໒. ສີລວຄ຺ໂຄ

[໑໑] ໑. ລກ຺ຂຓມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຫຕິ ສີລວຕໍ ອຕ຺ໂຖຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ຍາວ ອຠິມາຣປ຺ປໂຍຊນາ ຂຓ຺ຑຫາລຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ, ຍາວ ຘນປາລກວິສ຺ສຊ຺ຊນາ ປນ ຈູຬຫໍສຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ, ຍາວ ປຖວິປ຺ປເວສນາ ທ຺ວາທສນິປາເຕ ສມຸທ຺ທວາຓິຊຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ.

ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິຕ຺ວາ ອລຠນ຺ໂຕ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ຄຍາສີເສ ວິຫຣຕິ. ອຖ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິສ຺ສິຕກາ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂູ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ລທ຺ຘິໍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄຕາ, ອິທານິ ປນ ເຕສໍ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຕໍ, ຕຸມ຺ເຫ ພຫູຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ປໂພເຘຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ປໂພເຘຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທາຍ ເວຬຸວນເມວ ອາຄມໍສຸ. ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣໍ ປສໍສິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປນ ປຣິຫີນປຣິວາໂຣ ຊາໂຕ’’ຕິ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ຎາຕິສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂສຠຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສຠິເຍວ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ ນ ອິທາເນວ ຄຓໂຕ ປຣິຫີໂນ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິຫີໂນເຍວາຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ, ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເອໂກ ມຄຘຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມິຄໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ມິຄສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ຕສ຺ສ ລກ຺ຂໂຓ ຈ ກາໂຬ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ມຫລ຺ລກກາເລ ‘‘ຕາຕາ, ອຫໍ ອິທານິ ມຫລ຺ລໂກ, ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ຄຓໍ ປຣິຫຣຖາ’’ຕິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈ ມິຄສຕານິ ເອເກກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ທ຺ເວ ຊນາ ມິຄຄຓໍ ປຣິຫຣນ຺ຕິ. ມຄຘຣຏ຺ຐສ຺ມິຎ຺ຈ ສສ຺ສປາກສມເຍ ກິຏ຺ຐສມ຺ພາເຘ ອຣຎ຺ເຎ ມິຄານໍ ປຣິປນ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ມນຸສ຺ສາ ສສ຺ສຂາທການໍ ມິຄານໍ ມາຣຓຕ຺ຖາຍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ໂອປາຕໍ ຂຓນ຺ຕິ, ສູລານິ ໂຣເປນ຺ຕິ, ປາສາຓຍນ຺ຕານິ ສຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ກູຏປາສາທໂຍ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ພຫູ ມິຄາ ວິນາສໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຏ຺ຐສມ຺ພາຘສມຍໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອຍໍ ກິຏ຺ຐສມ຺ພາຘສມໂຍ, ພຫູ ມິຄາ ວິນາສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ມຍໍ ມຫລ຺ລກາ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວີຕິນາເມສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ມິຄຄເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສສ຺ສານໍ ອຸທ຺ຘຏກາເລ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປິຕຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາຣາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ຄມນມຄ຺ຄໍ ມນຸສ຺ສາ ຊານນ຺ຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ມິຄາ ປພ຺ພຕມາໂຣຫນ຺ຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ໂອໂຣຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ນິລີນາ ພຫູ ມິເຄ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາເຣນ຺ຕິ.

ກາຬມິໂຄ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ຘຕາຍ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອິມາຍ ເວລາຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ມິຄຄຓໍ ອາທາຍ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫປິ ສາຍນ຺ເຫປິ ປໂທເສປິ ປຈ຺ຈູເສປິ ຄາມທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປກຕິຍາ ຐິຕາ ຈ ນິລີນາ ຈ ພຫູ ມິເຄ ວິນາສໍ ປາເປນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ທນ຺ຘຕາຍ ພຫູ ມິເຄ ວິນາສໍ ປາເປຕ຺ວາ ອປ຺ປເກເຫວ ມິເຄຫິ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ລກ຺ຂຓມິໂຄ ປນ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອຸປາຍກຸສໂລ ‘‘ອິມາຍ ເວລາຍ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ອິມາຍ ເວລາຍ ນ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຊານາຕິ. ໂສ ຄາມທ຺ວາເຣນປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ທິວາປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ປໂທເສປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ປຈ຺ຈູເສປິ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ມິຄຄຓໍ ອາທາຍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍເຍວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ເອກມ຺ປິ ມິຄໍ ອວິນາເສຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ສສ຺ເສສຸ ອຸທ຺ຘເຏສຸ ປພ຺ພຕາ ໂອຕຣິໍສຸ.

ກາໂຬ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ອວເສສມິເຄ ວິນາສໍ ປາເປນ຺ໂຕ ເອກໂກວ ອາຄມິ. ລກ຺ຂໂຓ ປນ ເອກມິຄມ຺ປິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ມິຄສເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ເວປິ ປຸຕ຺ເຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ມິຄຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ –

໑໑. ‘‘ໂຫຕິ ສີລວຕໍ ອຕ຺ໂຖ, ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິນໍ;

ລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສ ອາຍນ຺ຕໍ, ຎາຕິສງ຺ຆປຸຣກ຺ຂຕໍ;

ອຖ ປສ຺ສສິມໍ ກາຬໍ, ສຸວິຫີນໍວ ຎາຕິຠີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລວຕນ຺ຕິ ສຸຂສີລຕາຍ ສີລວນ຺ຕານໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນານໍ. ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຑ຺ຒິ. ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິນນ຺ຕິ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ ເອເຕສໍ ວຸຕ຺ຕີຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິໂນ, ເຕສໍ ປຏິສນ຺ຖາຣວຸຕ຺ຕິນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາປນິວາຣຓໂອວາທານຸສາສນິວເສນ ຘມ຺ມປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ, ໂຄຈຣລາຠາປນຄິລານຸປຏ຺ຐານຘມ຺ມິກຣກ຺ຂາວເສນ ອາມິສປຏິສນ຺ຖາໂຣ ຈ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິເມສຸ ທ຺ວີສຸ ປຏິສນ຺ຖາເຣສຸ ຐິຕານໍ ອາຈາຣສມ຺ປນ຺ນານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ອິທານິ ຕໍ ວຸຑ຺ຒິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ປຸຕ຺ຕມາຕຣໍ ອາລປນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ລກ຺ຂຓໍ ປສ຺ສາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອາຈາຣປຏິສນ຺ຖາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ເອກມິຄມ຺ປິ ອວິນາເສຕ຺ວາ ຎາຕິສງ຺ເຆນ ປຸຣກ຺ຂຕໍ ປຣິວາຣິຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປສ຺ສ. ຕາຍ ປນ ອາຈາຣປຏິສນ຺ຖາຣສມ຺ປທາຍ ວິຫີນໍ ທນ຺ຘປຎ຺ຎໍ ອຖ ປສ຺ສສິມໍ ກາຬໍ ເອກມ຺ປິ ຎາຕິໍ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສຸວິຫີນເມວ ຎາຕີຫິ ເອກກໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຸຕ຺ຕໍ ອຠິນນ຺ທິຕ຺ວາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ຎາຕິສງ຺ຆປຣິວາຣິໂຕ ໂສຠຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ໂສຠຕິເຍວ. ນ ຈ ເທວທຕ຺ໂຕ ເອຕຣຫິເຍວ ຄຓມ຺ຫາ ປຣິຫີໂນ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິຫີໂນເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກາໂຬ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຣິສາປິສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕປຣິສາວ, ລກ຺ຂໂຓ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປຣິສາ ປນສ຺ສ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ມາຕາ ຣາຫຸລມາຕາ, ປິຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ລກ຺ຂຓມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໒] ໒. ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ມາຕຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິຣ ຣາຊຄຫນຄເຣ ມຫາວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕາ ອໂຫສິ ອຸສ຺ສນ຺ນກຸສລມູລາ ປຣິມທ຺ທິຕສງ຺ຂາຣາ ປຈ຺ຉິມຠວິກາ, ອນ຺ໂຕຆເຏ ປທີໂປ ວິຍ ຕສ຺ສາ ຫທເຍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສໂຍ ຊລຕິ. ສາ ອຕ຺ຕານໍ ຊານນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຄເຫ ອນຠິຣຕາ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ຆຣາວາເສ ຈິຕ຺ຕໍ ນາຠິຣມຕິ, ອຫໍ ນິຍ຺ຍານິເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕຸກາມາ, ປພ຺ພາເຊຖ ມ’’ນ຺ຕິ. ອມ຺ມ, ກິໍ ວເທສິ, ອິທໍ ກຸລໍ ພຫຸວິຠວໍ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກໍ ເອກຘີຕາ, ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸນ຺ຕິ. ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາປິ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ໂຫຕຸ, ປຕິກຸລໍ ຄຕາ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປຕິກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ສີລວຕີ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມາ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິ.

ອຖສ຺ສາ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂຆສຍິໍສຸ, ສກລນຄຣວາສິໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິໍສຸ, ນຄຣໍ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ສາ ປນ ຕາວ ອຸຬາຣາຍປິ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ນ ວິລິມ຺ປຕິ ນາລງ຺ກໂຣຕິ, ປກຕິເວເສເນວ ວິຈຣຕິ.

ອຖ ນໍ ສາມິໂກ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ສກລນຄຣໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕນິສ຺ສິຕໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ສຣີຣໍ ນປ຺ປຏິຊຄ຺ຄສີ’’ຕິ. ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ເມ ກຸຓເປຫິ ປູຣິຕໍ ສຣີຣໍ, ກິໍ ອິມິນາ ອລງ຺ກເຕນ, ອຍຎ຺ຫິ ກາໂຍ ເນວ ເທວນິມ຺ມິໂຕ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມນິມ຺ມິໂຕ, ນ ສຸວຓ຺ຓມໂຍ, ນ ມຓິມໂຍ, ນ ຫຣິຈນ຺ທນມໂຍ, ນ ປຸຓ຺ຑຣີກກຸມຸທຸປ຺ປລຄພ຺ຠສມ຺ຠູໂຕ, ນ ອມໂຕສຘປູຣິໂຕ, ອຖ ໂຂ ກຸຓເປ ຊາໂຕ, ມາຕາເປຕ຺ຕິກສມ຺ຠໂວ, ອນິຈ຺ຈຸຈ຺ຉາທນປຣິມທ຺ທນເຠທນວິທ຺ຘໍສນຘມ຺ໂມ, ກຏສິວຑ຺ຒໂນ, ຕຓ຺ຫູປາທິນ຺ໂນ, ໂສການໍ ນິທານໍ, ປຣິເທວານໍ ວຕ຺ຖຸ, ສພ຺ພໂຣຄານໍ ອາລໂຍ, ກມ຺ມກຣຓານໍ ປຏິຄ຺ຄໂຫ, ອນ຺ໂຕປູຕິ, ພຫິ ນິຈ຺ຈປຄ຺ຆຣໂຓ, ກິມິກຸລານໍ ອາວາໂສ, ສິວຖິກປຍາໂຕ, ມຣຓປຣິໂຍສາໂນ, ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປເຖ ວຕ຺ຕມາໂນປິ –

‘‘ອຏ຺ຐິນຫາຣຸສໍຍຸຕ຺ໂຕ, ຕຈມໍສາວເລປໂນ;

ຉວິຍາ ກາໂຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຍຖາຠູຕໍ ນ ທິສ຺ສຕິ.

