໓. ກຸຣຸງ຺ຄວຄ຺ໂຄ

[໒໑] ໑. ກຸຣຸງ຺ຄມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຎາຕເມຕໍ ກຸຣຸງ຺ຄສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຆາຕນຕ຺ຖາຍ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ປໂຍເຊສິ, ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ, ຘນປາລໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ສພ຺ພຖາປິ ທສພລສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕີຕິ ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາມ຺ຫາຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມມ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ມມ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ນ ຈ ປນ ມໍ ວຘິຕຸໍ ອສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຜລານິ ຂາທນ຺ໂຕ ວສຕິ. ໂສ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ຜລສມ຺ປນ຺ເນ ເສປຓ຺ຓິຣຸກ຺ເຂ ເສປຓ຺ຓິຜລານິ ຂາທຕິ. ອເຖໂກ ຄາມວາສີ ອຏ຺ຏກລຸທ຺ທໂກ ຜລຣຸກ຺ຂມູເລສຸ ມິຄານໍ ປທານິ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ອຸປຣິຣຸກ຺ເຂ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສີທິຕ຺ວາ ຜລານິ ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕາຄເຕ ມິເຄ ສຕ຺ຕິຍາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເຕສໍ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປທວຬຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ເສປຓ຺ຓິຣຸກ຺ເຂ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕິໍ ອາທາຍ ວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຏເກ ນິສີທິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປາໂຕວ ວສນຏ຺ຐານາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ເສປຓ຺ຓິຜລານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄມ຺ມ ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ສຫສາວ ອປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ກທາຈິ ອຏ຺ຏກລຸທ຺ທກາ ຣຸກ຺ເຂສຸ ອຏ຺ຏກໍ ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອວຣູໂປ ອຸປທ຺ທໂວ’’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ພາຫິຣໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ.

ລຸທ຺ທໂກປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຏເກ ນິສິນ຺ໂນວ ເສປຓ຺ຓິຜລານິ ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາເຕສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມານິ ຜລານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຣໂຕ ປຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອຸປຣິ ລຸທ຺ທໂກ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸລ຺ໂລເກນ຺ໂຕ ລຸທ຺ທກໍ ທິສ຺ວາ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ຣຸກ຺ຂ-ປຸພ຺ເພ ຕ຺ວໍ ໂອລມ຺ພກໍ ຈາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸຊຸກເມວ ຜລານິ ປາເຕສິ, ອຊ຺ຊ ປນ ເຕ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ໂມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ໂຕ, ເອວໍ ຕຍາ ຣຸກ຺ຂຘມ຺ເມ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ເຕ ອຫມ຺ປິ ອຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາຫາຣໍ ປຣິເຍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໑. ‘‘ຎາຕເມຕໍ ກຸຣຸງ຺ຄສ຺ສ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ເສປຓ຺ຓິ ເສຍ຺ຍສິ;

ອຎ຺ຎໍ ເສປຓ຺ຓິ ຄຈ຺ຉາມິ, ນ ເມ ເຕ ຣຸຈ຺ຈເຕ ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຎາຕນ຺ຕິ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ເອຕນ຺ຕິ ອິທໍ. ກຸຣຸງ຺ຄສ຺ສາຕິ ກຸຣຸງ຺ຄມິຄສ຺ສ. ຍໍ ຕ຺ວໍ ເສປຓ຺ຓິ ເສຍ຺ຍສີຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ອມ຺ໂຠ ເສປຓ຺ຓິຣຸກ຺ຂ ປຸຣໂຕ ຜລານິ ປາຕຍມາໂນ ເສຍ຺ຍສິ ວິເສຍ຺ຍສິ ວິສິຓ຺ຓຜໂລ ໂຫສິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ກຸຣຸງ຺ຄມິຄສ຺ສ ປາກຏໍ ຊາຕໍ. ນ ເມ ເຕ ຣຸຈ຺ຈເຕ ຜລນ຺ຕິ ເອວໍ ຜລໍ ທທມານາຍ ນ ເມ ຕວ ຜລໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຕິຏ຺ຐ ຕ຺ວໍ, ອຫໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ອຄມາສິ.

ອຖສ຺ສ ລຸທ຺ທໂກ ອຏ຺ຏເກ ນິສິນ຺ໂນວ ສຕ຺ຕິໍ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ວິຣທ຺ໂຘ ທານິມ຺ຫິ ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ອາຫ ‘‘ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ອິທານີສິ ກິຎ຺ຈາປິ ມໍ ວິຣທ຺ໂຘ, ອຏ຺ຐ ປນ ມຫານິຣເຍ ໂສຬສອຸສ຺ສທນິຣເຍ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທີນິ ຈ ກມ຺ມກາຣຓານິ ອວິຣທ຺ໂຘເຍວາສີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິໍ ຄໂຕ, ລຸທ຺ໂທປິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມມ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ນ ຈ ປນ ມໍ ວຘິຕຸໍ ອສກ຺ຂີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຏ຺ຏກລຸທ຺ທໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ກຸຣຸງ຺ຄມິໂຄ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸຣຸງ຺ຄມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໒໒] ໒. ກຸກ຺ກຸຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍ ກຸກ຺ກຸຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ຠທ຺ທສາລຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ອິທໍ ປນ ວຕ຺ຖຸໍ ປຕິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຖາຣູປໍ ກມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ກຸກ຺ກຸຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອເນກສຕກຸກ຺ກຸຣປຣິວຸໂຕ ມຫາສຸສາເນ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ເສຕສິນ຺ຘວຍຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວສຠາຄໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ຣຖວຣຕ຺ຕໍ ຍຖານທ຺ຘເມວ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຐປຍິໍສຸ, ໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ຕິນ຺ໂຕ. ອຸປຣິປາສາທໂຕ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນຂາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ນທ຺ຘິຎ຺ຈ ຂາທິໍສຸ. ປຸນທິວເສ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ເທວ, ນິທ຺ຘມນມຸເຂນ ສຸນຂາ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຖສ຺ສ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ນທ຺ຘິຎ຺ຈ ຂາທິໍສູ’’ຕິ. ຣາຊາ ສຸນຂານໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ສຸນເຂ ຆາເຕຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸນຂານໍ ມຫາພ຺ຍສນໍ ອຸທປາທິ. ເຕ ທິຏ຺ຐິທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ຆາຕິຍມານາ ປລາຍິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘ຕຸມ຺ເຫ ພຫູ ສນ຺ນິປຕິຕາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ‘‘ອນ຺ເຕປຸເຣ ກິຣ ຣຖສ຺ສ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ນທ຺ຘິ ຈ ສຸນເຂຫິ ຂາທິຕາ’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ຣາຊາ ສຸນຂວຘໍ ອາຓາເປສິ, ພຫູ ສຸນຂາ ວິນສ຺ສນ຺ຕິ, ມຫາຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອາຣກ຺ຂຏ຺ຐາເນ ພຫິ ສຸນຂານໍ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ, ອນ຺ໂຕຣາຊນິເວສເນ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນຂານເມວ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິທານິ ປນ ໂຈຣານໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອໂຈຣາ ມຣຓໍ ລຠນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ໂຈເຣ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຎາຕເກ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ໂວ ອຠຍໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ຍາວ ຣາຊານໍ ປສ຺ສາມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຖາ’’ຕິ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຠາວນໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອຸປຣິ ເລຑ຺ຑຸໍ ວາ ມຸຄ຺ຄຣໍ ວາ ມາ ໂກຈິ ຂິປິຕຸໍ ອຸສ຺ສຫີ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ເອກໂກວ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ເອກສຕ຺ໂຕປິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນາມ ນາໂຫສິ. ຣາຊາປິ ສຸນຂວຘໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊປຸຣິສາ ນີຫຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ, ຣາຊາ ປນ ວາເຣສິ.

