໑໕. ກກຓ຺ຏກວຄ຺ໂຄ

[໑໔໑] ໑. ໂຄຘາຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ປາປຊນສໍເສວີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວິປກ຺ຂເສວິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ມຫິຬາມຸຂຊາຕເກ ກຖິຕສທິສເມວ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຘາໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ນທີຕີເຣ ມຫາພິເລ ອເນກໂຄຘາສຕປຣິວາໂຣ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ໂຄຘາປິລ຺ລໂກ ເອເກນ ກກຓ຺ຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທມາໂນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ກກຓ຺ຏກໍ ປຣິສ຺ສຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ຖຣຕິ. ຕສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ໂຄຘາຣາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂຄຘາຣາຊາ ປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອຏ຺ຐາເນ ວິສ຺ສາສໍ ກໂຣສິ, ກກຓ຺ຏກາ ນາມ ນີຈຊາຕິກາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາໂສ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຕໍ ກກຓ຺ຏກໍ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ໂຄຘາກຸລໍ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ມາ ອກາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກໂຣຕິເຍວ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອວສ຺ສໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕໍ ກກຓ຺ຏກໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປລາຍນມຄ຺ຄໍ ສມ຺ປາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ວາຕພິລໍ ກາຣາເປສິ.

ປຸຕ຺ໂຕປິສ຺ສ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາສຣີໂຣ ອໂຫສິ, ກກຓ຺ຏໂກ ປນ ປຸຣິມປ຺ປມາໂຓເຍວ. ອິຕໂຣ ‘‘ກກຓ຺ຏກໍ ປຣິສ຺ສຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ອວຕ຺ຖຣຕິເຍວ, ກກຓ຺ຏກສ຺ສ ປພ຺ພຕກູເຏນ ອວຕ຺ຖຣຓກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ໂສ ກິລມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ອຎ຺ຎານິ ກຕິປຍານິ ທິວສານິ ມໍ ເອວໍ ປຣິສ຺ສຊິສ຺ສຕິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖິ, ເອເກນ ລຸທ຺ທເກນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ໂຄຘາກຸລໍ ວິນາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອເຖກທິວສໍ ນິທາຆສມເຍ ເມເຆ ວຸຏ຺ເຐ ວມ຺ມິກມກ຺ຂິກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ, ຕໂຕ ຕໂຕ ໂຄຘາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມກ຺ຂິກາໂຍ ຂາທນ຺ຕິ. ເອໂກ ໂຄຘາລຸທ຺ທໂກ ໂຄຘາພິລໍ ຠິນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ກຸທ຺ທາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸນເຂຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ກກຓ຺ຏໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ອຕ຺ຕໂນ ມໂນຣຖໍ ປູເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ກສ຺ມາ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ໂຄຘານໍ ອຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ອເນກສຕານໍ ໂຄຘານໍ ອາສຍໍ ຊານາມິ, ອຄ຺ຄິຎ຺ຈ ປລາລຎ຺ຈ ອາທາຍ ເອຫີ’’ຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປລາລໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ທຕ຺ວາ ຘູມໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ສຸນເຂ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ມຫາມຸຄ຺ຄຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ ໂຄຘາ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ຍາຫີ’’ຕິ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ລຸທ຺ທໂກປິ ປລາລຘູມໍ ອກາສິ, ຘູໂມ ພິລໍ ປາວິສິ, ໂຄຘາ ຘູມນ຺ຘາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ລຸທ຺ທໂກ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສິ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຕ຺ຕາ ສຸນຂາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂຄຘານໍ ມຫາວິນາໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກກຓ຺ຏກໍ ນິສ຺ສາຍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປາປປຸຣິສສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ ນ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ, ປາເປ ນິສ຺ສາຍ ຫິຕສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກສ຺ສ ປາປກກຓ຺ຏກສ຺ສ ວເສນ ເອຕ຺ຕການໍ ໂຄຘານໍ ວິນາໂສ ຊາໂຕ’’ຕິ ວາຕພິເລນ ປລາຍນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໑. ‘‘ນ ປາປຊນສໍເສວີ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂເມຘຕິ;

ໂຄຘາກຸລໍ ກກຓ຺ຏາວ, ກລິໍ ປາເປຕິ ອຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປາປຊນສໍເສວີ ປຸຄ຺ຄໂລ ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂໍ ເອກນ຺ຕສຸຂໍ ນິຣນ຺ຕຣສຸຂໍ ນາມ ນ ເອຘຕິ ນ ວິນ຺ທຕິ ນ ປຏິລຠຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ໂຄຘາກຸລໍ ກກຓ຺ຏາວ. ຍຖາ ກກຓ຺ຏກໂຕ ໂຄຘາກຸລໍ ສຸຂໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ປາປຊນສໍເສວີ ປຸຄ຺ຄໂລ ສຸຂໍ ນ ລຠຕິ. ປາປຊນໍ ປນ ເສວນ຺ໂຕ ເອກນ຺ເຕເນວ ກລິໍ ປາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ກລິ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິນາໂສ, ເອກນ຺ເຕເນວ ປາປເສວີ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ວສນ຺ເຕ ວິນາສໍ ປາເປຕິ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ຜລໍ ປາເປຍ຺ຍາ’’ຕິ ລິຂນ຺ຕິ. ຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ໂຖປິສ຺ສ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຍຖາວຸຕ຺ຕເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກກຓ຺ຏໂກ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂນວາທໂກ ໂຄຘາປິລ຺ລໂກ ວິປກ຺ຂເສວີ ຠິກ຺ຂຸ, ໂຄຘາຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂຄຘາຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໔໒] ໒. ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອຕຎ຺ຫິ ເຕ ທຸຣາຊານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຘມ຺ມສຠາຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ວຘາຍ ປຣິສກ຺ກຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ປຣິສກ຺ກິເຍວ, ນ ຈ ມໍ ມາເຣຕຸໍ ອສກ຺ຂິ, ສຍເມວ ປນ ກິລນ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລຄຓປຣິວຸໂຕ ສຸສານວເນ ວິຫາສິ. ເຕນ ສມເຍນ ຣາຊຄເຫ ອຸສ຺ສໂວ ອໂຫສິ, ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ມນຸສ຺ສາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ, ສຸຣາຉໂຓເຍວ ກິເຣໂສ. ອເຖຕ຺ຖ ສມ຺ພຫຸລາ ຘຸຕ຺ຕາ ພຫຸໍ ສຸຣຎ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາ ຄາຍິຕ຺ວາ ຄາຍິຕ຺ວາ ສຸຣຎ຺ຈ ປິວນ຺ຕິ, ມໍສຎ຺ຈ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປຐມຍາມາວສາເນ ມໍສໍ ຂີຍິ, ສຸຣາ ປນ ພຫຸກາວ. ອເຖໂກ ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມໍສຂຓ຺ຑໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມໍສໍ ຂີຓ’’ນ຺ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຍິ ຐິເຕ ມໍສກ຺ຂໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມກສຸສາເນ ມຕມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ອາຄເຕ ສິງ຺ຄາເລ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຸຄ຺ຄຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິທ຺ຘມນມຄ຺ເຄນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຕໂກ ວິຍ ອຸຕ຺ຕາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລຄຓປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມຕໂກ’’ຕິ ຎຕ຺ວາປິ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອໂຘວາເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣຄນ຺ຘໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຕຖໂຕວສ຺ສ ອມຕກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ນໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣໂກຏິຍໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິ, ຘຸຕ຺ໂຕ ມຸຄ຺ຄຣໍ ນ ວິສ຺ສຊິ, ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນໍ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ມຕໂກ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ນ ມຍິ ມຸຄ຺ຄຣໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ເຕ ຄາຬ຺ຫຕຣໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສິ, ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕວ ມຕກຠາໂວ ວາ ອມຕກຠາໂວ ວາ ທຸຊ຺ຊາໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໒. ‘‘ເອຕຎ຺ຫິ ເຕ ທຸຣາຊານໍ, ຍໍ ເສສິ ມຕສາຍິກໍ;

