺ຕຍມານເມວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ຈກ຺ກວາເຬຫິ ສກ຺ກາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ພລໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣໂຖ ນິວຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຣຓຠຍຠີຕາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອສຸຣຠວນເມວ ປວິສິໍສຸ.

ສກ຺ໂກປິ ເທວນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວີສຸ ເທວໂລເກສຸ ເທວຄເຓນ ປຣິວຸໂຕ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຍຊນສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ເວຊຍນ຺ຕປາສາໂທ ອຸຏ຺ຐຫິ. ວິຊຍນ຺ເຕ ອຸຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ‘‘ເວຊຍນ຺ໂຕ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ສກ຺ໂກ ປຸນ ອສຸຣານໍ ອນາຄມນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອນ຺ຕຣາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານໍ, ປຎ຺ຈວິຘາ ຐປິຕາ ອຠິຣກ຺ຂາ;

ອຸຣຄກໂຣຏິປຍສ຺ສ ຈ ຫາຣີ, ມທນຍຸຕາ ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫນ຺ຕາ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໒໔໗);

ທ຺ເວ ນຄຣານິປິ ຍຸທ຺ເຘນ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ ຊາຕານິ ເທວນຄຣຎ຺ຈ ອສຸຣນຄຣຎ຺ຈ. ຍທາ ຫິ ອສຸຣາ ພລວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ເທເວຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິຫິເຕ ອສຸຣານໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຍທາ ເທວາ ພລວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ອສຸເຣຫິ ປລາຍິຕ຺ວາ ອສຸຣນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ປິຫິເຕ ສກ຺ການໍ ສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອິຕິ ອິມານິ ທ຺ເວ ນຄຣານິ ອຍຸຊ຺ຌປຸຣານິ ນາມ. ເຕສໍ ອນ຺ຕຣາ ເອເຕສຸ ອຸຣຄາທີສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ສກ຺ເກນ ອາຣກ຺ຂາ ຐປິຕາ. ຕຕ຺ຖ ອຸຣຄ-ສທ຺ເທນ ນາຄາ ຄຫິຕາ. ເຕ ອຸທເກ ພລວນ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສິເນຣຸສ຺ສ ປຐມາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ກໂຣຏິ-ສທ຺ເທນ ສຸປຓ຺ຓາ ຄຫິຕາ. ເຕສໍ ກິຣ ກໂຣຏິ ນາມ ປານໂຠຊນໍ, ເຕນ ຕໍ ນາມໍ ລຠິໍສຸ, ທຸຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ປຍສ຺ສຫາຣິ-ສທ຺ເທນ ກຸມ຺ຠຓ຺ຑາ ຄຫິຕາ. ທານວຣກ຺ຂສາ ກິເຣເຕ, ຕຕິຍາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ມທນຍຸຕ-ສທ຺ເທນ ຍກ຺ຂາ ຄຫິຕາ. ວິສມຈາຣິໂນ ກິຣ ເຕ ຍຸທ຺ຘໂສຓ຺ຑາ, ຈຕຸຕ຺ຖາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຈຕຸໂຣ ຈ ມຫນ຺ຕາຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ວຸຕ຺ຕາ, ປຎ຺ຈມາລິນ຺ເທ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂາ. ຕສ຺ມາ ຍທິ ອສຸຣາ ກຸປິຕາ ອາວິລຈິຕ຺ຕາ ເທວປຸຣໍ ອຸປຍນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈວິເຘສຸ ຍໍ ຄິຣິໂນ ປຐມໍ ປຣິຠຓ຺ຑໍ, ຕໍ ອຸຣຄາ ປຣິພາຫິຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເອວໍ ເສເສສຸ ເສສາ.

ອິເມສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ສກ຺ເກ ເທວານມິນ຺ເທ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາເນ ສຸຘມ຺ມາ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກຓ຺ຓິກາຍ ທິນ຺ນນິສ຺ສນ຺ເທນ ຈສ຺ສາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກາ ສຸຘມ຺ມາ ນາມ ເທວສຠາ ອຸທປາທິ, ຍຕ຺ຖ ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ກຎ຺ຈນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕາປິ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ອຸຍ຺ຍານສ຺ສ ກຣຓນິສ຺ສນ຺ເທນ ຈສ຺ສາ ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຸທປາທິ. ນນ຺ທາປິ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຈສ຺ສາ ນນ຺ທາ ນາມ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອຸທປາທິ.

ສຸຊາ ປນ ກຸສລກມ຺ມສ຺ສ ອກຕຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ກນ຺ທຣາຍ ພກສກຸຓິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສກ຺ໂກ ‘‘ສຸຊາ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຕ຺ຖ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ເທວໂລກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຣມຓີຍໍ ເທວນຄຣໍ ສຸຘມ຺ມໍ ເທວສຠໍ ຈິຕ຺ຕລຕາວນໍ ນນ຺ທາໂປກ຺ຂຣຓິຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ເອຕາ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປາທປຣິຈາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ຕ຺ວໍ ປນ ກຸສລໍ ອກຕ຺ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີລໍ ຣກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເນຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສາປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ. ສກ຺ໂກ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຈ຺ຉຣູເປນ ອຸຕ຺ຕາໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິປຊ຺ຊິ, ສາ ‘‘ມຕມຈ຺ຉໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສີເສ ອຄ຺ຄເຫສິ, ມຈ຺ໂຉ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ຈາເລສິ, ອຖ ນໍ ‘‘ຊີວຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຄມາສິ. ສາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸມ຺ຠກາຣເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສກ຺ໂກ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓເອຬາລຸການໍ ຍານກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຄາມສ຺ສ ມຫລ຺ລກເວເສນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຬາລຸການິ ຄຓ຺ຫຖ, ເອຬາລຸການິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອຫໍ ສີລຣກ຺ຂການໍ ທມ຺ມິ, ຕຸມ຺ເຫ ສີລໍ ຣກ຺ຂຖາ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ສີລໍ ນາມ ນ ຊານາມ, ມູເລນ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ມູເລນ ອຕ຺ໂຖ, ສີລຣກ຺ຂການຎ຺ເຎວາຫໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ໂກ ຈາຍໍ ເອຬາລຸໂກ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ. ສຸຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອານີຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ‘‘ເທຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສີລໍ ຣກ຺ຂສິ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຣກ຺ຂາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິທໍ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫເມວ ອຕ຺ຖາຍ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ຘິໍ ຍານເກນ ເຄຫທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສາປິ ຍາວຊີວໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເວປຈິຕ຺ຕິສ຺ສ ອສຸຣິນ຺ທສ຺ສ ຘີຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສີລານິສໍເສນ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕກາເລ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ອສຸເຣ ສນ຺ນິປາເຕສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ສາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຸຊາ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອສຸຣວຓ຺ຓໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ສຸຊໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐານໍ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ສາມິກໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ສກ຺ກໍ ທິສ຺ວາ ປຸພ຺ເພປິ ສິເນຫວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນເປເມນ ມໂຫເຆນ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏຫທຍາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ສາມິໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປຸປ຺ຜທາມໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອສຸຣາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ລຠຕິ, ອຍເມວສ຺ສາ ຘີຕຸ ປິຕາມຫໂຕ ມຫລ຺ລໂກ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ລຊ຺ຊມານາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ເທວນຄຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານໍ ນາຏິກາໂກຏີນໍ ເຊຏ຺ຐິກໍ ກຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ເທວນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມານາ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາປິ ປາຓາຕິປາຕໍ ນ ກຣິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ນາມ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິເກ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອປຣິສ຺ສາວິຕໍ ສປາຓກໍ ອຸທກໍ ປິວິສ຺ສສີ’’ຕິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມາຕລິສງ຺ຄາຫໂກ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸລາວກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໒] ໒. ນຈ຺ຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຣຸທໍ ມນຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ພຫຸຠຓ຺ຑິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ເທວຘມ຺ມຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑.໖) ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ຊາໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ເອຕ຺ຕກໍ ສຸຕ຺ວາວ ກຸທ຺ໂຘ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ທານິ ນີຫາເຣນ ວິຈຣາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ນຄ຺ໂຄ ອຏ຺ຐາສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຘີ ຘີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ຫີນາຍາວຕ຺ໂຕ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ນາມ ປຸຣໂຕ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖໍ ກເຖສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ‘‘ໂສ ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຣໂຕ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ຄາມທາຣໂກ ວິຍ ນຄ຺ໂຄ ຐຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສຫິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຍມາໂນ ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສາສນາ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖາຍ ນິສິນ຺ນາມ຺ຫາຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປາຠາເວນ ຣຕນສາສນາ ປຣິຫີໂນ, ປຸພ຺ເພ ອິຕ຺ຖິຣຕນປຏິລາຠໂຕປິ ປຣິຫີໂນເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ປຐມກປ຺ເປ ຈຕຸປ຺ປທາ ສີຫໍ ຣາຊານໍ ອກໍສຸ, ມຈ຺ຉາ ອານນ຺ທມຈ຺ຉໍ, ສກຸຓາ ສຸວຓ຺ຓຫໍສໍ. ຕສ຺ສ ປນ ສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊສ຺ສ ຘີຕາ ຫໍສໂປຕິກາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຣໍ ອທາສິ, ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ສາມິກໍ ວາເຣສິ. ຫໍສຣາຊາ ຕສ຺ສາ ວຣໍ ທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ສກຸເຓ ສນ຺ນິປາຕາເປສິ, ນານປ຺ປກາຣາ ຫໍສໂມຣາທໂຍ ສກຸຓຄຓາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ມຫນ຺ເຕ ປາສາຓຕເລ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຫໍສຣາຊາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ສາມິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ສາ ສກຸຓສງ຺ຆໍ ໂອໂລເກນ຺ຕີ ມຓິວຓ຺ຓຄີວໍ ຈິຕ຺ຣເປຂຸຓໍ ໂມຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເມ ສາມິໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ສກຸຓສງ຺ຆາ ໂມຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ ໂມຣ, ອຍໍ ຣາຊຘີຕາ ເອຕ຺ຕການໍ ສກຸຓານໍ ມຊ຺ເຌ ສາມິກໍ ໂຣເຈນ຺ຕີ ຕຍິ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທສີ’’ຕິ. ໂມໂຣ ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ຕາວ ເມ ພລໍ ນ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕິຕຸຏ຺ຐິຍາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາວ ມຫໂຕ ສກຸຓສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ນຈ຺ຈິຕຸໍ ອາຣຠິ, ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ອໂຫສິ.

ສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊາ ລຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ອິມສ຺ສ ເນວ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ ອຕ຺ຖິ, ນ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ນາສ຺ສ ຠິນ຺ນຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສ ມມ ຘີຕຣໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກຸຓສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໒. ‘‘ຣຸທໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ຣຸຈິຣາ ຈ ປິຏ຺ຐິ, ເວຬຸຣິຍວຓ຺ຓູປນິຠາ ຈ ຄີວາ;

ພ຺ຍາມມຕ຺ຕານິ ຈ ເປຂຸຓານິ, ນຈ຺ເຈນ ເຕ ຘີຕຣໍ ໂນ ທທາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣຸທໍ ມນຸຎ຺ຎນ຺ຕິ ຕ-ກາຣສ຺ສ ທ-ກາໂຣ ກໂຕ, ຣຸຕໍ ມນາປໍ, ວສ຺ສິຕສທ຺ໂທ ມຘຸໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸຈິຣາ ຈ ປິຏ຺ຐີຕິ ປິຏ຺ຐິປິ ເຕ ຈິຕ຺ຣາ ເຈວ ໂສຠນາ ຈ. ເວຬຸຣິຍວຓ຺ຓູປນິຠາຕິ ເວຬຸຣິຍມຓິວຓ຺ຓສທິສາ. ພ຺ຍາມມຕ຺ຕານີຕິ ເອກພ຺ຍາມປ຺ປມາຓານິ. ເປຂຸຓານີຕິ ປິຎ຺ຉານິ. ນຈ຺ເຈນ ເຕ ຘີຕຣໍ ໂນ ທທາມີຕິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຈ຺ຈິຕຠາເວເນວ ເຕ ເອວຣູປສ຺ສ ນິລ຺ລຊ຺ຊສ຺ສ ຘີຕຣໍ ໂນ ທທາມີຕິ ວຕ຺ວາ ຫໍສຣາຊາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຣິສມຊ຺ເຌ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ຫໍສໂປຕກສ຺ສ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ໂມໂຣ ຫໍສໂປຕິກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປລາຍິ. ຫໍສຣາຊາປິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເອສ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຕນສາສນາ ປຣິຫີໂນ, ປຸພ຺ເພປິ ອິຕ຺ຖິຣຕນປຏິລາຠໂຕ ປຣິຫີໂນເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂມໂຣ ພຫຸຠຓ຺ຑິໂກ ອໂຫສິ, ຫໍສຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນຈ຺ຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໓] ໓. ສມ຺ໂມທມານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສມ຺ໂມທມານາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈຸມ຺ພຏກກລຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກຸຓາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຎາຕເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊາ ຎາຕການໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຄ຺ຄໂຫ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ຫິ ປຸພ຺ເພ ສມຄ຺ຄກາເລ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິໍ ປຕ຺ຕາ ຍທາ ວິວາທມາປນ຺ນາ, ຕທາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຎາຕິຣາຊກຸເລຫິ ອາຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຏ຺ຏກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອເນກວຏ຺ຏກສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ປຏິວສຕິ. ຕທາ ເອໂກ ວຏ຺ຏກລຸທ຺ທໂກ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຏ຺ຏກວສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ນິປຕິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຸປຣິ ຊາລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິຍນ຺ເຕສຸ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ສພ຺ເພ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ເຕນ ມູເລນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ວຏ຺ຏເກ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ສາກຸຓິໂກ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕເກ ວິນາສໍ ປາເປຕິ, ອຫໍ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ຊານາມິ, ເອເນສ ອມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ເອເຕນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຣິ ຊາເລ ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ເອເກໂກ ເອເກກສ຺ມິໍ ຊາລກ຺ຂິເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກຓ຺ຏກຄຸມ຺ເພ ປກ຺ຂິປຖ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ເຫຏ຺ຐາ ເຕນ ເຕນ ຐາເນນ ປລາຍິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິໍສຸ. ທຸຕິຍທິວເສ ອຸປຣິ ຊາເລ ຂິຕ຺ເຕ ເຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ກຓ຺ຏກຄຸມ຺ເພ ຂິປິຕ຺ວາ ສຍໍ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ ຕໂຕ ຕໂຕ ປລາຍິໍສຸ. ສາກຸຓິກສ຺ສ ຄຸມ຺ພໂຕ ຊາລໍ ໂມເຈນ຺ຕສ຺ເສວ ວິກາໂລ ຊາໂຕ, ໂສ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖວ ອຄມາສິ.

ປຸນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍປິ ວຏ຺ຏກາ ຕເຖວ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂສປິ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ຊາລເມວ ໂມເຈນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖວ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ທິວເສ ທິວເສ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ອາຄຈ຺ຉສິ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ເຕ ພຫິ ໂປສິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອາຫ. ສາກຸຓິໂກ ‘‘ຠທ຺ເທ, ມມ ອຎ຺ຎໍ ໂປສິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ເຕ ວຏ຺ຏກາ ສມຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ, ມຍາ ຂິຕ຺ຕມຕ຺ເຕ ຊາລໍ ອາທາຍ ກຓ຺ຏກຄຸມ຺ເພ ຂິປິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ໂຂ ປເນເຕ ສພ຺ພກາລເມວ ສມ຺ໂມທມານາ ວິຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຍທາ ເຕ ວິວາທມາປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ເຕ ສພ຺ເພວ ອາທາຍ ຕວ ມຸຂໍ ຫາສຍມາໂນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຣິຍາຍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໓. ‘‘ສມ຺ໂມທມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຊາລມາທາຍ ປກ຺ຂິໂນ;

ຍທາ ເຕ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕທາ ເອຫິນ຺ຕິ ເມ ວສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ເຕ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ເຕ ວຏ຺ຏກາ ນານາລທ຺ຘິກາ ນານາຄາຫາ ຫຸຕ຺ວາ ວິວທິສ຺ສນ຺ຕິ, ກລຫໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາ ເອຫິນ຺ຕິ ເມ ວສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສພ຺ເພປິ ເຕ ມມ ວສໍ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຖາຫໍ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕວ ມຸຂໍ ຫາເສນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ຠຣິຍໍ ສມສ຺ສາເສສິ.

ກຕິປາຫສ຺ເສວ ປນ ອຈ຺ຈເຍນ ເອໂກ ວຏ຺ຏໂກ ໂຄຈຣຠູມິໍ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສີສໍ ອກ຺ກມິ, ອິຕໂຣ ‘‘ໂກ ມໍ ສີເສ ອກ຺ກມີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິໍ. ‘‘ອຫໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອກ຺ກມິໍ, ມາ ກຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ກຸຊ຺ຌິເຍວ. ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕາ ‘‘ຕ຺ວເມວ ມຎ຺ເຎ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປສີ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາທໍ ກຣິໍສຸ. ເຕສຸ ວິວທນ຺ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ວິວາທເກ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອິທາເນວ ເຕ ຊາລໍ ນ ອຸກ຺ຂິປິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕິ, ສາກຸຓິໂກ ໂອກາສໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ມຍາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນ ສກ຺ກາ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາທາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ. ສາກຸຓິໂກປິ ໂຂ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຏ຺ຏກວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອຸປຣິ ຊາລໍ ຂິປິ. ອເຖໂກ ວຏ຺ຏໂກ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ກິຣ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ເສວ ມຕ຺ຖເກ ໂລມານິ ປຕິຕານິ, ອິທານິ ອຸກ຺ຂິປາ’’ຕິ ອາຫ. ອປໂຣ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ກິຣ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ຕສ຺ເສວ ທ຺ວີສຸ ປກ຺ເຂສຸ ປຕ຺ຕານິ ປຕິຕານິ, ອິທານິ ອຸກ຺ຂິປາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຕິ ເຕສໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ຂິປ, ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ຂິປາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສາກຸຓິໂກ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເຕ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ຫາສຍມາໂນ ເຄຫໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ມຫາຣາຊາ ຎາຕການໍ ກລໂຫ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ກລໂຫ ວິນາສມູລເມວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອປຓ຺ຑິຕວຏ຺ຏໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕວຏ຺ຏໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສມ຺ໂມທມານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໔] ໔. ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ມໍ ສີຕໍ ນ ມໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ເກນາສິ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ເມ, ຠນ຺ເຕ ມຘຸຣຫຕ຺ຖຣສາ, ຕໍ ຊຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເອສາ ອິຕ຺ຖີ ຕວ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຣຓໍ ປາປຸຓນ຺ໂຕ ມໍ ອາຄມ຺ມ ມຣຓາ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ. ຕທາ ເກວຏ຺ຏາ ນທິຍໍ ຊາລໍ ຂິປິໍສຸ. ອເຖໂກ ມຫາມຈ຺ໂຉ ຣຕິວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ມຈ຺ຉິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກີຬມາໂນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ສາ ມຈ຺ຉີ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉມານາ ຊາລຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຊາລໍ ປຣິຫຣມານາ ຄຕາ. ໂສ ປນ ກາມຄິທ຺ໂຘ ໂລລມຈ຺ໂຉ ຊາລກຸຈ຺ຉິເມວ ປວິຏ຺ໂຐ. ເກວຏ຺ຏາ ຕສ຺ສ ຊາລໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຊາລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອມາເຣຕ຺ວາວ ວາລິກາປິຏ຺ເຐ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອງ຺ຄາເຣ ກໂຣນ຺ຕິ, ສູລໍ ຕຈ຺ເຉນ຺ຕິ. ມຈ຺ໂຉ ‘‘ເອຕໍ ອງ຺ຄາຣຕາປນໍ ວາ ສູລວິຊ຺ຌນໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ປນ ທຸກ຺ຂໍ ນ ມໍ ກິລເມຕິ, ຍໍ ປເນສາ ມຈ຺ຉີ ‘ອຎ຺ຎໍ ໂສ ນູນ ຣຕິຍາ ຄໂຕ’ຕິ ມຍິ ໂທມນສ຺ສໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕເມວ ມໍ ພາຘຕີ’’ຕິ ປຣິເທວມາໂນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔. ‘‘ນ ມໍ ສີຕໍ ນ ມໍ ອຸຓ຺ຫໍ, ນ ມໍ ຊາລສ຺ມິ ພາຘນໍ;