ໂສ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ ກຸກ຺ກຸເຣ ມາຣາເປຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ມາຣາເປມຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂກ ເນສໍ ອປຣາໂຘ ນຣິນ຺ທາ’’ຕິ? ‘‘ຣຖສ຺ສ ເມ ປຣິວາຣຈມ຺ມຎ຺ຈ ນທ຺ຘິຎ຺ຈ ຂາທິໍສູ’’ຕິ. ‘‘ເຍ ຂາທິໍສຸ, ເຕ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມາ’’ຕິ. ‘‘‘ອິເມ ນາມ ຈມ຺ມຂາທກໂຈຣາ’ຕິ ຕຖໂຕ ອຊານິຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນເຍວ ມາຣາປນໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຣຖຈມ຺ມສ຺ສ ກຸກ຺ກຸເຣຫິ ຂາທິຕຕ຺ຕາ ‘ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ສພ຺ເພວ ມາເຣຖາ’ຕິ ສຸນຂວຘໍ ອາຓາເປສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂວ ມນຸສ຺ສາ ສພ຺ເພວ ກຸກ຺ກຸເຣ ມາເຣນ຺ຕິ, ອຸທາຫຸ ມຣຓໍ ອລຠນ຺ຕາປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ, ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ໂກເລຍ຺ຍກາ ມຣຓໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ ອິທາເນວ ຕຸມ຺ເຫ ‘‘ຣຖຈມ຺ມສ຺ສ ກຸກ຺ກຸເຣຫິ ຂາທິຕຕ຺ຕາ ‘ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ສພ຺ເພວ ມາເຣຖາ’ຕິ ສຸນຂວຘໍ ອາຓາເປສິ’’ນ຺ຕິ ອໂວຈຸຕ຺ຖ, ອິທານິ ປນ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ໂກເລຍ຺ຍກາ ມຣຓໍ ນ ລຠນ຺ຕີ’’ຕິ ວເທຖ. ‘‘ນນຸ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ເຫ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄຕິຄມນໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອຄຕິຄມນຎ຺ຈ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ນ ຈ ຣາຊຘມ຺ໂມ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ກາຣຓຄເວສເກນ ຕຸລາສທິເສນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທານິ ຈ ໂກເລຍ຺ຍກາ ມຣຓໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ທຸພ຺ພລສຸນຂາວ ລຠນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ນາຍໍ ສພ຺ພສຸນຂຆຈ຺ຈາ, ທຸພ຺ພລຆາຕິກາ ນາເມສາ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ກໂຣຖ, ນາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒. ‘‘ເຍ ກຸກ຺ກຸຣາ ຣາຊກຸລມ຺ຫິ ວທ຺ຘາ, ໂກເລຍ຺ຍກາ ວຓ຺ຓພລູປປນ຺ນາ;

ເຕເມ ນ ວຊ຺ຌາ ມຍມສ຺ມ ວຊ຺ຌາ, ນາຍໍ ສຆຈ຺ຈາ ທຸພ຺ພລຆາຕິກາຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ກຸກ຺ກຸຣາຕິ ເຍ ສຸນຂາ. ຍຖາ ຫິ ຘາຣຸຓ຺ໂຫປິ ປສ຺ສາໂວ ‘‘ປູຕິມຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ, ຕທຫຸຊາໂຕປິ ສິງ຺ຄາໂລ ‘‘ຊຣສິງ຺ຄາໂລ’’ຕິ, ໂກມລາປິ ຄໂລຈິລຕາ ‘‘ປູຕິລຕາ’’ຕິ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓປິ ກາໂຍ ‘‘ປູຕິກາໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວເມວໍ ວສ຺ສສຕິໂກປິ ສຸນໂຂ ‘‘ກຸກ຺ກຸໂຣ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ມຫລ຺ລກາ ກາຍພລູປປນ຺ນາປິ ເຕ ‘‘ກຸກ຺ກຸຣາ’’ຕ຺ເວວ ວຸຕ຺ຕາ. ວທ຺ຘາຕິ ວຑ຺ຒິຕາ. ໂກເລຍ຺ຍກາຕິ ຣາຊກຸເລ ຊາຕາ ສມ຺ຠູຕາ ສໍວຑ຺ຒາ. ວຓ຺ຓພລູປປນ຺ນາຕິ ສຣີຣວຓ຺ເຓນ ເຈວ ກາຍພເລນ ຈ ສມ຺ປນ຺ນາ. ເຕເມ ນ ວຊ຺ຌາຕິ ເຕ ອິເມ ສສ຺ສາມິກາ ສາຣກ຺ຂາ ນ ວຊ຺ຌາ. ມຍມສ຺ມ ວຊ຺ຌາຕິ ອສ຺ສາມິກາ ອນາຣກ຺ຂາ ມຍໍ ວຊ຺ຌາ ນາມ ຊາຕາ. ນາຍໍ ສຆຈ຺ຈາຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຍໍ ອວິເສເສນ ສຆຈ຺ຈາ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ທຸພ຺ພລຆາຕິກາຍນ຺ຕິ ອຍໍ ປນ ທຸພ຺ພລານໍເຍວ ຆາຕນໂຕ ທຸພ຺ພລຆາຕິກາ ນາມ ໂຫຕິ. ຣາຊູຫິ ນາມ ໂຈຣາ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ, ໂນ ອໂຈຣາ. ອິຘ ປນ ໂຈຣານໍ ກິຎ຺ຈິ ຠຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອໂຈຣາ ມຣຓໍ ລຠນ຺ຕິ. ອໂຫ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຍຸຕ຺ຕໍ ວຕ຺ຕຕິ, ອໂຫ ອຘມ຺ໂມ ວຕ຺ຕຕີຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈຣໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຊານາສິ ຕ຺ວໍ, ປຓ຺ຑິຕ, ອສຸເກຫິ ນາມ ຣຖຈມ຺ມໍ ຂາທິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ຊານາມີ’’ຕິ. ‘‘ເກຫິ ຂາທິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ວສນເກຫິ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນເຂຫີ’’ຕິ. ‘‘ກຖໍ ເຕຫິ ຂາທິຕຠາໂວ ຊານິຕພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ເຕຫິ ຂາທິຕຠາວໍ ທສ຺ເສສາມີ’’ຕິ. ‘‘ທສ຺ເສຫິ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ໂກເລຍ຺ຍກສຸນເຂ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຕກ຺ກຎ຺ຈ ທພ຺ພຕິຓານິ ຈ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມານິ ຕິຓານິ ຕກ຺ເກນ ມທ຺ທາເປຕ຺ວາ ເອເຕ ສຸນເຂ ປາເຍຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປາຍາເປສິ, ປີຕາ ປີຕາ ສຸນຂາ ສທ຺ຘິໍ ຈມ຺ເມຫິ ວມິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ສ ພ຺ຍາກຣຓໍ ວິຍາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ປູຊໍ ອກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຘມ຺ມໍ ຈຣ, ມຫາຣາຊ, ມາຕາປິຕູສຸ ຂຕ຺ຕິຍາ’’ຕິອາທີຫິ (ຊາ. ໒.໑໗.໓໙) ເຕສກຸຓຊາຕເກ ອາຄຕາຫິ ທສຫິ ຘມ຺ມຈຣິຍຄາຖາຫິ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຣຎ຺ໂຎວ ປຏິອທາສິ.

ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ທຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສຸນຂານໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຠຊນສທິສເມວ ນິຈ຺ຈຠຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐິໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ກຸກ຺ກຸໂຣວາໂທ ທສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ຎາຕການໍ ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ຈຣິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ອວເສສາ ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ກຸກ຺ກຸຣປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໒໓] ໓. ໂຠຊາຊານີຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປິ ປສ຺ເສນ ເສມາໂນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອນາຍຕເນປິ ວີຣິຍໍ ອກໍສຸ, ປຫາຣໍ ລທ຺ຘາປິ ເນວ ໂອສ຺ສຊິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘວກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ອໂຫສິ. ໂສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍເຍວ ນານຄ຺ຄຣສສມ຺ປນ຺ນໍ ຕິວສ຺ສິກຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຈາຕຸຊ຺ຊາຕິກຄນ຺ຘູປລິຕ຺ຕາຍເມວ ຠູມິຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສາຓິປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກຂຈິຕເຈລວິຕານໍ ສໂມສຣິຕຄນ຺ຘທາມມາລາທາມໍ ອວິຊຫິຕຄນ຺ຘເຕລປທີປໍ ໂຫຕິ. ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ປນ ອປຕ຺ເຖນ຺ຕາ ຣາຊາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກໍ ສມຍໍ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ພາຣາຓສິໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ, ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສຸໍ. ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ຕາວ ອາທິໂຕວ ຍຸທ຺ຘາຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອສຸກໍ ນາມ ອສ຺ສາໂຣຫໍ ເປເສຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ກາເຣຖ, ຕສ຺ມິໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຕາຕ, ສຕ຺ຕຫິ ຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸທ຺ຘໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ເທວ, ສເຈ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘວໍ ລຠາມິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣາຊູຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘໂວ ວາ ໂຫຕຸ ອຎ຺ໂຎ ວາ, ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ.

ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘວໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ສຸວມ຺ມິຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ສພ຺ພສນ຺ນາຫສນ຺ນທ຺ໂຘ ຂຄ຺ຄໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວປິຏ຺ຐິວຣຄໂຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ຈຣມາໂນ ປຐມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກໍ ຣາຊານໍ ຊີວຄ຺ຄາຫເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄເຣ ພລສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປຸນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາ ຕຕິຍນ຺ຕິ ເອວໍ ປຎ຺ຈ ຣາຊາໂນ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຄຫິຕກາເລ ໂຠຊາຊານີໂຍ ປຫາຣໍ ລຠຕິ, ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເວທນາ ພລວຕິໂຍ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອສ຺ສາໂຣໂຫ ຕສ຺ສ ປຫຏຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘວໍ ຣາຊທ຺ວາເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ສິຖິລໍ ກຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອສ຺ສໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຜາສຸກປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນວ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມິເລຕ຺ວາ ອສ຺ສາໂຣຫໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຎ຺ຎໍ ອສ຺ສໍ ສນ຺ນຍ຺ຫຕິ, ອຍຎ຺ຈ ອສ຺ໂສ ສຕ຺ຕມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ມຍາ ກຕກມ຺ມຎ຺ຈ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອປ຺ປຏິສໂມ ອສ຺ສາໂຣໂຫປິ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາປິ ປຣຫຕ຺ຖໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ອສ຺ໂສ ສຕ຺ຕມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຣາຊານໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ນິປນ຺ນໂກວ ອສ຺ສາໂຣຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ອສ຺ສາໂຣຫ, ສຕ຺ຕມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຣາຊານໍ ຄເຫຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ອສ຺ໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນາຫໍ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ນາເສສ຺ສາມິ, ມມຎ຺ເຎວ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສນ຺ນຍ຺ຫາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໓. ‘‘ອປິ ປສ຺ເສນ ເສມາໂນ, ສລ຺ເລຠິ ສລ຺ລລີກໂຕ;

ເສຍ຺ໂຍວ ວຬວາ ໂຠຊ຺ໂຌ, ຍຸຎ຺ຊ ມຎ຺ເຎວ ສາຣຖີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ ປສ຺ເສນ ເສມາໂນຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍມານໂກປິ. ສລ຺ເລຠິ ສລ຺ລລີກໂຕຕິ ສລ຺ເລຫິ ວິທ຺ໂຘປິ ສມາໂນ. ເສຍ຺ໂຍວ ວຬວາ ໂຠຊ຺ໂຌຕິ ວຬວາຕິ ສິນ຺ຘວກຸເລສຸ ອຊາໂຕ ຂລຸງ຺ກສ຺ໂສ. ໂຠຊ຺ໂຌຕິ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘໂວ. ອິຕິ ເອຕສ຺ມາ ວຬວາ ສລ຺ເລຫິ ວິທ຺ໂຘປິ ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘໂວວ ເສຍ຺ໂຍ ວໂຣ ອຸຕ຺ຕໂມ. ຍຸຎ຺ຊ ມຎ຺ເຎວ ສາຣຖີຕິ ຍສ຺ມາ ເອວ ຄໂຕປິ ອຫເມວ ເສຍ຺ໂຍ, ຕສ຺ມາ ມມຎ຺ເຎວ ໂຍເຊຫິ, ມໍ ວມ຺ເມຫີຕິ ວທຕິ.

ອສ຺ສາໂຣໂຫ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວຓໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຸສນ຺ນທ຺ຘໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຣາຊານໍ ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊພລສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ, ໂພຘິສຕ຺ຕມ຺ປິ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອານຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ມາ ຆາຕຍິຕ຺ຖ, ສປຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ຈ ທາຕພ຺ພໍ ຍສໍ ອສ຺ສາໂຣຫສ຺ເສວ ເທຖ, ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ທິນ຺ນໂຍຘໍ ນາມ ນາເສຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຸມ຺ເຫປິ ທານໍ ເທຖ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຖ, ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາເທ ທິນ຺ເນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ນາຫໍ ໂມຈຍິໍສຸ, ໂສ ສນ຺ນາເຫ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ນິຣຸຊ຺ຌິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອສ຺ສາໂຣຫສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ປຸນ ອຕ຺ຕນ຺ໂນ ອທຸພ຺ຠາຍ ສປຖໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສກສກຏ຺ຐານານິ ເປເສຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອນາຍຕເນປິ ວີຣິຍໍ ອກໍສຸ, ເອວຣູປໍ ປຫາຣໍ ລທ຺ຘາປິ ນ ໂອສ຺ສຊິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ປນ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ອສ຺ສາໂຣໂຫ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ໂຠຊາຊານີຍສິນ຺ຘໂວ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂຠຊາຊານີຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໒໔] ໔. ອາຊຎ຺ຎຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍທາ ຍທາຕິ ອິທມ຺ປິ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍເມວ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອນາຍຕເນປິ ລທ຺ຘປ຺ປຫາຣາປິ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ອກໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕ ຣາຊາໂນ ນຄຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ອເຖໂກ ຣຖິກໂຍໂຘ ທ຺ເວ ຠາຕິກສິນ຺ຘເວ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຉ ພລໂກຏ຺ຐເກ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຉ ຣາຊາໂນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຊຏ຺ຐກອສ຺ໂສ ປຫາຣໍ ລຠິ. ຣຖິໂກ ຣຖໍ ເປເສນ຺ໂຕ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ຣຖາ ໂມເຈຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ສິຖິລໍ ກຕ຺ວາ ເອເກເນວ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອສ຺ສໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຖິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິປນ຺ນໂກວ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ຍທາ ຍທາ ຍຕ຺ຖ ຍທາ, ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ຍທາ ຍທາ;

ອາຊຎ຺ໂຎ ກຸຣຸເຕ ເວຄໍ, ຫາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວາຬວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍທາ ຍທາຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຄ຺ເຄ ວາ ສງ຺ຄາມສີເສ ວາ. ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຂເຓ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ພລໂກຏ຺ຐການໍ ວເສນ ພຫູສຸ ຍຸທ຺ຘມຓ຺ຑເລສຸ. ຍທາ ຍທາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ປຫາຣໍ ລທ຺ຘກາເລ ວາ ອລທ຺ຘກາເລ ວາ. ອາຊຎ຺ໂຎ ກຸຣຸເຕ ເວຄນ຺ຕິ ສາຣຖິສ຺ສ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຕໍ ກາຣຓໍ ອາຊານນສຠາໂວ ອາຊຎ຺ໂຎ ວຣສິນ຺ຘໂວ ເວຄໍ ກໂຣຕິ ວາຍມຕິ ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕິ. ຫາຍນ຺ຕິ ຕຕ຺ຖ ວາຬວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ເວເຄ ກຣິຍມາເນ ອິຕເຣ ວຬວສງ຺ຂາຕາ ຂຬຸງ຺ກສ຺ສາ ຫາຍນ຺ຕິ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິມສ຺ມິໍ ຣເຖ ມໍເຍວ ໂຍເຊຫີຕິ ອາຫ.

ສາຣຖິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ພລໂກຏ຺ຐກໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຣາຊານໍ ອາທາຍ ຣຖໍ ເປເສນ຺ໂຕ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສິນ຺ຘວໍ ໂມເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ນິປນ຺ໂນ ປຸຣິມນເຍເນວ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສາຣຖິສ຺ສ ສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອໂຫສິ, ອສ຺ໂສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ.

