໑໒. ຫໍຈິວຄ຺ໂຄ

[໑໑໑] ໑. ຄທ຺ຣຠປຎ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫໍຈິ ຕຸວໍ ເອວມຎ຺ຎສີຕິ ອຍມ຺ປິ ຄທ຺ຣຠປຎ຺ໂຫ ມຫາອຸມງ຺ຄຊາຕເກເຍວ (ຊາ. ໒.໒໒.໕໙໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຄທ຺ຣຠປຎ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໑໑໒] ໒. ອມຣາເທວີປຎ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເຍນ ສຕ຺ຕຸພິລງ຺ຄາ ຈາຕິ ອຍມ຺ປິ ອມຣາເທວິປຎ຺ໂຫ ນາມ ຕຕ຺ເຖວ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອມຣາເທວີປຎ຺ຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໑໑໓] ໓. ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສທ຺ທຫາສິ ສິງ຺ຄາລສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ເຕນ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຍໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ກໂຣຕິ, ນ ໂສ ຘມ຺ໂມ. ຍມຫໍ ກໂຣມິ, ອຍເມວ ຘມ຺ໂມ’ຕິ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຐານປ຺ປຕ຺ຕໍ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກສີມາຍ ທ຺ເວ ອຸໂປສຖາ ກຕາ’’ຕິ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖໍ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຸສາວາທີ, ປຸພ຺ເພປິ ມຸສາວາທີເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸສານວເນ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ພາຣາຓສິຍໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ຆຸຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຍກ຺ຂພລິກມ຺ມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ເຕສຸ ເຕສຸ ຈຈ຺ຈຣຣຈ຺ຉາທິຏ຺ຐາເນສຸ ມຈ຺ຉມໍສາທີນິ ວິປ຺ປກິຣິຕ຺ວາ ກປາລເກສຸ ພຫຸໍ ສຸຣໍ ຐປຍິໍສຸ. ອເຖໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ນິທ຺ຘມເນນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ປຸນ຺ນາຄຄຈ຺ຉນ຺ຕຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ໂສ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາໂລກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ມຄ຺ຄສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາໂນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາປິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ເອກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ຘນໂລລາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິມໍ ຘເນນ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຍຖາ ມໍ ອຸປກຈ຺ຉກນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ນຄຣາ ນີຫຣຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ມນຸສ຺ສຠາສາຍ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ມໍ ປກ຺ໂກສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍ຺ຫໍ ທ຺ເວ ກຫາປຓສຕານິ ອຕ຺ຖິ. ສເຈ ມໍ ອຸປກຈ຺ຉກນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຍຖາ ນ ໂກຈິ ປສ຺ສຕິ, ຕຖາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂາເມຕຸໍ ສກ຺ໂກສິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ເຕ ກຫາປເຓ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຘນໂລເຠນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສິງ຺ຄາໂລ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກຕຣຏ຺ຐານໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ‘‘ອສຸກໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຎ຺ຎໍ ໂຖກໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວທນ຺ໂຕ ມຫາສຸສານໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ມໍ ໂອຕາເຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ໂອຕາເຣສິ. ອຖ ສິງ຺ຄາໂລ ‘‘ເຕນ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ປຕ຺ຖຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຘນໂລເຠນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຕ຺ຖຣິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິມໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ຂຓາຫີ’’ຕິ ປຖວິຂຓເນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຈຕູສຸ ກຓ຺ເຓສຸ ຈ ມຊ຺ເຌ ຈາຕິ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ສຣີຣນິສ຺ສນ຺ທໍ ປາເຕຕ຺ວາ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຈວ ເຕເມຕ຺ວາ ຈ ສຸສານວນໍ ປາວິສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂວິຏເປ ຐຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໓. ‘‘ສທ຺ທຫາສິ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ, ສຸຣາປີຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ສິປ຺ປິການໍ ສຕໍ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ກໍສສຕາ ທຸເວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທຫາສີຕິ ສທ຺ທຫສິ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ປຕ຺ຕິຍາຍສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສິປ຺ປິການໍ ສຕໍ ນຕ຺ຖີຕິ ເອຕສ຺ສ ຫິ ສິປ຺ປິກາສຕມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ. ກຸໂຕ ກໍສສຕາ ທຸເວຕິ ທ຺ເວ ກຫາປຓສຕານິ ປນສ຺ສ ກຸໂຕ ເອວາຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕວ ສາຏກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ‘‘ວຎ຺ຈິໂຕ ວຕມ຺ຫີ’’ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສິງ຺ຄາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໑໑໔] ໔. ມິຕຈິນ຺ຕີຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ພຫຸຈິນ຺ຕີ ອປ຺ປຈິນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ມຫລ຺ລກຕ຺ເຖເຣ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕ ກິຣ ຊນປເທ ເອກສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎາວາເສ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ມາສໍ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ປຸນ ປາເຖຍ຺ຍໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕເຖວ ມາສໍ, ປຸນ ມາສນ຺ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຸສີຕຠາເວນ ເຈວ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ຈ ອເປກ຺ຂາຍ ຕໂຍ ມາເສ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຠາຄຏ຺ຐາເນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິໍສຸ. ອຖ ເນ ຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ ‘‘ຈິຣໍ ໂວ, ອາວຸໂສ, ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອກໂຣນ຺ຕານໍ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ຈິຣາຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ໂສ ອາລສິຍກຸສີຕຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຘມ຺ມສຠາຍມ຺ປິ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນເມວ ອາລສິຍຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ອລສາ ກຸສີຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວເຕ ອລສາ, ປຸພ຺ເພປິ ອລສາ ເຈວ ນິວາສຏ຺ຐາເນ ຈ ສາລຍາ ສາເປກ຺ຂາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິນທິຍໍ ຕໂຍ ມຈ຺ຉາ ອເຫສຸໍ, ພຫຸຈິນ຺ຕີ, ອປ຺ປຈິນ຺ຕີ, ມິຕຈິນ຺ຕີຕິ ເຕສໍ ນາມານິ. ເຕ ອຣຎ຺ຎໂຕ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອາຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມິຕຈິນ຺ຕີ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ເອວມາຫ ‘‘ອຍໍ ມນຸສ຺ສປໂຖ ນາມ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ເກວຏ຺ຏາ ນານປ຺ປກາຣານິ ຊາລກຸມິນາທີນິ ຂິປິຕ຺ວາ ມຈ຺ເຉ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຍໍ ອຣຎ຺ຎເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຊນາ ອລສຕາຍ ເຈວ ອາມິສຄິທ຺ຘຕາຍ ຈ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ຕໂຍ ມາເສ ອຕິກ຺ກາເມສຸໍ. ອຖ ເກວຏ຺ຏາ ນທິຍໍ ຊາລໍ ຂິປິໍສຸ. ພຫຸຈິນ຺ຕີ ຈ ອປ຺ປຈິນ຺ຕີ ຈ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ຘພາລຕາຍ ຊາລຄນ຺ຘໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຊາລກຸຈ຺ຉິເມວ ປວິສິໍສຸ. ມິຕຈິນ຺ຕີ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊາລຄນ຺ຘໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ຈ ຊາລກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ກຸສີຕານໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ຊີວິຕທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫິປສ຺ເສນ ຊາລກຸຈ຺ຉິຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊາລກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາລຸເຬນ຺ໂຕ ຊາລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຕິຕ຺ວາ ປຸນ ຊາລກຸຈ຺ຉິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠາເຄນ ຜາເລຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕສທິໂສ ອຸທກໍ ອາລຸເຬນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມຠາເຄ ປຕິ. ເກວຏ຺ຏາ ‘‘ມຈ຺ຉາ ຊາລໍ ຜາເລຕ຺ວາ ຄຕາ’’ຕິ ມຎ຺ຎມານາ ຊາລໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸກ຺ຂິປິໍສຸ. ເຕ ທ຺ເວປິ ມຈ຺ຉາ ຊາລໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕິໍສຸ. ອິຕິ ເຕຫິ ມິຕຈິນ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໔. ‘‘ພຫຸຈິນ຺ຕີ ອປ຺ປຈິນ຺ຕີ, ອຸໂຠ ຊາເລ ອພຊ຺ຌເຣ;

