໑໔. ອສມ຺ປທານວຄ຺ໂຄ

[໑໓໑] ໑. ອສມ຺ປທານຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສມ຺ປທາເນນິຕຣີຕຣສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ, ອກຕຎ຺ຎູ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ອກຕຎ຺ຎູ, ປຸພ຺ເພປິ ອກຕຎ຺ຎູເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຣາຊຄເຫ ເອກສ຺ມິໍ ມຄຘຣຎ຺ເຎ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐີຕິ ນາເມນ. ພາຣາຓສິຍໍ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິ ນາມ ອສີຕິໂກຏິວິຠໂວວ ອໂຫສິ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຫາຍກາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ພາຣາຓສິຍໍ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເກນຈິເທວ ກາຣເຓນ ມຫນ຺ຕໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ປຣິຫາຍິ. ໂສ ທລິທ຺ໂທ ອປ຺ປຏິສຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາທາຍ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປທສາວ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິສ຺ສ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ສຫາໂຍ ເມ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຣິສ຺ສຊິຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ‘‘ສມ຺ມ, ເກນຏ຺ເຐນ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠຍໍ ເມ, ສມ຺ມ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສພ຺ພໍ ຘນໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ໂຠ ເມ ໂຫຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສມ຺ມ, ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ຠຓ຺ຑາຄາຣໍ ວິວຣາເປຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ທາເປຕ຺ວາ ເສສມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຉທປຣິວາຣໍ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒເມວ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ວິຠວໍ ອາທາຍ ປຸນ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສິ.

ອປຣຠາເຄ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິສ຺ສປິ ຕາທິສເມວ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສຣຓໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຫາຍສ຺ສ ເມ ມຫາອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ອຸປຑ຺ຒວິຠໂວ ທິນ຺ໂນ. ນ ໂສ ມໍ ທິສ຺ວາ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາທາຍ ປທສາວ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕວ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ຄມນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ມຍາ ເປສິຕຍານມາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ປຈ຺ຉາ ອາຄມິສ຺ສສິ. ຍາວ ຍານໍ ເປເສມິ, ຕາວ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ສາລາຍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຄຫນຄຣໂຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາໂຍ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິ ນາມ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປສິ. ໂສ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ເນວ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາສິ, ນ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ, ເກວລໍ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ນິວາໂສ ເຕ ກຫໍ ຄຫິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນ ຕາວ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖິ, ເສຏ຺ຐິຆຣຓິມ຺ປິ ສາລາຍ ຐເປຕ຺ວາວ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ນຕ຺ຖິ, ນິວາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖ, ປຸນ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣໍ ມາ ປວິສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຫລປລາປຕຸມ຺ພໍ ເທຫີ’’ຕິ ທາສໍ ອາຓາເປສິ. ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ໂສ ຣຕ຺ຕສາລີນໍ ສກຏສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ໂອຜຸນາເປຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐາຄາຣໍ ປູຣາເປສິ, ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ ອກຕຎ຺ຎູ ມຫາໂຈໂຣ ສຫາຍກສ຺ສ ຕຸມ຺ພມຕ຺ເຕ ປລາເປ ທາເປສິ. ທາໂສ ປຈ຺ຉິຍໍ ເອກໍ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອສປ຺ປຸຣິໂສ ມມ ສນ຺ຕິກາ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອິທານິ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ທາເປສິ, ຄຓ຺ຫາມິ ນຸ ໂຂ, ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ອກຕຎ຺ຎູ ມິຕ຺ຕທຸພ຺ຠີ ກຕວິນາສກຠາເວນ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ຠິນ຺ທິ. ສຈາຫໍ ເອເຕນ ທິນ຺ນໍ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ລາມກຕ຺ຕາ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອຫມ຺ປິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ. ອນ຺ຘພາລາ ປຣິຕ຺ຕກໍ ລທ຺ຘໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ວິນາເສນ຺ຕິ, ອຫໍ ປນ ເອເຕນ ທິນ຺ນໍ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ວເສນ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສາລໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ອຍ຺ຍ, ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠທ຺ເທ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາໂຍ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິ ປລາປຕຸມ຺ພໍ ທຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ອຊ຺ເຊວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ກິມຕ຺ຖໍ ອຄ຺ຄເຫສິ, ກິໍ ເອຕໍ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກ’’ນ຺ຕິ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ‘‘ຠທ຺ເທ, ມາ ໂຣທິ, ອຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວເຠທນຠເຍນ ມມ ວເສນ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕຸໍ ຄຓ຺ຫິໍ, ຕ຺ວໍ ກິໍກາຣຓາ ໂຣທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໑. ‘‘ອສມ຺ປທາເນນິຕຣີຕຣສ຺ສ, ພາລສ຺ສ ມິຕ຺ຕານິ ກລີຠວນ຺ຕິ;

ຕສ຺ມາ ຫຣາມິ ຠຸສໍ ອຑ຺ຒມານໍ, ມາ ເມ ມິຕ຺ຕິ ຊີຍິຕ຺ຖ ສສ຺ສຕາຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສມ຺ປທາເນນາຕິ ອສມ຺ປາທາເນນ. ອກາຣໂລເປ ສນ຺ຘິ, ອຄ຺ຄຫເຓນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕຣີຕຣສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ລາມກາລາມກສ຺ສ. ພາລສ຺ສ ມິຕ຺ຕານິ ກລີຠວນ຺ຕີຕິ ທນ຺ຘສ຺ສ ອປຎ຺ຎສ຺ສ ມິຕ຺ຕານິ ກລີນິ ກາຬກຓ຺ຓິສທິສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຫຣາມິ ຠຸສໍ ອຑ຺ຒມານນ຺ຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ອຫໍ ສຫາເຍນ ທິນ຺ນໍ ເອກປລາປຕຸມ຺ພໍ ຫຣາມິ ຄຓ຺ຫາມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ມານ’’ນ຺ຕິ ຫິ ອຏ຺ຐນ຺ນໍ ນາຬີນໍ ນາມໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຑ຺ຒມານໍ, ຈຕສ຺ໂສ ຈ ນາຬິໂຍ ຕຸມ຺ໂພ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປລາປຕຸມ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ມາ ເມ ມິຕ຺ຕິ ຊີຍິຕ຺ຖ ສສ຺ສຕາຍນ຺ຕິ ມມ ສຫາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕິ ມາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ, ສສ຺ສຕາວ ອຍໍ ໂຫຕູຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ໂຣທເຕວ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິນາ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ທິນ຺ໂນ ກມ຺ມນ຺ຕທາໂສ ສາລາທ຺ວາເຣນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ໂຣທນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ທິສ຺ວາ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອິຘາຄຕຕ຺ຖ, ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເສຏ຺ຐິ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ກມ຺ມນ຺ຕທາໂສ ‘‘ໂຫຕຸ, ສາມິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ສາມິກາ, ໂວ ອາຄຕາ’’ຕິ ເສສທາເສ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ທາເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຣວໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ, ເຕ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ.

ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເສຏ຺ຐີ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ມຫາເສຏ຺ຐິ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຈຕ຺ຕາລີສໂກຏິຘນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ມມ ສຫາຍສ຺ສ ມໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອາຄຕສ຺ສ ນ ເກວລໍ ຘນໍ, ສພ຺ພໍ ວິຠວຊາຕໍ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ສມຠາເຄ ອທາສິນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສຈ຺ຈເມຕ’’ນ຺ຕິ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຕຍາ ປນສ຺ສ ຕຎ຺ເຎວ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ອາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຖິ ໂກຈິ ສກ຺ກາໂຣ ວາ ສມ຺ມາໂນ ວາ ກໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອປິ ປນ ເຕ ເອຕສ຺ສ ປລາປຕຸມ຺ພມຕ຺ຕໍ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ປກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ທາປິຕໍ ອຕ຺ຖີຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ປີຬິຍເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆເຣ ສພ຺ພໍ ວິຠວໍ ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ປຣສນ຺ຕເກນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ທິນ຺ນມຕ຺ຕເມວ ປນ ທາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕກໍ ທາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ອຕ຺ຕໂນ ທິນ຺ນວິຠວໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ທາສປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປີຬິຍເສຏ຺ຐິ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສງ຺ຂເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສມ຺ປທານຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໓໒] ໒. ຠີຣຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກຸສລູປເທເສ ຘິຕິຍາ ທຬ຺ຫາຍ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣເຘ ມາຣຘີຕານໍ ປໂລຠນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຠຄວຕາ ຫິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ທທ຺ທລ຺ລມານາ ອາຄຎ຺ຉຸໍ, ຕຓ຺ຫາ ຈ ອຣຕີ ຣຄາ;

ຕາ ຕຕ຺ຖ ປນຸທີ ສຕ຺ຖາ, ຕູລໍ ຠຏ຺ຐໍວ ມາລຸໂຕ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໖໑);

ເອວໍ ຍາວ ປຣິໂຍສານາ ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕສ຺ສ ກຖິຕກາເລ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ມາຣຘີຕໂຣ ອເນກສຕານິປິ ທິພ຺ພຣູປານິ ມາເປຕ຺ວາ ປໂລຠນຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕິໂຍ ອກ຺ຂີນິປິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ນ ໂອໂລເກສິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ມາຣຘີຕານໍ ອໂນໂລກນໍ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ໂພຘິຎາຓໍ ປຣິເຍສມາໂນ ສກິເລສກາເລປິ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ທິພ຺ພຣູປໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ກິເລສວເສນ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຠາຕິກສຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ອໂຫສີຕິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ຕກ຺ກສິລາຊາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕທາ ປນ ຕກ຺ກສິລານຄຣວາສີຫິ ພຫິນຄເຣ ສາລາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຍາຈິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຠິເສເກ ກເຕ ຕກ຺ກສິລານຄຣວາສິໂນ ນຄຣໍ ເທວນຄຣໍ ວິຍ, ຣາຊຠວນຎ຺ຈ ອິນ຺ທຠວນໍ ວິຍ ອລງ຺ກຣິໍສຸ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊຠວເນ ປາສາເທ ມຫາຕເລ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຣຕນວຣປລ຺ລງ຺ກໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ເທວຣາຊລີລາຍ ນິສີທິ, ອມຈ຺ຈາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາທໂຍ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາ ຈ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ ໂສຬສສຫສ຺ສນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕກຸສລາ ອຸຕ຺ຕມວິລາສສມ຺ປນ຺ນາ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕານິ ປໂຍເຊສຸໍ. ຄີຕວາທິຕສທ຺ເທນ ຣາຊຠວນໍ ເມຆຕ຺ຖນິຕປູຣິຕາ ມຫາສມຸທ຺ທກຸຈ຺ຉິ ວິຍ ເອກນິນ຺ນາທໍ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສິຣິໂສຠຄ຺ຄໍ ໂອໂລກຍມາໂນວ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສຈາຫໍ ຕາສໍ ຍກ຺ຂິນີນໍ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ທິພ຺ພຣູປໍ ໂອໂລເກສ຺ສໍ, ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ ອຠວິສ຺ສໍ, ອິມໍ ສິຣິໂສຠຄ຺ຄໍ ນ ໂອໂລເກສ຺ສໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ປນ ໂອວາເທ ຐິຕຠາເວນ ອິທໍ ມຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໒. ‘‘ກຸສລູປເທເສ ຘິຕິຍາ ທຬ຺ຫາຍ ຈ, ອນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ຠຍຠີຣຸຕາຍ ຈ;