ຍສ຺ສ ເຕ ກຑ຺ຒມານສ຺ສ, ຫຕ຺ຖາ ທຓ຺ໂຑ ນ ມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕຎ຺ຫິ ເຕ ທຸຣາຊານນ຺ຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ຕວ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຍໍ ເສສິ ມຕສາຍິກນ຺ຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ມຕສາຍິກໍ ເສສິ, ມຕໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຍສິ. ຍສ຺ສ ເຕ ກຑ຺ຒມານສ຺ສາຕິ ຍສ຺ສ ຕວ ທຓ຺ຑໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຍມານສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ທຓ຺ໂຑ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ຕຖໂຕ ມຕໂກ ນາມ ນ ໂຫສີຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂສ ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ມມ ອມຕກຠາວໍ ຊານາຕີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ທຓ຺ຑໍ ຂິປິ, ທຓ຺ໂຑ ວິຣຊ຺ຌິ. ຘຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ວິຣທ຺ໂຘ ທານິສິ ມຍາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ມໍ ວິຣຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ ຕ຺ວໍ ອຏ຺ຐ ມຫານິຣເຍ ໂສຬສ ຈ ອຸສ຺ສທນິຣເຍ ອວິຣທ຺ໂຘເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຘຸຕ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ສຸສານາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຣິຂາຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ນຄຣໍ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຘຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສິງ຺ຄາລຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໔໓] ໓. ວິໂຣຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ລສີ ຈ ເຕ ນິປ຺ຜລິຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຄຍາສີເສ ສຸຄຕາລຍສ຺ສ ທສ຺ສິຕຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ ປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ລາຠສກ຺ກາຣປຣິຫີໂນ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖູນິ ຍາຈິຕ຺ວາ ອລຠມາໂນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິເຕ ຘມ຺ມວິນຍມ຺ຫິ ອໂກວິເທ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍໍ ອາເວຓິກໍ ສງ຺ຆກມ຺ມໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຎາຓປຣິປາກກາລໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ເປເສສິ. ເຕ ທິສ຺ວາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມໍ ເທສຍມາໂນ ‘‘ພຸທ຺ຘລີລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຄຕາລຍໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ ໂຂ, ອາວຸໂສ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ, ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມີກຖາ, ປິຏ຺ຐິ ເມ ອາຄິລາຍຕິ, ຕມຫໍ ອາຍມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄໂຕ. ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜເລຫິ ປໂພເຘຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອາທາຍ ເວຬຸວນເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ.

ໂກກາລິໂກ ວິຫາຣໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ຕ, ປຣິສໍ ເຕ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ວິຫາຣໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ຄຕາ, ຕ຺ວໍ ປນ ນິທ຺ທາຍສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄມສ຺ສ ອປເນຕ຺ວາ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກໍ ຜຸສນ຺ໂຕ ວິຍ ປຓ຺ຫິຍາ ນໍ ຫທເຍ ປຫຣິ. ຕາວເທວສ຺ສ ມຸຂໂຕ ໂລຫິຕໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄິລາໂນ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄຕກາເລ ເທວທຕ຺ໂຕ ກິໍ ອກາສີ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫ ທິສ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘລີລໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຄຕາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມມ ອນຸກໂຣນ຺ໂຕ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເກສຣສີໂຫ ຫຸຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ມຫາມຫິໍສໍ ວຘິຕ຺ວາ ວຣມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເອກໍ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ຓສ຺ສ ອຸທກສ຺ສ ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄຸຫໍ ສນ຺ຘາຍ ປາຍາສິ. ອເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ໂຄຈຣປ຺ປສຸໂຕ ສຫສາວ ສີຫໍ ທິສ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສີຫສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ‘‘ກິໍ, ຊມ຺ພຸກາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ເຕ, ສາມິ, ປາເທ ອຸປຏ຺ຐາຕຸກາໂມ’’ຕິ ອາຫ. ສີໂຫ ‘‘ສາຘຸ ເອຫິ, ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫ, ວຣມໍສານິ ຕໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລໍ ອາທາຍ ກຎ຺ຈນຄຸຫໍ ອຄມາສິ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຆາສໍ ຂາທຕິ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍເນວ ຖູລສຣີໂຣ ອໂຫສິ.

ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຄຸຫາຍ ນິປນ຺ນໂກວ ສີໂຫ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຊມ຺ພຸກ, ປພ຺ພຕສິຂເຣ ຐຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ສຎ຺ຈຣນ຺ເຕສຸ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມຫິໍສາທີສຸ ຍສ຺ສ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມສິ, ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອສຸກມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘ວິໂຣຈ, ສາມີ’ຕິ ວທາຫິ, ອຫໍ ຕໍ ວຘິຕ຺ວາ ມຘຸຣມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ປພ຺ພຕສິຂຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣ ມິເຄ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຍສ຺ເສວ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ກຎ຺ຈນຄຸຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕເມວ ສີຫສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ວິໂຣຈ, ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ສີໂຫ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສເຈປິ ມຕ຺ຕວຣວາຣໂຓ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ວຣມໍສໍ ຂາທຕິ, ສິງ຺ຄາລສ຺ສປິ ເທຕິ. ສິງ຺ຄາໂລ ກຸຈ຺ຉິປູຣໍ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄຸຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ມານໍ ວຑ຺ເຒສິ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຈຕຸປ຺ປໂທວ, ກິໍກາຣຓາ ທິວເສ ທິວເສ ປເຣຫິ ໂປສິຍມາໂນ ວິຫຣາມິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫມ຺ປິ ຫຕ຺ຖິອາທໂຍ ຫນິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມິ, ສີໂຫປິ ມິຄຣາຊາ ‘ວິໂຣຈ, ສາມີ’ຕິ ວຸຕ຺ຕເມວ ປທໍ ນິສ຺ສາຍ ວຣວາຣເຓ ວເຘຕິ, ອຫມ຺ປິ ສີເຫນ ‘ວິໂຣຈ, ຊມ຺ພຸກາ’ຕິ ມໍ ວທາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ວຣວາຣຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂສ ສີຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອຕທໂວຈ ‘‘ສາມິ, ມຍາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຘິຕວຣວາຣຓານໍ ມໍສໍ ຂາທິຕໍ, ອຫມ຺ປິ ເອກໍ ວຣວາຣຓໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ນິປນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ນິປຊ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ປພ຺ພຕປາເທ ວິຈຣນ຺ຕໍ ວຣວາຣຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ວິໂຣຈ, ຊມ຺ພຸກາ’ຕິ ວເທຖ, ເອຕ຺ຕກມຕ຺ຕສ຺ມິໍ ມຈ຺ເຉຣໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສີໂຫ ອາຫ ‘‘ນ, ຕ຺ວໍ ຊມ຺ພຸກ, ວາຣເຓ ວຘິຕຸໍ ສມຕ຺ເຖ ສີຫກຸເລ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ວາຣຓໍ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທນສມຕ຺ໂຖ ສິງ຺ຄາໂລ ນາມ ໂລເກ ນຕ຺ຖິ, ມາ ເຕ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ມຍາ ວຘິຕວຣວາຣຓານຎ຺ເຎວ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ວສາ’’ຕິ. ໂສ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ວິຣມິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິເຍວ. ສີໂຫ ຕໍ ວາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາ’’ຕິ ຊມ຺ພຸກໍ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ປພ຺ພຕປາເທ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຄຸຫາທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ວິໂຣຈ, ຊມ຺ພຸກາ’’ຕິ ອາຫ. ສິງ຺ຄາໂລ ກຎ຺ຈນຄຸຫາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ຈຕຸທ຺ທິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ມຕ຺ຕວຣວາຣຓສ຺ສ ກຸມ຺ເຠ ປຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາທມູເລ ປຕິ. ວາຣໂຓ ທກ຺ຂິຓປາທໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສີສໍ ອກ຺ກມິ, ສີສຏ຺ຐີນິ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ສຣີຣໍ ວາຣໂຓ ປາເທນ ສງ຺ຆຣິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ລຓ຺ຑໍ ປາເຕຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ວິໂຣຈ, ຊມ຺ພຸກາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໓. ‘‘ລສີ ຈ ເຕ ນິປ຺ຜລິຕາ, ມຕ຺ຖໂກ ຈ ປທາລິໂຕ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ອຊ຺ຊ ໂຂ ຕ຺ວໍ ວິໂຣຈສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ລສີຕິ ມຕ຺ຖລຸງ຺ຄໍ. ນິປ຺ຜລິຕາຕິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວິໂຣຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໔໔] ໔. ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພຫຸມ຺ເປຕໍ ອສພ຺ຠິ ຊາຕເວທາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຊີວການໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ກິຣ ອາຊີວກາ ເຊຕວນປິຏ຺ຐິຍໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ຈຣນ຺ຕິ. ສມ຺ພຫຸລາ ຠິກ຺ຂູ ເຕສໍ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານວຄ຺ຄຸລິວຕກຓ຺ຏກາປສ຺ສຍປຎ຺ຈາຕປຕປນາທິເຠທໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸສລໍ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວຣູປໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸສລໍ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ອຕ຺ຖິ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ‘ເອວຣູປໍ ຕປໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸສລໍ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ຊາຕຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິຊຸຫນາທິວເສນ ກິຎ຺ຈິ ວຸຑ຺ຒິໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອຄ຺ຄິໍ ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ມາຕາປິຕໂຣ ຊາຕຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐເປສຸໍ. ອຖ ນໍ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ເອຕທໂວຈຸໍ ‘‘ມຍໍ ເຕ, ປຸຕ຺ຕ, ຊາຕທິວເສ ອຄ຺ຄິໍ ຄຓ຺ຫິມ຺ຫ. ສເຈສິ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິຕຸກາໂມ, ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫ. ອຖ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມານໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ໂຫຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອຄາເຣນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຄ຺ຄິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມເກ ໂຄທກ຺ຂິຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ໂຄຓໍ ອສ຺ສມປທໍ ເນຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຄ຺ຄິຠຄວນ຺ຕໍ ໂຄມໍສໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິຘ ໂລຓໍ ນຕ຺ຖິ, ອຄ຺ຄິຠຄວາ ອໂລຓໍ ຂາທິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຄາມໂຕ ໂລຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິຠຄວນ຺ຕໍ ສໂລຓກໍ ຂາທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ໂລຓຕ຺ຖາຍ ຄາມກໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ສມ຺ພຫຸລາ ລຸທ຺ທກາ ຕໍ ຐານໍ ອາຄຕາ. ໂຄຓໍ ທິສ຺ວາ ວຘິຕ຺ວາ ມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຎ຺ຈ ຊງ຺ຆຎ຺ຈ ຈມ຺ມຎ຺ຈ ຕຕ຺ເຖວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອວເສສມໍສໍ ອາທາຍ ອຄມໍສຸ.

ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທິມຕ຺ຕເມວ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ອຄ຺ຄິຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມ຺ປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ມໍ ປນ ກທາ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣເຓນ ນິຣຕ຺ຖເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນຕ຺ຖິ ອິໂຕນິທານໍ ກຸສລໍ ວາ ວຸຑ຺ຒິ ວາ’’ຕິ. ໂສ ອຄ຺ຄິປຣິຈຣິຍາຍ ວິຄຕຈ຺ຉນ຺ໂທ ‘‘ຫມ຺ໂຠ ອຄ຺ຄິຠຄວາ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນປິ ສນ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມໍ ກທາ ຣກ຺ຂິສ຺ສສິ, ມໍສໍ ນຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕເກນປິ ຕຸສ຺ສາຫີ’’ຕິ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐາທີນິ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໔. ‘‘ພຫຸມ຺ເປຕໍ ອສພ຺ຠິ ຊາຕເວທ, ຍໍ ຕໍ ວາລຘິນາຠິປູຊຍາມ;

ມໍສາຣຫສ຺ສ ນຕ຺ຖຊ຺ຊ ມໍສໍ, ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຠວໍ ປຏິຄ຺ຄຫາຕູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຫຸມ຺ເປຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ພຫຸໍ. ອສພ຺ຠີຕິ ອສປ຺ປຸຣິສ ອສາຘຸຊາຕິກ. ຊາຕເວທາຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອາລປຕິ. ອຄ຺ຄິ ຫິ ຊາຕມຕ຺ໂຕວ ເວທິຍຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຊາຕເວໂທ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ຕໍ ວາລຘິນາຠິປູຊຍາມາຕິ ຍໍ ອຊ຺ຊ ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນປິ ສນ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ວາລຘິນາ ອຠິປູຊຍາມ, ເອຕມ຺ປິ ຕວ ພຫຸເມວາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມໍສາຣຫສ຺ສາຕິ ມໍສໍ ອຣຫສ຺ສ ຕຸຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຖິ ອຊ຺ຊ ມໍສໍ. ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມ຺ປິ ຠວໍ ປຏິຄ຺ຄຫາຕູຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠວໍ ອິມໍ ສຊງ຺ຆຈມ຺ມໍ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐມ຺ປິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ອຸທເກນ ນິພ຺ພາເປຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ນິພ຺ພຸຕຄ຺ຄິຕາປໂສ ອຫເມວ ເຕນ ສມເຍນາ’’ຕິ.

ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໔໕] ໕. ຣາຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ຕ຺ວໍ ຣາຘ ວິຊານາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕເກ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຣກ຺ຂິໂຍ, ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຕ຺ວມ຺ປິ ປຸພ຺ເພ ເອຕໍ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ກຖໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ກາສິຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ກນິຏ຺ຐຠາຕຣຎ຺ຈສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ໂປຏ຺ຐປາໂທ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ, ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ຣາໂຘ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຠຣິຍາ ອນາຈາຣາ ໂຫຕິ ທຸສ຺ສີລາ. ໂສ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຸໂຠປິ ຠາຕໂຣ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ສເຈ ໂວ ມາຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕິ, ວາເຣຍ຺ຍາຖ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ວາເຣຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວາເຣຍ຺ຍາມ, ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ສຸການໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ.

ຕສ຺ສ ປນ ຄຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຕິຈຣິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ, ປວິສນ຺ຕານຎ຺ຈ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ກິຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຣາໂຘ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠາຕິກ, ອມ຺ຫາກໍ ປິຕາ ‘ສເຈ ໂວ ມາຕາ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕິ, ວາເຣຍ຺ຍາຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອິທານິ ເຈສາ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕິ, ວາເຣມ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ອພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ພາລຠາເວນ ເອວໍ ວເທສິ, ມາຕຸຄາມໍ ນາມ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕາປິ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຍໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ນ ຕໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໕. ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ຣາຘ ວິຊານາສິ, ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ອນາຄເຕ;

ອພ຺ຍຍຕໍ ວິລປສິ, ວິຣຕ຺ຕາ ໂກສິຍາຍເນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕ຺ວໍ ຣາຘ ວິຊານາສິ, ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ອນາຄເຕຕິ ຕາຕ ຣາຘ, ຕ຺ວໍ ນ ຊານາສິ, ອຑ຺ຒຣຕ຺ເຕ ອນາຄເຕ ປຐມຍາເມເຍວ ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ອາຄຕາ, ອິທານິ ໂກ ຊານາຕິ, ກິຕ຺ຕກາປິ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ. ອພ຺ຍຍຕໍ ວິລປສີຕິ ຕ຺ວໍ ອພ຺ຍຕ຺ຕວິລາປໍ ວິລປສິ. ວິຣຕ຺ຕາ ໂກສິຍາຍເນຕິ ມາຕາ ໂນ ໂກສິຍາຍນີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ວິຣຕ຺ຕາ ອມ຺ຫາກໍ ປິຕຣິ ນິປ຺ເປມາ ຊາຕາ. ສຈສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍ ສິເນໂຫ ວາ ເປມໍ ວາ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເອວຣູປໍ ອນາຈາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ເອເຕຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນຫິ ປກາເສສິ.

ເອວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຈ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຘສ຺ສ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ອທາສິ. ສາປິ ຍາວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອນາຄມນາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ວິຈຣິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປຏ຺ຐປາທໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕ, ກີທິສີ ໂວ ມາຕາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຍຖາຠູຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຕາຕ, ເອວຣູປາຍ ທຸສ຺ສີລາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອມ຺ເຫຫິ ມາຕຸຍາ ໂທສສ຺ສ ກຖິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຣາເຘນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ‘‘ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ຈ ເອເຕເຍວ ທ຺ເວ ຊນາ ອເຫສຸໍ, ຣາໂຘ ອານນ຺ໂທ, ໂປຏ຺ຐປາໂທ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຣາຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໔໖] ໖. ສມຸທ຺ທກາກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປິ ນຸ ຫນຸກາ ສນ຺ຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສມ຺ພຫຸເລ ມຫລ຺ລເກ ຠິກ຺ຂູ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ຄິຫິກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ອຑ຺ຒາ ມຫທ຺ຘນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສຫາຍກາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ມຫລ຺ລກາ, ກິໍ ໂນ ຆຣາວາເສນ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຣມຓີເຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທີນໍ ທຕ຺ວາ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປນ ປພ຺ພຊ຺ຊານຸຣູປໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ນ ກຣິໍສຸ, ມຫລ຺ລກຠາເວນ ຘມ຺ມມ຺ປິ ນ ປຣິຍາປຸຓິໍສຸ, ຄິຫິກາເລ ວິຍ ປພ຺ພຊິຕກາເລປິ ວິຫາຣປຣິຍນ຺ເຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກໂຕວ ວສິໍສຸ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕາປິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ເສວ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ. ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣານໍ ອຸປກາຣາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ເສສາປິ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ອາຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາເຍວ ເຄເຫ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສາປິ ເຕສໍ ຍຖາສນ຺ນິຫິຕໍ ສູປພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ເທຕິ. ສາ ອຎ຺ຎຕເຣນ ໂຣເຄນ ຜຸຏ຺ຐາ ກາລມກາສິ. ອຖ ເຕ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຄີວາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣຫຕ຺ຖຣສາ ອຸປາສິກາ ກາລກຕາ’’ຕິ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ໂຣທນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ກສ຺ມາ ໂຣທຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ເຕ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍສ຺ສ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ມຘຸຣຫຕ຺ຖຣສາ ກາລກຕາ ອມ຺ຫາກໍ ອຕິວິຍ ອຸປກາຣາ, ‘ອິທານິ ກຸໂຕ ຕຖາຣູປິໍ ລຠິສ຺ສາມາ’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ໂຣທິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ເຕສໍ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຄີວາສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ໂຣທນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວເຕ ຕສ຺ສາ ກາລກິຣິຍາຍ ໂຣທນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ປຸພ຺ເພເປເຕ ອິມໍ ກາກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ເທ ມຕໍ ນິສ຺ສາຍ ‘ສມຸທ຺ທອຸທກໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ເອຕໍ ນີຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ ວາຍມນ຺ຕາ ປຓ຺ຑິເຕ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອເຖໂກ ກາໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ກາກິໍ ອາທາຍ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ສມຸທ຺ທຕີຣໍ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມນຸສ຺ສາ ສມຸທ຺ທຕີເຣ ຂີຣປາຍາສມຈ຺ຉມໍສສຸຣາທີຫິ ນາຄພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ໂສ ກາໂກ ພລິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂີຣາທີນິ ທິສ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ກາກິຍາ ຂີຣປາຍາສມຈ຺ຉມໍສາທີນິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ສຸຣໍ ປິວິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຸຣາມທມຕ຺ຕາ ‘‘ສມຸທ຺ທກີຬໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເວລນ຺ເຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ ອເຖກາ ອູມິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກາກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທໍ ປເວເສສິ. ຕເມໂກ ມຈ຺ໂຉ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິ. ກາໂກ ‘‘ຠຣິຍາ ເມ ມຕາ’’ຕິ ໂຣທິ ປຣິເທວິ. ອຖສ຺ສ ປຣິເທວນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ກາກາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ໂຣທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ສຫາຍິກາ ໂວ ເວລນ຺ເຕ ນ຺ຫາຍມານາ ອູມິຍາ ຫຏາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ເອກຣວໍ ຣວນ຺ຕາ ໂຣທິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອິທໍ ສມຸທ຺ທອຸທກໍ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ກິໍ ປໂຫສິ, ອຸທກໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກຕ຺ວາ ສຫາຍິກໍ ນີຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ມຸຂໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ອຸທກໍ ພຫິ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕິ, ໂລຓູທເກນ ຈ ຄເລ ສຸສ຺ສມາເນ ອຸຏ຺ຐາຍຸຏ຺ຐາຍ ຖລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິສ຺ສມນ຺ຕິ.

ເຕ ຫນູສຸ ກິລນ຺ເຕສຸ ມຸເຂສຸ ສຸກ຺ຂນ຺ເຕສຸ ອກ຺ຂີສຸ ຣຕ຺ເຕສຸ ທີນາ ກິລນ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ມຍໍ ສມຸທ຺ທອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພຫິ ປາເຕມ, ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ອຸທເກນ ປູຣຕິ, ສມຸທ຺ທໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໑໔໖. ‘‘ອປິ ນຸ ຫນຸກາ ສນ຺ຕາ, ມຸຂຎ຺ຈ ປຣິສຸສ຺ສຕິ;

ໂອຣມາມ ນ ປາເຣມ, ປູຣເຕວ ມໂຫທຘີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ ນຸ ຫນຸກາ ສນ຺ຕາຕິ ອປິ ໂນ ຫນຸກາ ສນ຺ຕາ, ອປິ ອມ຺ຫາກໍ ຫນຸກາ ກິລນ຺ຕາ. ໂອຣມາມ ນ ປາເຣມາຕິ ມຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ມຫາສມຸທ຺ທອຸທກໍ ອາກຑ຺ຒາມ ໂອສາເຣມ, ຕຸຈ຺ຉໍ ປນ ນໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ. ອຍຎ຺ຫິ ປູຣເຕວ ມໂຫທຘີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ກາກາ ‘‘ຕສ຺ສາ ກາກິຍາ ເອວຣູປໍ ນາມ ຕຸຓ຺ຑໍ ອໂຫສິ, ເອວຣູປານິ ວຏ຺ຏກ຺ຂີນິ, ເອວຣູປໍ ຉວິສຓ຺ຐານໍ, ເອວຣູໂປ ມຘຸຣສທ຺ໂທ. ສາ ໂນ ອິມໍ ໂຈຣສມຸທ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ຐາ’’ຕິ ພຫຸໍ ວິປ຺ປລປິໍສຸ. ເຕ ເອວໍ ວິປ຺ປລປມາເນ ສມຸທ຺ທເທວຕາ ເຠຣວຣູປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປລາເປສິ, ເອວໍ ເຕສໍ ໂສຕ຺ຖິ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກາກີ ອຍໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ອໂຫສິ, ກາໂກ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖໂຣ, ເສສກາກາ ເສສມຫລ຺ລກຕ຺ເຖຣາ, ສມຸທ຺ທເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສມຸທ຺ທກາກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໔໗] ໗. ປຸປ຺ຜຣຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຍິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ຠຄວຕາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຘຸຣຫຕ຺ຖຣສາ, ຠນ຺ເຕ, ສາ ອິຕ຺ຖີ, ນ ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ວິນາ ວສິຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອສາ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາສິໂຕ ເອຕຎ຺ເຎວ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ນໍ ກສ຺ມາ ປຸນ ປຕ຺ເຖສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາ ອໂຫສິ. ອຖ ພາຣາຓສິຍໍ ກຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕິວາຣຉໂຓ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ, ນຄຣໍ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ອລງ຺ກຣິໍສຸ. ສພ຺ໂພ ຊໂນ ຂຓກີຬານິສ຺ສິໂຕ ອໂຫສິ. ເອກສ຺ສ ປນ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ສສ຺ສ ເອກເມວ ຆນສາຏກຍຸຄໍ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໍ ສຸໂຘຕໍ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ໂອຠຎ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຕວລິກໍ ສຫສ຺ສວລິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ຠຣິຍາ ເອວມາຫ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ສາມິ, ເອກໍ ກຸສຸມ຺ຠຣຕ຺ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຕວ ກຓ຺ເຐ ລຄ຺ຄາ ກຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕິວາຣໍ ຈຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທລິທ຺ທານໍ ກຸສຸມ຺ຠໍ, ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ກີຬາຫີ’’ຕິ? ‘‘ກຸສຸມ຺ຠຣຕ຺ຕໍ ອລຠມານາ ຉຓກີຬໍ ນ ກີຬິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອຎ຺ຎໍ ອິຕ຺ຖິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກີຬສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ກິໍ ມໍ ປີເຬສິ, ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ກຸສຸມ຺ຠ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສາມິ, ປຸຣິສສ຺ສ ອິຈ຺ຉາຍ ສຕິ ກິໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນນຸ ຣຎ຺ໂຎ ກຸສຸມ຺ຠວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ພຫຸ ກຸສຸມ຺ຠ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕໍ ຐານໍ ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕໂປກ຺ຂຣຓິສທິສໍ, ພລວາຣກ຺ຂາ, ນ ສກ຺ກາ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ, ມາ ເຕ ເອຕໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ຍຖາລທ຺ເຘເນວ ຕຸສ຺ສສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອນ຺ຘກາເຣ ສຕິ ປຸຣິສສ຺ສ ອຄມນີຍຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ອິຕິ ໂສ ຕາຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ຕິຍາ ກິເລສວເສນ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ ຠທ຺ເທ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ກຸສຸມ຺ຠວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຕິໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕວຕ຺ຖຸໍ ປາວິສິ. ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສາ ວຕິສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຈໂຣ ໂຈໂຣ’’ຕິ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ນໍ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວຊ຺ຌເຠຣິຍາ ວຊ຺ຊມານາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມາເປຕ຺ວາ ສູເລ ອຸຕ຺ຕາເສສຸໍ. ພລວເວທນາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກາກາ ສີເສ ນິລີຍິຕ຺ວາ ກຓຍຄ຺ຄສທິເສຫິ ຕຸຓ຺ເຫຫິ ອກ຺ຂີນິ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ໂສ ຕຖາຣູປມ຺ປິ ທຸກ຺ຂໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ຕເມວ ອິຕ຺ຖິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍ ນາມມ຺ຫິ ຆນປຸປ຺ຜຣຕ຺ຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາຍ ກຓ຺ເຐ ອາສຕ຺ຕພາຫຸຍຸຄຬາຍ ສທ຺ຘິໍ ກຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕິວາຣໂຕ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໗. ‘‘ນຍິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ມໍ ຕຸທຕິ ວາຍໂສ;