ຍຎ຺ຈ ມໍ ມຎ຺ຎເຕ ມຈ຺ຉີ, ອຎ຺ຎໍ ໂສ ຣຕິຍາ ຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ມໍ ສີຕໍ ນ ມໍ ອຸຓ຺ຫນ຺ຕິ ມຈ຺ຉານໍ ອຸທກາ ນີຫຏກາເລ ສີຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ວິຄເຕ ອຸຓ຺ຫໍ ໂຫຕິ, ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ມໍ ສີຕໍ ນ ມໍ ອຸຓ຺ຫໍ ພາຘຕີ’’ຕິ ປຣິເທວຕິ. ຍມ຺ປິ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປຈ຺ຈນມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ນ ມໍ ອຸຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ປຣິເທວເຕວ. ນ ມໍ ຊາລສ຺ມິ ພາຘນນ຺ຕິ ຍມ຺ປິ ເມ ຊາລສ຺ມິໍ ພາຘນໍ ອໂຫສິ, ຕມ຺ປິ ມໍ ນ ພາເຘຕີຕິ ປຣິເທວຕິ. ‘‘ຍຎ຺ຈ ມ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ ອຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ສາ ມຈ຺ຉີ ມມ ຊາເລ ປຕິຕສ຺ສ ອິເມຫິ ເກວຏ຺ເຏຫິ ຄຫິຕຠາວໍ ອຊານນ຺ຕີ ມໍ ອປສ຺ສມານາ ‘‘ໂສ ມຈ຺ໂຉ ອິທານິ ອຎ຺ຎໍ ມຈ຺ຉິໍ ກາມຣຕິຍາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາຍ ຈິນ຺ຕນໍ ມໍ ພາຘຕີຕິ ວາລິກາປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ໂນ ປຣິເທວຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຸໂຣຫິໂຕ ທາສປຣິວຸໂຕ ນ຺ຫານຕ຺ຖາຍ ນທີຕີຣໍ ອາຄໂຕ. ໂສ ປນ ສພ຺ພຣຸຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ. ເຕນສ຺ສ ມຈ຺ຉປຣິເທວນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ມຈ຺ໂຉ ກິເລສວເສນ ປຣິເທວຕິ, ເອວໍ ອາຕຸຣຈິຕ຺ໂຕ ໂຂ ປເນສ ມີຍມາໂນ ນິຣເຍເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ອຫມສ຺ສ ອວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເກວຏ຺ຏານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ຕຸມ຺ເຫ ອມ຺ຫາກໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ມຈ຺ຉໍ ນ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເກວຏ຺ຏາ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈນກມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມຎ຺ເຎວ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ມຈ຺ຉ, ສເຈ ຕາຫໍ ອຊ຺ຊ ນ ປສ຺ເສຍ຺ຍໍ, ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸເຓຍ຺ຍາສິ, ອິທານິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ກິເລສວສິໂກ ອໂຫສີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຸທເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຈ຺ຉີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ມຈ຺ໂຉ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຈ຺ຉຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໕] ໕. ວຏ຺ຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສນ຺ຕິ ປກ຺ຂາ ອປຕນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ມຄເຘສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ທາວຄ຺ຄິນິພ຺ພານໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ມຄເຘສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ມຄຘຄາມເກ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸຄຓປຣິວຸໂຕ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາຑາໂຫ ອຸຏ຺ຐຫິ, ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ໂສປິ ໂຂ ອຄ຺ຄິ ເອກຘູໂມ ເອກຊາໂລ ຫຸຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຣມາໂນ ອາຄຈ຺ຉເຕວ. ຕຕ຺ເຖເກ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ມຣຓຠຍຠີຕາ ‘‘ປຏຄ຺ຄິໍ ທສ຺ສາມ, ເຕນ ທຑ຺ຒຏ຺ຐານໍ ອິຕໂຣ ອຄ຺ຄິ ນ ໂອຕ຺ຖຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຣຓິສຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອປເຣ ອາຫໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ນາມ ກໂຣຖ, ຄຄນມຊ຺ເຌ ຐິຕໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ, ປາຈີນໂລກຘາຕຸໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສຫສ຺ສຣໍສິປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ, ເວລາຍ ຕີເຣ ຐິຕາ ສມຸທ຺ທໍ, ສິເນຣຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕາ ສິເນຣຸໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ວິຍ ສເທວເກ ໂລເກ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕເມວ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ‘ປຏຄ຺ຄິໍ ເທມາ’ຕິ ວທຖ, ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມ ນ ຊານາຖ, ເອຖ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຏ຺ຐາສິ. ທາວຄ຺ຄິ ອຠິຠວນ຺ໂຕ ວິຍ ວິຣວນ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປເທສສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ ອຸທເກ ໂອປິລາປິຕຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ ນິພ຺ພາຍິ, ວິນິພ຺ເພຘໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກຣີສມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອວຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍ ອາຣຠິໍສຸ – ‘‘ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸຓາ ນາມ, ອຍຎ຺ຫິ ນາມ ອເຈຕໂນ ອຄ຺ຄິ ພຸທ຺ຘານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອວຕ຺ຖຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸທເກ ຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ອານຸຠາໂວ ນາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ເອຕຣຫິ ມຍ຺ຫໍ ພລໍ, ຍໍ ອິມໍ ຠູມິປ຺ປເທສໍ ປຕ຺ວາ ເອສ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພາຍຕິ. ອິທໍ ປນ ມຍ຺ຫໍ ໂປຣາຓກສຈ຺ຈພລໍ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປເທເສ ສກລມ຺ປິ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ອຄ຺ຄິ ນ ຊລິສ຺ສຕິ, ກປ຺ປຏ຺ຐິຍປາຏິຫາຣິຍໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຸ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປສິ, ນິສີທິ ສຕ຺ຖາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິທໍ ຕາວ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ປາກຏໍ, ອຕີຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ, ຕໍ ໂນ ປາກຏໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອາຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຏ຺ຏກໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ຊາໂຕ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ມຫາເຄຓ຺ຑຸກປ຺ປມາໂຓ ວຏ຺ຏກໂປຕໂກ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມາຕາປິຕໂຣ ກຸລາວເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ໂຄຈຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂປເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ອາກາເສ ຄມນພລໍ ວາ ປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຖເລ ຄມນພລໍ ວາ ນຕ຺ຖິ. ຕຎ຺ຈ ປເທສໍ ສໍວຈ຺ຉເຣ ສໍວຈ຺ຉເຣ ທາວຄ຺ຄິ ຄຓ຺ຫາຕິ, ໂສ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ສມເຍ ມຫາຣວໍ ຣວນ຺ໂຕ ຕໍ ປເທສໍ ຄຓ຺ຫິ, ສກຸຓສງ຺ຆາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລາວເກຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ວິຣວນ຺ຕາ ປລາຍນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສປິ ມາຕາປິຕໂຣ ມຣຓຠຍຠີຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸລາວເກ ນິປນ຺ນໂກວ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ອາກາເສນ ຄມນພລໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ສເຈ ປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄມນພລໍ ຠເວຍ຺ຍ, ປທວາເຣນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ. ມາຕາປິຕໂຣປິ ໂຂ ເມ ມຣຓຠຍຠີຕາ ມໍ ເອກກໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕານໍ ປຣິຕ຺ຕາຍນ຺ຕາ ປລາຕາ. ອິທານິ ເມ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕາໂຓມ຺ຫິ ອສຣໂຓ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ມຍາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ.

ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ສີລຄຸໂຓ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສຈ຺ຈຄຸໂຓ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຕີເຕ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ນາ ສຈ຺ຈານຸທ຺ທຍກາຣຸຎ຺ຎຂນ຺ຕິສມນ຺ນາຄຕາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ສມປ຺ປວຕ຺ຕເມຕ຺ຕາຠາວນາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ຈ ປຏິວິທ຺ຘາ ຘມ຺ມຄຸຓາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ມຍິ ຈາປິ ເອກໍ ສຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ເອໂກ ສຠາວຘມ຺ໂມ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕີເຕ ພຸທ຺ເຘ ເຈວ ເຕຫິ ປຏິວິທ຺ຘຄຸເຓ ຈ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຍິ ວິຊ຺ຊມານໍ ສຈ຺ຈສຠາວຘມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ມຍາ ອຕ຺ຕໂນ ເຈວ ເສສສກຸຓານຎ຺ຈ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຕ຺ຖິ ໂລເກ ສີລຄຸໂຓ, ສຈ຺ຈໍ ໂສເຈຍ຺ຍນຸທ຺ທຍາ;

ເຕນ ສຈ຺ເຈນ ກາຫາມິ, ສຈ຺ຈກິຣິຍມນຸຕ຺ຕຣໍ.

‘‘ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມພລໍ, ສຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພເກ ຊິເນ;

ສຈ຺ຈພລມວສ຺ສາຍ, ສຈ຺ຈກິຣິຍມກາສຫ’’ນ຺ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໓.໗໙-໘໐);

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕີເຕ ປຣິນິພ຺ພຸຕານໍ ພຸທ຺ຘານໍ ຄຸເຓ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານໍ ສຈ຺ຈສຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ສນ຺ຕິ ປກ຺ຂາ ອປຕນາ, ສນ຺ຕິ ປາທາ ອວຎ຺ຈນາ;

ມາຕາປິຕາ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ຊາຕເວທ ປຏິກ຺ກມາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕິ ປກ຺ຂາ ອປຕນາຕິ ມຍ຺ຫໍ ປກ຺ຂາ ນາມ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ສກ຺ກາ ເອເຕຫິ ອຸປ຺ປຕິຕຸໍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕຸນ຺ຕິ ອປຕນາ. ສນ຺ຕິ ປາທາ ອວຎ຺ຈນາຕິ ປາທາປິ ເມ ອຕ຺ຖິ, ເຕຫິ ປນ ວຎ຺ຈິຕຸໍ ປທວາຣຄມເນນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອວຎ຺ຈນາ. ມາຕາປິຕາ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຕິ ເຍ ຈ ມໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ເນຍ຺ຍຸໍ, ເຕປິ ມຣຓຠເຍນ ມາຕາປິຕໂຣ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ຊາຕເວທາຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອາລປຕິ. ໂສ ຫິ ຊາໂຕວ ເວທຍຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊາຕເວໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຏິກ຺ກມາຕິ ປຏິຄຈ຺ຉ ນິວຕ຺ຕາຕິ ຊາຕເວທໍ ອາຓາເປຕິ.

ອິຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ປກ຺ຂານໍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ, ເຕ ຈ ປສາເຣຕ຺ວາ ອາກາເສ ອປຕນຠາໂວ, ປາທານໍ ອຕ຺ຖິຠາໂວ, ເຕ ຈ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອວຎ຺ຈນຠາໂວ, ມາຕາປິຕູນໍ ມໍ ກຸລາວເກເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕຠາໂວ ຈ ສຈ຺ໂຈ ສຠາວຠູໂຕເຍວ, ຊາຕເວທ, ເອເຕນ ສຈ຺ເຈນ ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏິກ຺ກມາ’’ຕິ ກຸລາວເກ ນິປນ຺ນໂກວ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ສຫ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ໂສຬສກຣີສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຊາຕເວໂທ ປຏິກ຺ກມິ. ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ຈ ນ ຌາຍມາໂນວ ອຎ຺ຎໍ ຄໂຕ, ອຸທເກ ປນ ໂອປິລາປິຕາ ອຸກ຺ກາ ວິຍ ຕຕ຺ເຖວ ນິພ຺ພາຍິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສຫ ສຈ຺ເຈ ກເຕ ມຍ຺ຫໍ, ມຫາປຊ຺ຊລິໂຕ ສິຂີ;

ວຊ຺ເຊສິ ໂສຬສ ກຣີສານິ, ອຸທກໍ ປຕ຺ວາ ຍຖາ ສິຂີ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໓.໘໒);

