໑໓. ກຸສນາຬິວຄ຺ໂຄ

[໑໒໑] ໑. ກຸສນາຬິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກເຣ ສຣິກ຺ໂຂຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຫິ ມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊຎາຕິພນ຺ຘວາ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຍໍ ຕຍາ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕຘນຘຎ຺ຎາທີຫິ ເນວ ສທິໂສ, ນ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ, ກສ຺ມາ ເອເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກໂຣສິ, ມາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວາເຣສຸໍ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ປນ ‘‘ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ນາມ ຫີເນຫິປິ ສເມຫິປິ ອຕິເຣເກຫິປິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພເຍວາ’’ຕິ ເຕສໍ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ໂຠຄຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ກຸຏຸມ຺ພຣກ຺ຂກໍ ກຕ຺ວາ ອຄມາສີຕິ ສພ຺ພໍ ກາຬກຓ຺ຓິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ປວຕ຺ຕິຍາ ອາໂຣຈິຕາຍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຄຫປຕິ, ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ຂຸທ຺ທໂກ ນຕ຺ຖິ, ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖຠາໂວເວຕ຺ຖ ປມາຓໍ, ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ສໂມປິ ຫີໂນປິ ເສຏ຺ໂຐປິ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ສພ຺ເພປິ ເຫເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠາຣໍ ນິຕ຺ຖຣນ຺ຕິເຍວ, ອິທານິ ຕາວ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ນີຈມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິໂກ ຊາໂຕ, ໂປຣາຓາ ປນ ນີຈມິຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິມານສາມິກາ ຊາຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍາເນ ກຸສນາຬິຄຈ຺ເຉ ເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຈ ອຸຍ຺ຍາເນ ມງ຺ຄລສິລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຸຊຸຄຕກ຺ຂນ຺ໂຘ ປຣິມຓ຺ຑລສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ໂນ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ລທ຺ຘສມ຺ມາໂນ ຣຸຈມງ຺ຄລຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ‘‘ມຸຂໂກ’’ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ເອໂກ ມເຫສກ຺ໂຂ ເທວຣາຊາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ອໂຫສິ. ຕທາ ຣາຊາ ເອກສ຺ມິໍ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠເກ ປາສາເທ ວສຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ຖມ຺ໂຠ ຈລິ. ອຖສ຺ສ ຈລິຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ວຑ຺ຒກີ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ມມ ເອກຕ຺ຖມ຺ຠກສ຺ສ ມງ຺ຄລປາສາທສ຺ສ ຖມ຺ໂຠ ຈລິໂຕ, ເອກໍ ສາຣຕ຺ຖມ຺ຠໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ນິຈ຺ຈລໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິເຍສມານາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອທິສ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ມຸຂກຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕາ, ທິຏ຺ໂຐ ໂວ ຕທນຸຈ຺ຉວິໂກ ຣຸກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ, ເທວ, ອປິຈ ຕໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວິສຫາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ມຍຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິສິມ຺ຫ, ຕຕ຺ຣປິ ຐເປຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຣຸກ຺ຂໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມ. ອິຕິ ນໍ ມງ຺ຄລຣຸກ຺ຂຕາຍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວິສຫາມາຕິ. ຄຈ຺ຉຖ, ຕໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ຖິຣໍ ກໂຣຖ, ມຍໍ ອຎ຺ຎໍ ມງ຺ຄລຣຸກ຺ຂໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ພລິກມ຺ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ວິມານໍ ນາເສສ຺ສນ຺ຕິ, ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ປຸຕ຺ຕເກ ຄີວາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ປໂຣທິ. ຕສ຺ສາ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ວຑ຺ຒກີນໍ ປຏິກ຺ກມນູປາຍໍ ອປສ຺ສນ຺ຕິໂຍ ຕໍ ປຣິສ຺ສຊິຕ຺ວາ ໂຣທິຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຣຸກ຺ຂເທວຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ນ ທສ຺ສາມິ, ສ຺ເວ ວຑ຺ຒກີນໍ ອາຄຕກາເລ ມມ ກາຣຓໍ ປສ຺ສຖາ’’ຕິ ຕາ ເທວຕາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ວຑ຺ຒກີນໍ ອາຄຕເວລາຍ ກກຓ຺ຏກເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີນໍ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ສຸສິຣໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມຊ຺ເຌນ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘມຕ຺ຖເກນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສີສໍ ກມ຺ປຍມາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ມຫາວຑ຺ຒກີ ຕໍ ກກຓ຺ຏກໍ ທິສ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຫຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຸສິຣຣຸກ຺ໂຂ ເອໂສ ນິສ຺ສາໂຣ, ຫິຍ຺ໂຍ ອນຸປຘາເຣຕ຺ວາວ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິມ຺ຫາ’’ຕິ ເອກຆນໍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວິມານສ຺ສ ສາມິນີ ຊາຕາ.

ຕສ຺ສາ ປຏິສນ຺ຖາຣຕ຺ຖາຍ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ພຫູ ເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ‘‘ວິມານໍ ເມ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ມຊ຺ເຌ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກຖຍມານາ ‘‘ໂຠ, ເທວຕາ, ມຍໍ ມເຫສກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາປິ ທນ຺ຘປຎ຺ຎຕາຍ ອິມໍ ອຸປາຍໍ ນ ຊານິມ຺ຫ, ກຸສນາຬິເທວຕາ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອມ຺ເຫ ວິມານສາມິເກ ອກາສິ, ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ສທິໂສປິ ອຘິໂກປິ ຫີໂນປິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພວ. ສພ຺ເພປິ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຖາເມນ ສຫາຍການໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂໍ ນິຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຸເຂ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໑. ‘‘ກເຣ ສຣິກ຺ໂຂ ອຖ ວາປິ ເສຏ຺ໂຐ, ນິຫີນໂກ ວາປິ ກເຣຍ຺ຍ ເອໂກ;

ກເຣຍ຺ຍຸເມເຕ ພ຺ຍສເນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ, ຍຖາ ອຫໍ ກຸສນາຬິ ຣຸຈາຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກເຣ ສຣິກ຺ໂຂຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ສທິໂສປິ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ອຖ ວາປິ ເສຏ຺ໂຐຕິ ຊາຕິອາທີຫິ ອຘິໂກປິ ກເຣຍ຺ຍ. ນິຫີນໂກ ວາປິ ກເຣຍ຺ຍ ເອໂກຕິ ເອໂກ ຊາຕິອາທີຫິ ຫີໂນປິ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ເອເຕ ມິຕ຺ຕາ ກາຕພ຺ພາເຍວາຕິ ທີເປຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ກເຣຍ຺ຍຸເມເຕ ພ຺ຍສເນ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ເພເປເຕ ສຫາຍສ຺ສ ພ຺ຍສເນ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຠາຣໍ ວຫມານາ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂໂຕ ຕໍ ສຫາຍກໍ ໂມເຈຍ຺ຍຸເມວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ມາ ຫີໂນປິ ມິຕ຺ໂຕ ກາຕພ຺ໂພເຍວ, ປເຄວ ອິຕເຣ. ຕຕ຺ຣິທໍ ໂອປມ຺ມໍ – ຍຖາ ອຫໍ ກຸສນາຬິ ຣຸຈາຍນ຺ຕິ, ຍຖາ ອຫໍ ຣຸຈາຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ອຍຎ຺ຈ ກຸສນາຬິເທວຕາ, ອປ຺ເປສກ຺ຂາປິ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ກຣິມ຺ຫ, ຕຕ຺ຣປາຫໍ ມເຫສກ຺ຂາປິ ສມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປ຺ປນ຺ນທຸກ຺ຂໍ ພາລຕາຍ ອນຸປາຍກຸສລຕາຍ ຫຣິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ອິມໍ ປນ ອປ຺ເປສກ຺ຂມ຺ປິ ສມານໍ ປຓ຺ຑິຕເທວຕໍ ນິສ຺ສາຍ ທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ເຎຫິປິ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິຕຸກາເມຫິ ສມວິສິຏ຺ຐຠາວໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ຫີໂນປິ ປຓ຺ຑິໂຕ ມິຕ຺ໂຕ ກາຕພ຺ໂພຕິ.