ມິຕຈິນ຺ຕີ ປໂມເຈສິ, ອຸໂຠ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຫຸຈິນ຺ຕີຕິ ພຫຸຈິນ຺ຕນຕາຍ ວິຕກ຺ກພຫຸລຕາຍ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ. ອິຕເຣສຸປິ ທ຺ວີສຸ ອຍເມວ ນໂຍ. ອຸໂຠ ຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາຕິ ມິຕຈິນ຺ຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘຊີວິຕາ ຕຕ຺ຖ ອຸທເກ ປຸນ ອຸໂຠປິ ຊນາ ມິຕຈິນ຺ຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ສມາຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ມຫລ຺ລກາ ຠິກ຺ຂູ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຕທາ ພຫຸຈິນ຺ຕີ ຈ ອປ຺ປຈິນ຺ຕີ ຈ ອິເມ ທ຺ເວ ອເຫສຸໍ, ມິຕຈິນ຺ຕີ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ມິຕຈິນ຺ຕີຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໑໑໕] ໕. ອນຸສາສິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍາຍຎ຺ເຎ ມນຸສາສຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອນຸສາສິກໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສິນີ ເອກາ ກຸລຘີຕາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມຓຘມ຺ເມ ອນນຸຍຸຕ຺ຕາ ອາມິສຄິທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ນຄຣສ຺ສ ເອກເທເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ອຖສ຺ສາ ມນຸສ຺ສາ ປຓີຕປິຓ຺ຑປາຕໍ ເທນ຺ຕິ. ສາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິມສ຺ມິໍ ປເທເສ ອຎ຺ຎາປິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ລາໂຠ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ເອຕໍ ປເທສໍ ອຎ຺ຎາ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອວໍ ມຍາ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນູປສ຺ສຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຈຓ຺ໂຑ ຫຕ຺ຖີ, ຈຓ຺ໂຑ ອສ຺ໂສ, ຈຓ຺ໂຑ ເມຓ຺ໂຑ, ຈຓ຺ໂຑ ກຸກ຺ກຸໂຣ ຈຣຕິ, ສປຣິສ຺ສຍຏ຺ຐານໍ, ມາ ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸສາສຕິ. ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກາ ຠິກ຺ຂຸນີປິ ຕໍ ປເທສໍ ຄີວໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ສາ ເອກສ຺ມິໍ ທິວເສ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕິຍາ ເວເຄເນກໍ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕິຍາ ຈຓ຺ໂຑ ເມຓ຺ຑໂກ ປຫຣິຕ຺ວາ ອູຣຸຏ຺ຐິກໍ ຠິນ຺ທິ. ມນຸສ຺ສາ ເວເຄນ ອຸປຘາວິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ຠິນ຺ນໍ ອູຣຸຏ຺ຐິກໍ ເອກໂຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸນິໍ ມຎ຺ເຈນາທາຍ ຠິກ຺ຂຸນູປສ຺ສຍໍ ນຍິໍສຸ. ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ‘‘ອຍໍ ອຎ຺ຎາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຈຣນ຺ຕີ ອູຣຸຏ຺ຐິກໍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອາຄຕາ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ອກໍສຸ. ຕມ຺ປິ ຕາຍ ກຕກາຣຓໍ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກຏໍ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກາ ອນຸສາສິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອຎ຺ຎໍ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສຍໍ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ຈຣມານາ ຈຓ຺ເຑນ ເມຓ຺ຑເກນ ອູຣຸໍ ຠິນ຺ທາເປສີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ອຄຸຓກຖໍ ກເຖສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສາ ອຎ຺ເຎ ອນຸສາສຕິເຍວ, ສຍໍ ປນ ນ ວຕ຺ຕຕິ, ນິຈ຺ຈກາລໍ ທຸກ຺ຂເມວ ອນຸໂຠຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ສກຸຓໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສກຸຓເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອເນກສກຸຓສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫິມວນ຺ຕໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ວສນກາເລ ເອກາ ຈຓ຺ຑສກຸຓິກາ ມຫາວຕ຺ຕນິມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ສກເຏຫິ ປຕິຕານິ ວີຫິມຸຄ຺ຄພີຊາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ອິທານິ ອິມໍ ປເທສໍ ອຎ຺ເຎ ສກຸຓາ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຖາ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສກຸຓສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທໍ ເທຕິ ‘‘ວຕ຺ຕນິມຫາມຄ຺ໂຄ ນາມ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ເຈວ ຈຓ຺ຑໂຄຓຍຸຕ຺ຕຍານາທີນິ ຈ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ສຫສາ ອຸປ຺ປຕິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ ໂຫຕິ, ນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສກຸຓສງ຺ໂຆ ຕສ຺ສາ ‘‘ອນຸສາສິກາ’’ເຕວ ນາມໍ ອກາສິ.