ຕໍ ປນ ຐານໍ ສກເລປິ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ອຄ຺ຄິນາ ອນຠິຠວນີຍຕ຺ຕາ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍປາຏິຫາຣິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ສ ວນສ຺ສ ອຄ຺ຄິນາ ອນຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໍ ເອຕຣຫິ ມຍ຺ຫໍ ພລໍ, ໂປຣາຓໍ ປເນຕໍ ວຏ຺ຏໂປຕກກາເລ ມຍ຺ຫເມວ ສຈ຺ຈພລ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ. ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາຕິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ເອຕຣຫິ ມາຕາປິຕໂຣວ ອເຫສຸໍ, ວຏ຺ຏກຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຏ຺ຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໖] ໖. ສກຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ນິສ຺ສິຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຑ຺ຒປຓ຺ຓສາລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຊຕວນໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ໂກສເລສຸ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎເສນາສເນ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ປຐມມາເສເຍວ ປຓ຺ຓສາລາ ຑຍ຺ຫິຕ຺ຖ. ໂສ ‘‘ປຓ຺ຓສາລາ ເມ ທຑ຺ຒາ, ທຸກ຺ຂໍ ວສາມີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອິທານິ ໂນ ເຂຕ຺ຕໍ ປຣິສຸກ຺ຂໍ, ເກທາເຣ ປາເຍຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສາມ’’, ຕສ຺ມິໍ ປາຍິເຕ ‘‘ພີຊໍ ວປິຕ຺ວາ’’, ພີເຊ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ວຕິໍ ກຕ຺ວາ’’, ວຕິຍາ ກຕາຍ ‘‘ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ, ລາຍິຕ຺ວາ, ມທ຺ທິຕ຺ວາ’’ຕິ ເອວໍ ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ອປທິສນ຺ຕາເຍວ ເຕມາສໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕມາສໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ທຸກ຺ຂໍ ວສນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປວາເຣຕ຺ວາ ປນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠິກ຺ຂຸ ສຸເຂນ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖສິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ເຕ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ເສນາສນສປ຺ປາຍສ຺ສ ເມ ອຠາເວນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ນ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ຊານິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ນ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກຸຓໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສກຸຓສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນໍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ສາຂາສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຆໍສນ຺ຕີສຸ ຈຸຓ຺ຓໍ ປຕຕິ, ຘູໂມ ອຸຏ຺ຐາຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມາ ທ຺ເວ ສາຂາ ເອວໍ ຆໍສມານາ ອຄ຺ຄິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສນ຺ຕິ, ໂສ ປຕິຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມມ຺ປິ ຣຸກ຺ຂໍ ຌາເປສ຺ສຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ອມ຺ເຫຫິ ວສິຕຸໍ, ອິໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ສກຸຓສງ຺ຆສ຺ສ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖. ‘‘ຍໍ ນິສ຺ສິຕາ ຊຄຕິຣຸຫໍ ວິຫງ຺ຄມາ, ສ຺ວາຍໍ ອຄ຺ຄິໍ ປມຸຎ຺ຈຕິ;

ທິສາ ຠຊຖ ວກ຺ກງ຺ຄາ, ຊາຕໍ ສຣຓໂຕ ຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊຄຕິຣຸຫນ຺ຕິ ຊຄຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຖວີ, ຕຕ຺ຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ໂຂ ‘‘ຊຄຕິຣຸໂຫ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຫງ຺ຄມາຕິ ວິຫໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອາກາສໍ, ຕຕ຺ຖ ຄມນໂຕ ປກ຺ຂີ ‘‘ວິຫງ຺ຄມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ທິສາ ຠຊຖາຕິ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອິໂຕ ປລາຍນ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ ຠຊຖ. ວກ຺ກງ຺ຄາຕິ ສກຸເຓ ອາລປຕິ. ເຕ ຫິ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ຄລໍ ກທາຈິ ກທາຈິ ວງ຺ກໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວກ຺ກງ຺ຄາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ວງ຺ກາ ວາ ເຕສໍ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປກ຺ຂາ ຊາຕາຕິ ວກ຺ກງ຺ຄາ. ຊາຕໍ ສຣຓໂຕ ຠຍນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ອວສ຺ສຍຣຸກ຺ຂໂຕເຍວ ຠຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ເອຖ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາມາຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນກຣາ ປຓ຺ຑິຕສກຸຓາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຕາ. ເຍ ປນ ອປຓ຺ຑິຕາ, ເຕ ‘‘ເອວເມວ ເອສ ພິນ຺ທຸມຕ຺ເຕ ອຸທເກ ກຸມ຺ຠີເລ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິໍສຸ. ຕໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຈິນ຺ຕິຕາກາເຣເນວ ອຄ຺ຄິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຘູເມສຸ ຈ ຊາລາສຸ ຈ ອຸຏ຺ຐິຕາສຸ ຘູມນ຺ຘາ ສກຸຓາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປຕິຕ຺ວາ ປຕິຕ຺ວາ ວິນາສໍ ປາປຸຓິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ວສນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ຊານນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ນ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ. ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ສຕ຺ຖາປິ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນກຣາ ສກຸຓາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ປຓ຺ຑິຕສກຸໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສກຸຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໓໗] ໗. ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ເສນາສນປຏິພາຫນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຫິ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທູເຕ ເປສິເຕ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ເວສາລິໍ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສາວຕ຺ຖິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ເສນາສເນສຸ ອຄ຺ຄຫິເຕສ຺ເວວ ‘‘ອິທໍ ເສນາສນໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ, ອິທໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ, ອິທໍ ອມ຺ຫາກເມວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເສນາສນານິ ປລິພຸນ຺ເຘນ຺ຕິ. ປຈ຺ຉາ ອາຄຕາ ເຖຣາ ເສນາສນານິ ນ ລຠນ຺ຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສາປິ ອນ຺ເຕວາສິກາ ເຖຣສ຺ສ ເສນາສນໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ນ ລຠິໍສຸ. ເຖໂຣ ເສນາສນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ເສນາສນສ຺ສ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສຊ຺ຊາຍ ຈ ຈງ຺ກເມນ ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ວີຕິນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສິ, ເຖໂຣປິ ອຸກ຺ກາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິມາຍ ເວລາຍ ອິຘ ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ? ‘‘ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ’’. ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຕາວ ມຍິ ຊີວນ຺ເຕເຍວ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປຕິສ຺ສາ ວິຫຣນ຺ຕິ, ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ.

ໂສ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນໍ ປຏິພາຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ? ຕໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ ອຣຫຕີ’’ຕິ? ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ, ຄຫປຕິກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ, ອປເຣ ‘‘ວິນຍຘໂຣ, ຘມ຺ມກຖິໂກ, ປຐມສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ, ທຸຕິຍສ຺ສ, ຕຕິຍສ຺ສ, ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ຌານສ຺ສ ລາຠີ’’ຕິ. ອປເຣ ‘‘ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສກທາຄາມີ, ອນາຄາມີ, ອຣຫາ, ເຕວິຊ຺ໂຊ, ຉຬຠິຎ຺ໂຎ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິວເສນ ອຄ຺ຄາສນາທິຣຫານໍ ກຖິຕກາເລ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍ຺ຫໍ ສາສເນ ອຄ຺ຄາສນາທີນິ ປຕ຺ວາ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ ປມາຓໍ, ນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ຄຫປຕິກຸລາ ປພ຺ພຊິໂຕ, ນ ວິນຍຘໂຣ, ນ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິໂກ, ນ ອາຠິຘມ຺ມິໂກ, ນ ປຐມຊ຺ຌານາທິລາຠິໂນ, ນ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ປມາຓໍ, ອຖ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ໂຑ ລທ຺ຘພ຺ໂພ. ອິທເມຕ຺ຖ ປມາຓໍ. ຕສ຺ມາ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ເອເຕສໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ອິທານິ ໂຂ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຄ຺ຄສາວໂກ ອນຸຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕໂກ ມມານນ຺ຕຣໍ ເສນາສນໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕິ, ໂສ ອິມໍ ຣຕ຺ຕິໍ ເສນາສນໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂມູເລ ວີຕິນາເມສິ, ຕຸມ຺ເຫ ອິທາເນວ ເອວໍ ອຄາຣວາ ອປຕິສ຺ສາ, ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວິຫຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ອຖ ເນສໍ ໂອວາທທານຕ຺ຖາຍ ‘‘ປຸພ຺ເພ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາປິ ‘ນ ໂຂ ປເນຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ປຕິຣູປໍ, ຍໍ ມຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປຕິສ຺ສາ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ວິຫເຣຍ຺ຍາມ, ອມ຺ເຫສຸ ມຫລ຺ລກຕຣໍ ຊານິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ສາຘຸກໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ໂນ ມຫລ຺ລໂກ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກຕ຺ວາ ເທວປຖໍ ປູຣຍມານາ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ເອກໍ ມຫານິຄ຺ໂຣຘໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຕໂຍ ສຫາຍາ ວິຫຣິໍສຸ – ຕິຕ຺ຕິໂຣ, ມກ຺ກໂຏ, ຫຕ຺ຖີຕິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປຕິສ຺ສາ ອສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ອເຫສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອວໍ ວິຫຣິຕຸໍ, ຍໍນູນ ມຍໍ ໂຍ ໂນ ມຫລ຺ລກຕໂຣ, ຕສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ວິຫເຣຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ປນ ໂນ ມຫລ຺ລກຕໂຣ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕາ ເອກທິວສໍ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຕໂຍປິ ຊນາ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ຈ ມກ຺ກໂຏ ຈ ຫຕ຺ຖິໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ ຫຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ກີວປ຺ປມາຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາສີ’’ຕິ? ໂສ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາ, ອຫໍ ຕຣຸຓໂປຕກກາເລ ອິມໍ ນິຄ຺ໂຣຘຄຈ຺ຉໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖີສຸ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມິ, ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ຈ ປນ ເມ ເອຕສ຺ສ ອຄ຺ຄສາຂາ ນາຠິໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວາຫໍ ອິມໍ ຄຈ຺ຉກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາມີ’’ຕິ ປຸນ ອຸໂຠປິ ຊນາ ປຸຣິມນເຍເນວ ມກ຺ກຏໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມາ ມກ຺ກຏຈ຺ຉາປໂກ ສມາໂນ ຠູມິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຄີວໍ ອນຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາວ ອິມສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘໂປຕກສ຺ສ ອຄ຺ຄງ຺ກຸເຣ ຂາທາມິ, ເອວາຫໍ ອິມໍ ຂຸທ຺ທກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາມີ’’ຕິ. ອຖ ອິຕເຣ ອຸໂຠປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕິຕ຺ຕິຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມາ, ປຸພ຺ເພ ອສຸກສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອໂຫສິ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕສິໍ, ຕໂຕ ເອສ ຣຸກ຺ໂຂ ຊາໂຕ, ເອວາຫໍ ອິມໍ ອຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຊານາມິ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ຊາຕິຍາ ມຫລ຺ລກຕໂຣ’’ຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ມກ຺ກໂຏ ຈ ຫຕ຺ຖີ ຈ ຕິຕ຺ຕິຣປຓ຺ຑິຕໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫຫິ ມຫລ຺ລກຕໂຣ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍໍ ຕວ ສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນານິ ເຈວ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມ, ໂອວາເທ ຈ ເຕ ຐສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ປນ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂອວາທານຸສາສນິໍ ທເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ, ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ສຍມ຺ປິ ສີລານິ ສມາທິຍິ. ເຕ ຕໂຍປິ ຊນາ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ສຠາຄວຸຕ຺ຕິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ເທວໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ. ເຕສໍ ຕິຓ຺ຓໍ ສມາທານໍ ຕິຕ຺ຕິຣິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ນາມ ອໂຫສິ.