ຍໍ ສາມາ ປຸປ຺ຜຣຕ຺ເຕນ, ກຕ຺ຕິກໍ ນານຸໂຠສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນຍິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອທຸໍ ທຸກ຺ຂໍ, ຍໍ ມໍ ຕຸທຕິ ວາຍໂສຕິ ຍຎ຺ຈ ອິທໍ ສູເລ ລຄ຺ຄນປຈ຺ຈຍໍ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໍ, ຍຎ຺ຈ ໂລຫມເຍຫິ ວິຍ ຕຸຓ຺ເຑຫິ ວາຍໂສ ຕຸທຕິ, ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ, ອທຸໍ ທຸກ຺ຂໍ ເອຕໍເຍວ ປນ ເມ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຕຣໍ? ຍໍ ສາມາ ປຸປ຺ຜຣຕ຺ເຕນ, ກຕ຺ຕິກໍ ນານຸໂຠສ຺ສຕີຕິ, ຍໍ ສາ ປິຍງ຺ຄຸສາມາ ມມ ຠຣິຍາ ເອກໍ ກຸສຸມ຺ຠຣຕ຺ຕໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ເອກໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເອວໍ ຆນປຸປ຺ຜຣຕ຺ເຕນ ວຕ຺ຖຍຸເຄນ ອຈ຺ຉນ຺ນາ ມມ ກຓ຺ເຐ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕິວາຣໍ ນານຸຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ຂໍ, ເອຕເທວ ຫິ ມໍ ພາຘຕີຕິ? ໂສ ເອວໍ ມາຕຸຄາມໍ ອາຣພ຺ຠ ວິປ຺ປລປນ຺ໂຕເຍວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາວ ອິທານິ ຊຍມ຺ປຕິກາ, ຕໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ ອາກາສຏ຺ຐເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປຸປ຺ຜຣຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໔໘] ໘. ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຫໍ ປຸນໍ ນ ຈ ປຸນນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກິເລສນິຄ຺ຄຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ສຫາຍກາ ມຫາວິຠວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເຊຕວເນ ອນ຺ໂຕໂກຏິສນ຺ຖາເຣ ວິຫຣິໍສຸ. ອເຖກທິວສໍ ເຕສໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ກິເລສນິສ຺ສິໂຕ ສງ຺ກປ຺ໂປ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ເຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຊຫິຕກິເລເສ ປຸນ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມນນ຺ຕເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓທຓ຺ຑທີປກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ກຕຣາຍ ນຸ ໂຂ ຣຕິຍາ ເຊຕວເນ ຠິກ຺ຂູ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກາມຣາຄສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ອຎ຺ຎາສິ. ສຕ຺ຖາ ຈ ນາມ ເອກປຸຕ຺ຕິກາ ອິຕ຺ຖີ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຍ, ເອກຈກ຺ຂຸໂກ ປຸຣິໂສ ຈກ຺ຂຸໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ສາວເກ ຣກ຺ຂຕິ. ປຸພ຺ພຓ຺ຫາທີສຸ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ເຕສໍ ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ເຕ ເຕສໍ ກິເລເສ ຕໂຕ ປຣໍ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຕນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ໂຕນຄເຣເຍວ ໂຈຣານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນກາໂລ ວິຍ ວຕ຺ຕຕິ, ອິທາເນວ ເຕສໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກຕ຺ວາ ເຕ ກິເລເສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ‘‘ອານນ຺ທາ’’ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ. ເຖໂຣ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ຍຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕໂກຏິສນ຺ຖາເຣ ວິຫຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພວ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’’ຕິ. ເອວໍ ກິຣສ຺ສ ອໂຫສິ ‘‘ສຈາຫໍ ເຕເຍວ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປສ຺ສາມິ. ‘ສຕ຺ຖາຣາ ໂນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ກິເລສານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາໂວ ຎາໂຕ’ຕິ ສໍວິຄ຺ຄມານສາ ຘມ຺ມເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສພ຺ເພ ສນ຺ນິປາເຕຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອວາປຸຣຓໍ ອາທາຍ ປຣິເວເຓນ ປຣິເວຓໍ ອາຫິຓ຺ຑິຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຠິກ຺ຂູ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ.

ສຕ຺ຖາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍ ສິລາປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫມາໂນ ສິເນຣຸ ວິຍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ ອາເວຬາເວຬາ ຍມກຍມກາ ຉພ຺ພຓ຺ຓຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ. ຕາປິ ຣສ຺ມິໂຍ ປາຕິມຕ຺ຕາ ຉຕ຺ຕມຕ຺ຕາ ກູຏາຄາຣກຸຈ຺ຉິມຕ຺ຕາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ສຎ຺ຈຣິໍສຸ, ອຓ຺ຓວກຸຈ຺ຉິໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ພາລສູຣິຍຸຄ຺ຄມນກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຣຸຈິຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ກາມວິຕກ຺ກໍ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກນ຺ຕິ ອິເມ ຕໂຍ ອກຸສລວິຕກ຺ເກ ວິຕກ຺ເກຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລໂສ ຫິ ‘ປຣິຕ຺ຕໂກ’ຕິ ອວມຎ຺ຎິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ກິເລໂສ ນາມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສທິໂສ. ປຈ຺ຈາມິຕ຺ໂຕ ຈ ຂຸທ຺ທໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິນາສເມວ ປາເປຕິ, ເອວເມວ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ລຠນ຺ໂຕ ມຫາວິນາສໍ ປາເປຕິ. ກິເລໂສ ນາເມສ ຫລາຫລວິສູປໂມ ອຸປ຺ປາຏິຕຈ຺ຉວິຄຓ຺ຑສທິໂສ ອາສີວິສປຏິຠາໂຄ ອສນິອຄ຺ຄິສທິໂສ ອລ຺ລີຍິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ ອາສງ຺ກິຕພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂເຓເຍວ ປຏິສງ຺ຂານພເລນ ຠາວນາພເລນ ຍຖາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຫທເຍ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ປທຸມິນິປຕ຺ຕາ ອຸທກພິນ຺ທຸ ວິຍ ວິວຏ຺ຏຕິ, ເອວໍ ປຊຫິຕພ຺ໂພ. ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິ ຕາປິ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ກິເລສໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ຍຖາ ປຸນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາລໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ນທີຕີເຣ ນິວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖໂກ ຊຣຫຕ຺ຖີ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ກາລມກາສິ. ສິງ຺ຄາໂລ ໂຄຈຣປ຺ປສຸໂຕ ຕໍ ມຕຫຕ຺ຖິສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາ ເມ ໂຄຈໂຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ໂສຓ຺ເຑ ຑໍສິ, ນງ຺ຄລີສາຍ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ຂາທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ທນ຺ເຕສຸ ຑໍສິ, ຖມ຺ເຠ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ກຓ຺ເຓ ຑໍສິ, ສຸປ຺ປໂກຏິຍໍ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຸທເຣ ຑໍສິ, ກຸສູເລ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ປາເທ ຑໍສິ, ອຸທຸກ຺ຂເລ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຑໍສິ, ມຸສເລ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ເອຕ຺ຖາປິ ນຕ຺ຖິ ຂາທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອສ຺ສາທໍ ອລຠນ຺ໂຕ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ຑໍສິ, ມຸທຸປູເວ ທຏ຺ຐກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ລທ຺ຘໍ ທານິ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ມຸທຸ ຂາທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂາທນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວກ຺ກຫທຍາທີນິ ຂາທິຕ຺ວາ ປິປາສິຕກາເລ ໂລຫິຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕຸກາມກາເລ ອຸທຣໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕິ.

ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ຫຕ຺ຖິສຣີຣໍ ມຍ຺ຫໍ ນິວາສສຸຂຕາຍ ເຄຫສທິສໍ, ຂາທິຕຸກາມຕາຍ ສຕິ ປຫູຕມໍສໍ, ກິໍ ທານິ ເມ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ໂສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ວສຕິ. ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ກາເລ ນິທາເຆ ວາຕສມ຺ຜສ຺ເສນ ເຈວ ສູຣິຍຣສ຺ມິສນ຺ຕາເປນ ຈ ຕໍ ກຸຓປໍ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ວລິໂຍ ຄຓ຺ຫິ, ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ປວິຏ຺ຐທ຺ວາຣໍ ປິຫິຕໍ, ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ອນ຺ຘກາໂຣ ອໂຫສິ. ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ໂລກນ຺ຕຣິກນິວາໂສ ວິຍ ຊາໂຕ. ກຸຓເປ ສຸສ຺ສນ຺ເຕ ມໍສມ຺ປິ ສຸສ຺ສິ, ໂລຫິຕມ຺ປິ ປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ. ໂສ ນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຠຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສນ຺ຘາວນ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນທ຺ວາຣໍ ປຣິເຍສມາໂນ ວິຈຣຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ອຸກ຺ຂລິຍໍ ປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຈ຺ຈມາເນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ມຫາເມໂຆ ປາວສ຺ສິ. ອຖ ນໍ ກຸຓປໍ ເຕເມຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກຕິສຓ຺ຐາເນນ ອຏ຺ຐາສິ. ວຈ຺ຈມຄ຺ໂຄ ວິວໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ຕາຣກາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍິ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕໍ ຉິທ຺ທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເມ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຍາວ ຫຕ຺ຖິສີສາ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ວຈ຺ຈມຄ຺ຄໍ ສີເສນ ປຫຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ຕສ຺ສ ສຎ຺ຉນ຺ນສຣີຣຕ຺ຕາ ສພ຺ພໂລມານິ ວຈ຺ຈມຄ຺ເຄ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ໂສ ຕາລກ຺ຂນ຺ຘສທິເສນ ນິລ຺ໂລເມນ ສຣີເຣນ ອຸພ຺ພິຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຘາວິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ສຣີຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ມຍ຺ຫໍ ນ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ, ໂລຠເຫຕຸ ປນ ໂລຠກາຣຓາ ໂລຠໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍາ ເອຕໍ ກຕໍ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ນ ໂລຠວສິໂກ ຠວິສ຺ສາມິ, ປຸນ ຫຕ຺ຖິສຣີຣໍ ນາມ ນ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໘. ‘‘ນາຫໍ ປຸນໍ ນ ຈ ປຸນໍ, ນ ຈາປິ ອປຸນປ຺ປຸນໍ;