ຣຸຈາເທວຕາ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ກຸສນາຬິເທວຕາຍ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣຸຈາເທວຕາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ກຸສນາຬິເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຸສນາຬິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໒໒] ໒. ທຸມ຺ເມຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍສໍ ລທ຺ຘານ ທຸມ຺ເມໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຘມ຺ມສຠາຍຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ ເທວທຕ຺ໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກມຸຂໍ ອສີຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອາເວຬາເວຬາຠູຕາ ຍມກຍມກຠູຕາ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ຕໍ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸສູຍເມວ ກໂຣຕິ. ‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເອວຣູເປນ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ສມນ຺ນາຄຕາ’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາເນ ວຓ຺ຓໍ ສຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຸສູຍເມວ ກໂຣຕີ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖໍ ກຖຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ມມ ວຓ຺ເຓ ຠຎ຺ຎມາເນ ອຸສູຍໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມຄຘຣຏ຺ເຐ ຣາຊຄຫນຄເຣ ເອກສ຺ມິໍ ມຄຘຣາເຊ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສພ຺ພເສໂຕ ອໂຫສິ ເຫຏ຺ຐາ ວຓ຺ຓິຕສທິສາຍ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຖ ນໍ ‘‘ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ອຍ’’ນ຺ຕິ ໂສ ຣາຊາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ອກາສິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ຉຓທິວເສ ສກລນຄຣໍ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຣາຊານຸຠາເວນ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ອກາສິ. ມຫາຊໂນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐຕ຺ວາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິໂນ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ຣູປໍ, ອໂຫ ຄຕິ, ອໂຫ ລີຬາ, ອໂຫ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເອວຣູໂປ ນາມ ສພ຺ພເສຕວຣວາຣໂຓ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິເມວ ວຓ຺ເຓສິ.

ຣາຊາ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ສຸຕ຺ວາ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸສູຍໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ຕໍ ປພ຺ພຕປາເທ ປາເຕຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ຕຍາ ອຍໍ ນາໂຄ ສິກ຺ຂາປິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສຸສິກ຺ຂາປິໂຕ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ, ທຸສິກ຺ຂິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ສຸສິກ຺ຂິໂຕ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ນໍ ເວປຸລ຺ລປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອາໂຣເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ ສຍໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິເຍນ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາວ ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ເວປຸລ຺ລປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອາໂຣປິເຕ ສຍມ຺ປິ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ປປາຕາຠິມຸຂໍ ກາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ມຍາ ເອສ ສຸສິກ຺ຂາປິໂຕ’ຕິ ວເທສິ, ຕີຫິເຍວ ຕາວ ນໍ ປາເທຫິ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາວ ‘‘ໂຠ ຕີຫິ ປາເທຫິ ຕິຏ຺ຐາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຓ຺ຫິກາຍ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ, ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕຖາ ອກາສິ. ປຸນ ຣາຊາ ‘‘ທ຺ວີຫິ ປຸຣິມປາເທຫິເຍວ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫ, ມຫາສຕ຺ໂຕ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາເທຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ‘‘ປຈ຺ຉິມປາເທຫິເຍວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມປາເທຫິ ອຏ຺ຐາສິ, ‘‘ເອເກນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຕໂຍ ປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອເກເນວ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖສ຺ສ ອປຕນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ປໂຫສິ, ອາກາເສ ນໍ ຐເປຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ອາຈຣິໂຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອິມິນາ ສທິໂສ ສຸສິກ຺ຂິໂຕ ຫຕ຺ຖີ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ປເນຕໍ ເອສ ປປາເຕ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຓ຺ຓມູເລ ມນ຺ເຕສິ ‘‘ຕາຕ, ອຍໍ ຣາຊາ ຕໍ ປປາເຕ ປາເຕຕ຺ວາ ມາເຣຕຸກາໂມ, ນ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ສເຈ ເຕ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕຸໍ ພລໍ ອຕ຺ຖິ, ມໍ ຍຖານິສິນ຺ນໍເຍວ ອາທາຍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ປຸຎ຺ຎິທ຺ຘິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ, ນ ຕາທິສສ຺ສ ມນ຺ທປຸຎ຺ຎສ຺ສ ທຸພ຺ພຸທ຺ຘິໂນ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ຕາທິສາ ນາມ ມນ຺ທປຸຎ຺ຎາ ເອວຣູປໍ ວາຫນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ຕຎ຺ເຈວ ວາຫນໍ ອວເສສຎ຺ຈ ຍສສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນາເສນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ໂນວ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໒. ‘‘ຍສໍ ລທ຺ຘານ ທຸມ຺ເມໂຘ, ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ ອຕ຺ຕໂນ;

ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ, ຫິໍສາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ຕາທິໂສ ທຸມ຺ເມໂຘ ນິປ຺ປຎ຺ໂຎ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣິວາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ໂສ ຫິ ຍສມທມຕ຺ໂຕ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຊານນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປເຣສຎ຺ຈ ຫິໍສາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ຫິໍສາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກິລມນໍ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປາທນໍ, ຕທຕ຺ຖາຍ ເອວ ປຏິປຊ຺ຊຕີຕິ.

ເອວໍ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ ທານິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ສກລນຄຣໍ ສງ຺ຂຸຠິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາກາເສນ ເສຕວຣວາຣໂຓ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ຐິໂຕ’’ຕິ ເອກໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ເວເຄນ ຣຎ຺ໂຎປິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ອຸປໂຠຄຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕສິ, ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ອາຈຣິໂຍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຣາຊຄຫໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ມນາປໍ ເຕ, ຕາຕ, ກຕໍ ອິຘາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຫຏ຺ໂຐ ນຄຣໍ ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວາຣຓໍ ມງ຺ຄລຫຕ຺ຖິຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສກລຣຊ຺ຊໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອທາສິ, ເອກໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ, ເອກໍ ອຕ຺ຕນາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາເຍວ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖຄຕເມວ ຊາຕໍ. ໂສ ຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຄຘຣາຊາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຫຕ຺ຖາຈຣິໂຍ ອານນ຺ໂທ, ຫຕ຺ຖີ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸມ຺ເມຘຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໒໓] ໓. ນງ຺ຄລີສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິໍ ວາຈນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທໍ ກເຖຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອິທໍ ນ ກເຖຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ມງ຺ຄເລ ອວມງ຺ຄລໍ ວທນ຺ໂຕ ‘‘ຕິໂຣກຸຏ຺ເຏສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ສນ຺ຘິສິງ຺ຆາຏເກສຸ ຈາ’’ຕິ ອິທໍ ອວມງ຺ຄລໍ ມງ຺ຄລໍ ກຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກເຖຕິ. ອວມງ຺ຄເລສຸ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ພຫູ ເທວາ ມນຸສ຺ສາ ຈ, ມງ຺ຄລານິ ອຈິນ຺ຕຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປານໍ ມງ຺ຄລານໍ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ໂຫຖາ’’ຕິ ວທຕິ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ລາຬຸທາຍີ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຠາສິຕພ຺ພວາຈໍ ຠາສຕີ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ລາຬຸທາຍີ ອິທາເນວ ທນ຺ຘປຣິສກ຺ກໂນ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ເອວຣູໂປ ອໂຫສິ, ນິຈ຺ຈໍ ລາຬໂກເຍວ ເອໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ສິປ຺ປໍ ວາເຈສິ. ຕທາ ເຕສຸ ມາຓເວສຸ ເອໂກ ທນ຺ຘປຣິສກ຺ກໂນ ລາຬໂກ ມາຓໂວ ຘມ຺ມນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ທນ຺ຘຠາເວນ ປນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອຸປກາໂຣ ໂຫຕິ, ທາໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍເນ ນິປນ຺ໂນ ຕໍ ມາຓວໍ ຫຕ຺ຖປາທປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອາຫ ‘‘ຕາຕ, ມຎ຺ຈປາເທ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ຍາຫີ’’ຕິ. ມາຓໂວ ເອກໍ ປາທໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ເຂເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ນິສິນ຺ໂນສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ເອກສ຺ສ ມຎ຺ຈປາທສ຺ສ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ອລຠນ຺ໂຕ ອູຣຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນມ຺ຫີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສໍວິຄ຺ຄມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຕິ ວິຍ ມຍ຺ຫໍ ອຸປກາໂຣ, ເອຕ຺ຕການໍ ປນ ມາຓວການໍ ອນ຺ຕເຣ ອຍເມວ ທນ຺ໂຘ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ, ອຫໍ ອິມໍ ມາຓວໍ ທາຣຸອຕ຺ຖາຍ ປຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ຈ ວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ‘ອຊ຺ຊ ເຕ ກິໍ ທິຏ຺ຐໍ, ກິໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ. ອຖ ເມ ‘ອິທໍ ນາມ ອຊ຺ຊ ມຍາ ທິຏ຺ຐໍ, ອິທໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ‘ຕຍາ ທິຏ຺ຐຎ຺ຈ ກຕຎ຺ຈ ກີທິສ’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ, ໂສ ‘ເອວຣູປໍ ນາມາ’ຕິ ອຸປມາຍ ຈ ກາຣເຓນ ຈ ກເຖສ຺ສຕິ. ອິຕິ ນໍ ນວໍ ນວໍ ອຸປມຎ຺ຈ ກາຣຓຎ຺ຈ ກຖາເປຕ຺ວາ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ປຓ຺ຑິຕໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ມາຓວ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທາຣຸອຕ຺ຖາຍ ວາ ປຓ຺ຓຕ຺ຖາຍ ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ຍໍ ເຕ ຕຕ຺ຖ ທິຏ຺ຐໍ ວາ ສຸຕໍ ວາ ຠຸຕ຺ຕໍ ວາ ປີຕໍ ວາ ຂາທິຕໍ ວາ ໂຫຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ມາຓເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ທາຣຸອຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ຕຕ຺ຖ ສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ສປ຺ໂປ ເມ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ສປ຺ໂປ ນາມ, ຕາຕ, ກີທິໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ມນາປາ ເຕ ອຸປມາ ອາຫຏາ, ສປ຺ປາ ນາມ ນງ຺ຄລີສສທິສາວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາຓວເກນ ມນາປາ ອຸປມາ ອາຫຏາ, ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ນໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ມາຓໂວ ປຸນ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ຫຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຫຕ຺ຖີ ເມ ອາຈຣິຍ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຫຕ຺ຖີ ນາມ, ຕາຕ, ກີທິໂສ’’ຕິ? ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ໂສຓ຺ຑາ ນງ຺ຄລີສສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ທນ຺ຕາທໂຍ ເອວຣູປາ ຈ ເອວຣູປາ ຈ. ອຍໍ ປນ ພາລຕາຍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂສຓ຺ຑໍ ສນ຺ຘາຍ ກເຖສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ນິມນ຺ຕເນ ອຸຈ຺ຉຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ອຸຈ຺ຉຸ ຂາທິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຸຈ຺ຉຸ ນາມ ກີທິໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ໂຖກໍ ປຕິຣູປໍ ກາຣຓໍ ກເຖສີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ຊາໂຕ.