ອາຊຎ຺ຎຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໒໕] ໕. ຕິຕ຺ຖຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ຕິຕ຺ເຖຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓກາຣປຸພ຺ພກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອາສຍານຸສຍຎາຓຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍເຍວ ໂຫຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ. ຕສ຺ມາ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາສຍານຸສຍຎາຓສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອາສຍານຸສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ກເຖສິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ນ ສປ຺ປາຍມໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ໂສ ກິຣ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ສຸວຓ຺ຓກາຣເຄເຫເຍວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຖສ຺ສ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘສຸວຓ຺ຓທສ຺ສນວເສນ ປຣິຈິຕຕ຺ຕາ ອສຸຠໍ ນ ສປ຺ປາຍມໂຫສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ເຂເປສິ.

ຘມ຺ມເສນາປຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ອຍໍ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອທາສິໍ, ອຍໍ ປນ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປາເທສິ, ສ຺ວາຫໍ ‘ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ໂຍ ເອໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາທາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ກຕຣໍ ປນ ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນຕ຺ຖິ ຕວ ສນ຺ຕາເນ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ, ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕວ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ມນາປໍ ຈີວຣຎ຺ຈ ນິວາສນຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຓີຕໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ທາເປຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ປຸນ ວິຫາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ທິວສຠາຄໍ ເຂເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອມ຺ພວເນ ເອກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ມາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຫນ຺ຕໍ ປທຸມິນິຄຈ຺ຉໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ເອກໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ມາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ປຸປ຺ຜໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທາ’’ຕິ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ.

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂອໂລເກຕິ. ຠຄວາ ຕໍ ປຸປ຺ຜໍ ຊຣໍ ປາເປສິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຊຣໍ ປຕ຺ວາ ວິວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ປຣິຍນ຺ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຕ຺ຕານິ ປຕນ຺ຕານິ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ສພ຺ພານິ ປຕິໍສຸ. ຕໂຕ ກິຎ຺ຊກ຺ຂໍ ປຕິ, ກຓ຺ຓິກາວ ອວສິສ຺ສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ປທຸມປຸປ຺ຜໍ ອິທາເນວ ອຠິຣູປໍ ອໂຫສິ ທສ຺ສນີຍໍ, ອຖສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ປຣິຓໂຕ, ປຕ຺ຕານິ ຈ ກິຎ຺ຈກ຺ຂຎ຺ຈ ປຕິຕໍ, ກຓ຺ຓິກາມຕ຺ຕເມວ ອວສິຏ຺ຐໍ, ເອວຣູປສ຺ສ ນາມ ປທຸມສ຺ສ ຊຣາ ປຕ຺ຕາ, ມຍ຺ຫໍ ສຣີຣສ຺ສ ກິໍ ນ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິສິນ຺ໂນວ ໂອຠາສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອຸຈ຺ຉິນ຺ທ ສິເນຫມຕ຺ຕໂນ, ກຸມຸທໍ ສາຣທິກໍວ ປາຓິນາ;

ສນ຺ຕິມຄ຺ຄເມວ ພ຺ຣູຫຍ, ນິພ຺ພານໍ ສຸຄເຕນ ເທສິຕ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໕);

ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ວຕມ຺ຫິ ສພ຺ພຠເວຫີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ –

‘‘ໂສ ວຸຕ຺ຖວາໂສ ປຣິປຸຓ຺ຓມານໂສ, ຂີຓາສໂວ ອນ຺ຕິມເທຫຘາຣີ;

ວິສຸທ຺ຘສີໂລ ສຸສມາຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ, ຈນ຺ໂທ ຍຖາ ຣາຫຸມຸຂາ ປມຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ສໂມຕຕໍ ໂມຫມຫນ຺ຘກາຣໍ, ວິໂນທຍິໍ ສພ຺ພມລໍ ອເສສໍ;

ອາໂລກປຊ຺ໂຊຕກໂຣ ປຠງ຺ກໂຣ, ສຫສ຺ສຣໍສີ ວິຍ ຠາຓຸມາ ນເຠ’’ຕິ. –

ອາທີຫິ ຄາຖາຫິ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ອຸທາເນຕ຺ວາ ຈ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິ. ເຖໂຣປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ອຍໍ ປວຕ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ປາກຏາ ຊາຕາ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ທສພລສ຺ສ ຄຸເຓ ວຓ຺ຓຍມານາ ນິສີທິໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ອາສຍານຸສຍຎາຓສ຺ສ ອຠາເວນ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອາສຍໍ ນ ຊານາຕິ, ສຕ຺ຖາ ປນ ຎຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ຕສ຺ສ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ມຫານຸຠາວາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາຍ ກຖາຍ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ປນ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ອາສຍານຸສຍຎາຓກຖາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ສ຺ວາຫໍ ເອຕຣຫິ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ຊານາມິ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ຊານາມິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ຣາຊານໍ ອຕ຺ເຖ ຈ ຘມ຺ເມ ຈ ອນຸສາສຕິ. ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ມງ຺ຄລອສ຺ສນ຺ຫານຕິຕ຺ເຖ ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຬວໍ ຂຬຸງ຺ກສ຺ສໍ ນ຺ຫາເປສຸໍ. ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ວຬເວນ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕາຣິຍມາໂນ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອສ຺ສໂຄປໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ເທວ, ມງ຺ຄລສ຺ໂສ ຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ, ປຓ຺ຑິຕ, ຊານາຫິ ເກນ ກາຣເຓນ ອສ຺ໂສ ຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕາຣິຍມາໂນ ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນິໂຣຄຠາວມສ຺ສ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອຍໍ ອິມໍ ຕິຕ຺ຖໍ ນ ໂອຕຣຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຐມຕຣໍ ເອຕ຺ຖ ອຎ຺ໂຎ ນ຺ຫາປິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕເນສ ຊິຄຸຈ຺ຉມາໂນ ຕິຕ຺ຖໍ ນ ໂອຕຣຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອສ຺ສໂຄປເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິມສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ເຖ ກໍ ປຐມໍ ນ຺ຫາປຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ວຬວສ຺ສໍ, ສາມີ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເອສ ອຕ຺ຕໂນ ສິນ຺ຘວຕາຍ ຊິຄຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ອິມໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ເຖ ນ຺ຫາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອາສຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ອສ຺ສໂຄປກ, ສປ຺ປິມຘຸຜາຓິຕາທິຠິສງ຺ຂຕປາຍາສມ຺ປິ ຕາວ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຕິຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ອຍໍ ອສ຺ໂສ ພຫູ ວາເຣ ອິຘ ຕິຕ຺ເຖ ນ຺ຫາໂຕ, ອຎ຺ຎມ຺ປິ ຕາວ ນໍ ຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຖ ຈ ປາເຍຖ ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫິ ຕິຕ຺ເຖຫິ, ອສ຺ສໍ ປາເຍຫິ ສາຣຖິ;

ອຈ຺ຈາສນສ຺ສ ປຸຣິໂສ, ປາຍາສສ຺ສປິ ຕປ຺ປຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎມຎ຺ເຎຫີຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຎ຺ເຎຫິ. ປາເຍຫີຕິ ເທສນາສີສເມຕໍ, ນ຺ຫາເປຫິ ຈ ປາເຍຫິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຈ຺ຈາສນສ຺ສາຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ, ອຕິອສເນນ ອຕິຠຸຕ຺ເຕນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປາຍາສສ຺ສປິ ຕປ຺ປຕີຕິ ສປ຺ປິອາທີຫິ ອຠິສງ຺ຂເຕນ ມຘຸຣປາຍາເສນ ຕປ຺ປຕິ ຕິຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ຘາໂຕ ສຸຫິໂຕ ນ ປຸນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸກາມຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ປິ ອສ຺ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ຕິຕ຺ເຖ ນິພທ຺ຘໍ ນ຺ຫາເນນ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ ອາປນ຺ໂນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ນໍ ນ຺ຫາເປຖາຕິ.

ເຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອສ຺ສໍ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປາຍິໍສຸ ເຈວ ນ຺ຫາປຍິໍສຸ ຈ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສ຺ສສ຺ສ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ນ຺ຫານກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ອສ຺ໂສ ນ຺ຫາໂຕ ຈ ປີໂຕ ຈາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ປຐມໍ ກິໍ ກາຣຓາ ນ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ‘‘ເອວຣູປສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານສ຺ສາປິ ນາມ ອາສຍໍ ຊານາຕິ, ອໂຫ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍຖາກມ຺ມເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ອິທາເນວ ອາສຍໍ ຊານາມິ, ປຸພ຺ເພປິ ຊານາມິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມງ຺ຄລອສ຺ໂສ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຖຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໒໖] ໖. ມຫິຬາມຸຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປຸຣາຓໂຈຣານ ວໂຈ ນິສມ຺ມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸກຸມາຣໍ ປສາເທຕ຺ວາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນິປ຺ຜາເທສິ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸກຸມາໂຣ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຍາສີເສ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ຕິວສ຺ສິກຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນສ຺ສ ທິວເສ ທິວເສ ປຎ຺ຈ ຖາລິປາກສຕານິ ອຠິຫຣິ. ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິວາໂຣ ມຫນ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາເຣເຍວ ໂຫຕິ. ເຕນ ສມເຍນ ຣາຊຄຫວາສິກາ ທ຺ເວ ສຫາຍາ. ເຕສຸ ເອໂກ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໂຕ, ເອໂກ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນປິ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ປສ຺ສນ຺ຕິເຍວ.

ອເຖກທິວສໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ນິສ຺ສິຕໂກ ອິຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ເທວສິກໍ ເສເທຫິ ມຸຈ຺ຈມາເນຫິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣສິ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຄຍາສີສວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາວ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອວຣູໂປ ອຸປາໂຍ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສິ, ກິໍ ເຕ ປາໂຕວ ຄຍາສີສໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄໍ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສວິຘໍ ຂຊ຺ຊກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ເວຬຸວນໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ສພ຺ພກາລໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ‘‘ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຏ຺ຐປິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ສຫາຍາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຏ຺ຐປິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ເອວມາຫາ’’ຕິ? ‘‘ອສຸໂກ ຈ ອສຸໂກ ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ອຫໍ ອາວຸໂສ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ນ ປນ ເມ ເທວທຕ຺ໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ອຎ຺ເຎ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິກຓ຺ຏໂກ ທຸສ຺ສີໂລ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ປສາເທຕ຺ວາ ອຘມ຺ເມນ ອຕ຺ຕໂນ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ຕ຺ວໍ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊສິ, ເອຫິ ຕໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາທາຍ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກິໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕຎ຺ເຎວ ອາທາຍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຘມ຺ເມນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ເທຕິ, ອຎ຺ເຎ ມນຸສ຺ສາ ເທນ຺ຕິ, ຕມຫໍ ຠຸຎ຺ຊາມີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມາ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ຖ ປຣິຫາຣໍ ກຣິ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອນາຈາໂຣ ທຸສ຺ສີໂລ, ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຕ຺ວໍ ອິຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມມ ສາສນໍ ຠຊນ຺ໂຕເຍວ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊສິ, ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ຠຊນສີລໂກວ ຕ຺ວໍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐເຍວ ຠຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຕທາ ຣຎ຺ໂຎ ມຫິຬາມຸໂຂ ນາມ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ ອໂຫສິ ສີລວາ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ກຎ຺ຈິ ວິເຫເຐຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ສ ສາລາຍ ສມີເປ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນາ ໂຈຣມນ຺ຕໍ ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ເອວໍ ອຸມ຺ມງ຺ໂຄ ຠິນ຺ທິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ, ອຸມ຺ມງ຺ຄຎ຺ຈ ສນ຺ຘິຈ຺ເຉທຎ຺ຈ ມຄ຺ຄສທິສໍ ຕິຕ຺ຖສທິສໍ ນິຊ຺ຊຏໍ ນິຄ຺ຄຸມ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຫຣນ຺ເຕນ ມາເຣຕ຺ວາວ ຫຣິຕພ຺ພໍ, ເອວໍ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂຈເຣນ ຈ ນາມ ສີລາຈາຣຍຸຕ຺ເຕນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ກກ຺ຂເຬນ ຜຣຸເສນ ສາຫສິເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ປຸນທິວເສປິ ປຸນທິວເສປີຕິ ພຫູ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕ ມໍ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ອິທານິ ມຍາ ກກ຺ຂເຬນ ຜຣຸເສນ ສາຫສິເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຕຖາຣູໂປວ ອໂຫສິ. ປາໂຕວ ອາຄຕໍ ຫຕ຺ຖິໂຄປກໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ມາເຣສິ. ອປຣມ຺ປິ ຕຖາ ອປຣມ຺ປິ ຕຖາຕິ ອາຄຕາຄຕໍ ມາເຣຕິເຍວ.

‘‘ມຫິຬາມຸໂຂ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຊາໂຕ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ມາເຣຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຫິຓິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ປຓ຺ຑິຕ, ຊານາຫິ ເກນ ກາຣເຓນ ໂສ ທຸຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຣີເຣ ອໂຣຄຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ເອສ ທຸຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ອທ຺ຘາ ອວິທູເຣ ເກສຎ຺ຈິ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ມໍ ເອເຕ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທຸຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂຄປເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ສມີເປ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ເກຫິຈິ ກິຎ຺ຈິ ກຖິຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ສາມິ, ໂຈຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖຍິໍສູ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ເທວ, ອຎ຺ໂຎ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຣີເຣ ວິກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ໂຈຣານໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ທຸຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສີລວນ຺ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສີລາຈາຣກຖໍ ກຖາເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ກາເຣຫິ, ຕາຕາ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີລວນ຺ເຕ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ຫຕ຺ຖິສາລາຍໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ສີລກຖໍ ກເຖຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນາ ‘‘ນ ໂກຈິ ປຣາມສິຕພ຺ໂພ ນ ມາເຣຕພ຺ໂພ, ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ເນນ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍຍຸຕ຺ເຕນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສີລກຖໍ ກຖຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ອິເມ ສິກ຺ຂາເປນ຺ຕິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ສີລວນ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສີລວາ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ສີລວາ ຊາໂຕ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເອວຣູໂປ ທຸຏ຺ຐຫຕ຺ຖີ ປຓ຺ຑິເຕ ນິສ຺ສາຍ ໂປຣາຓກຘມ຺ເມເຍວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ປຸຣາຓໂຈຣານ ວໂຈ ນິສມ຺ມ, ມຫິຬາມຸໂຂ ໂປຖຍມນ຺ວຈາຣີ;