ຫຕ຺ຖິໂພນ຺ທິໍ ປເວກ຺ຂາມິ, ຕຖາ ຫິ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຈາປິ ອປຸນປ຺ປຸນນ຺ຕິ ອ-ກາໂຣ ນິປາຕມຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ປເນຕິສ຺ສາ ສກລາຍປິ ຄາຖາຍ ອຕ຺ໂຖ – ອຫຎ຺ຫິ ອິໂຕ ປຸນ, ຕໂຕ ຈ ປຸນາຕິ ວຸຕ຺ຕວາຣໂຕ ປຸນ ຕໂຕປິ ຈ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວາຣຓສຣີຣສງ຺ຂາຕໍ ຫຕ຺ຖິໂພນ຺ທິໍ ນ ປເວກ຺ຂາມິ. ກິໍກາຣຓາ? ຕຖາ ຫິ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ, ຕຖາ ຫິ ອຫໍ ອິມສ຺ມິຎ຺ເຎວ ປເວສເນ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ມຣຓຠເຍນ ສນ຺ຕາສໍ ສໍເວຄໍ ອາປາທິໂຕຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕໂຕວ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຫຕ຺ຖິສຣີຣໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລເກສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ໂລຠວສິໂກ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສສ຺ສ ນາມ ວຑ຺ຒິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ. ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ອວເສເສສຸ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ ອເຫສຸໍ. ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໔໙] ໙. ເອກປຓ຺ຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອກປຓ຺ໂຓ ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເວສາລິກໍ ທຸຏ຺ຐລິຈ຺ຉວິກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ກາເລ ເວສາລິນຄຣໍ ຄາວຸຕຄາວຸຕນ຺ຕເຣ ຕີຫິ ປາກາເຣຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ໂຄປຸຣຏ຺ຏາລກຍຸຕ຺ຕໍ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິຈ຺ຈກາລໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວສນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ຣາຊູນໍ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ຣາຊາໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຕກາເຍວ ອຸປຣາຊາໂນ, ຕຕ຺ຕກາ ເສນາປຕິໂນ, ຕຕ຺ຕກາ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກາ. ເຕສໍ ຣາຊກຸມາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ທຸຏ຺ຐລິຈ຺ຉວິກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ ໂກຘໂນ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ທຓ຺ເຑນ ຆຏ຺ຏິຕອາສີວິໂສ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິໂຕ ໂກເຘນ. ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ທ຺ເວ ຕີຓິ ວຈນານິ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕໍ ເນວ ມາຕາປິຕໂຣ, ນ ຎາຕໂຍ, ນ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊາ ສິກ຺ຂາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕູນໍ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຍໍ ກຸມາໂຣ ອຕິຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ຐເປຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ອິມໍ ວິເນຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫໍສຸ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ກຸມາໂຣ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ໂກເຘນ ປຊ຺ຊລຕິ, ອິມສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທຖາ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກຸມາຣໍ ໂອວທິ – ‘‘ກຸມາຣ, ອິເມສຸ ນາມ ສຕ຺ເຕສຸ ຈຓ຺ເຑນ ຜຣຸເສນ ສາຫສິເກນ ວິເຫຐກຊາຕິເກນ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຜຣຸສວາໂຈ ຈ ນາມ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ປິຕຸໂນປິ ປຸຕ຺ຕທາຣສ຺ສປິ ຠາຕິຠຄິນີນມ຺ປິ ປຊາປຕິຍາປິ ມິຕ຺ຕພນ຺ຘວານມ຺ປິ ອປ຺ປິໂຍ ໂຫຕິ ອມນາໂປ, ຑໍສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສປ຺ໂປ ວິຍ, ອຏວິຍໍ ອຸຏ຺ຐິຕໂຈໂຣ ວິຍ, ຂາທິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍກ຺ໂຂ ວິຍ ຈ ອຸພ຺ເພຊນີໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍຈິຕ຺ຕວາເຣ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ທິຏ຺ເຐເຍວ ຈ ຘມ຺ເມ ໂກຘໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິໂຕປິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓວ ໂຫຕິ, ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກມ຺ປິສ຺ສ ມຸຂໍ ຊາລາຠິຫຕປທຸມໍ ວິຍ ມລຄ຺ຄຫິຕກຎ຺ຈນາທາສມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ຈ ວິຣູປໍ ໂຫຕິ ທຸທ຺ທສິກໍ. ໂກຘໍ ນິສ຺ສາຍ ຫິ ສຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ວິສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ອຸພ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ປປາຕາ ປປຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂກຘວເສນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ນິຣຍາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ວິເຫຐກຊາຕິກາປິ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄຣຫໍ ປຕ຺ວາ ກາຍສ຺ສ ເຠທາ ນິຣຍາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຸນ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂຣຄພຫຸລາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຈກ຺ຂຸໂຣໂຄ ໂສຕໂຣໂຄຕິອາທີສຸ ຈ ໂຣເຄສຸ ເອກໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ເອກສ຺ມິໍ ປຕນ຺ຕິ, ໂຣເຄນ ອປຣິມຸຕ຺ຕາວ ຫຸຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂິຕາວ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພສຸ ສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຫິຕຈິຕ຺ເຕນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ເອວຣູໂປ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ນິຣຍາທິຠເຍຫິ ນ ປຣິມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ໂສ ກຸມາໂຣ ສຕ຺ຖຸ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກວາເທເນວ ນິຫຕມາໂນ ທນ຺ໂຕ ນິພ຺ພິເສວໂນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ມຸທຸຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອຎ຺ຎໍ ອກ຺ໂກສນ຺ຕມ຺ປິ ປຫຣນ຺ຕມ຺ປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນ ໂອໂລເກສິ, ອຸທ຺ຘຏທາໂຐ ວິຍ ສປ຺ໂປ, ອຬຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວິຍ ກກ຺ກຏໂກ, ຉິນ຺ນວິສາໂຓ ວິຍ ຈ ອຸສໂຠ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ທຸຏ຺ຐລິຈ຺ຉວິກຸມາຣໍ ສຸຈິຣມ຺ປິ ໂອວທິຕ຺ວາ ເນວ ມາຕາປິຕໂຣ, ນ ຎາຕິມິຕ຺ຕາທໂຍ ທເມຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ຕໍ ເອໂກວາເທເນວ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ມຕ຺ຕວຣວາຣຓໍ ວິຍ ສມຸຄ຺ຄຫິຕາເນຎ຺ຊກາຣຓໍ ອກາສິ. ຍາວ ສຸຠາສິຕໍ ຈິທໍ – ‘ຫຕ຺ຖິທມເກນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫຕ຺ຖິທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ເອກໍເຍວ ທິສໍ ຘາວຕິ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ວາ ປຈ຺ຉິມໍ ວາ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວາ ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ອສ຺ສທມເກນ…ເປ… ໂຄທມເກນ…ເປ… ທກ຺ຂິຓໍ ວາ. ຕຖາຄເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫຕາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ປຸຣິສທມ຺ໂມ ສາຣິໂຕ ອຏ຺ຐ ທິສາ ວິຘາວຕິ, ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕິ. ອຍເມກາ ທິສາ…ເປ… ໂສ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ໂຍຄ຺ຄາຈຣິຍານໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໓໑໒). ນ ຫິ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ສທິໂສ ປຸຣິສທມ຺ມສາຣຖີ ນາມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ມຍາ ເອໂກວາເທເນວ ທມິໂຕ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ອິມໍ ເອໂກວາເທເນວ ທເມສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ຕໂຍ ເວເທ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກາລໍ ຆຣາວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຕ຺ຖ ຈິຣໍ ວສິຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຸນິວຕ຺ໂຖ ສຸປາຣຸໂຕ ຕາປສາກປ຺ປສມ຺ປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂາຍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ປາປຸຓິ. ຣາຊາ ສີຫປຎ຺ຊເຣນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕາປໂສ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຍຸຄມຕ຺ຕທໂສ, ປທວາເຣ ປທວາເຣ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐເປນ຺ໂຕ ວິຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິເຕນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ສເຈ ສນ຺ຕຘມ຺ໂມ ນາເມໂກ ອຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ສ ເຕນພ຺ຠນ຺ຕເຣ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ກໂຣມິ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫ. ເອຕໍ ‘‘ຕາປສໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ຠິກ຺ຂາຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ຕໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ມຍໍ ຣາຊກຸລູປກາ, ເຫມວນ຺ຕິກາ ນາມມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ອມ຺ຫາກໍ ກຸລູປໂກ ນຕ຺ຖິ, ອາເນຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອມຈ຺ໂຈ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຍາຈິຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ປເວເສສິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ກຎ຺ຈນປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍຕ຺ຕໍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ວສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເຫມວນ຺ຕິກາ ມຍໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ວສ຺ສາຣຕ຺ຕານຸຣູປໍ ເສນາສນໍ ອຸປຘາເຣມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາປິ ກາເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕປຣິກ຺ຂາເຣ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສຕິ. ຣາຊາປິສ຺ສ ທິວເສ ທິວເສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ຕສ຺ສ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ທຸຏ຺ຐກຸມາໂຣ ນາມ ປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ເນວ ນໍ ຣາຊາ ທເມຕຸໍ ອສກ຺ຂິ, ນ ເສສຎາຕກາ. ອມຈ຺ຈາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ເອວໍ ກາຕຸໍ ນ ລພ຺ຠາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ຕາປິ ກຖໍ ຄາຫາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ມມ ອຍ຺ຍໍ ຫິມວນ຺ຕຕາປສໍ ອຎ຺ໂຎ ອິມໍ ກຸມາຣໍ ທເມຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂສເຍວ ນໍ ທເມສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ກຸມາຣໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ກຸມາໂຣ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ມຍໍ ອິມໍ ທເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ຕຸມ຺ເຫ ນໍ ເອເກນ ອຸປາເຍນ ສິກ຺ຂາເປຖາ’’ຕິ ກຸມາຣໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸມາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເອກໂຕ ເອເກນ, ເອກໂຕ ເອເກນາຕິ ທ຺ວີຫິເຍວ ປຕ຺ເຕຫິ ເອກໍ ນິມ຺ພໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ກຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ກຸມາຣ, ເອຕສ຺ສ ຕາວ ຣຸກ຺ຂໂປຕກສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣສໍ ຊານາຫີ’’ຕິ? ໂສ ຕສ຺ສ ເອກໍ ປຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣສໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຘີ’’ຕິ ສຫ ເຂເຬນ ຠູມິຍໍ ນຸຏ຺ຐາຠິ. ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ກຸມາຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທາເນເວສ ຣຸກ຺ໂຂ ຫລາຫລວິສູປໂມ, ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ປນ ພຫູ ມນຸສ຺ເສ ມາເຣສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ນິມ຺ພໂປຕກໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຣິມທ຺ທິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔໙. ‘‘ເອກປຓ຺ໂຓ ອຍໍ ຣຸກ຺ໂຂ, ນ ຠູມ຺ຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸໂລ;