ສາ ເອກທິວສໍ ວຕ຺ຕນິມຫາມຄ຺ເຄ ຈຣນ຺ຕີ ອຕິມຫາເວເຄນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຍານສ຺ສ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ທູເຣ ຕາວາ’’ຕິ ຈຣຕິເຍວ. ອຖ ນໍ ຍານໍ ວາຕເວເຄນ ສີຆເມວ ສມ຺ປາປຸຓິ, ສາ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຈກ຺ເກນ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຕາ. ສກຸຓເຊຏ຺ຐໂກ ສກຸເຓ ສມາເນນ຺ໂຕ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອນຸສາສິກາ ນ ທິສ຺ສຕິ, ອຸປຘາເຣຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສກຸຓາ ອຸປຘາເຣນ຺ຕາ ຕໍ ມຫາມຄ຺ເຄ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ສກຸຓເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສກຸຓເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ສາ ອຎ຺ຎາ ສກຸຓິກາ ວາເຣຕ຺ວາ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ຈຣມານາ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໕. ‘‘ຍາຍຎ຺ເຎ ມນຸສາສຕິ, ສຍໍ ໂລລຸປ຺ປຈາຣິນີ;

ສາຍໍ ວິປກ຺ຂິກາ ເສຕິ, ຫຕາ ຈກ຺ເກນ ສາສິກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍາຍຎ຺ເຎ ມນຸສາສຕີຕິ ຍກາໂຣ ປທສນ຺ຘິກໂຣ, ຍາ ອຎ຺ເຎ ອນຸສາສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຍໍ ໂລລຸປ຺ປຈາຣິນີຕິ ອຕ຺ຕນາ ໂລລຸປ຺ປຈາຣິນີ ສມານາ. ສາຍໍ ວິປກ຺ຂິກາ ເສຕີຕິ ສາ ເອສາ ວິຫຕປກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາມຄ຺ເຄ ສຍຕິ. ຫຕາ ຈກ຺ເກນ ສາສິກາຕິ ຍານຈກ຺ເກນ ຫຕາ ສາສິກາ ສກຸຓິກາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອນຸສາສິກາ ສກຸຓິກາ ອຍໍ ອນຸສາສິກາ ຠິກ຺ຂຸນີ ອໂຫສິ, ສກຸຓເຊຏ຺ຐໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອນຸສາສິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໑໑໖] ໖. ທຸພ຺ພຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຕິກຣມກຣາຈຣິຍາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ນວກນິປາເຕ ຄິຊ຺ຌຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໙.໑ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ນ ຕ຺ວໍ ອິທາເນວ ທຸພ຺ພໂຈ, ປຸພ຺ເພປິ ທຸພ຺ພໂຈເຍວ. ທຸພ຺ພຈຠາເວເນວ ປຓ຺ຑິຕານໍ ໂອວາທໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕິປ຺ປຫາເຣນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ລງ຺ຆນຏກໂຍນິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກສ຺ສ ລງ຺ຆນກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສຕ຺ຕິລງ຺ຆນສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອາຈຣິໂຍ ປນສ຺ສ ຈຕຸນ຺ນໍເຍວ ສຕ຺ຕີນໍ ລງ຺ຆນສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເກ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຸຣາມທມຕ຺ໂຕ ‘‘ປຎ຺ຈ ສຕ຺ຕິໂຍ ລງ຺ຆິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອາຈຣິຍ, ຕ຺ວໍ ປຎ຺ຈສຕ຺ຕິລງ຺ຆນສິປ຺ປໍ ນ ຊານາສິ, ເອກໍ ສຕ຺ຕິໍ ຫຣ. ສເຈ ລງ຺ຆິສ຺ສສິ, ປຎ຺ຈມາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ວິທ຺ໂຘ ມຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ໂສ ສຸຏ຺ຐຸ ມຕ຺ຕຕາຍ ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຫິ ມຍ຺ຫໍ ປມາຓໍ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ທຓ຺ຑເກ ມຘຸກປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ອາວຸໂຕ ປຣິເທວມາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ອິມໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໖. ‘‘ອຕິກຣມກຣາຈຣິຍ, ມຍ຺ຫມ຺ເປຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ຈຕຸຕ຺ເຖ ລງ຺ຆຍິຕ຺ວານ, ປຎ຺ຈມາຍສິ ອາວຸໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕິກຣມກຣາຈຣິຍາຕິ ອາຈຣິຍ ອຊ຺ຊ ຕ຺ວໍ ອຕິກຣໍ ອກຣິ, ອຕ຺ຕໂນ ກຣຓໂຕ ອຕິເຣກໍ ກຣຓໍ ອກຣີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມຍ຺ຫມ຺ເປຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສປິ ສມານສ຺ສ ເອຕໍ ຕວ ກຣຓໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ເຕນ ເຕ ອຫໍ ປຐມເມວ ກເຖສິນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ຈຕຸຕ຺ເຖ ລງ຺ຆຍິຕ຺ວານາຕິ ຈຕຸຕ຺ເຖ ສຕ຺ຕິຖເລ ອປຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ລງ຺ຆຍິຕ຺ວາ. ປຎ຺ຈມາຍສິ ອາວຸໂຕຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອິທານິ ປຎ຺ຈມາຍ ສຕ຺ຕິຍາ ອາວຸໂຕສີຕິ. ອິທໍ ວຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ສຕ຺ຕິໂຕ ອປເນຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອາຈຣິໂຍ ອຍໍ ທຸພ຺ພໂຈ ອໂຫສິ, ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທຸພ຺ພຈຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໑໑໗] ໗. ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາຕິພລຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກກາລິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ເຕຣສກນິປາເຕ ຕກ຺ກາຣິຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໐໔ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ສຕ຺ຖາ ປນ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ວາຈໍ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ໂຐ, ປຸພ຺ເພປິ ນຏ຺ໂຐເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຫິມວນ຺ຕປ຺ປເທເສ ສພ຺ໂພ ອິສິຄໂຓ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕໍ ໂອວາທາຈຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ປຣິວາເຣສິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອິສິສຕານໍ ໂອວາທາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຌານກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ຫິມວນ຺ເຕ ວສຕິ. ຕທາ ເອໂກ ເຈຕ຺ຖ ປຓ຺ຑຸໂຣຄີ ຕາປໂສ ກຸຐາຣິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຏ຺ຐໍ ຜາເລຕິ. ອເຖໂກ ມຸຂຣຕາປໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອິຘ ປຫາຣໍ ເທຫິ, ອິຘ ປຫາຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ຕໍ ຕາປສໍ ໂຣເສສິ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານິ ເມ ຕ຺ວໍ ທາຣຸຜາລນສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂາປນກາຈຣິໂຍ’’ຕິ ຕິຓ຺ຫໍ ກຸຐາຣິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ອສ຺ສມໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິກປາເທ ເອໂກ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ວສຕິ. ໂສ ສາຍໍ ປາຕໍ ຕສ຺ມິໍ ວມ຺ມິກມຕ຺ຖເກ ຐຕ຺ວາ ມຫາວສ຺ສິຕໍ ວສ຺ສຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເອໂກ ລຸທ຺ທໂກ ‘‘ຕິຕ຺ຕິເຣນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສທ຺ທສຎ຺ຎາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວຘິຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄໂຕ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສທ຺ທໍ ອສຸຓນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸກຏ຺ຐາເນ ຕິຕ຺ຕິໂຣ ວສຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕສ຺ສ ສທ຺ໂທ ນ ສູຍຕີ’’ຕິ ຕາປເສ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ອຸໂຠປິ ຕານິ ກາຣຓານິ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອິສິຄຓມຊ຺ເຌ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໗. ‘‘ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາຕິພລຕາ, ອຕິເວລໍ ປຠາສິຕາ;