ເຕ ຫິ ນາມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຄາຣວາ ສປ຺ປຕິສ຺ສາ ວິຫຣິໍສຸ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ສ຺ວາຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຄາຣວາ ອປຕິສ຺ສາ ວິຫຣຖ. ອນຸຊານາມິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຠິວາທນໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ, ຍຖາວຸຑ຺ຒໍ ອຄ຺ຄາສນໍ ອຄ຺ໂຄທກໍ ອຄ຺ຄປິຓ຺ຑໍ, ນ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ນວກຕເຣນ ວຸຑ຺ຒຕໂຣ ເສນາສເນນ ປຏິພາຫິຕພ຺ໂພ, ໂຍ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ອາປຕ຺ຕິທຸກ຺ກຏສ຺ສາຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໗. ‘‘ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕິ, ນຣາ ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ;

ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ປາສໍສາ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ວຸຑ຺ຒມປຈາຍນ຺ຕີຕິ ຊາຕິວຸຑ຺ໂຒ, ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ, ຄຸຓວຸຑ຺ໂຒຕິ ຕໂຍ ວຸຑ຺ຒາ. ເຕສຸ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຊາຕິວຸຑ຺ໂຒ ນາມ, ວເຍ ຐິໂຕ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ ນາມ, ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ຄຸຓວຸຑ຺ໂຒ ນາມ. ເຕສຸ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ ວໂຍວຸຑ຺ໂຒ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ‘‘ວຸຑ຺ໂຒ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ອປຈາຍນ຺ຕີຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິກກມ຺ເມນ ປູເຊນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາຕິ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍນຘມ຺ມສ຺ສ ໂກວິທາ ກຸສລາ. ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມຕິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອຕ຺ຕຠາເວ. ປາສໍສາຕິ ປສໍສາຣຫາ. ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ສຸຄ຺ຄຕີຕິ ສມ຺ປເຣຕພ຺ເພ ອິມໍ ໂລກໍ ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ເພ ປຣໂລເກປິ ເຕສໍ ສຸຄຕິເຍວ ໂຫຕີຕິ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ຂຕ຺ຕິຍາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວາ ເວສ຺ສາ ວາ ສຸທ຺ທາ ວາ ຄຫຏ຺ຐາ ວາ ປພ຺ພຊິຕາ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ວາ, ເຍ ເກຈິ ສຕ຺ຕາ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ເມ ເຉກາ ກຸສລາ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ນານໍ ວໂຍວຸຑ຺ຒານໍ ອປຈິຕິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕ ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ຕຠາເວ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກາຣກາຕິ ປສໍສໍ ວຓ຺ຓນໍ ໂຖມນໍ ລຠນ຺ຕິ, ກາຍສ຺ສ ຈ ເຠທາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຏ຺ຐາປຈິຕິກມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ອໂຫສິ, ມກ຺ກໂຏ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຕິຕ຺ຕິຣປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໓໘] ໘. ພກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈີວຣວຑ຺ຒກໍ ຠິກ຺ຂຸ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ເຊຕວນວາສິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈີວເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ເຉທນຆຏ຺ຏນວິຈາຣຓສິພ຺ພນາທິກໍ ກມ຺ມໍ, ຕຕ຺ຖ ສຸກຸສໂລ. ໂສ ຕາຍ ກຸສລຕາຍ ຈີວຣໍ ວຑ຺ເຒຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ’’ ຕ຺ເວວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ກິໍ ປເນສ ກໂຣຕີຕິ? ຊິຓ຺ຓປິໂລຕິກາສຸ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຸຜສ຺ສິກໍ ມນາປໍ ຈີວຣໍ ກຕ຺ວາ ຣຊນປຣິໂຍສາເນ ປິຏ຺ໂຐທເກນ ຣຊິຕ຺ວາ ສງ຺ເຂນ ຆໍສິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຊລໍ ມນຸຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂິປຕິ. ຈີວຣກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອຊານນ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຫເຕ ສາຏເກ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຈີວຣໍ ກາຕຸໍ ນ ຊານາມ, ຈີວຣໍ ໂນ ກຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ຈີວຣໍ ອາວຸໂສ ກຣິຍມານໍ ຈິເຣນ ນິຏ຺ຐາຕິ, ມຍາ ກຕຈີວຣເມວ ອຕ຺ຖິ, ອິເມ ສາຏເກ ຐເປຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓສມ຺ປຕ຺ຕິເມວ ທິສ຺ວາ ອນ຺ຕຣໍ ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ຖິຣ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຫຕສາຏເກ ຈີວຣວຑ຺ຒກສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ເຕຫິ ໂຖກໍ ກິລິຏ຺ຐກາເລ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ໂຘວິຍມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ປກຕິໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊິຓ຺ຓຏ຺ຐານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເຕ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາຄຕາຄເຕ ປິໂລຕິກາຫິ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກໂຏ ຊາໂຕ.

ຍຖາ ເຈສ ເຊຕວເນ, ຕຖາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມເກປິ ເອໂກ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈຕິ. ຕສ຺ສ ສມ຺ຠຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຊຕວເນ ກິຣ ເອໂກ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ ເອວໍ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈຕີ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຫນ຺ທາຫໍ, ຕໍ ນຄຣວາສິກໍ ວຎ຺ເຈມີ’’ຕິ ປິໂລຕິກຈີວຣໍ ອຕິມນາປໍ ກຕ຺ວາ ສຸຣຕ຺ຕໍ ຣຊິຕ຺ວາ ຕໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ອິຕໂຣ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຈີວຣໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ຈີວຣໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ຄາມວາສິກາ ທຸລ຺ລຠປຈ຺ຈຍາ, ອິມາຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກິໍ ປາຣຸປິສ຺ສາມີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ອຫຕສາຏກາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈີວຣໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍາ ເອຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖກມ຺ມໍ ທສ຺ສິຕໍ, ຕຍິ ປນ ເອວໍ ວທນ຺ເຕ ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຄຓ຺ຫາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ປິໂລຕິກຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ອຫຕສາຏເກ ອາທາຍ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຊຕວນວາສິໂກປິ ຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ໂຘວນ຺ໂຕ ຊິຓ຺ຓປິໂລຕິກຠາວໍ ທິສ຺ວາ ລຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ຄາມວາສິຈີວຣວຑ຺ຒເກນ ກິຣ ເຊຕວນວາສິໂກ ວຎ຺ຈິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຎ຺ຈິຕຠາໂວ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ປາກໂຏ ຊາໂຕ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຊຕວນວາສີ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ ອິທາເນວ ອຎ຺ເຎ ວຎ຺ເຈຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ວຎ຺ເຈສິເຍວ. ນ ຄາມວາສິເກນາປິ ອິທາເນວ ເອສ ເຊຕວນວາສີ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ ວຎ຺ຈິໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ວຎ຺ຈິໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປທຸມສຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິເຕ ວຣຓຣຸກ຺ເຂ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ນາຕິມຫນ຺ເຕ ສເຣ ນິທາຆສມເຍ ອຸທກໍ ມນ຺ທໍ ອໂຫສິ, ພຫູ ເຈຕ຺ຖ ມຈ຺ຉາ ໂຫນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ພໂກ ເຕ ມຈ຺ເຉ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອເກນ ອຸປາເຍນ ອິເມ ມຈ຺ເຉ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກປຣິຍນ຺ເຕ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ມຈ຺ຉາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອຍ຺ຍ, ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຈິນ຺ເຕສິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສເຣ ອຸທກໍ ປຣິຕ຺ຕໍ, ໂຄຈໂຣ ມນ຺ໂທ, ນິທາໂຆ ຈ ມຫນ຺ໂຕ, ອິທານິເມ ມຈ຺ຉາ ກິໍ ນາມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ກໂຣມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ກເຣຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ໂວ ເອເກກໍ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ມຫາສຣໍ ເນຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍ, ປຐມກປ຺ປິກໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຈ຺ຉານໍ ຈິນ຺ຕນກພໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫສຸ ເອເກກໍ ຂາທິຕຸກາໂມສີ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ສທ຺ທຫນ຺ເຕ ຂາທິສ຺ສາມິ’’. ‘‘ສເຈ ປນ ສຣສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ສທ຺ທຫຖ, ເອກໍ ມຈ຺ຉໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ສຣໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ເປເສຖາ’’ຕິ. ມຈ຺ຉາ ຕສ຺ສ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຊເລປິ ຖເລປິ ສມຕ຺ໂຖ’’ຕິ ເອກໍ ກາຬມຫາມຈ຺ຉໍ ອທໍສຸ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຕ຺ວາ ສເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາເນຕ຺ວາ ເຕສໍ ມຈ຺ຉານໍ ສນ຺ຕິເກ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ໂສ ເຕສໍ ມຈ຺ຉານໍ ສຣສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍ, ອມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ພໂກ ປຐມໍ ຕໍ ກາຬມຫາມຈ຺ຉເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ສຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສຣຕີເຣ ຊາເຕ ວຣຓຣຸກ຺ເຂ ນິລີຍິຕ຺ວາ ຕໍ ວິຏປນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ເຑນ ວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກຓ຺ຏເກ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປາເຕຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ, ເມ ໂສ ມຈ຺ໂຉ, ອຎ຺ໂຎ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ເອເຕນຸປາເຍນ ເອເກກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ມຈ຺ເຉ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄໂຕ ເອກໍ ມຈ຺ຉມ຺ປິ ນາທ຺ທສ. ເອໂກ ປເນຕ຺ຖ ກກ຺ກຏໂກ ອວສິຏ຺ໂຐ. ພໂກ ຕມ຺ປິ ຂາທິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ກກ຺ກຏກ, ມຍາ ສພ຺ເພເຕ ມຈ຺ຉາ ເນຕ຺ວາ ປທຸມສຎ຺ຉນ຺ເນ ມຫາສເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕາ, ເອຫິ ຕມ຺ປິ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ກຖໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຑໍສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມໍ ປາເຕສ຺ສສິ, ນາຫໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ຕໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກກ຺ກຏໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ສ ມຈ຺ເຉ ເນຕ຺ວາ ສເຣ ວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ປນ ມໍ ສເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ຄີວມສ຺ສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຊີວິຕໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ເອວມາຫ ‘‘ສມ຺ມ ພກ, ນ ໂຂ ຕ຺ວໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຄຫຓໍ ສຸຄ຺ຄຫຓໍ, ສຈາຫໍ ອເຬຫິ ຕວ ຄີວໍ ຄເຫຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ຕວ ຄີວໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ‘‘ວຎ຺ເຈຕຸກາໂມ ເອສ ມ’’ນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ກກ຺ກຏໂກ ອຕ຺ຕໂນ ອເຬຫິ ກມ຺ມາຣສຓ຺ຑາເສນ ວິຍ ຕສ຺ສ ຄີວໍ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕໍ ເນຕ຺ວາ ສຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວຣຓຣຸກ຺ຂາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ກກ຺ກຏໂກ ອາຫ ‘‘ມາຕຸລ, ອຍໍ ສໂຣ ເອຕ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ປນ ອິໂຕ ກິໍ ເນສີ’’ຕິ? ພໂກ ‘‘ນ ເຕ ມາຕຸໂລ ອຫໍ, ນ ຠຄິນິປຸຕ຺ໂຕສິ ວຕ ເມ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ເອສ ມໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ທາໂສ’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສິ ມຎ຺ເຎ, ປສ຺ເສຕໍ ວຣຓຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ກຓ຺ຏກຣາສິໍ, ຍຖາ ເມ ເຕ ສພ຺ເພ ມຈ຺ຉາ ຂາທິຕາ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ກກ຺ກຏໂກ ‘‘ເອເຕ ມຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ຕຍາ ຂາທິຕາ, ອຫໍ ປນ ເຕ ມໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມິ, ຕຎ຺ເຎວ ປນ ວິນາສໍ ປາເປສ຺ສາມິ. ຕ຺ວຎ຺ຫິ ພາລຕາຍ ມຍາ ວຎ຺ຈິຕຠາວໍ ນ ຊານາສິ, ມຣນ຺ຕາ ອຸໂຠປິ ມຣິສ຺ສາມ, ອຫໍ ເຕ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣສຓ຺ຑາເສນ ວິຍ ອເຬຫິ ຕສ຺ສ ຄີວໍ ນິປ຺ປີເຬສິ. ໂສ ວິວເຏນ ມຸເຂນ ອກ຺ຂີຫິ ອສ຺ສຸນາ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ຕໍ ນ ຂາທິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມໍ ສຣສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ. ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສຣເມວ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ກກ຺ກຏກໍ ສຣປຣິຍນ຺ເຕ ປງ຺ກປິຏ຺ເຐ ຐເປສິ, ກກ຺ກຏໂກ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ກຸມຸທນາຬໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ຄີວໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປາວິສິ.

ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ວຣຓຣຸກ຺ເຂ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສາຘຸກາຣໍ ທທມານາ ວນໍ ອຸນ຺ນາທຍມານາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໘. ‘‘ນາຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິກຕ຺ຍາ ສຸຂເມຘຕິ;

ອາຣາເຘຕິ ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎ, ພໂກ ກກ຺ກຏກາມິວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎ, ນິກຕ຺ຍາ ສຸຂເມຘຕີຕິ ນິກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຎ຺ຈນາ, ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎ ວຎ຺ຈນປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕາຍ ນິກຕ຺ຍາ ນິກຕິຍາ ວຎ຺ຈນາຍ ນ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສຸຂເມຘຕິ, ນິຈ຺ຈກາເລ ສຸຂສ຺ມິໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອກໍເສນ ປນ ວິນາສໍ ປາປຸຓາຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຣາເຘຕີຕິ ປຏິລຠຕິ. ນິກຕິປ຺ປຎ຺ໂຎຕິ ເກຣາຏິກຠາວໍ ສິກ຺ຂິຕປຎ຺ໂຎ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນາ ກຕສ຺ສ ປາປສ຺ສ ຜລໍ ອາຣາເຘຕິ ປຏິລຠຕິ ວິນ຺ທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ພໂກ ກກ຺ກຏກາມິວ, ຍຖາ ພໂກ ກກ຺ກຏກາ ຄີວຈ຺ເຉທໍ ປາປຸຓາຕິ, ເອວໍ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕນາ ກຕປາປໂຕ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ວາ ສມ຺ປຣາເຍ ວາ ຠຍໍ ອາຣາເຘຕິ ປຏິລຠຕີຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ ວນໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ຄາມວາສິຈີວຣວຑ຺ຒເກເນສ ວຎ຺ຈິໂຕ, ອຕີເຕປິ ວຎ຺ຈິໂຕເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂສ ພໂກ ເຊຕວນວາສີ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ ອໂຫສິ, ກກ຺ກຏໂກ ຄາມວາສີ ຈີວຣວຑ຺ຒໂກ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໓໙] ໙. ນນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມຎ຺ເຎ ໂສວຓ຺ຓໂຍ ຣາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ສຸພ຺ພໂຈ ອໂຫສິ ວຈນກ຺ຂໂມ, ເຖຣສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນຸສ຺ສາເຫນ ອຸປກາຣໍ ກໂຣຕິ. ອເຖກໍ ສມຍໍ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓາຄິຣິຊນປທໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕຕ຺ຖ ຄຕກາເລ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວຈນໍ ນ ກໂຣຕິ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິທໍ ນາມ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ເຖຣສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ ໂຫຕິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ນ ຊານາຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ເຊຕວນໍ ອາຄໂຕ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຖຣສ຺ສ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ຕາທິໂສວ ຊາໂຕ. ເຖໂຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ເອໂກ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສເຕນ ກີຕທາໂສ ວິຍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ‘ອິທໍ ນາມ ກໂຣຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຏິປກ຺ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຍໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ເອວໍສີໂລ, ປຸພ຺ເພເປສ ເອກໍ ຐານໍ ຄໂຕ ສເຕນ ກີຕທາໂສ ວິຍ ໂຫຕິ. ເອກໍ ຐານໍ ຄໂຕ ປຏິປກ຺ໂຂ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກຸຏຸມ຺ພິຍກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ເສໂກ ສຫາຍໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ສຍໍ ມຫລ຺ລໂກ, ຠຣິຍາ ປນສ຺ສ ຕຣຸຓີ. ສາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິລຠິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ ຕຣຸຓຕ຺ຕາ ມມຈ຺ຈເຍນ ກຎ຺ຈິເທວ ປຸຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິມໍ ຘນໍ ວິນາເສຍ຺ຍ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ນ ທເທຍ຺ຍ, ຍໍນູນາຫໍ ອິມໍ ຘນໍ ປຖວິຄຕໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຆເຣ ນນ຺ທໍ ນາມ ທາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕໍ ຘນໍ ນິທຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ນນ຺ທ, ອິມໍ ຘນໍ ມມຈ຺ຈເຍນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ມາ ຈ ນໍ ປຣິຈ຺ຈຊສີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ.

ປຸຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຕວ ປິຕາ ນນ຺ທໍ ທາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘນໍ ນິເຘສິ, ຕໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ນນ຺ທໍ ອາຫ – ‘‘ມາຕຸລ, ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຣາ ຘນໍ ນິທຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິໍ ຕໍ ນິທຫິຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອຣຎ຺ເຎ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ກຸທ຺ທາລປິຏກໍ ອາທາຍ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ມາຕຸລ, ຘນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ນນ຺ໂທ ອາຣຸຍ຺ຫ ຘນມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ຘນໍ ນິສ຺ສາຍ ມານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ ທາສິປຸຕ຺ຕ ເຈຏກ, ກຸໂຕ ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຘນ’’ນ຺ຕິ ກຸມາຣໍ ອກ຺ໂກສຕິ. ກຸມາໂຣ ຕສ຺ສ ຜຣຸສວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອສຸຓນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ນນ຺ໂທ ຕເຖວ ອກ຺ໂກສຕິ. ກຸມາໂຣ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຜຣຸສວຈນໍ ອວຕ຺ວາວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທາໂສ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘ຘນໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປນ ມໍ ອກ຺ໂກສຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ນ ຊານາມິ, ອຕ຺ຖິ ໂຂ ປນ ເມ ປິຕຸ ສຫາໂຍ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ, ຕໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຕາຕ, ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຍສ຺ມິໍ ເຕ, ຕາຕ, ຐາເນ ຐິໂຕ ນນ຺ໂທ ອກ຺ໂກສຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ປິຕຸ ສນ຺ຕກໍ ຘນໍ, ຕສ຺ມາ ຍທາ ເຕ ນນ຺ໂທ ອກ຺ໂກສຕິ, ຕທາ ນໍ ‘ເອຫິ ເຣ ທາສ, ກິໍ ອກ຺ໂກສສີ’ຕິ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທາສໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຘນໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໙. ‘‘ມຎ຺ເຎ ໂສວຓ຺ຓໂຍ ຣາສິ, ໂສວຓ຺ຓມາລາ ຈ ນນ຺ທໂກ;

ຍຕ຺ຖ ທາໂສ ອາມຊາໂຕ, ຐິໂຕ ຖຸລ຺ລານິ ຄຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ເຎຕິ ເອວໍ ອຫໍ ຊານາມິ. ໂສວຓ຺ຓໂຍຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ວຓ຺ໂຓ ເອເຕສນ຺ຕິ ໂສວຓ຺ຓານິ. ການິ ຕານິ? ຣຊຕມຓິກຎ຺ຈນປວາຬາທີນິ ຣຕນານິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐາເນ ສພ຺ພາເນຕານິ ‘‘ສຸວຓ຺ຓານີ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕານິ, ເຕສໍ ຣາສິ ໂສວຓ຺ຓໂຍ ຣາສິ. ໂສວຓ຺ຓມາລາ ຈາຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ປິຕຸສນ຺ຕກາ ສຸວຓ຺ຓມາລາ ຈ ເອຕ຺ເຖວາຕິ ມຎ຺ຎາມິ. ນນ຺ທໂກ ຍຕ຺ຖ ທາໂສຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ ນນ຺ທໂກ ທາໂສ. ອາມຊາໂຕຕິ ‘‘ອາມ, ອຫໍ ໂວ ທາສີ’’ຕິ ເອວໍ ທາສພ຺ຍໍ ອຸປຄຕາຍ ອາມທາສິສງ຺ຂາຕາຍ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ໂຕ. ຐິໂຕ ຖຸລ຺ລານິ ຄຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ໂສ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ ຖຸລ຺ລານິ ຜຣຸສວຈນານິ ວທຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຘນໍ, ເອວໍ ອຫໍ ຕໍ ມຎ຺ຎາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸມາຣສ຺ສ ຘນຄ຺ຄຫຓູປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິ.

ກຸມາໂຣ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນນ຺ທໍ ອາທາຍ ນິຘິຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໍ ຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພເປສ ເອວໍສີໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ນນ຺ໂທ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕກຸຏຸມ຺ພິໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໔໐] ໑໐. ຂທິຣງ຺ຄາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາມໍ ປຕາມິ ນິຣຍນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຫິ ວິຫາຣເມວ ອາຣພ຺ຠ ຈຕຸປຎ຺ຎາສໂກຏິຘນໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ວິກິຣິຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຣຕນສຎ຺ຎເມວ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຣິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ເທວສິກໍ ຕີຓິ ມຫາອຸປຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉຕິ. ປາໂຕວ ເອກວາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຕປາຕຣາໂສ ເອກວາຣໍ, ສາຍນ຺ເຫ ເອກວາຣໍ. ອຎ຺ຎານິປິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣຸປຏ຺ຐານານິ ໂຫນ຺ຕິເຍວ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອາທາຍ ອາຄໂຕຕິ ສາມເຓຣາ ວາ ທຫຣາ ວາ ຫຕ຺ຖມ຺ປິ ເມ ໂອໂລເກຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ຄຕປຸພ຺ໂພ. ປາໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍາຄຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ກຕປາຕຣາໂສ ສປ຺ປິນວນີຕມຘຸຜາຓິຕາທີນິປິ, ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຄນ຺ຘມາລາວຕ຺ຖາທິຫຕ຺ໂຖຕິ. ເອວໍ ທິວເສ ທິວເສ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈາເຄ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ.