ປຸເນກທິວສໍ ນິມນ຺ຕເນ ເອກຈ຺ເຈ ມາຓວາ ຄຸຬໍ ທຘິນາ ຠຸຎ຺ຊິໍສຸ, ເອກຈ຺ເຈ ຂີເຣນ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ອຊ຺ຊ ມຍໍ ທຘິນາ ຂີເຣນ ຈ ຠຸຎ຺ຊິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ທຘິຂີຣໍ ນາມ ກີທິສໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຍໍ ມາຓໂວ ‘ສປ຺ໂປ ນງ຺ຄລີສສທິໂສ’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ຕາວ ສຸກຖິຕໍ ກເຖສິ, ‘ຫຕ຺ຖີ ນງ຺ຄລີສສທິໂສ’ຕິ ກເຖນ຺ເຕນາປິ ໂສຓ຺ຑໍ ສນ຺ຘາຍ ເລເສນ ກຖິຕໍ. ‘ອຸຈ຺ຉຸ ນງ຺ຄລີສສທິສ’ນ຺ຕິ ກຖເນປິ ເລໂສ ອຕ຺ຖິ, ‘ທຘິຂີຣານິ ປນ ນິຈ຺ຈໍ ປຓ຺ຑຣານິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຠາຊນສຓ຺ຐານານີ’ຕິ ອິຘ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ອຸປມໍ ນ ກເຖສິ, ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ລາຬກໍ ສິກ຺ຂາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໓. ‘‘ອສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິໍ ວາຈໍ, ພາໂລ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠາສຕິ;

ນາຍໍ ທຘິໍ ເວທິ ນ ນງ຺ຄລີສໍ, ທຘິປ຺ປຍໍ ມຎ຺ຎຕິ ນງ຺ຄລີສ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຍາ ວາຈາ ໂອປມ຺ມວເສນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ອສພ຺ພຕ຺ຖຄາມິໍ ວາຈໍ ພາໂລ ທນ຺ຘປຸຄ຺ຄໂລ ສພ຺ພຕ຺ຖ ຠາສຕິ, ‘‘ທຘິ ນາມ ກີທິສ’’ນ຺ຕິ ປຸຏ຺ໂຐປິ ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ນງ຺ຄລີສາ’’ຕິ ວທເຕວ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ນາຍໍ ທຘິໍ ເວທິ ນ ນງ຺ຄລີສໍ. ກິໍກາຣຓາ? ທຘິປ຺ປຍໍ ມຎ຺ຎຕິ ນງ຺ຄລີສໍ, ຍສ຺ມາ ອຍໍ ທຘິມ຺ປິ ນງ຺ຄລີສເມວ ມຎ຺ຎຕິ. ອຖ ວາ ທຘີຕິ ທຘິເມວ, ປຍນ຺ຕິ ຂີຣໍ, ທຘິ ຈ ປຍຎ຺ຈ ທຘິປ຺ປຍໍ. ຍສ຺ມາ ທຘິຂີຣານິປິ ອຍໍ ນງ຺ຄລີສເມວ ມຎ຺ຎຕິ, ເອທິໂສ ຈາຍໍ ພາໂລ, ກິໍ ອິມິນາຕິ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ລາຬກມາຓໂວ ລາຬຸທາຍີ ອໂຫສິ, ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນງ຺ຄລີສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໒໔] ໔. ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ອໂຫສິ, ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕານິ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍອຸໂປສຖາຄາຣຊນ຺ຕາຆຣາທິວຕ຺ຕານິ ຈ ສາຘຸກໍ ກໂຣຕິ, ຈຸທ຺ທສສຸ ມຫາວຕ຺ເຕສຸ ອສີຕິຂນ຺ຘກວຕ຺ເຕສຸ ຈ ປຣິປູຣກາຣີເຍວ ໂຫຕິ, ວິຫາຣໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ປຣິເວຓໍ ວິຕກ຺ກມາຬກໍ ວິຫາຣມຄ຺ຄໍ ສມ຺ມຊ຺ຊຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ປານີຍໍ ເທຕິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ປສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕານິ ຘຸວຠຕ຺ຕານິ ອທໍສຸ, ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫູນໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫນ຺ຕໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ເອຕໍ ເອກໍ ນິສ຺ສາຍ ພຫູນໍ ຜາສຸວິຫາໂຣ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ, ປຸພ຺ເພເປຕໍ ເອກໍ ນິສ຺ສາຍ ປຎ຺ຈ ອິສິສຕານິ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ອານີຕຜລາຜເລຫິ ຍາເປສຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕອິສິປຣິວາໂຣ ປພ຺ພຕປາເທ ວິຫາສິ. ຕທາ ຫິມວນ຺ເຕ ຈຓ຺ໂຑ ນິທາໂຆ ອໂຫສິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປານີຍານິ ຉິຊ຺ຊິໍສຸ, ຕິຣຈ຺ຉານາ ປານີຍໍ ອລຠມານາ ກິລມນ຺ຕິ. ອຖ ເຕສຸ ຕາປເສສຸ ເອໂກ ຕາປໂສ ເຕສໍ ປິປາສທຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂທຓິໍ ກຕ຺ວາ ປານີຍໍ ອຸສ຺ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ໂທຓິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ປານີຍໍ ອທາສິ. ພຫູສຸ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວນ຺ເຕສຸ ຕາປສສ຺ສ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄມໂນກາໂສ ນາໂຫສິ. ໂສ ນິຣາຫາໂຣປິ ປານີຍໍ ເທຕິເຍວ. ມິຄຄຓາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ປານີຍໍ ເທນ຺ໂຕ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຠຕິ, ນິຣາຫາຣຕາຍ ອຕິວິຍ ກິລມຕິ, ຫນ຺ທມຍໍ ກຕິກໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ເຕ ກຕິກໍ ອກໍສຸ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປານີຍໍ ປິວນຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນ ຜລາຜລໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອເກໂກ ຕິຣຈ຺ຉາໂນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ພລານຸຣູເປນ ມຘຸຣມຘຸຣານິ ອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສາທີນິຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອາຠຕໍ ຜລາຜລໍ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍສກຏຠາຣປ຺ປມາຓໍ ອໂຫສິ. ປຎ຺ຈສຕຕາປສາ ຕເທວ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ອຕິເຣກໍ ຉຑ຺ຑິຍິຕ຺ຖ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ນາມ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນໍ ນິສ຺ສາຍ ເອຕ຺ຕການໍ ຕາປສານໍ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາປນໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ວີຣິຍໍ ນາມ ກາຕພ຺ພເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໔. ‘‘ວາຍເມເຖວ ປຸຣິໂສ, ນ ນິພ຺ພິນ຺ເທຍ຺ຍ ປຓ຺ຑິໂຕ;