ວາຈາ ຫນຕິ ທຸມ຺ເມຘໍ, ຕິຕ຺ຕິຣໍ ວາຕິວສ຺ສິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕາຕິ ອຕິອຸຄ຺ຄຕາ. ອຕິພລຕາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຠາສເນນ ອຕິພລສຠາວາ. ອຕິເວລໍ ປຠາສິຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕເວລາ ປມາຓາຕິກ຺ກເມນ ຠາສິຕາ. ຕິຕ຺ຕິຣໍ ວາຕິວສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຍຖາ ຕິຕ຺ຕິຣໍ ອຕິວສ຺ສິຕໍ ຫນຕິ, ຕຖາ ເອວຣູປາ ວາຈາ ທຸມ຺ເມຘໍ ພາລປຸຄ຺ຄລໍ ຫນຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິສິຄຓສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາເຣ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກກາລິໂກ ອິທາເນວ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ນິສ຺ສາຍ ນຏ຺ໂຐ, ປຸພ຺ເພປິ ນຏ຺ໂຐເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຸຂຣຕາປໂສ ໂກກາລິໂກ ອໂຫສິ, ອິສິຄໂຓ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຄຓສຕ຺ຖາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕິຕ຺ຕິຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໑໑໘] ໘. ວຏ຺ຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນາຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິ ນາມ ອໂຫສິ ມຫາວິຠໂວ. ຕສ຺ສ ຠຣິຍາຍ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ເອໂກ ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ ອໂຫສິ ພ຺ຣຫ຺ມວຓ຺ຓີ. ອຖ ເອກທິວສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຕ຺ຕິກຉເຓ ນກ຺ຂຕ຺ເຕ ຆຸຏ຺ເຐ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ນກ຺ຂຕ຺ຕນິສ຺ສິໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ສຫາຍກາ ອຎ຺ເຎ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ສປຊາປຕິກາ ອເຫສຸໍ. ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ວສິຕຕ຺ຕາ ກິເລເສສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ອລ຺ລີຍຕິ. ອຖສ຺ສ ສຫາຍກາ ‘‘ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສປິ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ມນ຺ຕຍິຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກຕ຺ຕິກຉໂຓ ຆຸຏ຺ໂຐ, ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ເອກໍ ອິຕ຺ຖິໍ ອາເນຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ນ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອິຕ຺ຖິຍາ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ວຓ຺ຓທາສິໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ສຍນິຆຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕໍ ສຍນິຆຣໍ ປວິຏ຺ຐມ຺ປິ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ເນວ ໂອໂລເກຕິ, ນາລປຕິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ເອວໍ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຸຕ຺ຕມວິລາສສມ຺ປນ຺ນໍ ມໍ ເນວ ໂອໂລເກຕິ, ນາລປຕິ, ອິທານິ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕລີລາຍ ໂອໂລກາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິຕ຺ຖິລີລໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ປຫຏ຺ຐາກາເຣນ ອຄ຺ຄທນ຺ເຕ ວິວຣິຕ຺ວາ ຫສິຕໍ ອກາສິ. ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທນ຺ຕຏ຺ຐິເກ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ອຏ຺ຐິກສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສກລມ຺ປິ ຕໍ ສຣີຣໍ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ຕໍ ຕສ຺ສ ຆຣາ ໂອຕິຓ຺ຓໍ ເອໂກ ອິສ຺ສໂຣ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ທິສ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣໍ ເນສິ, ສຕ຺ຕາເຫ ວີຕິວຕ຺ເຕ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂອສິຕໍ. ວຓ຺ຓທາສິຍາ ມາຕາ ຘີຕຸ ອາຄມນໍ ອທິສ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຕ ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຕສ຺ສາ ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ’’ນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ມາຕາ ໂຣທນ຺ຕີ ‘‘ຘີຕຣໍ ເມ ນ ປສ຺ສາມິ, ຘີຕຣໍ ເມ ສມາເນຖາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ອຏ຺ຏໍ ວິນິຈ຺ຉິນນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ເຕ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕາ ວຓ຺ຓທາສິໍ ອາເນຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ອທໍສູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ສາ ກຫ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອິທານິ ຕໍ ສມາເນຕຸໍ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ໂກມິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ສມາເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣາຊາຓມສ຺ສ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ‘‘ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ກິຣ ວຓ຺ຓທາສິໍ ສມາເນຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຣາຊາ ຣາຊາຓໍ ກາເຣຕີ’’ຕິ ສກລນຄຣໍ ເອກໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ອຸເຣ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ສາມິ, ອຕ຺ຕໂນ ເຕ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຣິເທວຕິ. ເສຏ຺ຐິປິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ.

ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ມຍ຺ຫໍ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຄາເຣ ວສນຠາເວນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສເຈ ອິໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມິ, ມຫາໂຄຕມສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາປິ ໂຂ ວຓ຺ຓທາສີ ຕໍ ໂກລາຫລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິໍສທ຺ໂທ ນາເມໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຸສ຺ສຣຖ, ອຸສ຺ສຣຖ, ສາມີ, ມໍ ຣາຊປຸຣິສານໍ ທຏ຺ຐຸໍ ເທຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ໂສ ສຫາຍກປຣິວຸໂຕວ ນທິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ມາຕາປິຕໂຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ຈີວຣສາຏເກ ອາທາຍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ອວິສ຺ສຏ຺ຐກມ຺ມຏ຺ຐາໂນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ສາສນສ຺ສ ຄຸຓໍ ຊານິຕ຺ວາ ‘ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈມາໂນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຕນ ສຸຈິນ຺ຕິເຕນ ມຣຓມຸຕ຺ໂຕ ເຈວ, ປພ຺ພຊິໂຕ ຈ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຄຸຓກຖໍ ກເຖສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຸຕ຺ຕຣເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ໂຕວ ອຕ຺ຕໂນ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຣຓຠຍາ ມຸຕ຺ໂຕ, ອຕີເຕ ປຓ຺ຑິຕາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຠເຍ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ‘ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຣຓຠຍໂຕ ມຸຈ຺ຈິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປຣິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ວຏ຺ຏກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕທາ ເອໂກ ວຏ຺ຏກລຸທ຺ທໂກ ອຣຎ຺ຎາ ພຫູ ວຏ຺ຏເກ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຄເຫ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ທຕ຺ວາ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ຫຕ຺ເຖ ວຏ຺ຏເກ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ພຫູຫິ ວຏ຺ຏເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາເນສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມິນາ ທິນ຺ນໍ ໂຄຈຣຎ຺ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ທສ຺ສຕິ. ສເຈ ປນ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ມິລາຍິສ຺ສາມິ, ອຖ ມໍ ມິລາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ເມ ໂສຕ຺ຖິ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກໂຣນ຺ໂຕ ມິລາຍິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ລຸທ຺ທໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສເສສຸ ວຏ຺ຏເກສຸ ປຣິກ຺ຂີເຓສຸ ປຈ຺ຉິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ວຏ຺ຏໂກ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖສ຺ສ ປມຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎເມວ ຄໂຕ. ອຎ຺ເຎ ວຏ຺ຏກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ນ ປຎ຺ຎາຍສິ, ກຫໍ ຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ລຸທ຺ທເກນ ຄຫິໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ມຸຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ ເຕນ ທິນ຺ນໍ ໂຄຈຣໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ອປິວິຕ຺ວາ ອຸປາຍຈິນ຺ຕາຍ ມຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໘. ‘‘ນາຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕິ;