‘‘ອນ຺ຕປູໂຣ ອຸທຣປູໂຣ, ຍກນເປຬສ຺ສ ວຕ຺ຖິໂນ;

ຫທຍສ຺ສ ປປ຺ຜາສສ຺ສ, ວກ຺ກສ຺ສ ປິຫກສ຺ສ ຈ.

‘‘ສິງ຺ຆາຓິກາຍ ເຂຬສ຺ສ, ເສທສ຺ສ ຈ ເມທສ຺ສ ຈ;

ໂລຫິຕສ຺ສ ລສິກາຍ, ປິຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວສາຍ ຈ.

‘‘ອຖສ຺ສ ນວຫິ ໂສເຕຫິ, ອສຸຈີ ສວຕິ ສພ຺ພທາ;

ອກ຺ຂິມ຺ຫາ ອກ຺ຂິຄູຖໂກ, ກຓ຺ຓມ຺ຫາ ກຓ຺ຓຄູຖໂກ.

‘‘ສິງ຺ຆາຓິກາ ຈ ນາສໂຕ, ມຸເຂນ ວມເຕກທາ;

ປິຕ຺ຕໍ ເສມ຺ຫຎ຺ຈ ວມຕິ, ກາຍມ຺ຫາ ເສທຊລ຺ລິກາ.

‘‘ອຖສ຺ສ ສຸສິຣໍ ສີສໍ, ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄສ຺ສ ປູຣິຕໍ;

ສຸຠໂຕ ນໍ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ອວິຊ຺ຊາຍ ປຸຣກ຺ຂໂຕ. (ສຸ. ນິ. ໑໙໖-໒໐໑);

‘‘ອນນ຺ຕາທີນໂວ ກາໂຍ, ວິສຣຸກ຺ຂສມູປໂມ;

ອາວາໂສ ສພ຺ພໂຣຄານໍ, ປຸຎ຺ໂຊ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ເກວໂລ. (ອປ. ເຖຣ ໒.໕໔.໕໕);

‘‘ສເຈ ອິມສ຺ສ ກາຍສ຺ສ, ອນ຺ໂຕ ພາຫິຣໂກ ສິຍາ;

ທຓ຺ຑໍ ນູນ ຄເຫຕ຺ວານ, ກາເກ ໂສເຓ ຈ ວາຣເຍ.

‘‘ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘ ອສຸຈິ ກາໂຍ, ກຸຓໂປ ອຸກ຺ກຣູປໂມ;

ນິນ຺ທິໂຕ ຈກ຺ຂຸຠູເຕຫິ, ກາໂຍ ພາລາຠິນນ຺ທິໂຕ.

‘‘ອລ຺ລຈມ຺ມປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ນວທ຺ວາໂຣ ມຫາວໂຓ;

ສມນ຺ຕໂຕ ປຄ຺ຆຣຕິ, ອສຸຈີ ປູຕິຄນ຺ຘິໂຍ’’ຕິ. (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໒);

ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອິມໍ ກາຍໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ? ນນຸ ອິມສ຺ສ ອລງ຺ກຕກຣຓໍ ຄູຖປຸຓ຺ຓຆຏສ຺ສ ພຫິ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມກຣຓໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ? ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ສ ອິເມ ໂທເສ ປສ຺ສມານາ ກສ຺ມາ ນ ປພ຺ພຊສີ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠມານາ ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ອຫໍ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍໍ ເນຕ຺ວາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິຍານໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊສິ. ສາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສງ຺ກປ຺ປາ ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສາ ຄພ຺ເຠ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐີນໍ ພຫລຕ຺ຕໍ ອຸທຣປຏລສ຺ສ ຈ ມຫນ຺ຕຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ຕ຺ວໍ ຄພ຺ຠິນີ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍສິ, ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ອຍ຺ເຍ, ‘‘ອິທໍ ນາມ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາມິ, ສີລໍ ປນ ເມ ປຣິປຸຓ຺ຓນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອຍໍ ກຸລຘີຕາ ກິຈ຺ເຉນ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ລຠິ, ອິທານິ ປນສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ມຍໍ ອິມສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ວາ ປພ຺ພຊິຕກາເລ ວາ ລທ຺ຘຠາວໍ ນ ຊານາມ, ກິໍທານິ ກໂຣມາ’’ຕິ? ເທວທຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອພຸທ຺ຘຠາເວນ ຈ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍານຎ຺ຈ ນຕ຺ຖິຕາຍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເທວທຕ຺ຕປກ຺ຂິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣຕິ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຈ ຕໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂຕິເຍວາຕິ ມຍ຺ຫໍ ຄຣຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ມຍາ ອິມໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ອວີມໍສິຕ຺ວາວ ເສລຄຸຬໍ ປວຏ຺ຏຍມາໂນ ວິຍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ອິມໍ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປສ຺ສຍໍ ຄຕາ.

ອຖ ສາ ທຫຣາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຫ – ‘‘ອຍ຺ເຍ, ນ ເທວທຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ພຸທ຺ໂຘ, ນາປິ ມຍ຺ຫໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ໂລເກ ປນ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ, ສາ ຈ ປນ ເມ ທຸກ຺ເຂນ ລທ຺ຘາ, ມາ ນໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຖ, ເອຖ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ. ຕາ ຕໍ ອາທາຍ ຣາຊຄຫາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອນຸປຸພ຺ເພນ ເຊຕວນໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິຎ຺ຈາປິ ຄິຫິກາເລ ເອຕິສ຺ສາ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເທວທຕ຺ເຕນ ຊຫິຕໍ ອາທາຍ ຈຣຕີ’ຕິ ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ໂອກາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມໍ ກຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕຸໍ ສຣາຊິກາຍ ປຣິສາຍ ມຊ຺ເຌ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ວິນິຈ຺ຉິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ປຸນທິວເສ ຣາຊານໍ ປເສນທິໂກສລໍ ມຫາອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ຈູຬອນາຖປິຓ຺ຑິກໍ ວິສາຂໍ ມຫາອຸປາສິກໍ ອຎ຺ຎານິ ຈ ອຠິຎ຺ຎາຕານິ ມຫາກຸລານິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຈຕູສຸ ປຣິສາສຸ ສນ຺ນິປຕິຕາສຸ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ອິມິສ຺ສາ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິຍາ ກມ຺ມໍ ໂສເຘຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ປຣິສມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຣໂຕ ວິສາຂໍ ອຸປາສິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ ວິສາເຂ, ‘ອຍໍ ທຫຣາ ອສຸກມາເສ ອສຸກທິວເສ ປພ຺ພຊິຕາ’ຕິ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຸເຣ ວາ ປຈ຺ຉາ ວາ ລທ຺ຘຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິຍາ ຫຕ຺ຖປາທນາຠິອຸທຣປຣິໂຍສານາທີນິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມາສທິວເສ ສມາເນຕ຺ວາ ຄິຫິຠາເວ ຄພ຺ຠສ຺ສ ລທ຺ຘຠາວໍ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ສຸທ຺ຘໍ ອກາສິ. ສາ ສຸທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປສ຺ສຍເມວ ຄຕາ. ສາ ຄພ຺ຠປຣິປາກມນ຺ວາຍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣປາທມູເລ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖນໍ ມຫານຸຠາວໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸນຸປສ຺ສຍສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທາຣກສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ. ອມຈ຺ຈາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ທຫຣຠິກ຺ຂຸນີ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ, ຕສ຺ເສໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ຠິກ຺ຂຸນີນໍ, ຠເຓ, ທາຣກປຏິຊຄ຺ຄນໍ ນາມ ປລິໂພໂຘ, ມຍໍ ນໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣາຊາ ຕໍ ທາຣກໍ ນາຏກິຕ຺ຖີນໍ ທາເປຕ຺ວາ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒາເປສິ. ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ‘‘ກສ຺ສໂປ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖ ນໍ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຸມາຣກສ຺ສໂປ’’ຕິ ສຎ຺ຊານິໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ຘມ຺ມກຖິເກສຸ ຈິຕ຺ຣກຖີ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ຍທິທໍ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໐໙, ໒໑໗) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ໂສ ປຈ຺ຉາ ວມ຺ມິກສຸຕ຺ເຕ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໙ ອາທໂຍ) ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ມາຕາປິສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນີ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ປຕ຺ຕາ. ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ພຸທ຺ຘສາສເນ ຄຄນມຊ຺ເຌ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ປາກໂຏ ຊາໂຕ.

ອເຖກທິວສໍ ຕຖາຄໂຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ຠິກ຺ຂູ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐາເນສຸ ທິວສຠາຄໍ ເຂເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ອພຸທ຺ຘຠາເວນ ເຈວ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາທີນຎ຺ຈ ອຠາເວນ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈ ເຖຣີ ຈ ອຸໂຠ ນາສິຕາ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເຈວ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຕສໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ’’ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ວຓ຺ຓຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກເມວ ຄຸຓກຖາຍາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ອິທາເນວ ອິເມສໍ ອຸຠິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈໂຍ ຈ ປຕິຏ຺ຐາ ຈ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ອໂຫສິເຍວາຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ. ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາຣຍມາເນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມິຄໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ອກ຺ຂີນິ ປນສ຺ສ ມຓິຄຸຬສທິສານິ ອເຫສຸໍ, ສິງ຺ຄານິ ຣຊຕວຓ຺ຓານິ, ມຸຂໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລປຸຎ຺ຊວຓ຺ຓໍ, ຫຕ຺ຖປາທປຣິຍນ຺ຕາ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕາ ວິຍ, ວາລຘິ ຈມຣສ຺ສ ວິຍ ອໂຫສິ, ສຣີຣໍ ປນສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ອສ຺ສໂປຕກປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ. ໂສ ປຎ຺ຈສຕມິຄປຣິວາໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ ນາເມນ ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຣາຊາ ນາມ. ອວິທູເຣ ປນສ຺ສ ອຎ຺ໂຎປິ ປຎ຺ຈສຕມິຄປຣິວາໂຣ ສາຂມິໂຄ ນາມ ວສຕິ, ໂສປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓວ ອໂຫສິ.