ນ ຣກ຺ຂສີນໍ ວສມາຄມິມ຺ຫເສ, ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ມຫຕາ ຠເຍນ ເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສລູປເທເສຕິ ກຸສລານໍ ອຸປເທເສ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາເທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘິຕິຍາ ທຬ຺ຫາຍ ຈາຕິ ທຬ຺ຫາຍ ຘິຕິຍາ ຈ, ຖິເຣນ ອພ຺ໂພຈ຺ຉິນ຺ນນິຣນ຺ຕຣວີຣິເຍນ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ຠຍຠີຣຸຕາຍ ຈາຕິ ຠຍຠີຣຸຕາຍ ອນິວຕ຺ຕິຕຕາຍ ຈ. ຕຕ຺ຖ ຠຍນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສມຕ຺ຕໍ ປຣິຕ຺ຕຠຍໍ. ຠີຣຸຕາຕິ ສຣີຣກມ຺ປນປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຫາຠຍໍ. ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍກ຺ຂິນິໂຍ ນາເມຕາ ມນຸສ຺ສຂາທິກາ’’ຕິ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາປິ ນາໂຫສິ. ເຕນາຫ ‘‘ອນິວຕ຺ຕິຕຕ຺ຕາ ຠຍຠີຣຸຕາຍ ຈາ’’ຕິ. ຠຍຠີຣຸຕາຍ ອຠາເວເນວ ເຠຣວາຣມ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາປິ ອນິວຕ຺ຕນຠາເວນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຣກ຺ຂສີນໍ ວສມາຄມິມ຺ຫເສຕິ ຍກ຺ຂກນ຺ຕາເຣ ຕາສໍ ຣກ຺ຂສີນໍ ວສໍ ນ ອຄມິມ຺ຫ. ຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ ກຸສລູປເທເສ ຘິຕິ ຈ ທຬ຺ຫາ ອໂຫສິ, ຠຍຠີຣຸຕາຠາເວນ ຈ ອນິວຕ຺ຕນສຠາວາ ອຫຸມ຺ຫາ, ຕສ຺ມາ ຣກ຺ຂສີນໍ ວສໍ ນ ອຄມິມ຺ຫາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ມຫຕາ ຠເຍນ ເມຕິ ໂສ ມຍ຺ຫໍ ອຍໍ ອຊ຺ຊ ມຫຕາ ຠເຍນ ຣກ຺ຂສີນໍ ສນ຺ຕິກາ ປຕ຺ຕພ຺ເພນ ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ເສນ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ເຂມຠາໂວ ປີຕິໂສມນສ຺ສຠາໂວເຍວ ຊາໂຕຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕກຸມາໂຣ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຠີຣຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໓໓] ໓. ຆຕາສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຂມໍ ຍຫິນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຄາມກໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ຎເສນາສເນ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ຕສ຺ສ ປຐມມາເສເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລາ ຌາຍິຕ຺ຖ. ໂສ ວສນຏ຺ຐານາຠາເວນ ກິລມນ຺ໂຕ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ເຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ປຓ຺ຓສາລໍ ກຣິສ຺ສາມ, ກສາມ ຕາວ, ວປາມ ຕາວາ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕາ ເຕມາສໍ ວີຕິນາເມສຸໍ. ໂສ ເສນາສນສປ຺ປາຍາຠາເວນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ, ຠິກ຺ຂຸ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ສປ຺ປາຍໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສປ຺ປາຍຠາວໍ ກເຖສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ຠິກ຺ຂຸ, ຕິຣຈ຺ຉານາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍກາເລ ວສິຕ຺ວາ ອສປ຺ປາຍກາເລ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຫາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ນ ອຎ຺ຎາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກຸຓໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ສກຸຓຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ຊາຕສ຺ສຣຕີເຣ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ນໍ ພຫລປຕ຺ຕປລາສໍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ສປຣິວາໂຣ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ພຫູ ສກຸຓາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸທກມຕ຺ຖເກ ປຕ຺ຖຏສາຂາສຸ ວສນ຺ຕາ ສຣີຣວຬຎ຺ຊໍ ອຸທເກ ປາເຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ຊາຕສ຺ສເຣ ຈຓ຺ໂຑ ນາຄຣາຊາ ວສຕິ. ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິເມ ສກຸຓາ ມຍ຺ຫໍ ນິວາເສ ຊາຕສ຺ສເຣ ສຣີຣວຬຎ຺ຊໍ ປາເຕນ຺ຕິ, ຍໍນູນາຫໍ ອຸທກໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຌາເປຕ຺ວາ ເອເຕ ປລາເປຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ກຸທ຺ຘມານໂສ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ສພ຺ເພສໍ ສກຸຓານໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂສາຂາສຸ ນິປນ຺ນກາເລ ປຐມໍ ຕາວ ອຸທ຺ຘນາໂຣປິຕໍ ວິຍ ອຸທກໍ ປກ຺ກຸຘາເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍວາເຣ ຘູມໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓໍ ຊາລໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທກໂຕ ຊາລໍ ອຸຏ຺ຐຫມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂຠ, ສກຸຓາ, ອຄ຺ຄິນາ ອາທິຕ຺ຕໍ ນາມ ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປນ຺ຕິ, ອິທານິ ປນ ອຸທກເມວ ອາທິຕ຺ຕໍ. ນ ສກ຺ກາ ອມ຺ເຫຫິ ອິຘ ວສິຕຸໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໓. ‘‘ເຂມໍ ຍຫິໍ ຕຕ຺ຖ ອຣີ ອຸທີຣິໂຕ, ທກສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ຊລເຕ ຆຕາສໂນ;

ນ ອຊ຺ຊ ວາໂສ ມຫິຍາ ມຫີຣຸເຫ, ທິສາ ຠຊວ຺ໂຫ ສຣຓາຊ຺ຊ ໂນຠຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຂມໍ ຍຫິໍ ຕຕ຺ຖ ອຣີ ອຸທີຣິໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເຂມຠາໂວ ນິພ຺ຠຍຠາໂວ, ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈຕ຺ຖິໂກ ສປຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐິໂຕ. ທກສ຺ສາຕິ ອຸທກສ຺ສ. ຆຕາສໂນຕິ ອຄ຺ຄິ. ໂສ ຫິ ຆຕໍ ອສ຺ນາຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຆຕາສໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ນ ອຊ຺ຊ ວາໂສຕິ ອຊ຺ຊ ໂນ ວາໂສ ນຕ຺ຖິ. ມຫິຍາ ມຫີຣຸເຫຕິ ມຫິຣຸໂຫ ວຸຈ຺ຈຕິ ຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມິໍ ອິມິສ຺ສາ ມຫິຍາ ຊາເຕ ຣຸກ຺ເຂຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທິສາ ຠຊວ຺ໂຫຕິ ທິສາ ຠຊຖ ຄຈ຺ຉຖ. ສຣຓາຊ຺ຊ ໂນ ຠຍນ຺ຕິ ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ສຣຓໂຕ ຠຍໍ ຊາຕໍ, ປຏິສຣຓຏ຺ຐານໂຕ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນກເຣ ສກຸເຓ ອາທາຍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕສກຸຓາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນກຣາ ສກຸຓາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອເຫສຸໍ, ສກຸຓຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ຆຕາສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໓໔] ໔. ຌານໂສຘນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ອຕ຺ຕນາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ປຸຈ຺ຉິຕປຎ຺ຫສ຺ສ ຘມ຺ມເສນາປຕິໂນ ວິຕ຺ຖາຣພ຺ຍາກຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຣິທໍ ອຕີຕວຕ຺ຖຸ – ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີ’’ຕິ ອາຫ…ເປ… ຕາປສາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ກຖໍ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຠສ຺ສຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໔. ‘‘ເຍ ສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ, ເຍປິ ອສຎ຺ຎິໂນ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ;

ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ວິວຊ຺ຊຍ, ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຍ ສຎ຺ຎິໂນຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນລາຠິໂນ ອວເສເສ ສຈິຕ຺ຕກສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ. ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ຕສ຺ສາ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອລາຠໂຕ ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາ ນາມ. ເຍປິ ອສຎ຺ຎິໂນຕິ ອສຎ຺ຎຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ເຕ ອຈິຕ຺ຕກສຕ຺ເຕ ທສ຺ເສຕິ. ເຕປິ ທຸຄ຺ຄຕາຕິ ເຕປິ ອິມິສ຺ສາເຍວ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອລາຠໂຕ ທຸຄ຺ຄຕາເຍວ ນາມ. ເອຕໍ ອຸຠຍໍ ວິວຊ຺ຊຍາຕິ ເອຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ສຎ຺ຎິຠວຎ຺ຈ ອສຎ຺ຎິຠວຎ຺ຈ ວິວຊ຺ຊຍ ປຊຫາຕິ ອນ຺ເຕວາສິກໍ ໂອວທຕິ. ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓນ຺ຕິ ຕໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ສນ຺ຕຏ຺ເຐນ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ຌານສຸຂໍ ອນງ຺ຄຓໍ ນິທ຺ໂທສໍ ພລວຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາສຠາເວນປິ ຕໍ ອນງ຺ຄຓໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ. ຕທາ ເສສຕາປສາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ສທ຺ທຫິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຌານໂສຘນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໓໕] ໕. ຈນ຺ທາຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຈນ຺ທາຠນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄຣທ຺ວາເຣ ເຖຣສ຺ເສວ ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ກາລໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຕາປສາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຠສ຺ສຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໕. ‘‘ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠຎ຺ຈ, ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ;