ຈິນ຺ຕິຕສ຺ສ ຜລໍ ປສ຺ສ, ມຸຕ຺ໂຕສ຺ມິ ວຘພນ຺ຘນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖາຍໍ ປິຓ຺ຑຕ຺ໂຖ – ປຸຣິໂສ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ອຸປາເຍນ ອິມມ຺ຫາ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຈິນ຺ຕຍນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂາ ໂມກ຺ຂສງ຺ຂາຕໍ ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ. ອິທານິ ປນ ມຍາ ຈິນ຺ຕິຕກມ຺ມສ຺ສ ຜລໍ ປສ຺ສ. ເຕເນວ ອຸປາເຍນ ມຸຕ຺ໂຕສ຺ມິ ວຘພນ຺ຘນາ, ມຣຓໂຕ ຈ ພນ຺ຘນໂຕ ຈ ມຸຕ຺ໂຕສ຺ມິ ອຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຣຓມຸຕ຺ໂຕ ວຏ຺ຏໂກ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຏ຺ຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໑໑໙] ໙. ອກາລຣາວິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອມາຕາປິຕຣສໍວທ຺ໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອກາລຣາວິໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂໍ ວາ ນ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ມຍາ ວຕ຺ຕໍ ກາຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸປຏ຺ຐາຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ສຊ຺ຌາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ປຐມຍາເມປິ ມຊ຺ຌິມຍາເມປິ ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ປພຸທ຺ຘປພຸທ຺ຘກ຺ຂເຓເຍວ ມຫາສທ຺ທໍ ກໂຣຕິ, ຠິກ຺ຂູ ນິທ຺ທໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ຣຕນສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ວາ ສິກ຺ຂໍ ວາ ກາລໍ ວາ ອກາລໍ ວາ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອຄຸຓກຖໍ ກເຖສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນເວສ ອກາລຣາວີ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາລຣາວີເຍວ, ກາລາກາລໍ ອຊານນຠາເວນ ຈ ຄີວາຍ ວຏ຺ຏິຕາຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ປາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ມາຓເວ ສິປ຺ປໍ ວາເຈຕິ. ເຕສໍ ມາຓວານໍ ເອໂກ ກາລຣາວີ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຕສ຺ສ ວສ຺ສິຕສທ຺ເທນ ອຸຏ຺ຐາຍ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ. ໂສ ກາລມກາສິ. ເຕ ອຎ຺ຎໍ ກຸກ຺ກຸຏໍ ປຣິເຍສນ຺ຕາ ຈຣນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ມາຓວໂກ ສຸສານວເນ ທາຣູນິ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກຸກ຺ກຸຏໍ ທິສ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ປຎ຺ຊເຣ ຐເປຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ໂສ ສຸສາເນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ‘‘ອສຸກເວລາຍ ນາມ ວສ຺ສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອຊານນ຺ໂຕ ກທາຈິ ອຕິຣຕ຺ຕິໍ ວສ຺ສຕິ, ກທາຈິ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ. ມາຓວາ ຕສ຺ສ ອຕິຣຕ຺ຕິໍ ວສ຺ສິຕກາເລ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ຕາ ຍາວ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນາ ສິກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ນິທ຺ທາຍມານາ ຄຫິຕຏ຺ຐານມ຺ປິ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ອຕິປຠາເຕ ວສ຺ສິຕກາເລ ສຊ຺ຌາຍສ຺ສ ໂອກາສເມວ ນ ລຠນ຺ຕິ. ມາຓວາ ‘‘ອຍໍ ອຕິຣຕ຺ຕິໍ ວາ ວສ຺ສຕິ ອຕິປຠາເຕ ວາ, ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ອມ຺ຫາກໍ ສິປ຺ປໍ ນ ນິຏ຺ຐາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄີວໍ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ‘‘ອກາລຣາວີ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອມ຺ເຫຫິ ຆາຕິໂຕ’’ຕິ ອາຈຣິຍສ຺ສ ກເຖສຸໍ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ໂອວາທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ຒິຕຠາເວນ ມຣຓໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໙. ‘‘ອມາຕາປິຕຣ-ສໍວທ຺ໂຘ, ອນາເຈຣກຸເລ ວສໍ;

ນາຍໍ ກາລໍ ອກາລໍ ວາ, ອຠິຊານາຕິ ກຸກ຺ກຸໂຏ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມາຕາປິຕຣສໍວທ຺ໂຘຕິ ມາຕາປິຕໂຣ ນິສ຺ສາຍ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສໍວຑ຺ໂຒ. ອນາເຈຣກຸເລ ວສນ຺ຕິ ອາຈຣິຍກຸເລປິ ອວສມາໂນ, ອາຈາຣສິກ຺ຂາປກໍ ກຎ຺ຈິ ນິສ຺ສາຍ ອວສິຕຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນາຍໍ ກາລໍ ອກາລໍ ວາຕິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ວສ຺ສິຕພ຺ພໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນ ວສ຺ສິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວສ຺ສິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ວາ ອກາລໍ ວາ ເອສ ກຸກ຺ກຸໂຏ ນ ຊານາຕິ, ອຊານນຠາເວເນວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕຕິ. ອິທໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອກາລຣາວີ ກຸກ຺ກຸໂຏ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ອນ຺ເຕວາສິກາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອກາລຣາວິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໒໐] ໑໐. ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອພທ຺ຘາ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ສາ ວຕ຺ຖຸ ທ຺ວາທສກນິປາເຕ ມຫາປທຸມຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໒.໑໐໖ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ອິທາເນວ ມໍ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ເສວ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ. ເຕນ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຍໍ ອິຈ຺ຉສິ, ຕໍ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ສາ ເອວມາຫ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ໂຎ ວໂຣ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ, ອິໂຕ ປນ ເຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖີ ກິເລສວເສນ ນ ໂອໂລເກຕພ຺ພາ’’ຕິ. ໂສ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິປ຺ປີຬິຍມາໂນ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສຬສສຸ ນາຏກິຕ຺ຖິສຫສ຺ເສສຸ ກິເລສວເສນ ເອກິຕ຺ຖິມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກສິ.