ເຕນ ສມເຍນ ພາຣາຓສິຣາຊາ ມິຄວຘປ຺ປສຸໂຕ ໂຫຕິ, ວິນາ ມໍເສນ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ກມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເນຄມຊານປເທ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ມິຄວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອຍໍ ຣາຊາ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມຈ຺ເຉທໍ ກໂຣຕິ, ຍໍນູນ ມຍໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ມິຄານໍ ນິວາປໍ ວປິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ພຫູ ມິເຄ ອຸຍ຺ຍານໍ ປເວເສຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິຍ຺ຍາເທຍ຺ຍາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ອຸຍ຺ຍາເນ ມິຄານໍ ນິວາປຕິຓານິ ໂຣເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ວາຄຸຣານິ ອາທາຍ ມຸຄ຺ຄຣາທິນານາວຸຘຫຕ຺ຖາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມິເຄ ປຣິເຍສມານາ ‘‘ມຊ຺ເຌ ຐິເຕ ມິເຄ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສງ຺ຂິປມານາ ນິຄ຺ໂຣຘມິຄສາຂມິຄານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ມຊ຺ເຌ ກຕ຺ວາ ປຣິກ຺ຂິປິໍສຸ. ອຖ ນໍ ມິຄຄຓໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂຄຸມ຺ພາທໂຍ ຈ ຠູມິຎ຺ຈ ມຸຄ຺ຄເຣຫິ ປຫຣນ຺ຕາ ມິຄຄຓໍ ຄຫນຏ຺ຐານໂຕ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອສິສຕ຺ຕິຘນຸອາທີນິ ອາວຸຘານິ ອຸຄ຺ຄິຣິຕ຺ວາ ມຫານາທໍ ນທນ຺ຕາ ຕໍ ມິຄຄຓໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປເວເສຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ນິພທ຺ຘໍ ມິຄວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອມ຺ຫາກໍ ກມ຺ມໍ ນາເສຖ, ອມ຺ເຫຫິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ມິເຄ ອາເນຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ປູຣິຕໍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕສໍ ມໍສານິ ຂາທຖາ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມິເຄ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ສຸວຓ຺ຓມິເຄ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ອຠຍໍ ອທາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ກທາຈິ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມິຄໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາເນຕິ, ກທາຈິສ຺ສ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຫຣຕິ. ມິຄາ ຘນຸໍ ທິສ຺ວາວ ມຣຓຠເຍນ ຕຊ຺ຊິຕາ ປລາຍນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຫາເຣ ລຠິຕ຺ວາ ກິລມນ຺ຕິປິ, ຄິລານາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຣຓມ຺ປິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ມິຄຄໂຓ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ສາຂໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ພຫູ ມິຄາ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ເອກໍເສນ ມຣິຕພ຺ເພ ສຕິ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ກຓ຺ເຑນ ມິເຄ ວິຊ຺ຌນ຺ຕຸ, ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກຏ຺ຐາເນ ມິຄານໍ ວາໂຣ ໂຫຕຸ. ເອກທິວສໍ ມມ ປຣິສາຍ ວາໂຣ ປາປຸຓາຕຸ, ເອກທິວສໍ ຕວ ປຣິສາຍ, ວາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ມິໂຄ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກາຍ ຄີວໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕຸ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມິຄາ ກິລນ຺ຕາ ນ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວາຣປ຺ປຕ຺ໂຕວ ມິໂຄ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກາຍ ຄີວໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ, ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປນ຺ນກເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ສາຂມິຄສ຺ສ ປຣິສາຍ ເອກິສ຺ສາ ຄພ຺ຠິນິມິຄິຍາ ວາໂຣ ປາປຸຓິ. ສາ ສາຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ຄພ຺ຠິນີ, ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຊນາ ວາຣໍ ຄມິສ຺ສາມ, ມຍ຺ຫໍ ວາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕວ ວາຣໍ ອຎ຺ເຎສໍ ປາເປຕຸໍ, ຕ຺ວເມວ ຕຸຍ຺ຫໍ ວາຣໍ ຊານິສ຺ສສິ, ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ອລຠມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ອຫໍ ເຕ ວາຣໍ ອຕິກ຺ກາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກາຍ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘາຠໂຍ ມິຄຣາຊາ ຘມ຺ມຄຓ຺ຑິກາຍ ນິປນ຺ໂນ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ.

ຣາຊາ ຕາວເທວ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມ ມິຄຣາຊ, ນນຸ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຠຍໍ ທິນ຺ນໍ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິຘ ນິປນ຺ໂນ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ຄພ຺ຠິນີ ມິຄີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມມ ວາຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ປາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ, ນ ສກ຺ກາ ໂຂ ປນ ມຍາ ເອກສ຺ສ ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປຣິ ນິກ຺ຂິປິຕຸໍ, ສ຺ວາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ຕສ຺ສາ ທຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕກໍ ມຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອິຘ ນິປນ຺ໂນ, ມາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ອາສງ຺ກິຕ຺ຖ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓມິຄຣາຊ, ມຍາ ນ ຕາທິໂສ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ມນຸສ຺ເສສຸປິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເຕນ ເຕ ປສນ຺ໂນສ຺ມິ, ອຸຏ຺ເຐຫິ, ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ຕສ຺ສາ ຈ ອຠຍໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ທ຺ວີຫິ ອຠເຍ ລທ຺ເຘ ອວເສສາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ນຣິນ຺ທາ’’ຕິ? ‘‘ອວເສສານມ຺ປິ ອຠຍໍ ທມ຺ມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ເອວມ຺ປິ ອຸຍ຺ຍາເນເຍວ ມິຄາ ອຠຍໍ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ເສສາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕສມ຺ປິ ອຠຍໍ ທມ຺ມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ມິຄາ ຕາວ ອຠຍໍ ລຠນ຺ຕຸ, ເສສາ ຈຕຸປ຺ປທາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕສມ຺ປິ ອຠຍໍ ທມ຺ມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ຈຕຸປ຺ປທາ ຕາວ ອຠຍໍ ລຠນ຺ຕຸ, ທິຊຄຓາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕສມ຺ປິ ອຠຍໍ ທມ຺ມິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ທິຊຄຓາ ຕາວ ອຠຍໍ ລຠນ຺ຕຸ, ອຸທເກ ວສນ຺ຕາ ມຈ຺ຉາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອເຕສມ຺ປິ ອຠຍໍ ທມ຺ມິ, ສາມີ’’ຕິ. ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຊານໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ‘‘ຘມ຺ມໍ ຈຣ, ມຫາຣາຊ, ມາຕາປິຕູສຸ ປຸຕ຺ຕຘີຕາສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກສຸ ເນຄມຊານປເທສຸ ຘມ຺ມໍ ຈຣນ຺ໂຕ ສມໍ ຈຣນ຺ໂຕ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ປຣໍ ມຣຓາ ສຸຄຕິໍ ສຄ຺ຄໍ ໂລກໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ມິຄຄຓປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ສາປິ ໂຂ ມິຄເຘນຸ ປຸປ຺ຜກຓ຺ຓິກສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ໂສ ກີຬມາໂນ ສາຂມິຄສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉ, ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ໂອວທນ຺ຕີ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒. ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສ;

ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ສາຂສ຺ມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍາຕິ ຕາຕ ຕ຺ວໍ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຫິຕກາໂມ ນິຄ຺ໂຣຘເມວ ເສເວຍ຺ຍ ຠເຊຍ຺ຍ ອຸປສງ຺ກເມຍ຺ຍ, ນ ສາຂມຸປສໍວເສຕິ ສາຂມິຄໍ ປນ ນ ອຸປສໍວເສ ອຸປຄມ຺ມ ນ ສໍວເສຍ຺ຍ, ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິກໍ ນ ກປ຺ເປຍ຺ຍ. ນິຄ຺ໂຣຘສ຺ມິໍ ມຕໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຎ຺ໂຎ ປາທມູເລ ມຣຓມ຺ປິ ເສຍ຺ໂຍ ວຣໍ ອຸຕ຺ຕມໍ. ຍຎ຺ເຈ ສາຂສ຺ມິ ຊີວິຕນ຺ຕິ ຍໍ ປນ ສາຂສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຊີວິຕໍ, ຕໍ ເນວ ເສຍ຺ໂຍ ນ ວຣໍ ນ ອຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ປນ ອຠຍລທ຺ຘກາ ມິຄາ ມນຸສ຺ສານໍ ສສ຺ສານິ ຂາທນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ‘‘ລທ຺ຘາຠຍາ ອິເມ ມິຄາ’’ຕິ ມິເຄ ປຫຣິຕຸໍ ວາ ປລາເປຕຸໍ ວາ ນ ວິສຫນ຺ຕິ, ເຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ມຍາ ປສນ຺ເນນ ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຣາຊສ຺ສ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ອຫໍ ຣຊ຺ຊໍ ຊເຫຍ຺ຍໍ, ນ ຈ ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທາມິ, ຄຈ຺ຉຖ ນ ໂກຈິ ມມ ວິຊິເຕ ມິເຄ ປຫຣິຕຸໍ ລຠຕີ’’ຕິ ອາຫ. ນິຄ຺ໂຣຘມິໂຄ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ມິຄຄຓໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປເຣສໍ ສສ຺ສໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຖາ’’ຕິ ມິເຄ ໂອວທິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອາໂຣຈາເປສິ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສສ຺ສກາຣກາ ມນຸສ຺ສາ ສສ຺ສຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ວຕິໍ ມາ ກໂຣນ຺ຕຸ, ເຂຕ຺ຕໍ ປນ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສຎ຺ຎໍ ພນ຺ຘນ຺ຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິຣ ເຂຕ຺ເຕສຸ ປຓ຺ຓພນ຺ຘນສຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຓ຺ຓສຎ຺ຎໍ ອຕິກ຺ກມນມິໂຄ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຍໍ ກິຣ ເນສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໂຕ ລທ຺ຘໂອວາໂທ. ເອວໍ ມິຄຄຓໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ມິເຄຫິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ, ຣາຊາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວາຫໍ ເຖຣິຍາ ຈ ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສ ຈ ອວສ຺ສໂຍ, ປຸພ຺ເພປິ ອວສ຺ສໂຍ ເອວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ມເທສນໍ ວິນິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ສາຂມິໂຄ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຣິສາປິສ຺ສ ເທວທຕ຺ຕປຣິສາວ, ມິຄເຘນຸ ເຖຣີ ອໂຫສິ, ປຸຕ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສໂປ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນິຄ຺ໂຣຘມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໓] ໓. ກຓ຺ຑິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘິຣຕ຺ຖຸ ກຓ຺ຑິນໍ ສລ຺ລນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ອຏ຺ຐກນິປາເຕ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕເກ ອາວິຠວິສ຺ສຕິ. ຠຄວາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ວີຕຈ຺ຈິເຕສຸ ອງ຺ຄາເຣສຸ ປກ຺ໂກ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສາວິຠາວຕ຺ຖາຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ, ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຍາຈນໍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນຕຎ຺ຈ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອຕີຕໍ ອາຫຣີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວກ຺ຂາມ, ເອຕ຺ຕເກ ວຸຕ຺ເຕປິ ຍາຈນຎ຺ຈ ວລາຫກຄພ຺ຠໂຕ ຈນ຺ທນີຫຣຓູປມາຍ ຠວນ຺ຕຣປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາຣຓຠາໂວ ຈາຕິ ສພ຺ພເມຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຣາຊຄເຫ ມຄຘຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ມຄຘວາສິການໍ ສສ຺ສສມເຍ ມິຄານໍ ມຫາປຣິປນ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເຕ ອຣຎ຺ເຎ ປພ຺ພຕປາທໍ ປວິສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ອຣຎ຺ຎວາສີ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍມິໂຄ ເອກາຍ ຄາມນ຺ຕວາສິນິຍາ ມິຄໂປຕິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ມິຄານໍ ປພ຺ພຕປາທໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປຸນ ຄາມນ຺ຕໍ ໂອຕຣຓກາເລ ມິຄໂປຕິກາຍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ໂອຕຣິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂສິ, ອຍ຺ຍ, ປພ຺ພເຕຍ຺ໂຍ ພາລມິໂຄ, ຄາມນ຺ໂຕ ຈ ນາມ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ມາ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂອຕຣີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຄມາສິ. ມຄຘວາສິໂນ ‘‘ອິທານິ ມິຄານໍ ປພ຺ພຕປາທາ ໂອຕຣຓກາໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໂກຏ຺ຐເກສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອາຄມນມຄ຺ເຄ ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໂກຏ຺ຐເກ ຐິໂຕ ໂຫຕິ. ມິຄໂປຕິກາ ມນຸສ຺ສຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ຐິໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ພາລມິຄໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອໂຫສິ. ລຸທ຺ທໂກ ເອເກເນວ ສຣປ຺ປຫາເຣນ ມິຄໍ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຕິ. ມິຄໂປຕິກາ ຕສ຺ສ ວິທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວາຕຄຕິຍາວ ປລາຍິ. ລຸທ຺ທໂກ ໂກຏ຺ຐກໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມິຄໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ວີຕຈ຺ຈິເຕສຸ ອງ຺ຄາເຣສຸ ມຘຸຣມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ອວເສສໍ ໂລຫິຕພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ກາເຊນາທາຍ ທາຣເກ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຆຣໍ ອຄມາສິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ໂສ ຕໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ພາລມິຄສ຺ສ ມຣຓໍ ເນວ ມາຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ, ນ ປິຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ, ອຖ ໂຂ ກາມໍ ນິສ຺ສາຍ. ກາມນິມິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຸຄຕິຍໍ ຫຕ຺ຖຈ຺ເຉທາທິກໍ, ທຸຄ຺ຄຕິຍຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນາທິນານປ຺ປກາຣກໍ ທຸກ຺ຂໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ປເຣສໍ ມຣຓທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນມ຺ປິ ນາມ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ຄຣຫິຕເມວ. ຍໍ ຊນປທໍ ມາຕຸຄາໂມ ວິຈາເຣຕິ ອນຸສາສຕິ, ໂສ ອິຕ຺ຖິປຣິຓາຍໂກ ຊນປໂທປິ ຄຣຫິໂຕເຍວ. ເຍ ສຕ຺ຕາ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ວສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕປິ ຄຣຫິຕາເຍວາ’’ຕິ ເອກາຍ ຄາຖາຍ ຕີຓິ ຄຣຫວຕ຺ຖູນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ວນເທວຕາສຸ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ປູຊຍມານາສຸ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ຕໍ ວນສຓ຺ຑໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ –

໑໓. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ກຓ຺ຑິນໍ ສລ຺ລໍ, ປຸຣິສໍ ຄາຬ຺ຫເວຘິນໍ;

ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ຊນປທໍ, ຍຕ຺ຖິຕ຺ຖີ ປຣິຓາຍິກາ;

ເຕ ຈາປິ ຘິກ຺ກິຕາ ສຕ຺ຕາ, ເຍ ອິຕ຺ຖີນໍ ວສໍ ຄຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘິຣຕ຺ຖູຕິ ຄຣຫຓຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ສ຺ວາຍມິຘ ອຸຕ຺ຕາສຸພ຺ເພຄວເສນ ຄຣຫເຓ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຸຕ຺ຕສິຕຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ຫິ ໂຫນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ກຓ຺ຑມສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ກຓ຺ຑີ, ຕໍ ກຓ຺ຑິນໍ. ຕໍ ປນ ກຓ຺ຑໍ ອນຸປວິສນຏ຺ເຐນ ‘‘ສລ຺ລ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ກຓ຺ຑິນໍ ສລ຺ລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສລ຺ລກຓ຺ຑິນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສລ຺ລໍ ວາ ອສ຺ສຕ຺ຖີຕິປິ ສລ຺ໂລ, ຕໍ ສລ຺ລໍ. ມຫນ຺ຕໍ ວຓມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ພລວປ຺ປຫາຣໍ ເທນ຺ໂຕ ຄາຬ຺ຫໍ ວິຊ຺ຌຕີຕິ ຄາຬ຺ຫເວຘີ, ຕໍ ຄາຬ຺ຫເວຘິນໍ. ນານປ຺ປກາເຣນ ກຓ຺ເຑນ, ກຸມຸທປຕ຺ຕສຓ຺ຐານຖເລນ ອຸຊຸກຄມເນເນວ ສລ຺ເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຄາຬ຺ຫເວຘິນໍ ປຸຣິສໍ ຘິຣຕ຺ຖູຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຓາຍິກາຕິ ອິສ຺ສຣາ ສໍວິຘາຍິກາ. ຘິກ຺ກິຕາຕິ ຄຣຫິຕາ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອວຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ອນຸຕ຺ຕານໍ, ຕໍ ຕເທວ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມ. ເອວໍ ເອກາຍ ຄາຖາຍ ຕີຓິ ຄຣຫວຕ຺ຖູນິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວນໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ອິໂຕ ປຣໍ ປນ ‘‘ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ’’ຕິ ອິທໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກເມວ ວກ຺ຂາມ, ອວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ປນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ຕທາ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍມິໂຄ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ມິຄໂປຕິກາ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ, ກາເມສຸ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສກເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ກຓ຺ຑິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໔] ໔. ວາຕມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ກິຣຕ຺ຖິ ຣເສຫິ ປາປິໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖຣິ ກິຣ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ຕິສ຺ສກຸມາໂຣ ນາມ ມຫາວິຠວສ຺ສ ເສຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ເວຬຸວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ສມາທາຍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ກາລໍ ວີຕິນາເມຕິ, ‘‘ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຄຄນຕເລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປາກໂຏ ປຎ຺ຎາໂຕ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣາຊຄເຫ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາຍ ວຕ຺ຕມານາຍ ເຖຣສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຍໍ ຕສ຺ສ ຄິຫິກາເລ ອໂຫສິ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑກໍ, ຕໍ ຣຕນຈງ຺ໂກຏເກ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸເຣ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎາສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬາສຸ ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມິນາ ອລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກໂຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬຕິ, ຕໍ ໂນ ເອກປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ສາວຕ຺ຖິນຄຣໍ ຄໂຕ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ເອຕຣຫິ ນິສິນ຺ໂນ, ກຫໍ ຐິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຣທນ຺ຕິ.

ອເຖກາ ວຓ຺ຓທາສີ ຕໍ ກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍໍ ໂຣທນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ ປນ, ອຍ຺ເຍ, ໂຣທສີ’’ຕິ? ‘‘ສາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ’’. ‘‘ກິໍ ປນ, ອຍ຺ເຍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ປິຍາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖ, ອຫໍ ໂວ ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ສາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນ ນິສິນ຺ນາ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂາຈາຣວີຖິຍໍ ນິວາສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິກຸລາ ອາຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ເຖຣສ຺ສ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣເນວ ປຣິວຸຕາ ເຖຣສ຺ສ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາທິໂຕວ ອຸຬຸງ຺ກຍາຄຸຎ຺ຈ ຣສກຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ເຄເຫ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂໍ ທທມານາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ອຸປຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຄິລານາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ນິປຊ຺ຊິ. ເຖໂຣປິ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ສປທານໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ປຣິຊໂນ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຆເຣ ນິສີທາເປສິ. ເຖໂຣ ນິສີທິຕ຺ວາວ ‘‘ກຫໍ ອຸປາສິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຄິລານາ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ໂສ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ໂຘ ອຕ຺ຕໂນ ວຕສມາທານໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນິປນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປາວິສິ. ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕກາຣຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ຐເປຕ຺ວາ ຍາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຣາຊຄຫເມວ ອຄມາສິ. ສາ ປວຕ຺ຕິ ປາກຏາ ຊາຕາ.

ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ‘‘ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣໍ ກິຣ ເອກາ ວຓ຺ຓທາສີ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄຕາ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕຘມ຺ມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ກຖຍິໍສຸ. ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເອໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວສໍ ຄໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ຕສ຺ສາ ວສໍ ຄໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ຣຎ຺ໂຎ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຊໂຍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອໂຫສິ. ອເຖໂກ ວາຕມິໂຄ ຕໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຎ຺ຊຍໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍຕິ, ສຎ຺ຊໂຍປິ ນ ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນີຫຣຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນເຍວ ຈຣຕິ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອຸຍ຺ຍາເນ ນານປ຺ປກາຣານິ ປຸປ຺ຜຜລານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ຣຎ຺ໂຎ ອຠິຫຣຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສມ຺ມ ອຸຍ຺ຍານປາລ, ອຸຍ຺ຍາເນ ກິຎ຺ຈິ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ເອໂກ ປນ ວາຕມິໂຄ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ຈຣຕິ, ເອຕໍ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ ປນ ຕໍ ຄເຫຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ໂຖກໍ ມຘຸໍ ລຠນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕ ຣາຊນິເວສນມ຺ປິ ນໍ ອາເນຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ມຘຸໍ ທາເປສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຕມິຄສ຺ສ ຈຣຓຏ຺ຐາເນ ຕິຓານິ ມຘຸນາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິລີຍິ. ມິໂຄ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຘຸມກ຺ຂິຕານິ ຕິຓານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ໂຘ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຕສ຺ສ ມຘຸມກ຺ຂິຕຕິເຓສຸ ປລຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐິຕຕິຓານິ ຂາທິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ອາປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຍາວ ຣາຊນິເວສນາ ວີຖິໍ ກິລຎ຺ເຊຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຫິໍ ຕຫິໍ ສາຂາຠງ຺ຄໍ ປາເຕຕ຺ວາ ມຘຸລາພຸກໍ ອໍເສ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຕິຓກລາປໍ ອຸປກຈ຺ຉເກ ຐເປຕ຺ວາ ມຘຸມກ຺ຂິຕານິ ຕິຓານິ ມິຄສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ວິກິຣນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຣາຊນິເວສນໍເຍວ ອຄມາສິ. ມິເຄ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ເຐ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫິໍສຸ. ມິໂຄ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ກມ຺ປມາໂນ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ອນ຺ໂຕນິເວສນງ຺ຄເຓ ອາຘາວຕິ ປຣິຘາວຕິ. ຣາຊາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕໍ ກມ຺ປມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ວາຕມິໂຄ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕຊ຺ຊິຕຏ຺ຐານໍ ຍາວຊີວໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ເອວຣູໂປ ຄຫນນິສ຺ສິໂຕ ວາຕມິໂຄ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ໂຘ ອິທານິ ເອວຣູປໍ ຐານໍ ອາຄໂຕ, ນຕ຺ຖິ ວຕ ໂຠ ໂລເກ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ປາປຕຣໍ ນາມາ’’ຕິ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມເທສນໍ ປຏ຺ຐເປສິ –

໑໔. ‘‘ນ ກິຣຕ຺ຖິ ຣເສຫິ ປາປິໂຍ, ອາວາເສຫິວ ສນ຺ຖເວຫິ ວາ;

ວາຕມິຄໍ ຄຫນນິສ຺ສິຕໍ, ວສມາເນສິ ຣເສຫິ ສຎ຺ຊໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວນຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຣເສຫີຕິ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ເຍຫິ ມຘຸຣມ຺ພິລາທີຫິ. ປາປິໂຍຕິ ປາປຕໂຣ. ອາວາເສຫິວ ສນ຺ຖເວຫິ ວາຕິ ນິພທ຺ຘວສນຏ຺ຐານສງ຺ຂາເຕສຸ ຫິ ອາວາເສສຸປິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖເວສຸປິ ຉນ຺ທຣາໂຄ ປາປໂກວ, ເຕຫິ ປນ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄຫິ ອາວາເສຫິ ວາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖເວຫິ ວາ ສຕຄຸເຓນ ຈ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ຈ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ຈ ຘຸວປຏິເສວນຏ຺ເຐນ ອາຫາຣໍ ວິນາ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍປາລນາຍ ອຠາເວນ ຈ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠຄຣສາວ ປາປຕຣາຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ອນຸສ຺ສວາຄຕໍ ວິຍ ອິມມຕ຺ຖໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ນ ກິຣຕ຺ຖິ ຣເສຫິ ປາປິໂຍ, ອາວາເສຫິວ ສນ຺ຖເວຫິ ວາ’’ຕິ ອາຫ. ອິທານິ ເຕສໍ ປາປິຍຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວາຕມິຄ’’ນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຄຫນນິສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຄຫນຏ຺ຐານນິສ຺ສິຕໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ປສ຺ສຖ ຣສານໍ ປາປິຍຠາວໍ, ອິທໍ ນາມ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຄຫນນິສ຺ສິຕໍ ວາຕມິຄໍ ສຎ຺ຊໂຍ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ມຘຸຣເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ອາເນສິ, ສພ຺ພຖາປິ ສຈ຺ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠເຄຫິ ຣເສຫິ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ປາປຕຣໍ ລາມກຕຣໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ອາທີນວໍ ກເຖສິ. ກເຖຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕໍ ມິຄໍ ອຣຎ຺ຎເມວ ເປເສສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາ ວຓ຺ຓທາສີ ອິທາເນວ ເອຕໍ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ‘‘ຕທາ ສຎ຺ຊໂຍ ອຍໍ ວຓ຺ຓທາສີ ອໂຫສິ, ວາຕມິໂຄ ຈູຬປິຓ຺ຑປາຕິໂກ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວາຕມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໕] ໕. ຂຣາທິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣໍ ຂຣາທິເຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພໂຈ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ທຸພ຺ພໂຈ ໂອວາທໍ ນ ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ທຸພ຺ພຈຕາຍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂອວາທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປາເສນ ພທ຺ໂຘ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມິໂຄ ຫຸຕ຺ວາ ມິຄຄຓປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄິນິມິຄີ ປຸຕ຺ຕກໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຠາຕິກ, ອຍໍ ເຕ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ, ເອຕໍ ມິຄມາຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຫີ’’ຕິ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ໂສ ຕໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ‘‘ອສຸກເວລາຍ ນາມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວຸຕ຺ຕເວລາຍ ນາຄຈ຺ຉຕິ. ຍຖາ ຈ ເອກທິວສໍ, ເອວໍ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ສຕ຺ໂຕວາເທ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ໂສ ມິຄມາຍໍ ອນຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປາເສ ພຊ຺ຌິ. ມາຕາປິສ຺ສ ຠາຕຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຠາຕິກ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ມິຄມາຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາປິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຕສ຺ສ ອໂນວາທກສ຺ສ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ນ ເຕ ປຸຕ຺ເຕນ ມິຄມາຍາ ອຸຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິທານິປິ ຕໍ ອໂນວທິຕຸກາໂມວ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕. ‘‘ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣໍ ຂຣາທິເຍ, ມິຄໍ ວງ຺ກາຕິວງ຺ກິນໍ;

ສຕ຺ຕຫິ ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕໍ, ນ ນໍ ໂອວທິຕຸສ຺ສເຫ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປາເທ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣໍ. ຂຣາທິເຍຕິ ຕໍ ນາເມນ ອາລປຕິ. ມິຄນ຺ຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫິກວຈນໍ. ວງ຺ກາຕິວງ຺ກິນນ຺ຕິ ມູເລ ວງ຺ການິ, ອຄ຺ເຄ ອຕິວງ຺ການີຕິ ວງ຺ກາຕິວງ຺ການິ, ຕາທິສານິ ສິງ຺ຄານິ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ວງ຺ກາຕິວງ຺ກີ, ຕໍ ວງ຺ກາຕິວງ຺ກິນໍ. ສຕ຺ຕຫິ ກາລາຕິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ສຕ຺ຕຫິ ໂອວາທກາເລຫິ ໂອວາທໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ນ ນໍ ໂອວທິຕຸສ຺ສເຫຕິ ເອຕໍ ທຸພ຺ພຈມິຄໍ ອຫໍ ໂອວທິຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫາມິ, ເອຕສ຺ສ ເມ ໂອວາທຕ຺ຖາຍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຖ ນໍ ທຸພ຺ພຈມິຄໍ ປາເສ ພທ຺ຘໍ ລຸທ຺ໂທ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ‘‘ຕທາ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ມິໂຄ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຠຄິນີ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ໂອວາທມິໂຄ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຂຣາທິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໖] ໖. ຕິປລ຺ລຕ຺ຖມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມິຄໍ ຕິປລ຺ລຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສມ຺ພິຍໍ ພທຣິກາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສິກ຺ຂາກາມໍ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ສຕ຺ຖຣິ ອາຬວິນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຄ຺ຄາຬເວ ເຈຕິເຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ພຫູ ອຸປາສກາ ອຸປາສິກາ ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ວິຫາຣໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ທິວາ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ໂຫຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປນ ກາເລ ອຸປາສິກາໂຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຈ ນ ຄຈ຺ຉິໍສຸ, ຠິກ຺ຂູ ເຈວ ອຸປາສກາ ຈ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ຊາຕໍ. ຘມ຺ມສ຺ສວນປຣິໂຍສາເນ ເຖຣາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ທຫຣາ ສາມເຓຣາ ຈ ອຸປາສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປຏ຺ຐານສາລາຍໍ ສຍນ຺ຕິ. ເຕສຸ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄເຕສຸ ເອກຈ຺ເຈ ຆຸຣຸຆຸຣຸປສ຺ສາສາ ກາກຈ຺ຉມານາ ທນ຺ເຕ ຂາທນ຺ຕາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ‘‘ໂຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ສຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຍ຺ຍ ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໔໙) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ໂກສມ຺ພິໍ ອຄມາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຣາຫຸລໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ຣາຫຸລ, ຠຄວຕາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕໍ, ອິທານິ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ປຸພ຺ເພ ປນ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວຕິ ຈ ຄາຣວໍ ຕສ຺ສ ຈາຍສ຺ມໂຕ ສິກ຺ຂາກາມຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ອຕິວິຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຂຸທ຺ທກມຎ຺ຈກໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ອຸສ຺ສີສກກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈີວຣໍ ເທນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ສິກ຺ຂາປທຠເຍນ ວສນຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ອທໍສຸ. ຣາຫຸລຠທ຺ໂທປິ ‘‘ປິຕາ ເມ’’ຕິ ທສພລສ຺ສ ວາ, ‘‘ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ເມ’’ຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ວາ, ‘‘ອາຈຣິໂຍ ເມ’’ຕິ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ວາ, ‘‘ຈູຬປິຕາ ເມ’’ຕິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕິກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ວຬຎ຺ຊນວຈ຺ຈກຸຏິໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິມານໍ ປວິສນ຺ໂຕ ວິຍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ວຬຎ຺ຊນກຸຏິຍໍ ທ຺ວາຣໍ ສຸປິຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຘປຣິຠຓ຺ຑກຕາ ຠູມິ, ຄນ຺ຘທາມມາລາທາມານິ ໂອສາຣິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ, ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ທີໂປ ຌາຍຕິ. ຣາຫຸລຠທ຺ໂທ ປນ ນ ຕສ຺ສາ ກຸຏິຍາ ອິມໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ, ຠິກ຺ຂູຫິ ປນ ‘‘ວສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ໂອວາທຄາຣເວນ ສິກ຺ຂາກາມຕາຍ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ. ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ມຸຏ຺ຐິສມ຺ມຊ຺ຊນິໍ ວາ ກຈວຣຉຑ຺ຑນກໍ ວາ ພຫິ ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄເຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ເກນ ຉຑ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເກຫິຈິ ‘‘ຣາຫຸໂລ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ອາຍສ຺ມາ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕໍ ຊານາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ຕໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ‘‘ຂມຖ ເມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຂມາເປຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວເມສ ສິກ຺ຂາກາໂມ.