ອວິຕກ຺ເກນ ຌາເນນ, ໂຫຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທາຠນ຺ຕິ ໂອທາຕກສິຓໍ ທສ຺ເສຕິ. ສູຣິຍາຠນ຺ຕິ ປີຕກສິຓໍ. ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕີຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລເກ ອິທໍ ກສິຓທ຺ວຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ, ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອນຸປວິສຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ປຕິຏ຺ຐຫຕິ. ອຖ ວາ ຈນ຺ທາຠໍ ສູຣິຍາຠຎ຺ຈ, ໂຍຘ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕີຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຈນ຺ທາຠາ ຈ ສູຣິຍາຠາ ຈ ປຕ຺ຖຏາ, ຕຕ຺ຖເກ ຐາເນ ປຏິຠາຄກສິຓໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ອາຠໍ ປຎ຺ຎາຍ ຄາຘຕິ ນາມ. ຕສ຺ມາ ອຍມ຺ເປຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖເຍວ. ອວິຕກ຺ເກນ ຌາເນນ, ໂຫຕິ ອາຠສ຺ສຣູປໂຄຕິ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ເຘນ ທຸຕິເຍນ ຌາເນນ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕາປເສ ໂພເຘຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຈນ຺ທາຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໓໖] ໖. ສຸວຓ຺ຓຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍໍ ລທ຺ຘໍ ເຕນ ຕຸຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລນນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຸປາສໂກ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆໍ ລສຸເຓນ ປວາເຣຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕປາລໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ສເຈ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອເກກາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ຠຓ຺ຑິເກ ເທຫີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຕສ຺ສ ເຄຫມ຺ປິ ເຂຕ຺ຕມ຺ປິ ລສຸຓຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ອຸສ຺ສວທິວເສ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ລສຸຓໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ. ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສປຣິວາຣາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ລສຸເຓນາວຸໂສ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖຍ຺ເຍ, ຍຖາຠຕໍ ລສຸຓໍ ປຣິກ຺ຂີຓໍ, ເຂຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ລສຸຓໍ ອາຫຣາເປສິ. ເຂຕ຺ຕປາໂລ ອຸຊ຺ຌາຍິ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ມຕ຺ຕໍ ຊານິຕ຺ວາ ລສຸຓໍ ຫຣາເປສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ? ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຍາ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ, ຕາປິ, ຕາສໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູປິ, ອຸຊ຺ຌາຍິໍສຸ. ອຸຊ຺ຌາຍິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ຖຸລ຺ລນນ຺ທໍ ຠິກ຺ຂນິໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ມຫິຈ຺ໂຉ ປຸຄ຺ຄໂລ ນາມ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ ອມນາໂປ, ອປ຺ປສນ຺ເນ ປສາເທຕຸໍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສາທໍ ຊເນຕຸໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ປນ ລາຠໍ ຖິຣໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ ປນ ປຸຄ຺ຄໂລ ອປ຺ປສນ຺ເນ ປສາເທຕຸໍ, ປສນ຺ນານໍ ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສາທໍ ຊເນຕຸໍ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ລາຠໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວາ ປນ ລາຠໍ ຖິຣໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ອິທາເນວ ມຫິຈ຺ຉາ, ປຸພ຺ເພປິ ມຫິຈ຺ຉາເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສມານຊາຕິກາ ກຸລາ ປຊາປຕິໍ ອາຫຣິໍສຸ. ຕສ຺ສາ ນນ຺ທາ ນນ຺ທາວຕີ ສຸນ຺ທຣີນນ຺ທາຕິ ຕິສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ຕາສຸ ປຕິກຸລໍ ອຄຕາສຸເຍວ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຫໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຊາຕິສ຺ສຣຎາຓຎ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓສຎ຺ຉນ຺ນໍ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ໂຂ ຈວິຕ຺ວາ ອຫໍ ອິຘູປປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ຘີຕໂຣ ຈ ຊີວນ຺ຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ປເຣສໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ຊີວນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຣີເຣ ໂສວຓ຺ຓມຍານິ ປຕ຺ຕານິ ໂກຏ຺ຏນຆຏ຺ຏນຂມານິ, ອິໂຕ ຕາສໍ ເອເກກໍ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມິ, ເຕນ ເມ ປຊາປຕິ ຈ ຘີຕໂຣ ຈ ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິວໍສໂກຏິຍໍ ນິລີຍິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ຘີຕໂຣ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສິ, ສາມີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຫໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄໂຕ. ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປເຣສໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂຊີວິກາຍ ຊີວນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ໂວ ເອເກກໍ ປຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມິ, ຕໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຊີວຖາ’’ຕິ ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ໂສ ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກກໍ ປຕ຺ຕໍ ເທຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ຘີຕໂຣ ຈ ອຑ຺ຒາ ສຸຂິຕາ ອເຫສຸໍ.

ອເຖກທິວສໍ ສາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຘີຕໂຣ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ອມ຺ມາ, ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ. ກທາຈິ ໂວ ປິຕາ ອິຘ ນາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິທານິສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ສພ຺ພານິ ປຕ຺ຕານິປິ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ. ຕາ ‘‘ເອວໍ ໂນ ປິຕາ ກິລມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ປນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ປຸນ ເອກທິວສໍ ສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ‘‘ເອຫິ ຕາວ, ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປຄຕໍ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພປຕ຺ຕານິ ລຸຎ຺ຈິ. ຕານິ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣຸຈິໍ ວິນາ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສພ຺ພານິ ພກປຕ຺ຕສທິສານິ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອຖ ນໍ ສາ ມຫາຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ຕສ຺ສ ປຸນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕານິ ປຕ຺ຕານິ ເສຕານິ ສມ຺ປຊ຺ຊິໍສຸ. ໂສ ສຎ຺ຊາຕປຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ ປຸນ ອາຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ອິທາເນວ ມຫິຈ຺ຉາ, ປຸພ຺ເພປິ ມຫິຈ຺ຉາເຍວ, ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ຈ ປນ ສຸວຓ຺ຓມ຺ຫາ ປຣິຫີນາ. ອິທານິ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ເອວ ລສຸຓມ຺ຫາປິ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລສຸຓໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ຈ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ, ເອວໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ເສສຠິກ຺ຂຸນິໂຍປິ. ຕສ຺ມາ ພຫຸໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ປມາຓເມວ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອປ຺ປໍ ລຠິຕ຺ວາ ປນ ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ສນ຺ໂຕໂສ ກາຕພ຺ໂພ, ອຸຕ຺ຕຣິ ນ ປຕ຺ເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໖. ‘‘ຍໍ ລທ຺ຘໍ ເຕນ ຕຸຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອຕິໂລໂຠ ຫິ ປາປໂກ;

ຫໍສຣາຊໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ສຸວຓ຺ຓາ ປຣິຫາຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕຸຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ປນ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຍາ ປນ ຠິກ຺ຂຸນີ ລສຸຓໍ ຂາເທຍ຺ຍ, ປາຈິຕ຺ຕິຍ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໗໙໔) ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຍໍ ຖຸລ຺ລນນ຺ທາ ອໂຫສິ, ຕິສ຺ໂສ ຘີຕໂຣ ອິທານິ ຕິສ຺ໂສເຍວ ຠຄິນິໂຍ, ສຸວຓ຺ຓຫໍສຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຸວຓ຺ຓຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໓໗] ໗. ພພ຺ພຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຕ຺ເຖໂກ ລຠເຕ ພພ຺ພູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກາຓມາຕຸສິກ຺ຂາປທໍ (ປາຈິ. ໒໓໐ ອາທໂຍ) ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ກາຓມາຕາ ນາມ ຘີຕຸວເສນ ປາກຏນາມາ ອຸປາສິກາ ອໂຫສິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອຣິຍສາວິກາ. ສາ ຘີຕຣໍ ກາຓໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຄາມເກ ສມານຊາຕິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອທາສິ. ກາຓາ ເກນຈິເທວ ກຣຓີເຍນ ມາຕຸ ຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສາ ສາມິໂກ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ທູຕໍ ປາເຫສິ ‘‘ອາຄຈ຺ຉຕຸ ກາຓາ, ອິຈ຺ຉາມິ ກາຓາຍ ອາຄມນ’’ນ຺ຕິ. ກາຓາ ທູຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ກາຓມາຕາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວສິຕ຺ວາ ກຖໍ ຕຸຈ຺ຉຫຕ຺ຖາວ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ ປູວໍ ປຈິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ເອໂກ ປິຓ຺ຑຈາຣິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ, ອຸປາສິກາ ຕໍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຕປູຣໍ ປູວໍ ທາເປສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ, ຕສ຺ສປິ ຕເຖວ ທາເປສິ. ໂສປິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິ, ຕສ຺ສປິ ຕເຖວາຕິ ເອວໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຊນານໍ ທາເປສິ. ຍຖາປຏິຍຕ຺ຕໍ ປູວໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມາສິ, ກາຓາຍ ຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສາ ສາມິໂກ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ທູຕໍ ປາເຫສິ. ຕຕິຍໍ ປາເຫນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ສເຈ ກາຓາ ນາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ອຎ຺ຎໍ ປຊາປຕິໍ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາເຫສິ. ຕໂຍປິ ວາເຣ ເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊິ, ກາຓາຍ ສາມິໂກ ອຎ຺ຎໍ ປຊາປຕິໍ ອາເນສິ. ກາຓາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ໂຣທມານາ ອຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ກາຓມາຕາຍ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກາຓມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິສ຺ສາຍໍ ກາຓາ ໂຣທຕີ’’ຕິ? ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ຈ ສຸຕ຺ວາ ກາຓມາຕຣໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຕໂຍ ວາເຣ ຍຖາປຏິຍຕ຺ຕປູວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກາຓາຍ ຄມນສ຺ສ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ນຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຈຕູຫິ ນາມ ຠິກ຺ຂູຫິ ຕໂຍ ວາເຣ ກາຓມາຕາຍ ປກ຺ກປູວໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກາຓາຍ ຄມນນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ສາມິເກນ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ຘີຕຣໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາອຸປາສິກາຍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາທິຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ກາຓມາຕາຍ ສນ຺ຕກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ, ປຸພ຺ເພປິ ອຸປ຺ປາເທສຸໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາສາຓໂກຏ຺ຏກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ໂປ ອໂຫສິ. ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄເມ ເອໂກ ມຫາວິຠໂວ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ນິຘານຄຕາເຍວ ຈຕ຺ຕາລີສ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏິໂຍ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຘນສິເນເຫນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘນປິຏ຺ຐິຍໍ ມູສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ກຸລໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ອຄມາສິ, ວໍໂສ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ໂສ ຄາໂມປິ ຉຑ຺ຑິໂຕ ອປຓ຺ຓຕ຺ຕິກຠາວໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ປຸຣາຓຄາມຏ຺ຐາເນ ປາສາເຓ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕິ. ອຖ ສາ ມູສິກາ ໂຄຈຣາຍ ຈຣມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປສ຺ສນ຺ຕີ ອຸປ຺ປນ຺ນສິເນຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຘນໍ ພຫຸ ນິກ຺ກາຣເຓນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິທໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓາເປຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ເອກໍ ກຫາປຓໍ ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປິຍວາຈາຍ ສມາລປນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອມ຺ມ, ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຕ, ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ມໍສໍ ອາຫຣາຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກຫາປຓໍ ອາທາຍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກນ ມາສເກນ ມໍສໍ ກິຓິຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ອທາສິ. ສາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ຂາທິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ທິວເສ ທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຫາປຓໍ ເທຕິ, ໂສປິສ຺ສາ ມໍສໍ ອາຫຣຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຕໍ ມູສິກໍ ພິຬາໂຣ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອຖ ນໍ ສາ ເອວມາຫ ‘‘ມາ, ສມ຺ມ, ມໍ ມາເຣສີ’’ຕິ. ກິໍກາຣຓາ ນ ມາເຣສ຺ສາມິ? ອຫຎ຺ຫິ ຉາໂຕ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ນ ມາເຣຕຸນ຺ຕິ. ກິໍ ປນ ເອກທິວສເມວ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມສິ, ອຸທາຫຸ ນິຈ຺ຈກາລນ຺ຕິ? ‘‘ລຠມາໂນ ນິຈ຺ຈກາລມ຺ປິ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ອຫໍ ເຕ ນິຈ຺ຈກາລໍ ມໍສໍ ທສ຺ສາມິ, ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ ມ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ນໍ ພິຬາໂຣ ‘‘ເຕນ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຫີ’’ຕິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຠຕໍ ມໍສໍ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພິຬາຣສ຺ສ ເທຕິ, ເອກໍ ສຍໍ ຂາທຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອຎ຺ໂຎປິ ພິຬາໂຣ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ປຸນ ອຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂມຈາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ປຸນ ອຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄເຫສິ, ຕມ຺ປິ ຕເຖວ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂມຈາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ສາ ປຎ຺ຈມໍ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຂາທມານາ ອປ຺ປາຫາຣຕາຍ ກິລນ຺ຕາ ກິສາ ອໂຫສິ ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕາ

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ກສ຺ມາ ມິລາຕາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ກສ຺ມາ ມຍ຺ຫໍ ນາຈິກ຺ຂິ, ອຫເມຕ຺ຖ ກາຕພ຺ພໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘຜລິກປາສາເຓນ ຄຸຫໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຄຸຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຜຣຸສາຫິ ວາຈາຫິ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຄຸຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ອເຖໂກ ພິຬາໂຣ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທຫິ, ອຊ຺ຊ ເມ ມໍສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ມູສິກາ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐພິຬາຣ, ກິໍ ເຕ ອຫໍ ມໍສຫາຣິກາ, ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕານໍ ມໍສໍ ຂາທາ’’ຕິ ຕຊ຺ເຊສິ. ພິຬາໂຣ ຜລິກຄຸຫາຍ ນິປນ຺ນຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ໂກຘວເສນ ມູສິກໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຫສາວ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຫທເຍນ ຜລິກຄຸຫາຍໍ ປຫຣິ. ຕາວເທວສ຺ສ ຫທຍໍ ຠິຊ຺ຊິ, ອກ຺ຂີນິ ນິກ຺ຂມນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ຊາຕານິ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ປຕິ. ເອເຕນູປາເຍນ ອປໂຣປິ ອປໂຣປີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມູສິກາ ນິພ຺ຠຍາ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເທວສິກໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ກຫາປເຓ ເທຕິ. ເອວໍ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພມ຺ປິ ຘນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອທາສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຍາວຊີວໍ ເມຕ຺ຕິໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໗. ‘‘ຍຕ຺ເຖໂກ ລຠເຕ ພພ຺ພຸ, ທຸຕິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຊາຍຕິ;