ວາຍາມສ຺ສ ຜລໍ ປສ຺ສ, ຠຸຕ຺ຕາ ອມ຺ພາ ອນີຕິຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ປຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຕປູຣຓາທິເກ ກມ຺ມສ຺ມິໍ ວາຍເມເຖວ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ເຐຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ວາຍາມສ຺ສ ນິປ຺ຜລຕາຍ ອຠາວໂຕ. ອິຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ວາຍາໂມ ນາເມສ ສຜໂລວ ໂຫຕີ’’ຕິ ອິສິຄຓໍ ອາລປນ຺ໂຕ ‘‘ວາຍາມສ຺ສ ຜລໍ ປສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫ. ກີທິສໍ? ຠຸຕ຺ຕາ ອມ຺ພາ ອນີຕິຫໍ. ຕຕ຺ຖ ອມ຺ພາຕິ ເທສນາມຕ຺ຕໍ, ເຕຫິ ປນ ນານປ຺ປກາຣານິ ຜລາຜລານິ ອາຠຕານິ. ເຕສຸ ສມ຺ປນ຺ນຕຣານໍ ອຸສ຺ສນ຺ນຕຣານໍ ວາ ວເສນ ‘‘ອມ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ອິສິສເຕຫິ ສຍໍ ອຣຎ຺ຎໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ອານີຕາ ອມ຺ພາ ຠຸຕ຺ຕາ, ອິທໍ ວາຍາມສ຺ສ ຜລໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ປນ ອນີຕິຫໍ, ‘‘ອິຕິ ອາຫ ອິຕິ ອາຫາ’’ຕິ ເອວໍ ອິຕິຫີຕິເຫນ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຈກ຺ຂເມວ ຕໍ ຜລໍ ປສ຺ສາຕິ. ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິສິຄຓສ຺ສ ໂອວາທໍ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ໂນ ຕາປໂສ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໒໕] ໕. ກຏາຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພຫຸມ຺ປິ ໂສ ວິກຕ຺ເຖຍ຺ຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວິກຕ຺ຖກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕສທິສເມວ.

ອຕີເຕ ປນ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາວິຠໂວ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ທາສີປິສ຺ສ ຕໍ ທິວສຎ຺ເຎວ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ເຕ ເອກໂຕວ ວຑ຺ຒິໍສຸ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ເຕ ເລຂໍ ສິກ຺ຂນ຺ເຕ ທາໂສປິສ຺ສ ຜລກໍ ວຫມາໂນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ເລຂໍ ສິກ຺ຂິ, ຄຓນໍ ສິກ຺ຂິ, ທ຺ເວ ຕໂຍ ໂວຫາເຣ ອກາສິ. ໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ວຈນກຸສໂລ ໂວຫາຣກຸສໂລ ຍຸວາ ອຠິຣູໂປ ອໂຫສິ, ນາເມນ ກຏາເຫໂກ ນາມ. ໂສ ເສຏ຺ຐິຆເຣ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ນ ມໍ ອິເມ ສພ຺ພກາລໍ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມໍ ກາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ກິຎ຺ຈິເທວ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ຕາເຬຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ລກ຺ຂເຓນ ອງ຺ເກຕ຺ວາ ທາສປຣິໂຠເຄນປິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ໂຂ ປນ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສຫາຍໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຖິ, ຍໍນູນາຫໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈເນນ ເລຂໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອຫໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ເສຏ຺ຐິໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຸຂໍ ວເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຍເມວ ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອສຸກໍ ນາມ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິໍ, ອາວາຫວິວາຫສມ຺ພນ຺ໂຘ ນາມ ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ຕຍາ, ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປຕິຣູໂປ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ເອຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ວສາເປຫິ, ອຫມ຺ປິ ໂອກາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ລິຂິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິສ຺ເສວ ມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ເຊຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ປຣິພ຺ພຍຎ຺ເຈວ ຄນ຺ຘວຕ຺ຖາທີນິ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກຸໂຕ ອາຄໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພາຣາຓສິໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສາ’’ຕິ. ‘‘ເກນຕ຺ເຖນາຄໂຕສີ’’ຕິ? ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຏາຫໂກ ‘‘ອິທໍ ທິສ຺ວາ ຊານິສ຺ສຖາ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອທາສິ. ເສຏ຺ຐິ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິທານາຫໍ ຊີວາມິ ນາມາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຕສ຺ສ ປຣິວາໂຣ ມຫນ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ໂສ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີສຸ ວາ ວຕ຺ຖຄນ຺ຘາທີສຸ ວາ ອຸປນີເຕສຸ ‘‘ເອວມ຺ປິ ນາມ ຍາຄຸໍ ປຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ຂຊ຺ຊກໍ, ເອວໍ ຠຕ຺ຕໍ, ອໂຫ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິກາ ນາມາ’’ຕິ ຍາຄຸອາທີນິ ຄຣຫຕິ. ‘‘ອິເມ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິຠາເວເນວ ອຫຕສາຏເກ ວຬຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ຄນ຺ເຘ ປິສິຕຸໍ, ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຖິຕຸໍ ນ ຊານນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖກມ຺ມນ຺ຕິກາທໂຍ ຄຣຫຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ທາສໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຏາຫໂກ ນ ທິສ຺ສຕິ, ກຫໍ ຄໂຕ, ປຣິເຍສຖ ນ’’ນ຺ຕິ ສມນ຺ຕາ ມນຸສ຺ເສ ປໂຍເຊສິ. ເຕສຸ ເອໂກ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ກຕໍ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊານໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ‘‘ເສຏ຺ຐິ ກິຣ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ກຏາຫໂກ ‘‘ເສຏ຺ຐິ ກິຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ນ ໂສ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ມໍ ນິສ຺ສາເຍວສ຺ສ ອາຄມເນນ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ປນາຫໍ ປລາຍິສ຺ສາມິ, ປຸນ ອາຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຖິ ປເນສ ອຸປາໂຍ. ມມ ສາມິກສ຺ສ ປຏິປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາສກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕເມວ ອາຣາເຘສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອວໍ ຠາສຕິ ‘‘ອຎ຺ເຎ ພາລມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຠາເວນ ມາຕາປິຕູນໍ ຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕາ ເຕສໍ ໂຠຊນເວລາຍ ອປຈິຕິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ມຍໍ ປນ ມາຕາປິຕູນໍ ໂຠຊນກາເລ ປຏິຄ຺ຄຫໍ ອຸປເນມ, ເຂຬມລ຺ລກໍ ອຸປເນມ, ຠາຊນານິ ອຸປເນມ, ປານີຍມ຺ປິ ພີຊນິມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຕິຏ຺ຐາມາ’’ຕິ ຍາວ ສຣີຣວຬຎ຺ຊນກາເລ ອຸທກກລສໍ ອາທາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານຄມນາ ສພ຺ພໍ ທາເສຫິ ສາມິການໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປກາເສສິ.