ໂສ ຕໍ ສິກ຺ຂາກາມຕໍເຍວ ປຏິຈ຺ຈ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄໂຕ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຸເຣອຣຸຓໍເຍວ ວຈ຺ຈກຸຏິທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອຸກ຺ກາສິ, ໂສປາຍສ຺ມາ ອຸກ຺ກາສິ. ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຣາຫຸໂລ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຣາຫຸລ ອິຘ ນິປນ຺ໂນສີ’’ຕິ? ‘‘ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອຠາວໂຕ’’. ‘‘ປຸພ຺ເພ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂູ ມມ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ອາປຕ຺ຕິຠເຍນ ວສນຏ຺ຐານໍ ນ ເທນ຺ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ‘ອິທໍ ອຎ຺ເຎສໍ ອສງ຺ຆຏ຺ຏນຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ອິຘ ນິປນ຺ໂນສ຺ມີຕິ. ອຖ ຠຄວໂຕ ‘‘ຣາຫຸລໍ ຕາວ ຠິກ຺ຂູ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ກຸລທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ.

ອຖ ຠຄວາ ປາໂຕວ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຊານາສິ ປນ ຕ຺ວໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຊ຺ຊ ກຕ຺ຖຈິ ຣາຫຸລສ຺ສ ວຸຕ຺ຖຠາວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຊ຺ຊ ຣາຫຸໂລ ວຈ຺ຈກຸຏິຍໍ ວສິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຸມ຺ເຫ ຣາຫຸລໍ ເອວໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ ອຎ຺ເຎ ກຸລທາຣເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖ? ເອວຎ຺ຫິ ສນ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ ນ ປຕິຏ຺ຐາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປສມ຺ປນ຺ເນນ ເອກໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ວສາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ເຕສໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ຎຕ຺ວາ ພຫິ ວາເສຖາ’’ຕິ ອິມໍ ອນຸປຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຸນ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ຣາຫຸລສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕິ ‘‘ປສ຺ສຖາວຸໂສ, ຍາວ ສິກ຺ຂາກາໂມ ວຕາຍໍ ຣາຫຸໂລ, ‘ຕວ ວສນຏ຺ຐານໍ ຊານາຫີ’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ນາມ ‘ອຫໍ ທສພລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເສນາສນສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ນິກ຺ຂມຖາ’ຕິ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸມ຺ປິ ອປ຺ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ວຈ຺ຈກຸຏິຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສີ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕສຸ ກຖຍມາເນສຸ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຫຸລສ຺ສ ສິກ຺ຂາກາມກຖາຍ, ນ ອຎ຺ຎາຍ ກຖາຍາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຫຸໂລ ອິທາເນວ ສິກ຺ຂາກາໂມ, ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂາກາໂມເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຣາຊຄເຫ ເອໂກ ມຄຘຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມິຄໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມິຄຄຓປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄິນີ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕກໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ‘‘ຠາຕິກ, ອິມໍ ເຕ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ມິຄມາຍໍ ສິກ຺ຂາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ອສຸກເວລາຍ ນາມ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ມາຕຸເລນ ວຸຕ຺ຕເວລໍ ອນຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ມິຄມາຍໍ ສິກ຺ຂິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ປາເສນ ພທ຺ໂຘ ພທ຺ຘຣວໍ ຣວິ, ມິຄຄໂຓ ປລາຍິຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ປາເສນ ພທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠາຕິກ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ເຕ ມິຄມາຍໍ ສິກ຺ຂາປິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິ ປາປກໍ ອາສງ຺ກິ, ສຸຄ຺ຄຫິຕາ ເຕນ ມິຄມາຍາ, ອິທານິ ຕໍ ຫາສຍມາໂນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖. ‘‘ມິຄໍ ຕິປລ຺ລຕ຺ຖມເນກມາຍໍ, ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕາປປາຍິໍ;

ເອເກນ ໂສເຕນ ຉມາສ຺ສສນ຺ໂຕ, ຉຫິ ກລາຫິຕິໂຠຕິ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມິຄນ຺ຕິ ຠາຄິເນຍ຺ຍມິຄໍ. ຕິປລ຺ລຕ຺ຖນ຺ຕິ ປລ຺ລຕ຺ຖໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຍນໍ, ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ ອຸຊຸກເມວ ຈ ນິປນ຺ນກວເສນາຕິ ຕີຫາກາເຣຫິ ປລ຺ລຕ຺ຖໍ ອສ຺ສ, ຕີຓິ ວາ ປລ຺ລຕ຺ຖານິ ອສ຺ສາຕິ ຕິປລ຺ລຕ຺ໂຖ, ຕໍ ຕິປລ຺ລຕ຺ຖໍ. ອເນກມາຍນ຺ຕິ ພຫຸມາຍໍ ພຫຸວຎ຺ຈນໍ. ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣນ຺ຕິ ເອເກກສ຺ມິໍ ປາເທ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວເສນ ອຏ຺ຐຫິ ຂຸເຣຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ. ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕາປປາຍິນ຺ຕິ ປຸຣິມຍາມໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄມ຺ມ ປານີຍສ຺ສ ປິວນໂຕ ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ອາປໍ ປິວຕີຕິ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕາປປາຍີ. ຕໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ອປາຍິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມມ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ມິຄໍ ອຫໍ ສາຘຸກໍ ມິຄມາຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິໍ. ກຖໍ? ຍຖາ ເອເກນ ໂສເຕນ ຉມາສ຺ສສນ຺ໂຕ, ຉຫິ ກລາຫິຕິໂຠຕິ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຫຎ຺ຫິ ຕວ ປຸຕ຺ຕໍ ຕຖາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິໍ, ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍ ອຸປຣິມນາສິກາໂສເຕ ວາຕໍ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ປຖວິຍາ ອລ຺ລີເນນ ເອເກນ ເຫຏ຺ຐິມໂສເຕນ ຕຕ຺ເຖວ ຉມາຍໍ ອສ຺ສສນ຺ໂຕ ຉຫິ ກລາຫິ ລຸທ຺ທກໍ ອຕິໂຠຕິ, ຉຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕິ ວຎ຺ເຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕມາຫິ ຉຫິ? ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍາຍ, ຂຸເຣຫິ ຕິຓປໍສຸຂຓເນນ, ຊິວ຺ຫານິນ຺ນາມເນນ ອຸທຣສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວກຣເຓນ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວວິສ຺ສຊ຺ຊເນນ, ວາຕສນ຺ນິຣຸມ຺ຠເນນາຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ປາເທນ ປໍສຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຠິມຸຂາກຑ຺ຒເນນ, ປຏິປຓາມເນນ, ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ສຎ຺ຈຣເຓນ, ອຸທຣໍ ອຸທ຺ຘໍ ປກ຺ຂິປເນນ, ອໂຘ ອວກ຺ຂິປເນນາຕິ ອິມາຫິ ຉຫິ ກລາຫິ ຍຖາ ອຕິໂຠຕິ, ‘‘ມໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈຕິ, ເອວໍ ຕໍ ມິຄມາຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

ອປໂຣ ນໂຍ – ຕຖາ ນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິໍ, ຍຖາ ເອເກນ ໂສເຕນ ຉມາສ຺ສສນ຺ໂຕ ຉຫິ ກລາຫິຕິ ທ຺ວີສຸປິ ນເຍສຸ ທສ຺ສິເຕຫິ ຉຫິ ກາຣເຓຫິ ກລາຫິຕິ ກລາຍິສ຺ສຕິ, ລຸທ຺ທໍ ວຎ຺ເຈສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຠຕີຕິ ຠຄິນິໍ ອາລປຕິ. ຠາຄິເນຍ຺ໂຍຕິ ເອວໍ ຉຫິ ກາຣເຓຫິ ວຎ຺ຈນກໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ມິຄມາຍາຍ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຠຄິນິໍ ສມສ຺ສາເສຕິ.

ໂສປິ ມິຄໂປຕໂກ ປາເສ ພທ຺ໂຘ ອວິປ຺ຜນ຺ທິຕ຺ວາເຍວ ຠູມິຍໍ ມຫາຜາສຸກປສ຺ເສນ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ປາທານໍ ອາສນ຺ນຏ຺ຐາເນ ຂຸເຣເຫວ ປຫຣິຕ຺ວາ ປໍສຸຎ຺ຈ ຕິຓານິ ຈ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສີສໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫໍ ນິນ຺ນາເມຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ເຂຬກິລິນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ວາຕຄ຺ຄຫເຓນ ອຸທຣໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ກຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນາສິກາໂສເຕນ ວາຕໍ ສຎ຺ຈຣາເປນ຺ໂຕ ອຸປຣິມນາສິກາໂສເຕນ ວາຕໍ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ຖທ຺ຘຠາວໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມຕາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ນີລມກ຺ຂິກາປິ ນໍ ສມ຺ປຣິວາເຣສຸໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ກາກາ ນິລີຍິໍສຸ. ລຸທ຺ໂທ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຕິປາໂຕວ ພທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ປູຕິໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ພນ຺ຘນຣຊ຺ຊຸກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖວທານິ ນໍ ອຸກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຣາສງ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສາຂາປລາສໍ ຄເຫຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ມິຄໂປຕໂກປິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈຕູຫິ ປາເທຫິ ຐຕ຺ວາ ກາຍໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ມຫາວາເຕນ ຉິນ຺ນວລາຫໂກ ວິຍ ເວເຄນ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຫຸໂລ ອິທາເນວ ສິກ຺ຂາກາໂມ, ປຸພ຺ເພປິ ສິກ຺ຂາກາໂມເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຠາຄິເນຍ຺ຍມິຄໂປຕໂກ ຣາຫຸໂລ ອໂຫສິ, ມາຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ມາຕຸລມິໂຄ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິປລ຺ລຕ຺ຖມິຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໗] ໗. ມາລຸຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາເຬ ວາ ຍທິ ວາ ຊຸຓ຺ເຫຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິເຕ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ໂກສລຊນປເທ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາວາເສ ວສນ຺ຕິ. ເອໂກ ກາຬຕ຺ເຖໂຣ ນາມ, ເອໂກ ຊຸຓ຺ຫຕ຺ເຖໂຣ ນາມ. ອເຖກທິວສໍ ຊຸຓ຺ໂຫ ກາຬໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຠນ຺ເຕ ກາຬ, ສີຕໍ ນາມ ກສ຺ມິໍ ກາເລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກາເຬ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອເຖກທິວສໍ ກາໂຬ ຊຸຓ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ ຊຸຓ຺ຫ, ສີຕໍ ນາມ ກສ຺ມິໍ ກາເລ ໂຫຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຊຸຓ຺ເຫ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຕໂນ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສີຕໍ ນາມ ກສ຺ມິໍ ກາເລ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິໍ, ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ສລ຺ລກ຺ຂຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ເອກສ຺ມິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ສີໂຫ ຈ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຈ ທ຺ເວ ສຫາຍາ ເອກິສ຺ສາເຍວ ຄຸຫາຍ ວສນ຺ຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປພ຺ພຕປາເທ ວສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ເຕສໍ ສຫາຍການໍ ສີຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິວາໂທ ອຸທປາທິ. ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ‘‘ກາເຬເຍວ ສີຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສີໂຫ ‘‘ຊຸຓ຺ເຫເຍວ ສີຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຕໂນ ກງ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗. ‘‘ກາເຬ ວາ ຍທິ ວາ ຊຸຓ຺ເຫ, ຍທາ ວາຍຕິ ມາລຸໂຕ;