ຕຕິໂຍ ຈ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຈ, ອິທໍ ເຕ ພພ຺ພຸກາ ພິລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ. ພພ຺ພູຕິ ພິຬາໂຣ. ທຸຕິໂຍ ຕຕ຺ຖ ຊາຍຕີຕິ ຍຕ຺ຖ ເອໂກ ມູສິກໍ ວາ ມໍສໍ ວາ ລຠຕິ, ທຸຕິໂຍປິ ຕຕ຺ຖ ພິຬາໂຣ ຊາຍຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ຕຕິໂຍ ຈ ຈຕຸຕ຺ໂຖ ຈ. ເອວໍ ເຕ ຕທາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພິຬາຣາ ອເຫສຸໍ. ຫຸຕ຺ວາ ຈ ປນ ທິວເສ ທິວເສ ມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ເຕ ພພ຺ພຸກາ ອິທໍ ຜລິກມຍໍ ພິລໍ ອຸເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພິຬາຣາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຠິກ຺ຂູ ອເຫສຸໍ, ມູສິກາ ກາຓມາຕາ, ປາສາຓໂກຏ຺ຏກມຓິກາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພພ຺ພຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໓໘] ໘. ໂຄຘາຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິໍ ເຕ ຊຏາຫິ ທຸມ຺ເມຘາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕສທິສເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຘາໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕທາ ເອໂກ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ໂຎ ອຸຄ຺ຄຕໂປ ຕາປໂສ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ຎາຍຕເນ ປຓ຺ຓສາລາຍໍ ວສຕິ, ຄາມວາສິໂນ ຕາປສໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິເກ ວສຕິ, ວສນ຺ໂຕ ຈ ປນ ທິວເສ ທິວເສ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຕາປສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ ອຕ຺ຖູປສໍຫິຕຎ຺ຈ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຈ຺ຉຕິ. ອປຣຠາເຄ ຕາປໂສ ຄາມວາສິໂນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປກ຺ກມນ຺ເຕ ຈ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສີລວຕສມ຺ປນ຺ເນ ຕາປເສ ອຎ຺ໂຎ ກູຏຕາປໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອສ຺ສມປເທ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍມ຺ປິ ສີລວາ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ນິທາຆສມເຍ ອກາລເມເຆ ວຸຏ຺ເຐ ວມ຺ມິເກຫິ ມກ຺ຂິກາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ຕາສໍ ຂາທນຕ຺ຖໍ ໂຄຘາ ອາຫິຓ຺ຑິໍສຸ. ຄາມວາສິໂນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມກ຺ຂິກາຂາທກາ ໂຄຘາ ຄເຫຕ຺ວາ ສິນິທ຺ຘສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕໍ ອມ຺ພິລານມ຺ພິລໍ ໂຄຘາມໍສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ອທໍສຸ. ຕາປໂສ ໂຄຘາມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ໂຘ ‘‘ອິທໍ ມໍສໍ ອຕິມຘຸຣໍ, ກິສ຺ສ ມໍສໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂຄຘາມໍສ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມມ ສນ຺ຕິກໍ ມຫາໂຄຘາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈ ປນ ຠາຊນຎ຺ຈ ສປ຺ປິໂລຓາທີນິ ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣມາທາຍ ກາສາເວນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລາທ຺ວາເຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ‘‘ຕາປສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕວ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ນາຍໍ ຕາປໂສ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ນິສີທນາກາເຣນ ນິສິນ຺ໂນ, ອຊ຺ເຊສ ມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ທຸຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕິ, ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຕາປສສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາວາເຕ ຐຕ຺ວາ ໂຄຘາມໍສຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ກູຏຕາປເສນ ອຊ຺ຊ ໂຄຘາມໍສໍ ຂາທິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕເນສ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພທ຺ໂຘ ອຊ຺ຊ ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕໍ ມຸຄ຺ຄເຣນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາວ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ.

ຕາປໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຄມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ‘ອຍໍ ມໍ ປຫຣິຕຸກາໂມ’ຕິ ຎາຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ອນາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສາປິສ຺ສ ກຸໂຕ ມຸຕ຺ຕີ’’ຕິ ມຸຄ຺ຄຣໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຂິປິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄນງ຺ຄຸຏ຺ຐເມວ ອາສາເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເວເຄນ ວມ຺ມິກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ຉິທ຺ເທນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ກູຏຊຏິລ, ອຫໍ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ‘ສີລວາ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປສງ຺ກມິໍ, ອິທານິ ປນ ເຕ ມຍາ ກູຏຠາໂວ ຎາໂຕ, ຕາທິສສ຺ສ ມຫາໂຈຣສ຺ສ ກິໍ ອິມິນາ ປພ຺ພຊ຺ຊາລິງ຺ເຄນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໘. ‘‘ກິໍ ເຕ ຊຏາຫິ ທຸມ຺ເມຘ, ກິໍ ເຕ ອຊິນສາຏິຍາ;

ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເຕ ຄຫນໍ, ພາຫິຣໍ ປຣິມຊ຺ຊສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກິໍ ເຕ ຊຏາຫິ ທຸມ຺ເມຘາຕິ ອມ຺ໂຠ ທຸມ຺ເມຘ, ນິປ຺ປຎ຺ຎ ເອຕາ ປພ຺ພຊິເຕນ ຘາເຣຕພ຺ພາ ຊຏາ, ປພ຺ພຊ຺ຊາຄຸຓຣຫິຕສ຺ສ ກິໍ ເຕ ຕາຫິ ຊຏາຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ເຕ ອຊິນສາຏິຍາຕິ ອຊິນສາຏິຍາ ອນຸຈ຺ຉວິກສ຺ສ ສໍວຣສ຺ສ ອຠາວກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິໍ ເຕ ອຊິນສາຏິຍາ. ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ເຕ ຄຫນນ຺ຕິ ຕວ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ ຫທຍໍ ຣາຄໂທສໂມຫຄຫເນນ ຄຫນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ. ພາຫິຣໍ ປຣິມຊ຺ຊສີຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຄຫເນ ນ຺ຫານາທີຫິ ເຈວ ລິງ຺ຄຄຫເນນ ຈ ພາຫິຣໍ ປຣິມຊ຺ຊສິ, ຕໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ກຎ຺ຊິກປູຣິຕລາພຸ ວິຍ ວິສປູຣິຕຈາຏິ ວິຍ ອາສີວິສປູຣິຕວມ຺ມິໂກ ວິຍ ຄູຖປູຣິຕຈິຕ຺ຕຆໂຏ ວິຍ ຈ ພຫິມຏ຺ໂຐວ ໂຫສິ, ກິໍ ຕຍາ ໂຈເຣນ ອິຘ ວສນ຺ເຕນ, ສີຆໍ ອິໂຕ ປລາຍາຫິ, ໂນ ເຈ ປລາຍສິ, ຄາມວາສີນໍ ເຕ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິຄ຺ຄຫໍ ກາຣາເປສ຺ສາມີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກູຏຕາປສໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວມ຺ມິກເມວ ປາວິສິ, ກູຏຕາປໂສປິ ຕໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກູຏຕາປໂສ ອຍໍ ກຸຫໂກ ອໂຫສິ, ປຸຣິໂມ ສີລວນ຺ຕຕາປໂສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ໂຄຘາປຓ຺ຑິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຘາຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໓໙] ໙. ອຸຠໂຕຠຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກ຺ຂີ ຠິນ຺ນາ ປໂຏ ນຏ຺ໂຐຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ຉວາລາຕໍ ອຸຠໂຕປທິຕ຺ຕໍ ມຊ຺ເຌ ຄູຖຄຕໍ ເນວາຣຎ຺ເຎ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ນ ຄາເມ ກຏ຺ຐຕ຺ຖໍ ຜຣຕິ, ເອວເມວ ເທວທຕ຺ໂຕ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ອຸຠໂຕ ປຣິພາຫິໂຣ ຊາໂຕ, ຄິຫິປຣິໂຠຄາ ຈ ປຣິຫີໂນ, ສາມຎ຺ຎຕ຺ຖຎ຺ຈ ນ ປຣິປູເຣຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ອຕີເຕປິ ອຸຠໂຕ ຠຏ຺ໂຐ ອໂຫສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ພາຬິສິກາ ວສນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ພາຬິສິໂກ ພຬິສໍ ອາທາຍ ທຫເຣນ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຍສ຺ມິໍ ໂສພ຺ເຠ ປກຕິຍາປິ ພາຬິສິກາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຬິສໍ ຂິປິ. ພຬິໂສ ອຸທກປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ເອກສ຺ມິໍ ຂາຓຸເກ ລຄ຺ຄິ. ພາຬິສິໂກ ຕໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພຬິໂສ ມຫາມຈ຺ເຉ ລຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸຕ຺ຕກໍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກາຣາເປມິ, ເອວໍ ອິໂຕ ນ ໂກຈິ ໂກຏ຺ຐາສໍ ປຈ຺ຈາສີສິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ອມ຺ເຫຫິ ມຫາມຈ຺ຉສ຺ສ ລທ຺ຘຠາວໍ ມາຕຸ ອາຈິກ຺ຂາຫິ, ‘ປຏິວິສ຺ສເກຫິ ກິຣ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກໂຣຫີ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕໍ ເປເສຕ຺ວາ ພຬິສໍ ອາກຑ຺ຒິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊຸຈ຺ເຉທນຠເຍນ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ຖເລ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉໂລເຠນ ມຈ຺ຉໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຂາຓຸເກຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ອກ຺ຂີນິ ຠິນ຺ທິ. ຖເລ ຐປິຕສາຏກໍປິສ຺ສ ໂຈໂຣ ຫຣິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປີຬຍມາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸທກາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ກມ຺ປມາໂນ ສາຏກໍ ປຣິເຍສຕິ.

ສາປິສ຺ສ ຠຣິຍາ ‘‘ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ອປຈ຺ຈາສີສນຠາວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກຓ຺ເຓ ຕາລປຓ຺ຓໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ເອກໍ ອກ຺ຂິໍ ອຸກ຺ຂລິມສິຍາ ອຎ຺ເຊຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຣໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ປຏິວິສ຺ສກຆຣໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ເອກາ ສຫາຍິກາ ເອວມາຫ ‘‘ເອກສ຺ມິໍເຍວ ເຕ ກຓ຺ເຓ ຕາລປຓ຺ຓໍ ປິຬນ຺ຘິຕໍ, ເອກໍ ອກ຺ຂິ ອຎ຺ຊິຕໍ, ປິຍປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ກຸກ຺ກຸຣໍ ອງ຺ເກນາທາຍ ຆຣໂຕ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉສິ, ກິໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາສິ ຊາຕາ’’ຕິ. ‘‘ນາຫໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕິກາ, ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ອກາຣເຓນ ອກ຺ໂກສສິ ປຣິຠາສສິ, ອິທານິ ຕໍ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ທຓ຺ຑາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ຄາມໂຠຊກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ກລເຫ ວິໂສຘິຍມາເນ ຕສ຺ສາເຍວ ມຕ຺ຖເກ ທຓ຺ໂຑ ປຕິ. ອຖ ນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ທຓ຺ຑໍ ເທຫີ’’ຕິ ໂປເຖຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ.

ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຄາເມ ຕສ຺ສາ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ, ອຣຎ຺ເຎ ຈສ຺ສາ ປຕິໂນ ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ທິສ຺ວາ ຂນ຺ຘນ຺ຕເຣ ຐິຕາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸທເກປິ ກມ຺ມນ຺ໂຕ ປທຸຏ຺ໂຐ ຖເລປິ, ອຸຠໂຕຠຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໙. ‘‘ອກ຺ຂີ ຠິນ຺ນາ ປໂຏ ນຏ຺ໂຐ, ສຂິເຄເຫ ຈ ຠຓ຺ຑນໍ;