ໂສ ເອວໍ ປຣິສໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ຕສມີປໍ ອາຄຕກາເລ ສສຸຣໍ ອໂວຈ ‘‘ຕາຕ, ມມ ກິຣ ປິຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ປຏິຍາທາເປຖ, ອຫໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປຖໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ກຏາຫໂກ ພຫຸໍ ປຓ຺ຓາກາຣມາທາຍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ປາຕຣາສກາເລ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ສຣີຣວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປາວິສິ. ກຏາຫໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກລສໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຍຕ຺ຕກໍ ອິຈ຺ຉຖ, ຕຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ທສ຺ສາມິ, ມາ ເມ ຍສໍ ອນ຺ຕຣຘາປຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕສມ຺ປທາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ນຕ຺ຖິ ເຕ ມມ ສນ຺ຕິກາ ອນ຺ຕຣາໂຍ’’ຕິ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ປາວິສິ. ມຫນ຺ໂຕ ສກ຺ກາໂຣ ອໂຫສິ, ກຏາຫໂກປິສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣໍ ທາເສນ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ອຖ ນໍ ເອກາຍ ເວລາຍ ສຸຂນິສິນ຺ນໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕເສຏ຺ຐິ ອາຫ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ທາຣິກາ ທິນ຺ນາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຏາຫກໍ ປຸຕ຺ຕເມວ ກຕ຺ວາ ຕທນຸຈ຺ຉວິກໍ ປິຍວຈນໍ ວຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິໍ ໂຕເສສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຏາຫກສ຺ສ ມຸຂໍ ອຸລ຺ໂລເກຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ອມ຺ມ, ສີເສ ເມ ອູກາ ວິຈິນາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອູກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປິຍວຈນໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກເຖຫິ, ອມ຺ມ, ກຈ຺ຈິ ເຕ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຂທຸກ຺ເຂສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ອຸໂຠ ຊນາ ສມ຺ໂມທມານາ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຕາຕ, ມຫາເສຏ຺ຐິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ເກວລໍ ອາຫາຣໍ ຄຣຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ນິຈ຺ຈກາລເມສ ທຸກ຺ຂສີໂລວ, ອປິຈ ເຕ ອຫໍ ຕສ຺ສ ມຸຂພນ຺ຘນມນ຺ຕໍ ທສ຺ສາມິ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ສາຘຸກໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂຠຊນກາເລ ຄຣຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມເນວ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຄາຖໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ອຄມາສິ. ກຏາຫໂກປິ ພຫຸໍ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ອາທາຍ ອນຸມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫຸຘນໍ ທຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຕິເຣກມານີ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ກຏຈ຺ຉຸໍ ອາທາຍ ປຣິວິສນ຺ຕິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ຄຣຫິຕຸໍ ອາຣຠິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມເນວ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໕. ‘‘ພຫຸມ຺ປິ ໂສ ວິກຕ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ຊນປທໍ ຄໂຕ;

ອນ຺ວາຄນ຺ຕ຺ວານ ທູເສຍ຺ຍ, ຠຸຎ຺ຊ ໂຠເຄ ກຏາຫກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຫຸມ຺ປິ ໂສ ວິກຕ຺ເຖຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎໍ ຊນປທໍ ຄໂຕຕິ ໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຠູມິໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຊນປທໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ຍຕ຺ຖສ຺ສ ຊາຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ໂສ ພຫຸມ຺ປິ ວິກຕ຺ເຖຍ຺ຍ, ວມ຺ຠນວຈນໍ ວຎ຺ຈນວຈນໍ ວເທຍ຺ຍ. ອນ຺ວາຄນ຺ຕ຺ວານ ທູເສຍ຺ຍາຕິ ອິມໍ ຕາວ ວາຣໍ ສາມິກສ຺ສ ປຏິປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທາສກິຈ຺ຈສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ກສາຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິຈມ຺ມຸປ຺ປາຏນໂຕ ຈ ລກ຺ຂຓາຫນນໂຕ ຈ ມຸຕ຺ໂຕສິ. ສເຈ ອນາຈາຣໍ ກໂຣສິ, ປຸນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອາຄມນວາເຣ ຕວ ສາມິໂກ ອນ຺ວາຄນ຺ຕ຺ວານ ທູເສຍ຺ຍ, ອິມໍ ເຄຫໍ ອນຸອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກສາຠິຆາເຕຫິ ເຈວ ລກ຺ຂຓາຫນເນນ ຈ ຊາຕິປ຺ປກາສເນນ ຈ ຕໍ ທູເສຍ຺ຍ ອຸປຫເນຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ອິມໍ ອນາຈາຣໍ ປຫາຍ ຠຸຎ຺ຊ ໂຠເຄ ກຏາຫກ, ມາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕໂນ ທາສຠາວໍ ປາກຏໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ເສຏ຺ຐິໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ປນ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອຊານນ຺ຕີ ອຸຄ຺ຄຫິຕນິຍາເມນ ພ຺ຍຎ຺ຊນເມວ ປຍິຣຸທາຫາສິ. ກຏາຫໂກ ‘‘ອທ຺ຘາ ເສຏ຺ຐິນາ ມມ ກຸລໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ເອຕິສ຺ສາ ສພ຺ພໍ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ຠຕ຺ຕໍ ຄຣຫິຕຸໍ ນ ວິສຫິ, ນິຫຕມາໂນ ຍຖາລທ຺ຘໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ກຏາຫໂກ ວິກຕ຺ຖກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກຏາຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໒໖] ໖. ອສິລກ຺ຂຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຕເຖເວກສ຺ສ ກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອສິລກ຺ຂຓປາຐກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ກມ຺ມາເຣຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອສີນໍ ອາຫຏກາເລ ອສິໍ ອຸປສິງ຺ຆິຕ຺ວາ ອສິລກ຺ຂຓໍ ອຸທາຫຣຕິ. ໂສ ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລາຠໍ ລຠຕິ, ເຕສໍ ອສິໍ ‘‘ລກ຺ຂຓສມ຺ປນ຺ໂນ ມງ຺ຄລສໍຍຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວທຕິ. ເຍສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລາຠໍ ນ ລຠຕິ, ເຕສໍ ອສິໍ ‘‘ອວລກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ຄຣຫຕິ. ອເຖໂກ ກມ຺ມາໂຣ ອສິໍ ກຕ຺ວາ ໂກສິຍໍ ສຸຂຸມໍ ມຣິຈຈຸຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອສິໍ ອາຫຣິ. ຣາຊາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອສິໍ ວີມໍສາ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອສິໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອຸປສິງ຺ຆນ຺ຕສ຺ສ ມຣິຈຈຸຓ຺ຓານິ ນາສໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຂິປິຕຸກາມຕໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ. ຕສ຺ສ ຂິປນ຺ຕສ຺ສ ນາສິກາ ອສິຘາຣາຍ ປຏິຫຕາ ທ຺ວິຘາ ຉິຊ຺ຊິ. ຕສ຺ເສວໍ ນາສິກາຍ ຉິນ຺ນຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຣຎ຺ໂຎ ກິຣ ອສິລກ຺ຂຓປາຐໂກ ອສິໍ ອຸປສິງ຺ຆນ຺ໂຕ ນາສິກໍ ຉິນ຺ທາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອສິໍ ອຸປສິງ຺ຆນ຺ໂຕ ນາສິກາເຉທໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພປິ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ອສິລກ຺ຂຓປາຐໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອໂຫສີຕິ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ຣາຊາ ປນ ຕສ຺ສ ເວຊ຺ເຊ ທຕ຺ວາ ນາສິກາໂກຏິໍ ຜາສຸກໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ລາຂາຍ ປຏິນາສິກໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາກເມວ ອກາສິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເອກາ ຘີຕາ ເຈວ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ຈ ອເຫສຸໍ. ໂສ ອຸໂຠປິ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກເຍວ ວຑ຺ຒາເປສິ. ເຕ ເອກໂຕ ວຑ຺ຒນ຺ຕາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊາປິ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍປິ ອິມສ຺ສ ຣຊ຺ຊສ຺ສ ສາມິໂກວ, ຘີຕຣໍ ເອຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ອຠິເສກມສ຺ສ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ ສພ຺ພຖາປິ ຎາຕໂກເຍວ, ເອຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສາມິ, ເອວໍ ໂນ ຎາຕກາ ພຫູ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຣຊ຺ຊານໍ ມຍເມວ ສາມິກາ ຠວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂຠເປເຕ ວິສຸໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ນິເວສເນ, ຘີຕຣໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວາເສສິ.