ອຖສ຺ສ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປ຺ປິ, ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ຐິຕາ ໂຍຘາ ໂຈເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ຕໂຍ ສງ຺ຄາເມ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ມຍໍ ນ ສກ຺ໂກມາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສຸໍ. ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ພລກາຍໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຕ຺ຖ ນານປ຺ປກາຣານິ ຍຸທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຊຍປຣາຊໂຍປິ ອນິພທ຺ໂຘ, ຕາທິເສສຸ ຐາເນສຸ ມາຕຸຄາໂມ ທຸປ຺ປຣິຫາໂຣ, ຕ຺ວໍ ອິເຘວ ນິວຕ຺ຕາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ເທວ, ມຍາ ນິວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣຎ຺ຎາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອເກກໍ ໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສຸຂທຸກ຺ຂຊານນຕ຺ຖໍ ເອເກກໍ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນຄເຣ ຐເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ພລກາເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ເອເກກໍ ປຸຣິສໍ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເທວິຍາ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ຊານິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເປເສສິ. ສາ ອາຄຕາຄຕໍ ປຸຣິສໍ ‘‘ຣາຊາ ກິມຕ຺ຖໍ ຕໍ ເປເສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຸຂທຸກ຺ຂຊານນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ເອຫີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວຕິ. ຣາຊາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຊເນ ເປເສສິ, ສາ ສພ຺ເພຫິປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຕເຖວ ອກາສິ.

ຣາຊາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ຊນປທໍ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຕເຖວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຊເນ ເປເສສິ, ສາ ເຕຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ຕເຖວ ວິປ຺ປຏິປຊ຺ຊິເຍວ. ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊຍກ຺ຂນ຺ຘາວາຣຏ຺ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ນຄຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕູ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກລນຄຣໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄາເປນ຺ໂຕ ເທວິຍາ ວສນຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ກາຍໍ ທິສ຺ວາ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ເອຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ສຍນໍ ອຠິຣຸຫາ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ເອວໍ ອວຈ, ຣາຊາປິ ຄຣຸ, ອກຸສລມ຺ປິ ຠາຍາມິ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ເອວໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ຈຕຸສຏ຺ຐິຍາ ປາທມູລິການໍ ເນວ ຣາຊາ ຄຣຸ, ນ ອກຸສລໍ ຠາຍນ຺ຕິ. ຕເວວ ຣາຊາ ຄຣຸ, ຕ຺ວໍເຍວ ຈ ອກຸສລໍ ຠາຍສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ເທວິ, ສເຈ ເຕສມ຺ປິ ເອວໍ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ເອວຣູປໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ’’. ‘‘ອຫໍ ປນ ຊານມາໂນ ເອວຣູປໍ ສາຫສິຍກມ຺ມໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ພຫຸໍ ວິປ຺ປລປສິ, ສເຈ ເມ ວຈນໍ ນ ກໂຣສິ, ສີສໍ ເຕ ຉິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສີສໍ, ອຕ຺ຕຠາວສຫສ຺ເສປິ ສີເສ ຉິຊ຺ຊນ຺ເຕ ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ເອວຣູປໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ສາ ‘‘ໂຫຕຸ, ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຣີເຣ ນຂວຬຎ຺ຊໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ເຕເລນ ຄຕ຺ຕານິ ອພ຺ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ຐວຕ຺ຖໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຄິລານາລຍໍ ກຕ຺ວາ ທາສິໂຍ ອາຓາເປສິ ‘ຣຎ຺ຎາ ກຫໍ ເທວີ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘ຄິລານາ’ຕິ ກເຖຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິປຖໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ເທວິໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ, ເທວີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຄິລານາ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສປິ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຠທ຺ເທ, ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ຕຕິຍວາເຣ ຣາຊານໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ຊີວສິ ນາມ, ມາທິສາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສສ຺ສາມິກາເຍວ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ເອຕໍ, ຠທ຺ເທ’’ຕິ? ຕຸມ຺ເຫຫິ ນຄຣໍ ຣກ຺ຂນຕ຺ຖາຍ ຐປິໂຕ ປຸໂຣຫິໂຕ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ນິເວສນໍ ປຏິຊຄ຺ຄາມີ’’ຕິ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອກໂຣນ຺ຕິໍ ມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຄໂຕຕິ. ຣາຊາ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໂລຓສກ຺ຂຣາ ວິຍ ໂກເຘນ ຕຏຕຏາຍນ຺ໂຕ ສິຣິຄພ຺ຠາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂທວາຣິກປາທມູລິກາທໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ປຸໂຣຫິຕໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວຊ຺ຌຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນຄຣາ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອາຆາຕນໍ ເນຕ຺ວາ ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວຊ຺ຌເຠຣິໍ ຈຣາເປສຸໍ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອທ຺ຘາ ຕາຍ ທຸຏ຺ຐເທວິຍາ ຣາຊາ ປຸເຣຕຣເມວ ປຣິຠິນ຺ໂນ, ອຊ຺ຊ ທານາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລເນວ ອຕ຺ຕານໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕ ປຸຣິເສ ອາຫ ‘‘ໂຠ, ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ມາເຣນ຺ຕາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາວ ມາເຣຖາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຣາຊກມ຺ມິໂກ, ພຫຸ ເມ ກມ຺ມໍ ກຕໍ, ພຫູນິ ມຫານິຘິຏ຺ຐານານິ ຊານາມິ, ຣາຊກຸຏຸມ຺ພໍ ມຍາ ວິຈາຣິຕໍ. ສເຈ ມໍ ຣຎ຺ໂຎ ນ ທສ຺ເສສ຺ສຖ, ພຫຸຘນໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ມຍາ ຣຎ຺ໂຎ ສາປເຕຍ຺ເຍ ອາຈິກ຺ຂິເຕ ປຈ຺ຉາ ກາຕພ຺ພໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ສຍິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກສ຺ມາ ໂຠ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມຍິ ລຊ຺ຊໍ ນ ອກາສິ, ກສ຺ມາ ເຕ ເອວຣູປໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ໂສຕ຺ຖິຍກຸເລ ຊາໂຕ, ມຍາ ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກມຕ຺ໂຕປິ ປາຓາຕິປາໂຕ ນ ກຕປຸພ຺ໂພ, ຕິຓສລາກມຕ຺ຕມ຺ປິ ອທິນ຺ນໍ ນາທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ, ໂລຠວເສນ ປເຣສໍ ອິຕ຺ຖີ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາປິ ນ ໂອໂລກິຕປຸພ຺ພາ, ຫສ຺ສວເສນາປິ ມຸສາ ນ ຠາສິຕປຸພ຺ພາ, ກຸສຄ຺ເຄນາປິ ມຊ຺ຊໍ ນ ປີຕປຸພ຺ພໍ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫສຸ ນິຣປຣາໂຘ. ສາ ປນ ພາລາ ໂລຠວເສນ ມໍ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ມໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປາປໍ ອຸຕ຺ຕານໍ ກຕ຺ວາ ມມ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐາ. ອຫໍ ນິຣປຣາໂຘ, ປຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປນ ອາຄຕາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຊນາ ສາປຣາຘາ, ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຍ ໂວ ວຈນໍ ກຕໍ, ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉ, ເທວາຕິ. ຣາຊາ ເຕ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຊເນ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ເທວິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປາປໍ ກຕໍ, ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກຕໍ, ເທວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິເມສໍ ຈຕຸສຏ຺ຐິຊນານໍ ສີສານິ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ.

ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ເອເຕສໍ ໂທໂສ, ເທວີ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິໍ ກາຣາເປສິ. ນິຣປຣາຘາ ເອເຕ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ຂມຖ. ຕສ຺ສາປິ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ເມຖຸນຘມ຺ເມນ ອຕິຕ຺ຕາ. ຊາຕິສຠາໂວ ຫິ ເອສ. ເອຕາສໍ ຂມິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອຕິສ຺ສາປິ ຂມຖາ’’ຕິ ນານປ຺ປກາເຣນ ຣາຊານໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ເຕ ຈຕຸສຏ຺ຐິປິ ຊເນ ຕຎ຺ຈ ພາລໍ ໂມຈາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ຍຖາສການິ ຐານານິ ທາເປສິ. ເອວໍ ເຕ ສພ຺ເພ ໂມເຈຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐາເນ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອນ຺ຘພາລານໍ ນາມ ອວຕ຺ຖຸເກນ ວຈເນນ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກາປິ ປຓ຺ຑິຕາ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພທ຺ຘາ, ປຓ຺ຑິຕານໍ ກາຣຓຍຸຕ຺ເຕນ ວຈເນນ ປຈ຺ຉາພາຫໍ ພທ຺ຘາປິ ມຸຕ຺ຕາ. ເອວໍ ພາລາ ນາມ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກປິ ພນ຺ຘາເປນ຺ຕິ, ປຓ຺ຑິຕາ ພທ຺ເຘປິ ໂມເຈນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໐. ‘‘ອພທ຺ຘາ ຕຕ຺ຖ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ພາລາ ປຠາສເຣ;

ພທ຺ຘາປິ ຕຕ຺ຖ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍຕ຺ຖ ຘີຣາ ປຠາສເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອພທ຺ຘາຕິ ອພນ຺ຘິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕາ. ປຠາສເຣຕິ ປຠາສນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ອິມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຄາເຣ ວສນຠາເວນ ລທ຺ຘໍ, ອິທານິ ເມ ອຄາເຣນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ເມ ອນຸຊານ, ເທວາ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ອສ຺ສຸມຸຂໍ ຎາຕິຊນໍ ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ວິຠວໍ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວສນ຺ໂຕ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸຏ຺ຐເທວີ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ພນ຺ຘນໂມກ຺ຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທສມາ.

ຫໍຈິວຄ຺ໂຄ ທ຺ວາທສໂມ.

ຕສ຺ສຸທ຺ທານໍ –

ຄທ຺ຣຠປຎ຺ຫາ ອມຣາ, ສິງ຺ຄາລໍ ມິຕຈິນ຺ຕິ ຈ;

ອນຸສາສິກທຸພ຺ພຈໍ, ຕິຕ຺ຕິຣໍ ວຏ຺ຏກໍ ປຸນ;

ອກາລຣາວິ ພນ຺ຘນນ຺ຕິ.