ອຸຠໂຕ ປທຸຏ຺ຐາ ກມ຺ມນ຺ຕາ, ອຸທກມ຺ຫິ ຖລມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຂິເຄເຫ ຈ ຠຓ຺ຑນນ຺ຕິ ສຂີ ນາມ ສຫາຍິກາ, ຕສ຺ສາ ຈ ເຄເຫ ຕວ ຠຣິຍາຍ ຠຓ຺ຑນໍ ກຕໍ, ຠຓ຺ຑນໍ ກຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ທຓ຺ຑໍ ທາປິຍຕິ. ອຸຠໂຕ ປທຸຏ຺ຐາ ກມ຺ມນ຺ຕາຕິ ເອວໍ ຕວ ທ຺ວີສຸປິ ຐາເນສຸ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປທຸຏ຺ຐາເຍວ ຠິນ຺ນາເຍວ. ກຕເຣສຸ ທ຺ວີສຸ? ອຸທກມ຺ຫິ ຖລມ຺ຫິ ຈາຕິ, ອກ຺ຂິເຠເທນ ປຏນາເສນ ຈ ອຸທເກ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປທຸຏ຺ຐາ, ສຂິເຄເຫ ຠຓ຺ຑເນນ ຖເລ ກມ຺ມນ຺ຕາ ປທຸຏ຺ຐາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ພາຬິສິໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຸຠໂຕຠຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໔໐] ໑໐. ກາກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ຠທ຺ທສາລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໑໓ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຸໂຣຫິໂຕ ພຫິນຄເຣ ນທິຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ວຣວຕ຺ຖນິວຕ຺ໂຖ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ນຄຣທ຺ວາຣໂຕຣເຓ ທ຺ເວ ກາກາ ນິສິນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເອໂກ ເອກໍ ອາຫ – ‘‘ສມ຺ມ, ອຫໍ ອິມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ສຣີຣວຬຎ຺ຊໍ ປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອິຕໂຣ ‘‘ມາ ເຕ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິສ຺ສໂຣ, ອິສ຺ສຣຊເນນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ເວຣໍ ນາມ ປາປກໍ. ອຍຎ຺ຫິ ກຸທ຺ໂຘ ສພ຺ເພປິ ກາເກ ວິນາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ນ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິຕໂຣ ກາໂກ ປລາຍິ. ໂສ ໂຕຣຓສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາຠາຄໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ໂອລມ຺ພກໍ ຈາເລນ຺ໂຕ ວິຍ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວຈ຺ຈໍ ປາເຕສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກາເກສຸ ເວຣໍ ພນ຺ຘິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອກາ ຠຕິຍາ ວີຫິໂກຏ຺ຏິກທາສີ ວີຫິໍ ເຄຫທ຺ວາເຣ ອາຕເປ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ ນິສິນ຺ນາວ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕສ຺ສາ ປມາທໍ ຎຕ຺ວາ ເອໂກ ທີຆໂລມໂກ ເອຬໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວີຫິໍ ຂາທິ, ສາ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປລາເປສິ. ເອຬໂກ ທຸຕິຍມ຺ປິ, ຕຕິຍມ຺ປິ ຕສ຺ສາ ຕເຖວ ນິທ຺ທາຍນກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວີຫິໍ ຂາທິ. ສາປິ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປລາເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຂາທນ຺ໂຕ ອຸປຑ຺ຒວີຫິໍ ຂາທິສ຺ສຕິ, ພຫຸ ເມ ເຉໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທານິສ຺ສ ປຸນ ອນາຄມນກາຣຓໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ອລາຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍມານາ ວິຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ວີຫິຂາທນຕ຺ຖາຍ ເອຬເກ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ອລາເຕນ ເອຬກໍ ປຫຣິ, ໂລມານິ ອຄ຺ຄິໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂສ ສຣີເຣ ຌາຍນ຺ເຕ ‘‘ອຄ຺ຄິໍ ນິພ຺ພາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ສມີເປ ເອກິສ຺ສາ ຕິຓກຸຏິຍາ ສຣີຣໍ ຆໍສິ, ສາ ປຊ຺ຊລິ. ຕໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕາ ຊາລາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄຓ຺ຫິ. ຫຕ຺ຖິສາລາສຸ ຌາຍນ຺ຕີສຸ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐານິ ຌາຍິໍສຸ, ພຫູ ຫຕ຺ຖີ ວຓິຕສຣີຣາ ອເຫສຸໍ. ເວຊ຺ຊາ ຫຕ຺ຖີ ອໂຣເຄ ກາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ປຸໂຣຫິຕໍ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍ, ຫຕ຺ຖິເວຊ຺ຊາ ຫຕ຺ຖີ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອປິ ກິຎ຺ຈິ ເຠສຊ຺ຊໍ ຊານາສີ’’ຕິ. ‘‘ຊານາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ກາກວສາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ກາເກ ມາເຣຕ຺ວາ ວສໍ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາເກ ມາເຣຕ຺ວາ ວສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ກາການໍ ມຫາຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສີຕິກາກສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມຫາສຸສາເນ ວສຕິ. ອເຖໂກ ກາໂກ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກາການໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕການໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠຍໍ ຫຣິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຫຣິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ທສ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາປາຣມິໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ເອກເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ວິວຏມຫາວາຕປາເນນ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາສນສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ຄຫິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ‘‘ສຣຓໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ມາ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວາເຣສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂຖກໍ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາປາຣມິໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ຉນ຺ທາທິວເສນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ນິສມ຺ມ ອຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຍຎ຺ຈ ກຍິຣມານໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕເທວ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອິຕຣໍ. ສເຈ ຫິ ຣາຊາໂນ ຍໍ ກຍິຣມານໍ ນ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ມຫາຊນສ຺ສ ມຣຓຠຍປຣິໂຍສານໍ ມຫາຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ເວຣວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ມຸສາວາທໍ ອຠາສິ, ກາການໍ ວສາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກຎ຺ຈນຠທ຺ທປີຐໍ ທາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ປກ຺ຂນ຺ຕຣານິ ສຕປາກສຫສ຺ສປາກເຕເລຫິ ມກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ກຎ຺ຈນຕຏ຺ຏເກ ຣາຊາຣຫໍ ສຸໂຠຊນໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາເຍຕ຺ວາ ສຸຫິຕໍ ວິຄຕທຣຖໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ ‘‘ປຓ຺ຑິຕ, ຕ຺ວໍ ‘ກາການໍ ວສາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ວເທສິ, ເກນ ກາຣເຓນ ເນສໍ ວສາ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ສກລນິເວສນໍ ເອກຣວໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໐. ‘‘ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຫທຍາ, ສພ຺ພໂລກວິເຫສກາ;

ຕສ຺ມາ ເນສໍ ວສາ ນຕ຺ຖິ, ກາການມ຺ຫາກ ຎາຕິນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ກາກາ ນາມ ນິຈ຺ຈໍ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄມານສາ ຠຍປ຺ປຕ຺ຕາວ ວິຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ຈ ວິເຫສກາ, ຂຕ຺ຕິຍາທໂຍ ມນຸສ຺ເສປິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິເສປິ ກຸມາຣກຸມາຣິກາທໂຍປິ ວິເຫເຐນ຺ຕາ ກິລເມນ຺ຕາວ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອິເມຫິ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ເນສໍ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີນໍ ກາການໍ ວສາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອຕີເຕປິ ນ ຠູຕປຸພ຺ພາ, ອນາຄເຕປິ ນ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ອນິສມ຺ມ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ນ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຣາຊານໍ ໂພເຘສິ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊນ ປູເຊສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຊ຺ຊໍ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ປຏິທຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ຍາຈິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ອຠຍໍ ທຕ຺ວາ ກາການໍ ນິພທ຺ຘທານໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ທິວເສ ທິວເສ ຕຓ຺ຑຸລມ຺ພຓສ຺ສ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ໂອມທ຺ທິຕ຺ວາ ກາການໍ ທີຍຕິ, ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ຣາຊໂຠຊນເມວ ທີຍິຕ຺ຖ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ກາກຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກາກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ອສມ຺ປທານວຄ຺ໂຄ ຈຸທ຺ທສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ອສມ຺ປທານຠີຣຸກໍ, ຆຕາສນຌານໂສຘໍ;

ຈນ຺ທາຠໍ ສຸວຓ຺ຓຫໍສໍ, ພພ຺ພຸໂຄຘຸຠໂຕຠຏ຺ຐໍ;

ກາກຣາຊາຕິ ເຕ ທສາຕິ.