ເຕ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກຠາວໍ ປຕ຺ຕາ ອຕິວິຍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຣາຊກຸມາໂຣ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ອຸປາເຍນ ມາຕຸລຘີຕຣໍ ຣາຊເຄຫາ ນີຫຣາເປຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ມຫາອິກ຺ຂຓິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຍິ ກໂຣນ຺ຕິຍາ ອນິປ຺ຜຕ຺ຕິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກິຎ຺ຈິເທວ ກາຣຓໍ ວຕ຺ວາ ຍຖາ ມມ ມາຕຸໂລ ຣາຊາ ຘີຕຣໍ ອນ຺ໂຕເຄຫາ ນີຫຣາເປຕິ, ຕຖາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ, ສາມິ, ອຫໍ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວໍ ວກ຺ຂາມິ ‘‘ເທວ, ຣາຊຘີຕາຍ ອຸປຣິ ກາຬກຓ຺ຓີ ອຕ຺ຖິ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ອສຸກທິວເສ ນາມ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ພຫຸອາວຸຘຫຕ຺ເຖ ປຸຣິເສ ອາທາຍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຓ຺ຑລປີຐິກາຍ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ມຕມນຸສ຺ສໍ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິມຎ຺ເຈ ຣາຊຘີຕຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ໂຘທກຆຏານໍ ອຏ຺ຐຸຕ຺ຕຣສເຕນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ກາຬກຓ຺ຓິໍ ປວາເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ສຸສານໍ ເນສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ຕຕ຺ຖ ຄມນທິວເສ ອມ຺ເຫຫິ ປຸເຣຕຣເມວ ໂຖກໍ ມຣິຈຈຸຓ຺ຓໍ ອາທາຍ ອາວຸຘຫຕ຺ເຖຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຖໍ ສຸສານທ຺ວາເຣ ເອກປເທເສ ຐເປຕ຺ວາ ອາວຸຘຫຕ຺ເຖ ມນຸສ຺ເສ ສຸສານວນໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ສຸສາເນ ມຓ຺ຑລປີຐິກໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ມຕໂກ ວິຍ ປຏິກຸຊ຺ໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊ. ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕວ ອຸປຣິ ມຎ຺ຈກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ສຍາເປສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມຣິຈຈຸຓ຺ຓໍ ນາສິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ຂິເປຍ຺ຍາສິ. ຕຍາ ຂິປິຕກາເລ ມຍໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ປຫາຍ ປລາຍິສ຺ສາມ. ອຖ ຕ຺ວໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ສຸນ຺ທໂຣ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ສາປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ, ຣາຊາປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊຘີຕາຍປິ ຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ສາປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ກຸມາຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ສຸສານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສານໍ ຠຍຊນນຕ຺ຖໍ ອາຫ – ‘‘ມຍາ ຣາຊຘີຕາຍ ມຎ຺ເຈ ຐປິຕກາເລ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ ມຕປຸຣິໂສ ຂິປິສ຺ສຕິ, ຂິປິຕ຺ວາ ຈ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ຈາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຍໍ ປຐມໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຕເມວ ຄເຫສ຺ສຕິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຣາຊກຸມາໂຣ ປຸເຣຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊິ. ມຫາອິກ຺ຂຓິກາ ຣາຊຘີຕຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຓ຺ຑລປີຐິກາຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ມາ ຠາຍີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ກຸມາໂຣ ມຣິຈຈຸຓ຺ຓໍ ນາສາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂິປິ. ເຕນ ຂິປິຕມຕ຺ເຕເຍວ ມຫາອິກ຺ຂຓິກາ ຣາຊຘີຕຣໍ ປຫາຍ ມຫາຣວໍ ຣວມານາ ສພ຺ພປຐມໍ ປລາຍິ, ຕສ຺ສາ ປລາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອໂກປິ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ, ຄຫິຕຄຫິຕານິ ອາວຸຘານິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ປລາຍິໍສຸ. ກຸມາໂຣ ຍຖາສມ຺ມນ຺ຕິຕໍ ສພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕຣໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ອຄມາສິ.

ອິກ຺ຂຓິກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ປກຕິຍາປິ ສາ ມຍາ ຕສ຺ເສວຕ຺ຖາຍ ປຸຏ຺ຐາ, ປາຍາເສ ຉຑ຺ຑິຕສປ຺ປິ ວິຍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ມຫາເທວິໍ ກາເຣສິ. ໂສ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສມາໂນ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂສປິ ອສິລກ຺ຂຓປາຐໂກ ຕສ຺ເສວ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສກທິວສໍ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສູຣິຍໍ ຐຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ລາຂາ ວິລີຍິ, ປຏິນາສິກາ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ໂສ ລຊ຺ຊາຍ ອໂຘມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປຣິຫສນ຺ໂຕ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ຂິປິຕໍ ນາມ ເອກສ຺ສ ກລ຺ຍາຓໍ ໂຫຕິ, ເອກສ຺ສ ປາປກໍ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ຂິປິເຕນ ນາສິກາ ຉິຊ຺ຊີຍິຕ຺ຖ, ມຍໍ ປນ ຂິປນ຺ຕາ ມາຕຸລຘີຕຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໖. ‘‘ຕເຖເວກສ຺ສ ກລ຺ຍາຓໍ, ຕເຖເວກສ຺ສ ປາປກໍ;

ຕສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ນ ກລ຺ຍາຓໍ, ສພ຺ພໍ ວາປິ ນ ປາປກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕເຖເວກສ຺ສາຕິ ຕເທເວກສ຺ສ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ທຸຕິຍປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິຕິ ໂສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມາຍ ເທສນາຍ ໂລກສມ຺ມຕານໍ ກລ຺ຍາຓປາປການໍ ອເນກໍສິກຠາວໍ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອສິລກ຺ຂຓປາຐໂກວ ເອຕຣຫິ ອສິລກ຺ຂຓປາຐໂກ, ຠາຄິເນຍ຺ຍຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອສິລກ຺ຂຓຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໒໗] ໗. ກລຓ຺ຑຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຕ ເທສາ ຕານິ ວຕ຺ຖູນີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ວິກຕ຺ຖກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ ກຏາຫກຊາຕກສທິສາເນວ.

ອິຘ ປເນສ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ທາໂສ ກລຓ຺ຑຸໂກ ນາມ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປລາຍິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິເສຏ຺ຐິໂນ ຘີຕຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ວສນກາເລ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປຣິເຍສາເປຕ຺ວາປິ ຕສ຺ສ ຄຕຏ຺ຐານໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ກລຓ຺ຑຸກໍ ປຣິເຍສາ’’ຕິ ອຕ຺ຕນາ ປຸຏ຺ຐໍ ສຸກໂປຕກໍ ເປເສສິ. ສຸກໂປຕໂກ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ກລຓ຺ຑຸໂກ ນທີກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຎ຺ເຈວ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຸທເກ ກີຬຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ປເທເສ ນທີກີຬໍ ກີຬນ຺ຕາ ອິສ຺ສຣຊາຕິກາ ຕິຂິຓເຠສຊ຺ຊປຣິຠາວິຕໍ ຂີຣໍ ປິວນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕສໍ ທິວສຠາຄມ຺ປິ ອຸທເກ ກີຬນ຺ຕານໍ ສີຕໍ ນ ພາຘຕິ. ອຍໍ ປນ ກລຓ຺ຑຸໂກ ຂີຣຄຓ຺ຑູສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຕໍ ຂີຣໍ ນຸຏ຺ຐຸຠຕິ. ນຸຏ຺ຐຸຠນ຺ໂຕປິ ອຸທເກ ອນຸຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສີເສ ນຸຏ຺ຐຸຠຕິ. ສຸກໂປຕໂກປິ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ອຸທຸມ຺ພຣສາຂາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກລຓ຺ຑຸກໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສີເສ ນຸຏ຺ຐຸຠນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອເຣ, ກລຓ຺ຑຸກ ທາສ, ອຕ຺ຕໂນ ຊາຕິຎ຺ຈ ວສນຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣ, ຂີຣຄຓ຺ຑູສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາຍ ສຸຂສໍວຑ຺ຒາຍ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສີເສ ມາ ນຸຏ຺ຐຸຠິ, ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໗. ‘‘ເຕ ເທສາ ຕານິ ວຕ຺ຖູນິ, ອຫຎ຺ຈ ວນໂຄຈໂຣ;