ວາຕຊານິ ຫິ ສີຕານິ, ອຸໂຠຕ຺ຖມປຣາຊິຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເຬ ວາ ຍທິ ວາ ຊຸຓ຺ເຫຕິ ກາຬປກ຺ເຂ ວາ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ເຂ ວາ. ຍທາ ວາຍຕິ ມາລຸໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠໂທ ວາໂຕ ວາຍຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສີຕໍ ໂຫຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ວາຕຊານິ ຫິ ສີຕານິ, ຍສ຺ມາ ວາເຕ ວິຊ຺ຊນ຺ເຕເຍວ ສີຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ກາຬປກ຺ໂຂ ວາ ຊຸຓ຺ຫປກ຺ໂຂ ວາ ເອຕ຺ຖ ອປມາຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຸໂຠຕ຺ຖມປຣາຊິຕາຕິ ອຸໂຠປິ ຕຸມ຺ເຫ ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ເຫ ອປຣາຊິຕາຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ສຫາຍເກ ສຎ຺ຎາເປສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພປິ ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຍໍ ປຎ຺ໂຫ ກຖິໂຕ’’ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ທ຺ເວປິ ເຖຣາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ກາໂຬ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ຊຸຓ຺ໂຫ, ປຎ຺ຫວິສ຺ສຊ຺ຊນກຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມາລຸຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໘] ໘. ມຕກຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອວໍ ເຈ ສຕ຺ຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ມນຸສ຺ສາ ພຫູ ອເຊຬກາທໂຍ ມາເຣຕ຺ວາ ກາລກເຕ ຎາຕເກ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ເທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເຕ ມນຸສ຺ເສ ຕຖາ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ເອຕຣຫິ, ຠນ຺ເຕ, ມນຸສ຺ສາ ພຫູ ປາເຓ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ນາມ ເທນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຖ ວຸຑ຺ຒີ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມາ’ຕິ ກເຕປິ ປາຓາຕິປາເຕ ກາຈິ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອາກາເສ ນິສຊ຺ຊ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ອາທີນວໍ ກເຖຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປວາສິເກ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ຊຫາເປສຸໍ. ອິທານິ ປນ ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ປຸນ ປາຕຸຠູຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣຄູ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິຍພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ເອຬກໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອິມໍ ເອຬກໍ ນທິໍ ເນຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ເຐ ມາລໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ທຕ຺ວາ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ຐເປສຸໍ. ໂສ ເອຬໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາ ນາມ ທຸກ຺ຂາ ອຊ຺ຊ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ມຕ຺ຕິກາຆຏໍ ຠິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ມຍາ ລທ຺ຘທຸກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ກາຣຸຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ປໂຣທິ.

ອຖ ນໍ ເຕ ມາຓວາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ ເອຬກ, ຕ຺ວໍ ມຫາສທ຺ເທນ ຫສິ ເຈວ ໂຣທິ ຈ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ຫສິ, ເກນ ກາຣເຓນ ປໂຣທີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອາຈຣິໂຍ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອຬກໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ເອຬກ, ຫສິ, ກສ຺ມາ ໂຣທີ’’ຕິ? ເອຬໂກ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມໍ ຊາຕິສ຺ສຣຎາເຓນ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກເຖສິ ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸພ຺ເພ ຕາທິໂສວ ມນ຺ຕຊ຺ຌາຍກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ‘ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ເອກໍ ເອຬກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິໍ, ສ຺ວາຫໍ ເອກສ຺ສ ເອຬກສ຺ສ ຆາຕິຕຕ຺ຕາ ເອເກນູເນສຸ ປຎ຺ຈສຸ ອຕ຺ຕຠາວສເຕສຸ ສີສຈ຺ເຉທໍ ປາປຸຓິໍ, ອຍໍ ເມ ໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ປຎ຺ຈສຕິໂມ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ສ຺ວາຫໍ ‘ອຊ຺ຊ ເອວຣູປາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຫສິໍ. ໂຣທນ຺ໂຕ ປນ ‘ອຫໍ ຕາວ ເອກໍ ເອຬກໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ສີສຈ຺ເຉທທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ຕມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ອຫໍ ວິຍ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ສີສຈ຺ເຉທທຸກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສຕີ’ຕິ ຕຍິ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ໂຣທິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຬກ, ມາ ຠາຍິ, ນາຫໍ ຕໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກິໍ ວເທສິ, ຕຍິ ມາເຣນ຺ເຕປິ ອມາເຣນ຺ເຕປິ ນ ສກ຺ກາ ອຊ຺ຊ ມຍາ ມຣຓາ ມຸຈ຺ຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເອຬກ, ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ເຕ ອາຣກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ຕວ ອາຣກ຺ໂຂ, ມຍາ ກຕປາປໍ ປນ ມຫນ຺ຕໍ ພລວ’’ນ຺ຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອຬກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເອຬກໍ ກສ຺ສຈິປິ ມາເຣຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ເຕວາສິເກ ອາທາຍ ເອຬເກເນວ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣິ. ເອຬໂກ ວິສ຺ສຏ຺ຐມຕ຺ໂຕວ ເອກໍ ປາສາຓປິຏ຺ຐິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊາຕຄຸມ຺ເພ ຄີວໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓານິ ຂາທິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຕສ຺ມິໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐ ອສນິ ປຕິ, ຕໂຕ ເອກາ ປາສາຓສກລິກາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເອຬກສ຺ສ ປສາຣິຕຄີວາຍ ປຕິຕ຺ວາ ສີສໍ ຉິນ຺ທິ, ມຫາຊໂນ ສນ຺ນິປຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຕສ຺ສ ມຫາຊນສ຺ສ ເທວຕານຸຠາເວນ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອວໍ ປາປສ຺ສ ຜລໍ ຊານມານາ ອປ຺ເປວນາມ ປາຓາຕິປາຕໍ ນ ກເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໘. ‘‘ເອວໍ ເຈ ສຕ຺ຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ທຸກ຺ຂາຍໍ ຊາຕິສມ຺ຠໂວ;

ນ ປາໂຓ ປາຓິນໍ ຫຎ຺ເຎ, ປາຓຆາຕີ ຫິ ໂສຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເຈ ສຕ຺ຕາ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕາ ເອວໍ ເຈ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ. ກຖໍ? ທຸກ຺ຂາຍໍ ຊາຕິສມ຺ຠໂວຕິ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຊາຕິ ຈ ຊາຕສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຑ຺ຒິສງ຺ຂາໂຕ ສມ຺ຠໂວ ຈ ຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄປິຍວິປ຺ປໂຍຄຫຕ຺ຖປາທຈ຺ເຉທາທີນໍ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠູຕຕ຺ຕາ ‘‘ທຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ຍທິ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ. ນ ປາໂຓ ປາຓິນໍ ຫຎ຺ເຎຕິ ‘‘ປຣໍ ວຘນ຺ໂຕ ຊາຕິສມ຺ຠເວ ວຘໍ ລຠຕິ, ປີເຬນ຺ໂຕ ປີຬໍ ລຠຕີ’’ຕິ ຊາຕິສມ຺ຠວສ຺ສ ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຕາຍ ທຸກ຺ຂຠາວໍ ຊານນ຺ໂຕ ໂກຈິ ປາໂຓ ອຎ຺ຎໍ ປາຓິນໍ ນ ຫຎ຺ເຎ, ສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕໍ ນ ຫເນຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍກາຣຓາ? ປາຓຆາຕີ ຫິ ໂສຈຕີຕິ, ຍສ຺ມາ ສາຫຕ຺ຖິກາທີສຸ ຉສຸ ປໂຍເຄສຸ ເຍນ ເກນຈິ ປໂຍເຄນ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຸປຈ຺ເຉທເນນ ປາຓຆາຕີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຏ຺ຐສຸ ມຫານິຣເຍສຸ ໂສຬສສຸ ອຸສ຺ສທນິຣເຍສຸ ນານປ຺ປກາຣາຍ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍາ ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອສຸຣກາເຍຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວມາໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌາຍນລກ຺ຂເຓນ ໂສເກນ ໂສຈຕິ. ຍຖາ ວາຍໍ ເອຬໂກ ມຣຓຠເຍນ ໂສຈຕິ, ເອວໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ໂສຈຕີຕິປິ ຎຕ຺ວາ ນ ປາໂຓ ປາຓິນໍ ຫຎ຺ເຎ, ໂກຈິ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມໍ ນາມ ນ ກເຣຍ຺ຍ. ໂມເຫນ ປນ ມູຬ຺ຫາ ອວິຊ຺ຊາຍ ອນ຺ຘີກຕາ ອິມໍ ອາທີນວໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ນິຣຍຠເຍນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິຣຍຠຍຠີຕາ ປາຓາຕິປາຕາ ວິຣມິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ, ມຫາຊໂນປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ປູເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຕກຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໙] ໙. ອາຍາຈິຕຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສເຈ ມຸຈ຺ເຈ ເປຈ຺ຈ ມຸຈ຺ເຈຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວຕານໍ ອາຍາຈນພລິກມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ມນຸສ຺ສາ ວຓິຊ຺ຊາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປາເຓ ວຘິຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຍາຈິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖານນ຺ຕຣາເຍນ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄຕາ ‘‘ເທວຕານຸຠາເວນ ອິທໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ພຫູ ປາເຓ ວຘິຕ຺ວາ ອາຍາຈນໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຠຄວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຄາມທ຺ວາເຣ ຐິຕນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫູ ປາເຓ ວຘິຕ຺ວາ ‘‘ອາຍາຈນໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄໂຕ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຂນ຺ຘວິຏເປ ຐຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙. ‘‘ສເຈ ມຸຈ຺ເຈ ເປຈ຺ຈ ມຸຈ຺ເຈ, ມຸຈ຺ຈມາໂນ ຫິ ພຊ຺ຌຕິ;