ພຫູ ໂວຫາຣູປຊີວິໂນປິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ຘນໍ ອິຓໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕ ມຫາເສຏ຺ຐິ ນ ອາຫຣາເປຕິ. ອຎ຺ຎາ ປນສ຺ສ ກຸລສນ຺ຕກາ ອຏ຺ຐາຣສ ໂກຏິໂຍ ນທີຕີເຣ ນິທຫິຕ຺ວາ ຐປິຕາ ອຈິຣວໂຕທເກນ ນທີກູເລ ຠິນ຺ເນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐາ, ຕາ ຍຖາປິຫິຕລຎ຺ຉິ ຕາວ ໂລຫຈາຏິໂຍ ອຓ຺ຑວກຸຈ຺ຉິຍໍ ປວຏ຺ຏນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ເຄເຫ ປນສ຺ສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ນິພທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ຫິ ເຄຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕຸມຫາປເຖ ຂຕໂປກ຺ຂຣຓິສທິສໍ, ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ມາຕາປິຕຸຏ຺ຐາເນ ຐິຕໍ. ເຕນສ຺ສ ຆຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ຄຈ຺ຉຕິ, ອສີຕິມຫາເຖຣາປິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ. ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ຈ ປມາຓໍ ນຕ຺ຖິ. ຕໍ ປນ ຆຣໍ ສຕ຺ຕຠູມກໍ ສຕ຺ຕທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກປຏິມຓ຺ຑິຕໍ, ຕສ຺ສ ຈຕຸຕ຺ເຖ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ເອກາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ເທວຕາ ວສຕິ, ສາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິມາເນ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອສີຕິມຫາເຖເຣສຸປິ ອວເສສຕ຺ເຖເຣສຸປິ ປວິສນ຺ເຕສຸ ຈ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ ຈ ຕເຖວ ກໂຣຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສມເຓ ໂຄຕເມ ຈ ສາວເກສຸ ຈສ຺ສ ອິມໍ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ເຕສຸ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິຈ຺ຈກາລໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ. ຍຖາ ອິເມ ເອຕໍ ຆຣໍ ນ ປວິສນ຺ຕິ, ຕຖາ ມຍາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ສຍນູປຄຕສ຺ເສວ ມຫາກມ຺ມນ຺ຕິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ຈຕຸຕ຺ຖທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ເຫ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ກິຣິຍໍ ນ ປສ຺ສຖ, ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຉິມກາລໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ຘນໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍເຍວ ປູເຊຕິ, ເນວ ວຓິຊ຺ຊໍ ປໂຍເຊຕິ, ນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປຏ຺ຐເປຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເສຏ຺ຐິໍ ຕຖາ ໂອວທຖ, ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ກໂຣຕິ. ຍຖາ ຈ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສສາວໂກ ອິມໍ ຆຣໍ ນ ປວິສຕິ, ຕຖາ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ ‘‘ພາລເທວເຕ, ເສຏ຺ຐິ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ນິຍ຺ຍານິເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂສ ສເຈ ມໍ ຈູຬາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສຕິ, ເນວາຫໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ’’ນ຺ຕິ. ສາ ປຸເນກທິວສໍ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ໂອວທິ, ໂສປິ ຕໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕຊ຺ເຊສິ. ເສຏ຺ຐິນາ ປນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍເຍວ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ເສຏ຺ຐິໂນປິ ນິຣນ຺ຕຣໍ ທານໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ໂວຫາເຣ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ອາເຍ ມນ຺ທີຠູເຕ ຘນໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ທາລິທ຺ທິຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິໂຠຄສາຏກສຍນໂຠຊນານິປິ ປຸຣາຓສທິສານິ ນ ຠວິໍສຸ. ເອວໍຠູໂຕປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ເທຕິ, ປຓີຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ທີຍຕິ ປນ ເຕ, ຄຫປຕິ, ກຸເລ ທານ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ທີຍຕິ, ຠນ຺ເຕ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ກຓາຊກໍ ພິລງ຺ຄທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຄຫປຕິ, ‘ລູຂໍ ທານໍ ເທມີ’ຕິ ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ໂກຈຍິຕ຺ຖ. ຈິຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ປຓີເຕ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວການໍ ທິນ຺ນທານໍ ລູຂໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ວິປາກມຫນ຺ຕຕ຺ຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ປຓີຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ທານໍ ລູຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ເຈຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ –

‘‘ນຕ຺ຖິ ຈິຕ຺ເຕ ປສນ຺ນມ຺ຫິ, ອປ຺ປກາ ນາມ ທກ຺ຂິຓາ;

ຕຖາຄເຕ ວາ ສມ຺ພຸທ຺ເຘ, ອຖ ວາ ຕສ຺ສ ສາວເກ. (ວິ. ວ. ໘໐໔);

‘‘ນ ກິຣຕ຺ຖິ ອໂນມທສ຺ສິສຸ, ປາຣິຈຣິຍາ ພຸທ຺ເຘສຸ ອປ຺ປກາ;

ສຸກ຺ຂາຍ ອໂລຓິກາຍ ຈ, ປສ຺ສ ຜລໍ ກຸມ຺ມາສປິຓ຺ຑິຍາ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ນໍ ອາຫ ‘‘ຄຫປຕິ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ລູຂໍ ທານໍ ທທມາໂນ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ອຣິຍປຸຄ຺ຄລານໍ ເທສິ, ອຫໍ ເວລາມກາເລ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອຸນ຺ນງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ທທມາໂນ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ ເອໂກຆປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຍ ຈ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍມາໂນ ຕິສຣຓຄຕໍ ວາ ປຎ຺ຈສີລຣກ຺ຂນກໍ ວາ ກຎ຺ຈິ ນາລຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍປຸຄ຺ຄລາ ນາມ ເອວໍ ທຸລ຺ລຠາ. ຕສ຺ມາ ‘ລູຂໍ ເມ ທານ’ນ຺ຕິ ມາ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ໂກຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເວລາມສຸຕ຺ຕໍ (ອ. ນິ. ໙.໒໐) ກເຖສິ.

ອຖ ໂຂ ສາ ເທວຕາ ອິສ຺ສຣກາເລ ເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸມ຺ປິ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ອິທານາຍໍ ທຸຄ຺ຄຕຕ຺ຕາ ມມ ວຈນໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈຕຸຕ຺ຖທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ, ເທວຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖມາຄຕາສີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ໂອວາທໍ ກເຖຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກເຖຫີ’’ຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉິມກາລໍ ນ ຈິນ຺ເຕສິ, ປຸຕ຺ຕຘີຕໂຣ ນ ໂອໂລເກສິ, ສມຓສ຺ສ ເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ສາສເນ ພຫຸໍ ຘນໍ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓໍ, ໂສ ຕ຺ວໍ ອຕິເວລໍ ຘນວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ ວາ ວຓິຊ຺ຊາທິກມ຺ມານໍ ອກຣເຓນ ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຊາໂຕ, ເອວໍຠູໂຕປິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນ ມຸຎ຺ຈສິ, ອຊ຺ຊປິ ເຕ ສມຓາ ຆຣໍ ປວິສນ຺ຕິເຍວ. ຍໍ ຕາວ ເຕຫິ ນີຕໍ, ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ປຈ຺ຈາຫຣາເປຕຸໍ, ຄຫິຕໍ ຄຫິຕເມວ ໂຫຕຸ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ສຍຎ຺ຈ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ມາ ຄມິຕ຺ຖ, ສາວການຎ຺ຈສ຺ສ ອິມໍ ຆຣໍ ປວິສິຕຸໍ ມາ ອທາສິ, ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ອໂນໂລເກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ໂວຫາເຣ ຈ ວຓິຊ຺ຊຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຫີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂສ ເອວມາຫ ‘‘ອຍໍ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ທາຕພ຺ພໂອວາໂທ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕາທິສານໍ ເທວຕານໍ ສເຕນປິ ສຫສ຺ເສນປິ ສຕສຫສ຺ເສນປິ ອກມ຺ປນີໂຍ ອຫໍ ທສພເລນ ກໂຕ. ມມ ຫິ ສທ຺ຘາ ສິເນຣຸ ວິຍ ອຈລາ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ, ມຍາ ນິຍ຺ຍານິເກ ຣຕນສາສເນ ຘນໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕໍ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຖິຕໍ, ພຸທ຺ຘສາສເນ ປຫາໂຣ ທິນ຺ໂນ, ເອວຣູປາຍ ອນາຈາຣາຍ ທຸສ຺ສີລາຍ ກາຬກຓ຺ຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕຍາ ມມ ເອກເຄເຫ ວສນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສີຆໍ ມມ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉາຕິ.

ສາ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ‘‘ເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນຄຣປຣິຄ຺ຄາຫກເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ເກນຏ຺ເຐນ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ສາມິ, ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິໍ, ໂສ ມໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ, ມໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕຍາ ເສຏ຺ຐິ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຆຸປຏ຺ຐານໍ ມາ ກຣິ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຆຣປ຺ປເວສນໍ ມາ ອທາສີ’’ຕິ ‘‘ເອວໍ ເມ ວຸຕ຺ໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຍາ ວຸຕ຺ຕໍ, ສາສເນ ປຫາໂຣ ທິນ຺ໂນ, ‘‘ອຫໍ ຕໍ ອາທາຍ ເສຏ຺ຐິໂນ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫາມີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ສງ຺ຄຫໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຣາຊານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ເຕຫິປິ ຕເຖວ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສກ຺ກໍ ເທວຣາຊໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ເທວ, ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ທາຣເກ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ອນາຖາ ວິຈຣາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສິຣິຍາ ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ທາເປຖາ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ຍາຈິ. ໂສປິ ນໍ ອາຫ ‘‘ຕຍາ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຕໍ, ຊິນສາສເນ ປຫາໂຣ ທິນ຺ໂນ, ອຫມ຺ປິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອກໍ ປນ ເຕ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຂມນູປາຍໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ກເຖຫີ’’ຕິ. ມຫາເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຓ຺ເຓ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂ຺ຍໍ ຘນໍ ຄຫິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ອາຍຸຕ຺ຕກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຎ຺ຈິ ອຊານາເປຕ຺ວາ ຕານິ ປຓ຺ຓານິ ອາທາຍ ກຕິປເຍຫິ ຍກ຺ຂຕຣຸເຓຫິ ປຣິວາຣິຕາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ປຓ຺ຓໍ, ເອເກນ ເລຂນິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຄຫມຊ຺ເຌ ຐິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂານຸຠາເວນ ເຕ ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຓປຓ຺ຓໍ, ອມ຺ຫາກໍ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣກາເລ ຕຸມ຺ເຫ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫ, ອິທານິ ທຸຄ຺ຄໂຕ ຊາໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຄຫິຕກຫາປຓານິ ເທຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂານຸຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສພ຺ພາປິ ຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ສາເຘຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐເກ ປູເຣຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອຈິຣວຕິນທີຕີເຣ ນິທຫິຕໍ ຘນໍ ນທີກູເລ ຠິນ຺ເນ ສມຸທ຺ທໍ ປວິຏ຺ຐໍ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐເກ ປູເຣຕ຺ວາ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ອສ຺ສາມິກໍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິມຕ຺ຕເມວ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐເກ ປູເຣຫິ, ອິມາຫິ ຈຕຸປຎ຺ຎາສໂກຏີຫິ ອິມໍ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐກປູຣກໍ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ມຫາເສຏ຺ຐິໍ ຂມາເປຫີຕິ.