ຜເລນ ວິສກປ຺ເປນ, ມຫາຍໍ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກປຓ຺ໂຓຕິ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ເອເກກປຓ຺ໂຓ. ນ ຠູມ຺ຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸໂລຕິ ຠູມິໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ວຑ຺ຒິໂຕ. ຜເລນາຕິ ຜລຣເສນ. ວິສກປ຺ເປນາຕິ ຫລາຫລວິສສທິເສນ. ເອວໍ ຂຸທ຺ທໂກປິ ສມາໂນ ເອວຣູເປນ ຕິຕ຺ຕເກນ ປຓ຺ເຓນ ສມນ຺ນາຄໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຫາຍໍ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ຍທາ ປນາຍໍ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕທາ ກິໍ ນາມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອທ຺ຘາ ມນຸສ຺ສມາຣໂກ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ເອຕໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑສິນ຺ຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອຕທໂວຈ ‘‘ກຸມາຣ, ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນິມ຺ພໂປຕກໍ ‘ອິທາເນວ ເອວໍຕິຕ຺ຕໂກ, ມຫລ຺ລກກາເລ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຑ຺ຒີ’ຕິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຉຑ຺ເຑສິ? ຍຖາ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ມິໍ ປຏິປຊ຺ຊິ, ເອວເມວ ຕວ ຣຏ຺ຐວາສິໂນປິ ‘ອຍໍ ກຸມາໂຣ ທຫຣກາເລເຍວ ເອວໍ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ, ມຫລ຺ລກກາເລ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ກິໍ ນາມ ກຣິສ຺ສຕິ, ກຸໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວຸຑ຺ຒີ’ຕິ ຕວ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ ອທຕ຺ວາ ນິມ຺ພໂປຕກໍ ວິຍ ຕໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາຊນີຍກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນິມ຺ພຣຸກ຺ຂປຏິຠາຄຕໍ ຫິຕ຺ວາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຫຕມາໂນ ນິພ຺ພິເສວໂນ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ທຸຏ຺ຐລິຈ຺ຉວິກຸມາໂຣ ມຍາ ທມິໂຕ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ເອຕໍ ທເມສິໍເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸຏ຺ຐກຸມາໂຣ ອຍໍ ລິຈ຺ຉວິກຸມາໂຣ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ໂອວາທທາຍກຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເອກປຓ຺ຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໕໐] ໑໐. ສຎ຺ຊີວຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສນ຺ຕໍ ໂຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ປຏິກຓ຺ຏກຠູເຕ ທຸສ຺ສີເລ ປາປຘມ຺ເມ ເທວທຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ອສນ຺ຕໍ ອສປ຺ປຸຣິສໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫຸໍ ຘນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ຘມ຺ມຣາຊານໍ ໂສຕາປນ຺ນໍ ອຣິຍສາວກໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ. ໂສ ຫິ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ປຖວິຍໍ ປວິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມມ຺ປິ ປຖວີ ຄິເລຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠີຕຕສິໂຕ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນ ລຠຕິ, ສຍເນ ອສ຺ສາທສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ຕິພ຺ພກາຣຓາຠິຕຸນ຺ໂນ ຫຕ຺ຖິໂປໂຕ ວິຍ ກມ຺ປມາໂນ ວິຈຣຕິ. ໂສ ປຖວິໍ ຜລມານໍ ວິຍ, ອວີຈິຊາລໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິໍ ວິຍ, ປຖວິຍາ ອຕ຺ຕານໍ ຄິລິຍມານໍ ວິຍ, ອາທິຕ຺ຕາຍ ໂລຫປຖວິຍາ ອຸຕ຺ຕານກໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຍສູເລຫິ ໂກຏິຍມານໍ ວິຍ ຈ ສມນຸປສ຺ສິ. ເຕນສ຺ສ ປຫຏກຸກ຺ກຸຏສ຺ເສວ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ກມ຺ປມານສ຺ສ ອວຕ຺ຖານໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ໂສ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ຂມາເປຕຸກາໂມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ອປຣາຘມຫນ຺ຕຕາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

ອຖສ຺ສ ຣາຊຄຫນຄເຣ ກຕ຺ຕິກຣຕ຺ຕິວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ນຄເຣ ອລງ຺ກເຕ ມຫາຕເລ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸຕສ຺ສ ກຎ຺ຈນາສເນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຊີວກໍ ໂກມາຣຠຈ຺ຈໍ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ຊີວກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອຸຊຸກເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ‘ອຫໍ, ສມ຺ມ ຊີວກ, ສຍໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ເອຫິ ມໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຫີ’ຕິ, ປຣິຍາເຍນ ປນ ຣຕ຺ຕິສມ຺ປທໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ‘ກໍ ນຸ ຂ຺ວຊ຺ຊ ມຍໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍາມ, ຍໍ ໂນ ປຍິຣຸປາສຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີເທຍ຺ຍາ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສຕ຺ຖາຣານໍ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ຊີວໂກປິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈຫິ ປເທຫິ ຣຕ຺ຕິໍ ວຓ຺ເຓສິ ‘‘ລກ຺ຂຎ຺ຎາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ອຠິຣູປາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ທສ຺ສນີຍາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ປາສາທິກາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ຣມຓີຍາ ວຕ ໂຠ ໂທສິນາ ຣຕ຺ຕິ, ກໍ ນຸ ຂ຺ວຊ຺ຊ ມຍໍ ສມຓໍ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ ປຍິຣຸປາເສຍ຺ຍາມ, ຍໍ ໂນ ປຍິຣຸປາສຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສີເທຍ຺ຍາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໐).