ສຸສຎ຺ຎຕານຎ຺ຫິ ວໂຈ ນິສມ຺ມ, ຄຊຸຕ຺ຕໂມ ສພ຺ພຄຸເຓສຸ ອຏ຺ຐາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣາຓໂຈຣານນ຺ຕິ ໂປຣາຓໂຈຣານໍ. ນິສມ຺ມາຕິ ສຸຕ຺ວາ, ປຐມໍ ໂຈຣານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫິຬາມຸໂຂຕິ ຫຕ຺ຖິນິມຸເຂນ ສທິສມຸໂຂ. ຍຖາ ມຫິຬາ ປຸຣໂຕ ໂອໂລກິຍມານາ ໂສຠຕິ, ນ ປຈ຺ຉໂຕ, ຕຖາ ໂສປິ ປຸຣໂຕ ໂອໂລກິຍມາໂນ ໂສຠຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ມຫິຬາມຸໂຂ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂປຖຍມນ຺ວຈາຣີຕິ ໂປຖຍນ຺ໂຕ ມາເຣນ຺ໂຕ ອນຸຈາຣີ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສຸສຎ຺ຎຕານນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ສຎ຺ຎຕານໍ ສີລວນ຺ຕານໍ. ຄຊຸຕ຺ຕໂມຕິ ອຸຕ຺ຕມຄໂຊ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖີ. ສພ຺ພຄຸເຓສຸ ອຏ຺ຐາຕິ ສພ຺ເພສຸ ໂປຣາຓຄຸເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຣາຊາ ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສາປິ ອາສຍໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐເຍວ ຠຊິ, ໂຈຣານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຈເຣ ຠຊິ, ຘມ຺ມິການໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມິເກ ຠຊີ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຫິຬາມຸໂຂ ວິປກ຺ຂເສວກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫິຬາມຸຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໒໗] ໗. ອຠິຓ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາລໍ ກພຬໍ ປທາຕເວຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸປາສກຎ຺ຈ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣຎ຺ຈ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ. ເຕສຸ ເອໂກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ອິຕຣສ຺ສ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ອາລາປສລ຺ລາເປນ ນິສີທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສຕິ, ອິຕໂຣປິ ນໍ ຍາວ ນຄຣທ຺ວາຣາ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ. ໂສ ເຕສໍ ວິສ຺ສາໂສ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ວິສ຺ສາສກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ກຖຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ອິເມ ວິສ຺ສາສິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ວິສ຺ສາສິກາເຍວ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ຕທາ ເອໂກ ກຸກ຺ກຸໂຣ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ປຕິຕານິ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖານິ ຂາທຕິ. ໂສ ເຕເນວ ໂຠຊເນນ ສໍວທ຺ຘມາໂນ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິສ຺ສ ວິສ຺ສາສິໂກ ຊາໂຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຸໂຠປິ ວິນາ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ໂສ ຫຕ຺ຖີ ນໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣາປຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກີຬຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຸມ຺ເຠ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ຄາມິກມນຸສ຺ໂສ ຫຕ຺ຖິໂຄປກສ຺ສ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຫຕ຺ຖີ ກຸກ຺ກຸຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເນວ ຂາທຕິ ນ ປິວຕິ ນ ນ຺ຫາຍຕິ. ຕມຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຫິຓິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ປຓ຺ຑິຕ, ຊານາຫິ ກິໍກາຣຓາ ຫຕ຺ຖີ ເອວໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ທຸມ຺ມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ສຣີເຣ ໂຣໂຄ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເກນຈິ ປນສ຺ສ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖເວນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອສ ມຎ຺ເຎ ໂສກາຠິຠູໂຕ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິໂຄປເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ສ ເກນຈິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຕ຺ຖິ ສາມິ ເອເກນ ສຸນເຂນ ສທ຺ຘິໍ ພລວາ ເມຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ໂສ ເອຕຣຫີ’’ຕິ? ‘‘ເອເກນ ມນຸສ຺ເສນ ນີໂຕ’’ຕິ. ‘‘ຊານາຖ ປນສ຺ສ ນິວາສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມ, ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ໂກຈິ ອາພາໂຘ, ເອເກນ ປນສ຺ສ ສຸນເຂນ ສທ຺ຘິໍ ພລວວິສ຺ສາໂສ, ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໗. ‘‘ນາລໍ ກພຬໍ ປທາຕເວ, ນ ຈ ປິຓ຺ຑໍ ນ ກຸເສ ນ ຆໍສິຕຸໍ;

ມຎ຺ຎາມິ ອຠິຓ຺ຫທສ຺ສນາ, ນາໂຄ ສ຺ເນຫມກາສິ ກຸກ຺ກຸເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາລນ຺ຕິ ນ ສມຕ຺ໂຖ. ກພຬນ຺ຕິ ໂຠຊນກາເລ ປຐມເມວ ທິນ຺ນໍ ກຏຸກກພຬໍ. ປທາຕເວຕິ ປອາທາຕເວ, ສນ຺ຘິວເສນ ອາກາຣໂລໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຄເຫຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ປິຓ຺ຑນ຺ຕິ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ທີຍມານໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑມ຺ປິ ນາລໍ ຄເຫຕຸໍ. ນ ກຸເສຕິ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນານິ ຕິຓານິປິ ນາລໍ ຄເຫຕຸໍ. ນ ຆໍສິຕຸນ຺ຕິ ນ຺ຫາປິຍມາໂນ ສຣີຣມ຺ປິ ຆໍສິຕຸໍ ນາລໍ. ເອວໍ ຍໍ ຍໍ ໂສ ຫຕ຺ຖີ ກາຕຸໍ ນ ສມຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອສມຕ຺ຖຠາເວ ອຕ຺ຕນາ ສລ຺ລກ຺ຂິຕກາຣຓໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ‘‘ມຎ຺ຎາມີ’’ຕິອາທິມາຫ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກາຕພ຺ພໍ ປຓ຺ຑິຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘‘ອມ຺ຫາກໍ ກິຣ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຫາຍໍ ສຸນຂໍ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຍສ຺ສ ຆເຣ ຕໍ ສຸນຂໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອຍໍ ນາມ ທຓ຺ໂຑ’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ປຸຣິໂສ ສຸນຂໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ສຸນໂຂ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສນ຺ຕິກເມວ ອຄມາສິ. ຫຕ຺ຖີ ຕໍ ໂສຓ຺ຑາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມ຺ເຠ ຐເປຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ປຣິເທວິຕ຺ວາ ກຸມ຺ຠາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ເຕນ ຠຸຕ຺ເຕ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕນາປິ ຠຸຎ຺ຊິ. ‘‘ຕິຣຈ຺ຉານຄຕສ຺ສ ອາສຍໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິເມ ອິທາເນວ ວິສ຺ສາສິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ວິສ຺ສາສິກາເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກຖາຍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ອິທໍ ຈຕຸສຈ຺ຈກຖາຍ ວິນິວຏ຺ຏນໍ ນາມ ສພ຺ພຊາຕເກສຸປິ ອຕ຺ຖິເຍວ. ມຍໍ ປນ ຍຕ຺ຖສ຺ສ ອານິສໍໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ.

ຕທາ ສຸນໂຂ ອຸປາສໂກ ອໂຫສິ, ຫຕ຺ຖີ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ອມຈ຺ຈປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ອຠິຓ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໒໘] ໘. ນນ຺ທິວິສາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມນຸຎ຺ຎເມວ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອມສວາທໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍາ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເປສເລ ຠິກ຺ຂູ ຂຸໍເສນ຺ຕິ ວມ຺ເຠນ຺ຕິ ໂອວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຜຣຸສວາຈາ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕານມ຺ປິ ອມນາປາ, ປຸພ຺ເພປິ ເອໂກ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຜຣຸເສນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ປຣາເຊສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ຄນ຺ຘາຣຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ຕຣຸຓວຈ຺ຉກກາເລເຍວ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຄທກ຺ຂິຓາທາຍການໍ ສນ຺ຕິກາ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ນນ຺ທິວິສາໂລ’’ຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີນິ ທຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຫໍ ອິມິນາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ກິຈ຺ເຉນ ປຏິຊຄ຺ຄິໂຕ, ມຍາ ຈ ສທ຺ຘິໍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຎ຺ໂຎ ສມຘຸໂຣ ໂຄໂຓ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຍໍນູນາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ໂປສາວນິຍໍ ທເທຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ໂສ ເອກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອກໍ ໂຄວິຕ຺ຕກເສຏ຺ຐິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘ມຍ຺ຫໍ ພລິພທ຺ໂທ ອຕິພທ຺ຘໍ ສກຏສຕໍ ປວຏ຺ເຏຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫສ຺ເສນ ອພ຺ຠຸຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກສ຺ສ ໂຄໂຓ ຖາມສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອສຸກສ຺ສ ຈ ອສຸກສ຺ສ ຈາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສກລນຄເຣ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ໂຄເຓຫິ ສທິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເອໂກ ໂຄໂຓ ອຕິພທ຺ຘໍ ສກຏສຕໍ ປວຏ຺ເຏຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ຄຫປຕິ ‘‘ກຸໂຕ ເອວຣູໂປ ໂຄໂຓ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອພ຺ຠຸຕໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ກໂຣມີ’’ຕິ ສຫສ຺ເສນ ອພ຺ຠຸຕໍ ອກາສິ.