ອນຸວິຈ຺ຈ ໂຂ ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ປິວ ຂີຣໍ ກລຓ຺ຑຸກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ເທສາ ຕານິ ວຕ຺ຖູນີຕິ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ – ຍຕ຺ຖ ເຕ ວສິຕໍ, ນ ເຕ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາທີນໍ ກຸຈ຺ຉິເທສາ. ຍຕ຺ຖ ວາສິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ນ ຕານິ ຂຕ຺ຕິຍຘີຕາທີນໍ ກຸຈ຺ຉິວຕ຺ຖູນິ. ອຖ ໂຂ ທາສິກຸຈ຺ຉິຍໍ ຕ຺ວໍ ວສິ ເຈວ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ຈາຕິ. ອຫຎ຺ຈ ວນໂຄຈໂຣຕິ ຕິຣຈ຺ຉານຠູໂຕປິ ເອຕມຕ຺ຖໍ ຊານາມີຕິ ທີເປຕິ. ອນຸວິຈ຺ຈ ໂຂ ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເອວໍ ອນາຈາຣໍ ຈຣມານໍ ມຍາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣຈິເຕ ອນຸວິຈ຺ຈ ຊານິຕ຺ວາ ຕວ ສາມິກາ ຕາເຬຕ຺ວາ ເຈວ ລກ຺ຂຓາຫຕຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍຸໍ, ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ປມາຓໍ ຎຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຘີຕາຍ ສີເສ ອນຸຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາ ປິວ ຂີຣໍ. ກລຓ຺ຑຸກາຕິ ຕໍ ນາເມນາລປຕິ.

ກລຓ຺ຑຸໂກປິ ສຸວໂປຕກໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ມໍ ປາກຏໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ຠເຍນ ‘‘ເອຫິ, ສາມິ, ກທາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ສຸໂກ ‘‘ນ ເອສ ມໍ ຫິຕກາມຕາຍ ປກ຺ໂກສຕິ, ຄີວໍ ປນ ເມ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕຸກາໂມ’’ຕິ ຎຕ຺ວາວ ‘‘ນ ເມ ຕຍາ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຖາທິຏ຺ຐໍ ເສຏ຺ຐິໂນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖສິ. ເສຏ຺ຐິ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາຓໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເມວ ນໍ ອາເນຕ຺ວາ ທາສປຣິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກລຓ຺ຑຸໂກ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກລຓ຺ຑຸກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໒໘] ໘. ພິຬາຣວຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂຍ ເວ ຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກຸຫກຠາເວ ອາໂຣຈິເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ກຸຫໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມູສິກໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຸຑ຺ຒິມນ຺ວາຍ ມຫາສຣີໂຣ ສູກຣຈ຺ຉາປກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກສຕມູສິກາຫິ ປຣິວຸໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣຕິ. ອເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ມູສິກຍູຖໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາ ມູສິກາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມູສິການໍ ອາສຍສ຺ສ ອວິທູເຣ ສູຣິຍາຠິມຸໂຂ ວາຕໍ ປິວນ຺ໂຕ ເອເກນ ປາເທນ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣາຍ ຈຣມາໂນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສີລວາ ເອໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕ຺ວໍ ໂກ ນາໂມ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຠູມິຍໍ ອຐເປຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ເອເກເນວ ຐິໂຕສີ’’ຕິ. ‘‘ມຍິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ປຖວິຍໍ ຐເປນ຺ເຕ ປຖວີ ວຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ເອເກເນວ ຕິຏ຺ຐາມີ’’ຕິ. ‘‘ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ຐິໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ຠກ຺ຂຍາມ, ວາຕເມວ ຠກ຺ຂຍາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ສູຣິຍາຠິມຸໂຂ ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ? ‘‘ສູຣິຍໍ ນມສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສີລວາ ເອໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມູສິກຄເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສາຍໍ ປາຕໍ ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອຖສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຄມນກາເລ ສິງ຺ຄາໂລ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໍ ມູສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອນຸປຸພ຺ເພນ ມູສິກຄໂຓ ຕນຸໂກ ຊາໂຕ. ມູສິກາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອມ຺ຫາກໍ ອຍໍ ອາສໂຍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ນິຣນ຺ຕຣາ ຕິຏ຺ຐາມ. ອິທານິ ສິຖິລາ, ເອວມ຺ປິ ອາສໂຍ ນ ປູຣເຕວ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ມຸສິກາ ຕນຸຕ຺ຕໍ ຄຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ສິງ຺ຄາເລ ອາສງ຺ກໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐານກາເລ ເສສມູສິກາ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ສຍໍ ປຈ຺ຉໂຕ ອໂຫສິ. ສິງ຺ຄາໂລ ຕສ຺ສ ອຸປຣິ ປກ຺ຂນ຺ທິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຕໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ໂຠ ສິງ຺ຄາລ, ອິທໍ ເຕ ວຕສມາທານໍ ນ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ, ປເຣສໍ ປນ ວິຫິໍສນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາ ຈຣສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໘. ‘‘ໂຍ ເວ ຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາ, ນິຄູຬ຺ໂຫ ປາປມາຈເຣ;

ວິສ຺ສາສຍິຕ຺ວາ ຠູຕານິ, ພິຬາຣໍ ນາມ ຕໍ ວຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເວຕິ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ໂຍ ໂກຈິເທວ. ຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຣິຕ຺ວາ, ກູຏໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິສ຺ສາສຍິຕ຺ວາຕິ ‘‘ສີລວາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊາຕວິສ຺ສາສານິ ກຕ຺ວາ. ພິຬາຣໍ ນາມ ຕໍ ວຕນ຺ຕິ ຕໍ ເອວໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊໍ ກຕ຺ວາ ຣໂຫ ປາປານິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ວຕໍ ເກຣາຏິກວຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມູສິກຣາຊາ ກເຖນ຺ໂຕວ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄີວາຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ຫນຸກສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອນ຺ໂຕຄລນາຬິຍໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ຄລນາຬິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ມູສິກຄໂຓ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລໍ ‘‘ມຸຣຸ ມຸຣູ’’ຕິ ຂາທິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປຐມາຄຕາວ ກິຣສ຺ສ ມໍສໍ ລຠິໍສຸ, ປຈ຺ຉາ ອາຄຕາ ນ ລຠິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມູສິກຄໂຓ ນິພ຺ຠໂຍ ຊາໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ມູສິກຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພິຬາຣວຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໒໙] ໙. ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຍໍ ສິຂາ ປຸຎ຺ຎເຫຕູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຫກຎ຺ເຎວ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ອຕີຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມູສິກຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສຕິ. ອເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ທວຑາເຫ ອຸຏ຺ຐິເຕ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ສີສໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ສກລສຣີເຣ ໂລມານິ ຌາຍິໍສຸ, ຣຸກ຺ຂໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ປນ ມຕ຺ຖເກ ຈູຬາ ວິຍ ໂຖການິ ໂລມານິ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂສ ເອກທິວສໍ ໂສຓ຺ຑິຍໍ ປານີຍໍ ປິວນ຺ໂຕ ຉາຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຈູຬໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ທານິ ເມ ຠຓ຺ຑມູລ’’ນ຺ຕິ ອຣຎ຺ເຎ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ມູສິກາທຣິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມາ ມູສິກາ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອວິທູເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂຄຈຣາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ສີລວາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິນ຺ນາໂມສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາໂຊ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອມ຺ເຫ ຣກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐຄຓນໍ ນາມ ຊານາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ຄມນກາເລ ‘ເອຕ຺ຕກາ’ຕິ ຄເຓຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມນກາເລປິ ຄເຓສ຺ສາມິ, ເອວໍ ສາຍໍ ປາຕໍ ຄເຓນ຺ໂຕ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຣກ຺ຂ ມາຕຸລາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນກາເລ ‘‘ເອໂກ ທ຺ເວ ຕໂຍ’’ຕິ ຄເຓຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມນກາເລປິ ຕເຖວ ຄເຓຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທຕິ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ອິຘ ປນ ມູສິກຣາຊາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ‘‘ໂຠ ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊ, ນາຍໍ ຕວ ຘມ຺ມສຸຘມ຺ມຕາຍ ມຕ຺ຖເກ ຈູຬາ ຐປິຕາ, ກຸຈ຺ຉິກາຣຓາ ປນ ຐປິຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໙. ‘‘ນາຍໍ ສິຂາ ປຸຎ຺ຎເຫຕຸ, ຆາສເຫຕຸ ອຍໍ ສິຂາ;