ອເຖໂກ ອມຈ຺ໂຈ ປູຣຓກສ຺ສປສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ເອໂກ ມກ຺ຂລິໂຄສາລສ຺ສ, ເອໂກ ອຊິຕເກສກມ຺ພລສ຺ສ, ເອໂກ ປກຸຘກຈ຺ຈາຍນສ຺ສ, ເອໂກ ສຎ຺ຈຍສ຺ສ ເພລຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ, ເອໂກ ນາຏປຸຕ຺ຕນິຄຓ຺ຐສ຺ສາຕິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ຫິ ຊີວກສ຺ເສວ ມຫາອມຈ຺ຈສ຺ສ ກຖໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ. ຊີວໂກປິ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກຖິເຕເຍວ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວິທູເຣ ຕຸຓ຺ຫີ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ, ສມ຺ມ ຊີວກ, ກິໍ ຕຸຓ຺ຫີ’’ຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຊີວໂກ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຎ຺ຊລິໍ ປຓາເມຕ຺ວາ ‘‘ເອໂສ, ເທວ, ຠຄວາ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອມ຺ຫາກໍ ອມ຺ພວເນ ວິຫຣຕິ ສທ຺ຘິໍ ອຑ຺ຒເຕຬເສຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ. ຕໍ ໂຂ ປນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອວໍ ກລ຺ຍາໂຓ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄໂຕ’’ຕິ ນວ ອຣຫາທິຄຸເຓ ວຕ຺ວາ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕາທິເຠທໍ ຠຄວໂຕ ອານຸຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ເທໂວ ປຍິຣຸປາສຕຸ, ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕຸ, ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ຣາຊາ ສມ຺ປຸຓ຺ຓມໂນຣໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ, ສມ຺ມ ຊີວກ, ຫຕ຺ຖິຍານານິ ກປ຺ປາເປຫີ’’ຕິ ຍານານິ ກປ຺ປາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຣາຊານຸຠາເວນ ຊີວກມ຺ພວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຓ຺ຑລມາເຬ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ຕຖາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ສນ຺ຕວີຈິມຊ຺ເຌ ມຫານາວໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈລໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປາ ນາມ ເມ ປຣິສາ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາ’’ຕິ ອິຣິຍາປເຖເຍວ ປສີທິຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຖຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ສາມຎ຺ຎຜລປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ທ຺ວີຫິ ຠາຓວາເຣຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ສາມຎ຺ຎຜລສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໑.໑໕໐ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ໂສ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຕ຺ຕມໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສຕ຺ຖາ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຂຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ, ອຸປຫຕາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ. ສຈາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣາຊາ ອິສ຺ສຣິຍສ຺ສ ກາຣຓາ ປິຕຣໍ ຘມ຺ມິກໍ ຘມ຺ມຣາຊານໍ ຊີວິຕາ ນ ໂວໂຣເປສ຺ສຖ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ອາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຖ. ເທວທຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາ ປຣິຫີໂນ’’ຕິ ອາຫ.

ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ກິຣ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ທຸສ຺ສີລໍ ປາປຘມ຺ມໍ ເທວທຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປິຕຸຆາຕກກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລາ ປຣິຫີໂນ, ເທວທຕ຺ເຕນ ນາສິໂຕ ຣາຊາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ອິທາເນວ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພເປສ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄເຫເນວ ອຕ຺ຕານໍ ນາເສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາວິຠເວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ວາເຈສິ. ເຕສຸ ມາຓເວສຸ ເອໂກ ສຎ຺ຊີໂວ ນາມ ມາຓໂວ ອຕ຺ຖິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ມຕກຸຏ຺ຐາປນກມນ຺ຕໍ ອທາສິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາປນກມນ຺ຕເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິພາຫນມນ຺ຕໍ ປນ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາວ ເອກທິວສໍ ມາຓເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ທາຣຸອຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ມຕພ຺ຍຄ຺ຆໍ ທິສ຺ວາ ມາຓເວ ອາຫ ‘‘ໂຠ, ອິມໍ ມຕພ຺ຍຄ຺ຆໍ ອຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຓວາ ‘‘ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ປສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ໂວ ຕໍ ອຸຏ຺ຐາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ, ມາຓວ, ສກ຺ໂກສິ, ອຸຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ເຕ ມາຓວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຠິຣຸຫິໍສຸ. ສຎ຺ຊີໂວ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຕພ຺ຍຄ຺ຆໍ ສກ຺ຂຣາຫິ ປຫຣິ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ອຸຏ຺ຐາຍ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຎ຺ຊີວໍ ຄລນາຬິຍໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິ, ສຎ຺ຊີໂວປິ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິ. ອຸໂຠປິ ເອກຏ຺ຐາເນເຍວ ມຕາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ມາຓວາ ທາຣູນິ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອາຈຣິໂຍ ມາຓເວ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫກາຣາ ນາມ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣນ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຏິລຠນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕໐. ‘‘ອສນ຺ຕໍ ໂຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ອສນ຺ຕໍ ຈູປເສວຕິ;

ຕເມວ ຆາສໍ ກຸຣຸເຕ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ສຎ຺ຊີວິໂກ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສນ຺ຕນ຺ຕິ ຕີຫິ ທຸຈ຺ຈຣິເຕຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ທຸສ຺ສີລໍ ປາປຘມ຺ມໍ. ໂຍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິ ເອວຣູປໍ ທຸສ຺ສີລໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ຈີວຣາທິສມ຺ປທາເນນ, ຄຫຏ຺ຐໍ ວາ ອຸປຣຊ຺ຊເສນາປຕິຏ຺ຐານາທິສມ຺ປທາເນນ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສນ຺ຕໍ ຈູປເສວຕີຕິ ໂຍ ຈ ເອວຣູປໍ ອສນ຺ຕໍ ທຸສ຺ສີລໍ ອຸປເສວຕິ ຠຊຕິ ປຍິຣຸປາສຕິ. ຕເມວ ຆາສໍ ກຸຣຸເຕຕິ ຕເມວ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຓ຺ຫກໍ ໂສ ທຸສ຺ສີໂລ ປາປປຸຄ຺ຄໂລ ຆສຕິ ສໍຂາທຕິ ວິນາສໍ ປາເປຕິ. ກຖໍ? ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ສຎ຺ຊີວິໂກ ຍຖາຕິ, ຍຖາ ສຎ຺ຊີເວນ ມາຓເວນ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຕພ຺ຍຄ຺ໂຆ ສຎ຺ຊີວິໂກ ຊີວິຕສມ຺ປທາເນນ ສມ຺ປຄ຺ຄຫິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕທາຍກໍ ສຎ຺ຊີວເມວ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕສິ, ເອວໍ ອຎ຺ໂຎປິ ໂຍ ອສນ຺ຕປຄ຺ຄຫໍ ກໂຣຕິ, ໂສ ທຸສ຺ສີໂລ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຄ຺ຄາຫກເມວ ວິນາເສຕິ. ເອວໍ ອສນ຺ຕສມ຺ປຄ຺ຄາຫກາ ວິນາສໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ມາຓວານໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຕພ຺ຍຄ຺ຆຸຏ຺ຐາປນໂກ ມາຓໂວ ອຊາຕສຕ຺ຕຸ ອໂຫສິ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສຎ຺ຊີວຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ກກຓ຺ຏກວຄ຺ໂຄ ປນ຺ນຣສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ໂຄຘສິງ຺ຄາລວິໂຣຈໍ, ນງ຺ຄຸຏ຺ຐຣາຘກາກຎ຺ຈ;

ປຸປ຺ຜຣຕ຺ຕຎ຺ຈ ສິງ຺ຄາລໍ, ເອກປຓ຺ຓຎ຺ຈ ສຎ຺ຊີວໍ.

ອຖ ວຄ຺ຄຸທ຺ທານໍ –

ອປຓ຺ຓໂກ ສີລວຄ຺ໂຄ, ກຸຣຸງ຺ໂຄ ຈ ກຸລາວໂກ;

ອຕ຺ຖກາໂມ ຈ ອາສີໂສ, ອິຕ຺ຖີວຣຸຓປາຍິມ຺ຫາ.

ລິຕ຺ໂຕ ປໂຣສຕໍ ຫໍຈິ, ກຸສນາຬາ ສມ຺ປທາໂນ;

ກກຓ຺ຏໂກ ປນ຺ນຣສ, ສຕປຓ຺ຓາສ ຊາຕກາຕິ.

ເອກກນິປາຕວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

(ປຐໂມ ຠາໂຄ ນິຏ຺ຐິໂຕ).