ສາ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສພ຺ພໍ ຘນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐເກ ປູເຣຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ເຕ ມຫາເສຏ຺ຐິ ຈຕຸຕ຺ຖທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ອຘິວຕ຺ຖາ ອນ຺ຘພາລເທວຕາ, ມຍາ ມຫາໂມຫມູຬ຺ຫາຍ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອຊານິຕ຺ວາ ປຸຣິເມສຸ ທິວເສສຸ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ກຖິຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເມ ໂທສໍ ຂມຖ. ສກ຺ກສ຺ສ ຫິ ເມ ເທວຣາຊສ຺ສ ວຈເນນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຓໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ໂກຏິໂຍ, ສມຸທ຺ທໍ ຄຕາ ອຏ຺ຐາຣສ ໂກຏິໂຍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອສ຺ສາມິກຘນສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສ ໂກຏິໂຍຕິ ຈຕຸປຓ຺ຓາສ ໂກຏິໂຍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຸຈ຺ຉໂກຏ຺ຐກປູຣເຓນ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕໍ, ເຊຕວນວິຫາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຕຘນໍ ສພ຺ພໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕໍ, ວສນຏ຺ຐານໍ ອລຠມານາ ກິລມາມິ, ມຍາ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ກຖິຕໍ ມນສິ ອກຕ຺ວາ ຂມຖ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ອາຫ.

ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ເທວຕາ ‘ທຓ຺ຑກມ຺ມຎ຺ຈ ເມ ກຕ’ນ຺ຕິ ວທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຈ ໂທສໍ ປຏິຊານາຕິ, ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ວິເນຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸເຓ ຊານາເປສ຺ສຕິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ນໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມ, ເທວເຕ, ສເຈສິ ມໍ ຂມາເປຕຸກາມາ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ມໍ ຂມາເປຫີ’’ຕິ. ສາຘຸ ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ປນ ມໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປາໂຕວ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາຍ ກຕກມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ, ຄຫປຕິ, ປາປປຸຄ຺ຄໂລປິ ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ຕາວ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ປາປໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຕທາ ປາປເມວ ປສ຺ສຕິ. ຠທ຺ຣປຸຄ຺ຄໂລປິ ຍາວ ຠທ຺ຣໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ, ຕາວ ປາປານິ ປສ຺ສຕິ. ຍທາ ປນສ຺ສ ຠທ຺ຣໍ ປຈ຺ຈຕິ, ຕທາ ຠທ຺ຣເມວ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຘມ຺ມປເທ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ປາໂປປິ ປສ຺ສຕີ ຠທ຺ຣໍ, ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕີ ປາປໍ, ອຖ ປາໂປ ປາປານິ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ຠທ຺ໂຣປິ ປສ຺ສຕີ ປາປໍ, ຍາວ ຠທ຺ຣໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕີ ຠທ຺ຣໍ, ອຖ ຠທ຺ໂຣ ຠທ຺ຣານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໑໙-໑໒໐);

ອິມາສຎ຺ຈ ປນ ຄາຖານໍ ປຣິໂຍສາເນ ສາ ເທວຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຈກ຺ກງ຺ກິເຕສຸ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ, ຠນ຺ເຕ, ຣາຄຣຕ຺ຕາຍ ໂທສປທຸຏ຺ຐາຍ ໂມຫມູຬ຺ຫາຍ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຸເຓ ອຊານນ຺ຕິຍາ ປາປກໍ ວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເມ ຂມຖາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ມຫາເສຏ຺ຐິມ຺ປິ ຂມາເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ກເຖສິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເທວຕາ ‘ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານາທີນິ ມາ ກໂຣຫີ’ຕິ ວາຣຍມານາປິ ມໍ ວາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ‘ທານໍ ນ ທາຕພ຺ພ’ນ຺ຕິ ອິມາຍ ວາຣິຍມາໂນປຫໍ ທານໍ ອທາສິເມວ, ນູນ ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ຄຸໂຓ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ ຄຫປຕິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ອຣິຍສາວໂກ ອຈລສທ຺ໂຘ ວິສຸທ຺ຘທສ຺ສໂນ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອິມາຍ ອປ຺ເປສກ຺ຂເທວຕາຍ ວາເຣນ຺ຕິຍາ ອວາຣິຕຠາໂວ ນ ອຈ຺ຉຣິໂຍ. ຍໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ອປຣິປກ຺ກຎາເຓ ຐິຕາ ກາມາວຈຣິສ຺ສເຣນ ມາເຣນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘ສເຈ ທານໍ ທສ຺ສສິ, ອິມສ຺ມິໍ ນິຣເຍ ປຈ຺ຈິສ຺ສສີ’ຕິ ອສີຕິຫຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘ມາ ທານໍ ອທາສີ’ຕິ ວາຣິຕາປິ ປທຸມກຓ຺ຓິກາມຊ຺ເຌ ຐຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ, ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ສຸຂູປກຣເຓຫິ ເທວກຸມາໂຣ ວິຍ ສໍວຑ຺ຒິຍມາໂນ ອນຸກ຺ກເມນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສກາເລເຍວ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ນຄຣທ຺ວາເຣສຸ ຈຕສ຺ໂສ ທານສາລາໂຍ, ມຊ຺ເຌ ນຄຣສ຺ສ ເອກໍ, ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣ ເອກນ຺ຕິ ຉ ທານສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ເທຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ປາຕຣາສເວລາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣເສ ມນຸຎ຺ຎໂຠຊເນ ອຸປນີຍມາເນ ເອໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ສຕ຺ຕາຫຈ຺ຈເຍນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອໂນຕຕ຺ຕທເຫ ມຸຂໂຘວນໍ ກຕ຺ວາ ມໂນສິລາຕເລ ຐິໂຕ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາສທິສໍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິມຍມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠຕ຺ເຕ ອຸປນີຕມຕ຺ເຕ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຣິກມ຺ມກາຣກໍ ໂອໂລເກສິ. ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ສາມີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍ຺ຍສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມາໂຣ ປາປິມາ ວິກມ຺ປມາໂນ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຍໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຫາຣໍ ລຠິ, ອຊ຺ຊ ອລຠມາໂນ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອິມຎ຺ຈ ວິນາເສສ຺ສາມິ, ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ທານນ຺ຕຣາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸໍ ນິມ຺ມິນິ. ສາ ຂທິຣງ຺ຄາຣປຸຓ຺ຓາ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາ ອວີຈິມຫານິຣໂຍ ວິຍ ຂາຍິຕ຺ຖ. ຕໍ ປນ ມາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ປຕ຺ຕາຫຣຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉມາໂນ ປຸຣິໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ນິວຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຍໍ ສາມິ ອນ຺ຕຣວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ມຫຕີ ອງ຺ຄາຣກາສຸ ສມ຺ປຊ຺ຊລິຕາ ສໂຊຕິຠູຕາຕິ. ອຖຎ຺ໂຎ ອຖຎ຺ໂຎຕິ ເອວໍ ອາຄຕາຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຠຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເວເຄນ ປລາຍິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ທານນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸກາໂມ ວສວຕ຺ຕີ ມາໂຣ ອຸຍ຺ຍຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ໂຂ ປນ ຊານາຕິ ມາຣສເຕນ ມາຣສຫສ຺ເສນປິ ມຍ຺ຫໍ ອກມ຺ປິຍຠາວໍ, ອຊ຺ຊ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ວາ ມາຣສ຺ສ ວາ ພລມຫນ຺ຕຕໍ, ອານຸຠາວມຫນ຺ຕຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຍຖາສຊ຺ຊິຕເມວ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ສຍໍ ອາທາຍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອງ຺ຄາຣກາສຸຕເຏ ຐຕ຺ວາ ອາກາສໍ ອຸລ຺ໂລເກຕ຺ວາ ມາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ, ມາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ອງ຺ຄາຣກາສຸ ຕຍາ ນິມ຺ມິຕາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິມຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕວ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຈ ຊີວິຕນາສນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເນວ ເຕ ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ທານສ຺ສ ອນ຺ຕຣາຍໍ, ນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍໍ ກາຕຸໍ ທສ຺ສາມິ, ອຊ຺ຊ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາ ພລມຫນ຺ຕຕໍ, ອານຸຠາວມຫນ຺ຕຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອງ຺ຄາຣກາສຸຕເຏ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘ ອຫໍ ອິມິສ຺ສາ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ອໂຘສີໂສ ປຕມາໂນປິ ນ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມິ, ເກວລໍ ຕຸມ຺ເຫ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໐. ‘‘ກາມໍ ປຕາມິ ນິຣຍໍ, ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອວໍສິໂຣ;

ນານຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຫນ຺ທ ປິຓ຺ຑໍ ປຏິຄ຺ຄຫາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ຠນ຺ເຕ, ປຈ຺ເຈກວຣພຸທ຺ຘ ສເຈປຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ໂຕ ເອກໍເສເນວ ອິມໍ ນິຣຍໍ ອຸທ຺ຘໍປາໂທ ອວໍສິໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປຕາມິ, ຕຖາປິ ຍທິທໍ ອທານຎ຺ຈ ອສີລຎ຺ຈ ອຣິເຍຫິ ອກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຣິເຍຫິ ຈ ກຕ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ‘‘ອນຣິຍ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ນ ຕໍ ອນຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຫນ຺ທ ອິມໍ ມຍາ ທີຍມານໍ ປິຓ຺ຑໍ ປຏິຄ຺ຄຫ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຫນ຺ທາຕິ ໂວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫສມາທາເນນ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອງ຺ຄາຣກາສຸມຕ຺ຖເກນ ປກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຕາວເທວ ອສີຕິຫຕ຺ຖຄມ຺ຠີຣາຍ ອງ຺ຄາຣກາສຸຍາ ຕລໂຕ ອຸປຣູປຣິຊາຕໍ ສຕປຕ຺ຕປຸປ຺ຜິຕໍ ເອກໍ ມຫາປທຸມໍ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ມຫາຕຸມ຺ພມຕ຺ຕາ ເຣຓຸ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ສຸວຓ຺ຓຈຸຓ຺ຓສໂມກິຓ຺ຓມິວ ອກາສິ. ໂສ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ຐຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ຂິປິຕ຺ວາ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫາຊນສ຺ສ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາຣໍ ວລາຫກປນ຺ຕິໍ ມທ຺ທມາໂນ ວິຍ ຫິມວນ຺ຕເມວ ຄໂຕ. ມາໂຣປິ ປຣາຊິໂຕ ໂທມນສ຺ສໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ຐິຕໂກວ ມຫາຊນສ຺ສ ທານສີລສໍວຓ຺ຓເນນ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາຊເນນ ປຣິວຸໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນເມວ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນຍິທໍ, ຄຫປຕິ, ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍ ທສ຺ສນສມ຺ປນ຺ໂນ ເອຕຣຫິ ເທວຕາຍ ນ ກມ຺ປິໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ກຕເມວ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕຕ຺ເຖວ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ມາຣໍ ປຣາເຊຕ຺ວາ ປທຸມກຓ຺ຓິກາຍ ຐຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕທາຍໂກ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຂທິຣງ຺ຄາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.