ນາຄຸຏ຺ຐິຄຓນໍ ຍາຕິ, ອລໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອຄ຺ຄິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຄຸຏ຺ຐິຄຓນໍ ຍາຕີຕິ ‘‘ອງ຺ຄຸຏ຺ຐິຄຓນາ’’ຕິ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐຄຓນາ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຍໍ ມູສິກຄໂຓ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐຄຓນໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ ນ ອຸເປຕິ ນ ປູເຣຕິ, ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອລໍ ເຕ ໂຫຕຸ ອຄ຺ຄິກາຕິ ສິງ຺ຄາລໍ ນາເມນ ອາລປນ຺ໂຕ ອາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ເຕ ອລໍ ໂຫຕຸ, ນ ອິໂຕ ປຣໍ ມູສິເກ ຂາທິສ຺ສສິ. ອມ຺ເຫຫິ ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາໂສ ອລໍ ໂຫຕຸ, ນ ມຍໍ ອິທານິ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ວສິສ຺ສາມາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ. ເສສໍ ປຸຣິມສທິສເມວ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ມູສິກຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຄ຺ຄິກຠາຣທ຺ວາຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໓໐] ໑໐. ໂກສິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍຖາ ວາຈາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ມາຕຸຄາມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິເຣກສ຺ສ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອຸປາສກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ທຸສ຺ສີລາ ປາປຘມ຺ມາ ຣຕ຺ຕິໍ ອຕິຈຣິຕ຺ວາ ທິວາ ກິຎ຺ຈິ ກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຄິລານາລຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຸນມານາ ນິປຊ຺ຊຕິ. ອຖ ນໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ກິໍ ເຕ ຠທ຺ເທ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ວາຕາ ເມ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ‘‘ສິນິທ຺ຘມຘຸຣານິ ປຓີຕປຓີຕານິ ຍາຄຸຠຕ຺ຕເຕລາທີນີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ຍໍ ສາ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເທຕິ, ທາໂສ ວິຍ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ສາ ປນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ເຄຫໍ ປວິຏ຺ຐກາເລ ນິປຊ຺ຊຕິ, ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ຊາເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ວີຕິນາເມຕິ.

ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ສຣີເຣ ວິຊ຺ຌນວາຕານໍ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ເອກທິວສໍ ຄນ຺ຘມາລາທີນິ ອາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນ ປຎ຺ຎາຍສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກິຣ ເມ ສຣີເຣ ວາຕາ ວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ຕສ຺ສາ ສປ຺ປິເຕລາທີນິ ເຈວ ປຓີຕປຓີຕໂຠຊນານິ ຈ ປຣິເຍສາມິ, ສຣີຣມສ຺ສາ ຆນໍ ວິປ຺ປສນ຺ນຈ຺ຉວິວຓ຺ຓໍ ຊາຕໍ, ວາຕໂຣຄສ຺ສ ປນ ປຣິຍນ຺ໂຕ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ອຫໍ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ໂຕວ ອິຘາຄມນສ຺ສ ໂອກາສໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ປາປຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ‘ເອວໍ ນິປນ຺ນສ຺ສ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ໂຣເຄ ອວູປສມນ຺ເຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ເຠສຊ຺ຊໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’ຕິ ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ກຖິຕໍ, ຠວສງ຺ເຂປຄຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ເອກສຕຣາຊຘານີສຸ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາຣາ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາຣາ ຈ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຊນປທວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ອຏ຺ຐາຣສ ຈ ວິຊ຺ຊາຏ຺ຐານານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍເຍວ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ທຸສ຺ສີລາ ອໂຫສິ ປາປຘມ຺ມາຕິ ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສທິສເມວ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ໂອວາທຄຫຓາຍ ໂອກາສໍ ນ ລຠາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາ ມາຓວິກາ ອິມໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສາ ໂຣຄານຸຈ຺ຉວິກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສາ ສປ຺ປິຂີຣຣສາທີນິ ມາ ອທາສິ, ໂຄມຸຕ຺ເຕ ປນ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓານິ ຜລາທີນິ ຈ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນວຕມ຺ພໂລຫຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂລຫຄນ຺ຘໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸໍ ວາ ໂຍຕ຺ຕໍ ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ວາ ລຕໍ ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອິທໍ ເຕ ໂຣຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກເຠສຊ຺ຊໍ, ອິທໍ ວາ ປິວ, ອຸຏ຺ຐາຍ ວາ ຕຍາ ຠຸຕ຺ຕຠຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖໍ ວເທຍ຺ຍາສິ. ‘‘ສເຈ ເຠສຊ຺ຊໍ ນ ປິວຕິ, ອຖ ນໍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ວາ ໂຍຕ຺ເຕນ ວາ ຣຸກ຺ເຂນ ວາ ລຕາຍ ວາ ກຕິຈິ ປຫາເຣ ປຫຣິຕ຺ວາ ເກເສສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ກປ຺ປເຣນ ໂປເຖຍ຺ຍາສິ, ສາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ເຠສຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ປິວາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເກນ ເຕ ອິທໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາຈຣິເຍນ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ. ‘‘ອປເນຫິ ຕໍ, ນ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ມາຓໂວ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ປິວິສ຺ສສີ’’ຕິ ຣຊ຺ຊຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ໂຣຄສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ປິວ, ຍາຄຸຠຕ຺ຕານຸຈ຺ຉວິກໍ ກມ຺ມໍ ວາ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໐. ‘‘ຍຖາວາຈາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຫຣ;

ອຸຠຍໍ ເຕ ນ ສເມຕິ, ວາຈາ ຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂກສິເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍຖາວາຈາ ຈ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ ຍຖາ ເຕ ວາຈາ, ຕຖາ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສຸ, ‘‘ວາຕາ ເມ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ວາຈາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ກຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊສ຺ສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາວາຈໍ ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ‘‘ຍຖາວາຈາຍາ’’ຕິປິ ປຐນ຺ຕິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ພ຺ຍາຫຣາຕິ ຍໍ ຍຖາ ເຕ ຠຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ພ຺ຍາຫຣ, ‘‘ອໂຣຄມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຄເຫ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ຍຖາຠູຕຎ຺ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ອຖ ວາ ອໂຣຄມ຺ຫີຕິ ຍຖາຠູຕເມວ ວຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຠຍໍ ເຕ ນ ສເມຕິ, ວາຈາຠຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ໂກສິເຍຕິ ຍາ ຈ ເຕ ອຍໍ ວາຈາ ‘‘ວາຕາ ມໍ ວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ ຍຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ປຓີຕໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ຕຸຍ຺ຫໍ ນ ສເມຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫິ. ‘‘ໂກສິເຍ’’ຕິ ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນາລປຕິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂກສິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຘີຕາ ‘‘ອາຈຣິເຍນ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ເອສ ວຎ຺ເຈຕຸໍ, ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ກມ຺ມໍ ອກາສິ. ‘‘ອາຈຣິເຍນ ເມ ທຸສ຺ສີລຠາໂວ ຎາໂຕ, ອິທານິ ນ ສກ຺ກາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ເອວຣູປໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຈຣິເຍ ຄາຣເວນ ປາປກມ຺ມໂຕປິ ວິຣມິຕ຺ວາ ສີລວຕີ ອໂຫສິ. ສາປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກິຣມ຺ຫິ ຎາຕາ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິປິ ຄາຣເວນ ນ ປຸນ ອນາຈາຣໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຊຍມ຺ປຕິກາ ອິທານິ ຊຍມ຺ປຕິກາວ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂກສິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ກຸສນາຬິວຄ຺ໂຄ ເຕຣສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ກຸສນາຬິ ຈ ທຸມ຺ເມຘໍ, ນງ຺ຄລີສມ຺ພກຏາຫໍ;

ອສິລກ຺ຂຓກລຓ຺ຑຸກໍ, ພິຬາຣຄ຺ຄິກໂກສິຍນ຺ຕິ.