ນ ເຫວໍ ຘີຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ມຸຕ຺ຕິ ພາລສ຺ສ ພນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈ ມຸຈ຺ເຈ ເປຈ຺ຈ ມຸຈ຺ເຈຕິ ໂຠ ປຸຣິສ, ຕ຺ວໍ ສເຈ ມຸຈ຺ເຈ ຍທິ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາໂມສິ. ເປຈ຺ຈ ມຸຈ຺ເຈຕິ ຍຖາ ປຣໂລເກ ນ ພຊ຺ຌສິ, ເອວໍ ມຸຈ຺ຈາຫິ. ມຸຈ຺ຈມາໂນ ຫິ ພຊ຺ຌຕີຕິ ຍຖາ ປນ ຕ຺ວໍ ປາຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ເອວໍ ມຸຈ຺ຈມາໂນ ຫິ ປາປກມ຺ເມນ ພຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ນ ເຫວໍ ຘີຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ເຍ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ, ເຕ ເອວໍ ປຏິສ຺ສວໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ເອວຣູປາ ຫິ ມຸຕ຺ຕິ ພາລສ຺ສ ພນ຺ຘນໍ, ເອສາ ປາຓາຕິປາຕໍ ກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕິ ນາມ ພາລສ຺ສ ພນ຺ຘນເມວ ໂຫຕີຕິ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມນຸສ຺ສາ ເອວຣູປາ ປາຓາຕິປາຕກມ຺ມາ ວິຣຕາ ຘມ຺ມໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເທວນຄຣໍ ປູຣຍິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອາຍາຈິຕຠຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໒໐] ໑໐. ນຬປານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ທິສ຺ວາ ປທມນຸຕ຺ຕິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ໂກສເລສຸ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ນຬກປານຄາມໍ ປຕ຺ວາ ນຬກປານໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ເກຕກວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນຬທຓ຺ຑເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ຠິກ຺ຂູ ນຬກປານໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສູຈິຆຣຕ຺ຖາຍ ສາມເຓເຣຫິ ນຬທຓ຺ຑເກ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຉິທ຺ເທ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ສູຈິຆຣຕ຺ຖາຍ ນຬທຓ຺ຑເກ ຄຓ຺ຫາເປມ, ເຕ ມູລໂຕ ຍາວ ອຄ຺ຄາ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ຉິທ຺ທາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຍ຺ຫໍ ໂປຣາຓກອຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ປຸພ຺ເພ ກິຣ ໂສ ວນສຓ຺ໂຑ ອຣຎ຺ໂຎ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາປິ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ເອໂກ ທກຣກ຺ຂໂສ ໂອຕິຓ຺ໂຓຕິຓ຺ເຓ ຂາທຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຣຫິຕມິຄໂປຕກປ຺ປມາໂຓ ກປິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອສີຕິສຫສ຺ສມຕ຺ຕວານຣປຣິວຸໂຕ ຍູຖໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ໂສ ວານຣຄຓສ຺ສ ໂອວາທໍ ອທາສິ ‘‘ຕາຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ເຎ ວິສຣຸກ຺ຂາປິ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕໂປກ຺ຂຣຓິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຂາທິຕປຸພ຺ພໍ ຜລາຜລໍ ຂາທນ຺ຕາ ວາ ອປີຕປຸພ຺ພໍ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕາ ວາ ມໍ ປຏິປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ອຄຕປຸພ຺ພຏ຺ຐານໍ ຄຕາ ຕຕ຺ຖ ພຫຸເທວ ທິວສໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ຄເວສມານາ ເອກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ທິສ຺ວາ ປານີຍໍ ອປິວິຕ຺ວາວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສາຄມນໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕາຕາ, ປານີຍໍ ນ ປິວຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກມາ’’ຕິ. ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ອາວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປທໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ໂອຕິຓ຺ຓເມວ ປສ຺ສິ, ນ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ. ໂສ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ເອສາ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ໂວ ກຕໍ, ຕາຕາ, ປານີຍໍ ອປິວນ຺ເຕຫິ, ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ທກຣກ຺ຂໂສປິ ເຕສໍ ອໂນຕຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນີໂລທໂຣ ປຓ຺ຑຣມຸໂຂ ສຸຣຕ຺ຕຫຕ຺ຖປາໂທ ພີຠຈ຺ຉທສ຺ສໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ທ຺ວິຘາ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ນິສິນ຺ນາຕ຺ຖ, ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕທກຣກ຺ຂໂສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕິຓ຺ຓເກ ລຠສີ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ລຠາມິ, ອຫໍ ອິໂຘຕິຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕມໂສ ສກຸຓິກໍ ອຸປາທາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ມຸຎ຺ຈາມິ, ຕຸມ຺ເຫປິ ສພ຺ເພ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ມຍໍ ອຕ຺ຕານໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຂາທິຕຸໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ປານີຍໍ ປນ ປິວິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມ, ນ ຈ ເຕ ວສໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກຖໍ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ມຎ຺ຎສິ ‘‘ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປິວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ມຍຎ຺ຫິ ອໂນຕຣິຕ຺ວາ ອສີຕິສຫສ຺ສານິປິ ເອກເມກໍ ນຬທຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລນາເຬນ ອຸທກໍ ປິວນ຺ຕາ ວິຍ ຕວ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມ, ເອວໍ ໂນ ຕ຺ວໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ເອຕມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ຄາຖາຍ ປຸຣິມປທທ຺ວຍໍ ອຠາສິ –

໒໐. ‘‘ທິສ຺ວາ ປທມນຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ, ທິສ຺ວາໂນຕຣິຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ກປິຣາຊາ ຕສ຺ສາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ເອກມ຺ປິ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ຓປທໍ ນາທ຺ທສ, ໂອຕຣິຕໍ ປນ ໂອຕິຓ຺ຓປທເມວ ອທ຺ທສ. ເອວໍ ທິສ຺ວາ ປທໍ ອນຸຕ຺ຕິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວານ ໂອຕຣິຕໍ ປທໍ ‘‘ອທ຺ຘາຍໍ ໂປກ຺ຂຣຓີ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ສປຣິໂສ ອາຫ –

‘‘ນເຬນ ວາຣິໍ ປິສ຺ສາມາ’’ຕິ;

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຍໍ ຕວ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນເຬນ ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມາຕິ. ປຸນ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

‘‘ເນວ ມໍ ຕ຺ວໍ ວຘິສ຺ສສີ’’ຕິ;

ເອວໍ ນເຬນ ປານີຍໍ ປິວນ຺ຕໍ ສປຣິສມ຺ປິ ມໍ ຕ຺ວໍ ເນວ ວຘິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໍ ນຬທຓ຺ຑກໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຘມິ, ນໂຬ ອນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ຄຓ຺ຐິໍ ອເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ສຸສິໂຣ ອໂຫສິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ອປຣມ຺ປິ ອປຣມ຺ປິ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມຸເຂນ ຘມິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ນ ສກ຺ກາ ນິຏ຺ຐາເປຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ອິມໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຊາຕາ ສພ຺ເພປິ ນຬາ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທາ ໂຫນ຺ຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຫິຕູປຈາຣສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕາຍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ສມິຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ເພປິ ຕໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕນຬາ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທາ ຊາຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ກປ຺ເປ ຈຕ຺ຕາຣິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍປາຏິຫາຣິຍານິ ນາມ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ຈນ຺ເທ ສສລກ຺ຂຓໍ ສກລມ຺ປິ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ຐສ຺ສຕິ, ວຏ຺ຏກຊາຕເກ ອຄ຺ຄິໂນ ນິພ຺ພຸຕຏ຺ຐານໍ ສກລມ຺ປິ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ອຄ຺ຄິ ນ ຌາຍິສ຺ສຕິ, ຆຏີກາຣນິເວສນຏ຺ຐານໍ ສກລມ຺ປິ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ອໂນວສ຺ສກໍ ຐສ຺ສຕິ, ອິມໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕນຬາ ສກລມ຺ປິ ອິມໍ ກປ຺ປໍ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ກປ຺ປຏ຺ຐິຍປາຏິຫາຣິຍານິ ນາມ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ນຬໍ ອາທາຍ ນິສີທິ. ເຕປິ ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣາ ເອເກກໍ ອາທາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຕປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນເຬນ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວນກາເລ ສພ຺ເພ ຕີເຣ ນິສິນ຺ນາວ ປິວິໍສຸ. ເອວໍ ເຕຫິ ປານີເຍ ປິວິເຕ ທກຣກ຺ຂໂສ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕມໂນ ສກນິເວສນເມວ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສປຣິວາໂຣ ອຣຎ຺ຎເມວ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ‘‘ອິເມສໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນຬານໍ ເອກຈ຺ຉິທ຺ທຠາໂວ ນາມ ມຍ຺ຫເມເວຕໍ ໂປຣາຓກອຘິຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທກຣກ຺ຂໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ອສີຕິສຫສ຺ສວານຣາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ອຸປາຍກຸສໂລ ປນ ກປິຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນຬປານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ສີລວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ນິຄ຺ໂຣຘໍ ລກ຺ຂຓໍ ກຓ຺ຑິ, ວາຕມິຄໍ ຂຣາທິຍໍ;

ຕິປລ຺ລຕ຺ຖໍ ມາລຸຕຎ຺ຈ, ມຕຠຕ຺ຕ ອຍາຈິຕໍ;

ນຬປານນ຺ຕິ ເຕ ທສາຕິ.