ໂສ ສກຏສຕໍ ວາລຸກາສກ຺ຂຣປາສາຓານໍເຍວ ປູເຣຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພານິ ອກ຺ຂພນ຺ຘນໂຍຕ຺ເຕນ ເອກໂຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນນ຺ທິວິສາລໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ເຐ ມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຸຣິມສກຏຘຸເຣ ເອກກເມວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຍໍ ຘຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ປໂຕທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ກູຏ, ວຫສ຺ສຸ ກູຏາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ມໍ ອກູຏໍ ກູຏວາເທນ ສມຸທາຈຣຕີ’’ຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຖມ຺ເຠ ວິຍ ນິຈ຺ຈເລ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສຫສ຺ສໍ ອາຫຣາເປສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຫສ຺ສປຣາຊິໂຕ ໂຄຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສກາຠິຠູໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ນນ຺ທິວິສາໂລ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂສກາຠິຠູຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນິທ຺ທາຍສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ນິທ຺ທາ, ສຫສ຺ສປຣາຊິຕສ຺ສາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍາ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕວ ເຄເຫ ວສນ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈິ ຠາຊນໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕປຸພ຺ພໍ, ໂກຈິ ວາ ມທ຺ທິຕປຸພ຺ໂພ, ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາໂວ ກຕປຸພ຺ໂພ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ຕາຕາ’’ຕິ. ອຖ ຕ຺ວໍ ມໍ ກສ຺ມາ ກູຏວາເທນ ສມຸທາຈຣສິ, ຕເວເວໂສ ໂທໂສ, ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ຄຈ຺ຉ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວີຫິ ສຫສ຺ເສຫິ ອພ຺ຠຸຕໍ ກໂຣຫິ, ເກວລໍ ມໍ ອກູຏໍ ກູຏວາເທນ ມາ ສມຸທາຈຣສີຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ສຫສ຺ເສຫິ ອພ຺ຠຸຕໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສກຏສຕໍ ອຕິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນນ຺ທິວິສາລໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ປຸຣິມສກຏຘຸເຣ ໂຍເຊສິ. ກຖໍ ໂຍເຊສີຕິ? ຍຸຄໍ ຘຸເຣ ນິຈ຺ຈລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກາຍ ໂກຏິຍາ ນນ຺ທິວິສາລໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ໂກຏິໍ ຘຸຣໂຍຕ຺ເຕນ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ຍຸຄໂກຏິຎ຺ຈ ອກ຺ຂປາທຎ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ ມຸຓ຺ຑຣຸກ຺ຂທຓ຺ຑກໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ໂຍຕ຺ເຕນ ນິຈ຺ຈລໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐເປສິ. ເອວຎ຺ຫິ ກເຕ ຍຸຄໍ ເອຕ຺ໂຕ ວາ ອິໂຕ ວາ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສກ຺ກາ ໂຫຕິ ເອເກເນວ ໂຄເຓນ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຘຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ນນ຺ທິວິສາລສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠທ຺ຣ, ວຫສ຺ສຸ, ຠນ຺ທ຺ຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕິພທ຺ຘໍ ສກຏສຕໍ ເອກເວເຄເນວ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຐິຕໍ ສກຏໍ ປຸຣໂຕ ຐິຕສ຺ສ ສກຏສ຺ສ ຐາເນ ຐເປສິ. ໂຄວິຕ຺ຕກເສຏ຺ຐິ ປຣາຊິໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ອຎ຺ເຎປິ ມນຸສ຺ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ພຫຸໍ ຘນໍ ອທໍສຸ, ສພ຺ພໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ເສວ ອໂຫສິ. ເອວໍ ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຜຣຸສວຈນໍ ນາມ ກສ຺ສຈິ ມນາປ’’ນ຺ຕິ ຉພ຺ພຄ຺ຄິເຍ ຠິກ຺ຂູ ຄຣຫິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໘. ‘‘ມນຸຎ຺ຎເມວ ຠາເສຍ຺ຍ, ນາມນຸຎ຺ຎໍ ກຸທາຈນໍ;

ມນຸຎ຺ຎໍ ຠາສມານສ຺ສ, ຄຣຸໍ ຠາຣໍ ອຸທທ຺ຘຣິ;

ຘນຎ຺ຈ ນໍ ອລາເຠສິ, ເຕນ ຈຕ຺ຕມໂນ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມນຸຎ຺ຎເມວ ຠາເສຍ຺ຍາຕິ ປເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຠາສມາໂນ ຈຕຸໂທສວິຣຫິຕໍ ມຘຸຣໍ ມນາປໍ ສຓ຺ຫໍ ມຸທຸກໍ ປິຍວຈນເມວ ຠາເສຍ຺ຍ. ຄຣຸໍ ຠາຣໍ ອຸທທ຺ຘຣີຕິ ນນ຺ທິວິສາໂລ ພລິພທ຺ໂທ ອມນາປໍ ຠາສມານສ຺ສ ຠາຣໍ ອນຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມນາປໍ ປິຍວຈນໍ ຠາສມານສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຄຣຸໍ ຠາຣໍ ອຸທ຺ຘຣິ, ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປວຏ຺ເຏສີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ທ-ກາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ປທສນ຺ຘິກໂຣ.

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມນຸຎ຺ຎເມວ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ນນ຺ທິວິສາໂລ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນນ຺ທິວິສາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໒໙] ໙. ກຓ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ສທ຺ຘິໍ ເທໂວໂຣຫເຓນ ເຕຣສກນິປາເຕ ສຣຠມິຄຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໓໔ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປນ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ເຕມາສໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ເຊຕວນໍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຖາຄໂຕ ນາມ ອສມຘຸໂຣ, ຕຖາຄເຕນ ວຸຬ຺ຫຘຸຣໍ ອຎ຺ໂຎ ວຫິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຉ ສຕ຺ຖາໂຣ ‘ມຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມ, ມຍເມວ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ປາຏິຫາຣິຍໍ ນ ອກໍສຸ, ອໂຫ ສຕ຺ຖາ ອສມຘຸໂຣ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນ ອຎ຺ຎາຍ ກຖາຍ, ເອວຣູປາຍ ນາມ ຕຸມ຺ຫາກເມວ ຄຸຓກຖາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ມຍາ ວຸຬ຺ຫຘຸຣໍ ໂກ ວຫິສ຺ສຕິ, ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ອຫໍ ອຕ຺ຕນາ ສມຘຸຣໍ ກຎ຺ຈິ ນາລຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖ ນໍ ສາມິກາ ຕຣຸຓວຈ຺ຉກກາເລເຍວ ເອກິສ຺ສາ ມຫລ຺ລິກາຍ ຆເຣ ວສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິວາສເວຕນໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕາທີຫິ ປຏິຊຄ຺ຄມານາ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ວຑ຺ເຒສິ. ໂສ ‘‘ອຍ຺ຍິກາກາຬໂກ’’ ຕ຺ເວວ ນາມໍ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ ອຎ຺ຊນວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຄາມໂຄເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ຈຣຕິ, ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ຄາມທາຣກາ ສິງ຺ເຄສຸປິ ກຓ຺ເຓສຸປິ ຄເລປິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ຕິ, ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐປິ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕິ, ປິຏ຺ຐິຍມ຺ປິ ນິສີທນ຺ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ທຸຄ຺ຄຕາ, ມໍ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ເຂນ ໂປເສສິ, ຍໍນູນາຫໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາວໂຕ ໂມເຈຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠຕິໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຈຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເອໂກ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ວິສມຕິຕ຺ຖໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ໂຄຓາ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈສຸ ສກຏສເຕສຸ ໂຄຓາ ຍຸຄປຣມ຺ປຣາຍ ໂຍຊິຕາ ເອກມ຺ປິ ສກຏໍ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຄາມໂຄເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ສມີເປ ຈຣຕິ. ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕປິ ໂຄສຸຕ຺ຕວິຕ຺ຕໂກ, ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ຄຸນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ອິມານິ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອຸສຠາຊານີໂຍ’’ຕິ ອຸປຘາຣຍມາໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອາຊານີໂຍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ມຍ຺ຫໍ ສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣຕຸໍ, ໂກ ນຸ ໂຂ ອສ຺ສ ສາມິໂກ’’ຕິ ໂຄປາລເກ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ໂຠ ອິມສ຺ສ ສາມິໂກ, ອຫໍ ອິມໍ ສກເຏ ໂຍເຊຕ຺ວາ ສກເຏສຸ ອຸຕ຺ຕາຣິເຕສຸ ເວຕນໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ອາຫໍສຸ ‘‘ຄເຫຕ຺ວາ ນໍ ໂຍເຊຖ, ນຕ຺ຖິ ອິມສ຺ສ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສາມິໂກ’’ຕິ. ໂສ ນໍ ນາສາຍ ຣຊ຺ຊຸເກນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ຈາເລຕຸມ຺ປິ ນາສກ຺ຂິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ‘‘ຠຕິຍາ ກຖິຕາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ຕຍາ ປຎ຺ຈສຸ ສກຏສເຕສຸ ອຸຕ຺ຕາຣິເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ສກຏສ຺ສ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຫາປເຓ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຍເມວ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ປຸຣິສາ ປຸຣິມສກເຏສຸ ໂຍເຊສຸໍ. ອຖ ນໍ ເອກເວເຄເນວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຖເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສພ຺ພສກຏານິ ອຸຕ຺ຕາເຣສິ.

ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ເອເກກສ຺ສ ສກຏສ຺ສ ເອເກກໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕານິ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄເລ ພນ຺ຘິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຠຕິໍ ນ ເທຕິ, ນ ທານິສ຺ສ ຄນ຺ຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພປຸຣິມສກຏສ຺ສ ປຸຣໂຕ ມຄ຺ຄໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອປເນຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕາປິ ນໍ ອປເນຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ ເອສ ອຕ຺ຕໂນ ຠຕິຍາ ອູນຠາວ’’ນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ສກເຏ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ສກຏຸຕ຺ຕຣຓຠຕີ’’ຕິ ຄີວາຍໍ ລຄ຺ເຄສິ. ໂສ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ອາທາຍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຄາມທາຣກາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ອຍ຺ຍິກາກາຬກສ຺ສ ຄເລ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ເຕ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທູຣໂຕວ ປລາເປນ຺ໂຕ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປນ ສກຏສຕານໍ ອຸຕ຺ຕາຣິຕຕ຺ຕາ ຣຕ຺ເຕຫິ ອກ຺ຂີຫິ ກິລນ຺ຕຣູໂປ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ອຍ຺ຍິກາ ຕສ຺ສ ຄີວາຍ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອຍໍ ເຕ ກຫໍ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ໂຄປາລກທາຣເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ອຫໍ ຕຍາ ລທ຺ຘຠຕິຍາ ຊີວິຕຸກາມາ, ກິໍກາຣຓາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸຓ຺ໂຫທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍໍ ໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ອສມຘຸໂຣ, ປຸພ຺ເພປິ ອສມຘຸໂຣເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙. ‘‘ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣໍ, ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີ;

ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍໂຕ ຍໂຕ ຄຣຸ ຘຸຣນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຘຸຣໍ ຄຣຸ ຠາຣິຍໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ທາ ອຸກ຺ຂິປິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍໂຕ ຄມ຺ຠີຣວຕ຺ຕນີຕິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວຕ຺ຕນີ, ມຄ຺ຄສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸທກຈິກ຺ຂລ຺ລມຫນ຺ຕຕາຍ ວາ ວິສມຈ຺ຉິນ຺ນຕຏຠາເວນ ວາ ມຄ຺ໂຄ ຄມ຺ຠີໂຣ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕທາສ຺ສຸ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຕທາ ກຓ຺ຫໍ ຍຸຎ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍທາ ຘຸຣຎ຺ຈ ຄຣຸ ໂຫຕິ ມຄ຺ໂຄ ຈ ຄມ຺ຠີໂຣ, ຕທາ ອຎ຺ເຎ ພລິພທ຺ເທ ອປເນຕ຺ວາ ກຓ຺ຫເມວ ໂຍເຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ຺ວາສ຺ສຸ ຕໍ ວຫເຕ ຘຸຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ອສ຺ສູຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕເມວ, ໂສ ຕໍ ຘຸຣໍ ວຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ຠຄວາ ‘‘ຕທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຓ຺ໂຫວ ຕໍ ຘຸຣໍ ວຫຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຫລ຺ລິກາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ອຍ຺ຍິກາກາຬໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຓ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໓໐] ໑໐. ມຸນິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມາ ມຸນິກສ຺ສ ປິຫຍີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ເຕຣສກນິປາເຕ ຈູຬນາຣທກສ຺ສປຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໔໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ນິສ຺ສາຍາ’’ຕິ? ‘‘ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປໂລຠນໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເອສາ ຕວ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ອິມິສ຺ສາ ວິວາຫທິວເສ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄຠາວໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ເອກສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄເຫ ໂຄໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ‘‘ມຫາໂລຫິໂຕ’’ຕິ ນາເມນ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາປິສ຺ສ ຈູຬໂລຫິໂຕ ນາມ ອໂຫສິ. ເຕເຍວ ທ຺ເວ ຠາຕິເກ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ກມ຺ມຘຸຣໍ ວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກຸເລ ເອກາ ກຸມາຣິກາ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ເອໂກ ນຄຣວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາເຣສິ. ຕສ຺ສາ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ກຸມາຣິກາຍ ວິວາຫກາເລ ອາຄຕານໍ ປາຫຸນການໍ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ມຸນິກໍ ນາມ ສູກຣໍ ໂປເສສຸໍ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈູຬໂລຫິໂຕ ຠາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກຸເລ ກມ຺ມຘຸຣໍ ວຕ຺ຕມານໍ ອມ຺ເຫ ທ຺ເວ ຠາຕິເກ ນິສ຺ສາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອິເມ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຓປລາລາທີເນວ ເທນ຺ຕິ, ສູກຣໍ ຍາຄຸຠຕ຺ເຕນ ໂປເສນ຺ຕິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ເອສ ເອຕໍ ລຠຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ຠາຕາ ‘‘ຕາຕ ຈູຬໂລຫິຕ, ມາ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ໂຠຊນໍ ປິຫຍິ, ອຍໍ ສູກໂຣ ມຣຓຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ເອຕິສ຺ສາ ຫິ ກຸມາຣິກາຍ ວິວາຫກາເລ ອາຄຕານໍ ປາຫຸນການໍ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິເມ ເອຕໍ ສູກຣໍ ໂປເສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຖ ນໍ ສູກຣໍ ປາເທສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ເຒນ຺ຕາ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ປາຫຸນການໍ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກຣິຍມານໍ ປສ຺ສິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໐. ‘‘ມາ ມຸນິກສ຺ສ ປິຫຍິ, ອາຕຸຣນ຺ນານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠຸສໍ ຂາທ, ເອຕໍ ທີຆາຍຸລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ມຸນິກສ຺ສ ປິຫຍີຕິ ມຸນິກສ຺ສ ໂຠຊເນ ປິຫໍ ມາ ອຸປ຺ປາທຍິ, ‘‘ເອສ ມຸນິໂກ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊຕີ’’ຕິ ມາ ມຸນິກສ຺ສ ປິຫຍິ, ‘‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫມ຺ປິ ເອວໍ ສຸຂິໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມາ ມຸນິກຠາວໍ ປຕ຺ຖຍິ. ອຍຎ຺ຫິ ອາຕຸຣນ຺ນານິ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອາຕຸຣນ຺ນານີຕິ ມຣຓໂຠຊນານິ. ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠຸສໍ ຂາທາຕິ ຕສ຺ສ ໂຠຊເນ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ຠຸສໍ ຂາທ. ເອຕໍ ທີຆາຍຸລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເອຕໍ ທີຆາຍຸຠາວສ຺ສ ກາຣຓໍ. ຕໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຄມິໍສຸ, ມຸນິກໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ປຈິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈູຬໂລຫິຕໍ ອາຫ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ຕາຕ, ມຸນິໂກ’’ຕິ. ທິຏ຺ຐໍ ເມ, ຠາຕິກ, ມຸນິກສ຺ສ ໂຠຊນຜລໍ, ເອຕສ຺ສ ໂຠຊນໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ອມ຺ຫາກໍ ຕິຓປລາລຠຸສມຕ຺ຕເມວ ອຸຕ຺ຕມຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊຎ຺ຈ ທີຆາຍຸລກ຺ຂຓຎ຺ຈາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພປິ ອິມໍ ກຸມາຣິກໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິຠງ຺ຄຠາວໍ ຄໂຕ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຸນິກສູກໂຣ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາ ເອສາ ເອວ, ຈູຬໂລຫິໂຕ ອານນ຺ໂທ, ມຫາໂລຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຸນິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ກຸຣຸງ຺ຄວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ກຸຣຸງ຺ຄໍ ກຸກ຺ກຸຣຎ຺ເຈວ, ໂຠຊາຊານີຍຎ຺ຈ ອາຊຎ຺ຎໍ;

ຕິຕ຺ຖໍ ມຫິຬາມຸຂາຠິຓ຺ຫໍ, ນນ຺ທິກຓ຺ຫຎ຺ຈ ມຸນິກນ຺ຕິ.