໑໐. ລິຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

[໙໑] ໑. ລິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ລິຕ຺ຕໍ ປຣເມນ ເຕຊສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠຄໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ກາເລ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣາທີນິ ລຠິຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊມານາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນິຣຍຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມິໍ ກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠເຄ ອາທີນວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ລຠິຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນວິຘິໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຘ ປນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ຈີວຣໍ ປຏິເສວຕິ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓; ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຕນ຺ຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິໂຠໂຄ ນາມ ຫລາຫລວິສປຣິໂຠຄສທິໂສ. ໂປຣາຓກາ ຫິ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ໂທສໍ ອຊານິຕ຺ວາ ວິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວິປາກນ຺ເຕ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ອຖາປໂຣ ກູຏກ຺ຂຘຸຕ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຊເຍ ວຕ຺ຕມາເນ ເກຬິມຓ຺ຑລໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ປຣາຊຍກາເລ ປນ ອກ຺ຂໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອກ຺ໂຂ ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ເກຬິມຓ຺ຑລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ຊານິສ຺ສາເມຕ຺ຖ ປຕິຣູປກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ເຂ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ຫລາຫລວິເສນ ຣຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ເຕ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ອກ຺ເຂຫິ ກີຬາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ເກຬິມຓ຺ຑລໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣາຊຍກາເລ ເອກໍ ອກ຺ຂໍ ມຸເຂ ປກ຺ຂິປິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຖາ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄິລາຫິ ຕາວ, ປຈ຺ຉາ ອິທໍ ນາເມຕນ຺ຕິ ຊານິສ຺ສສີ’’ຕິ ໂຈເທຕຸໍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໑. ‘‘ລິຕ຺ຕໍ ປຣເມນ ເຕຊສາ, ຄິລມກ຺ຂໍ ປຸຣິໂສ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ;

ຄິລ ເຣ ຄິລ ປາປຘຸຕ຺ຕກ, ປຈ຺ຉາ ເຕ ກຏຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ລິຕ຺ຕນ຺ຕິ ມກ຺ຂິຕໍ ຣຎ຺ຊິຕໍ. ປຣເມນ ເຕຊສາຕິ ອຸຕ຺ຕມເຕຊສມ຺ປນ຺ເນນ ຫລາຫລວິເສນ. ຄິລນ຺ຕິ ຄິລນ຺ໂຕ. ອກ຺ຂນ຺ຕິ ຄຸຬກໍ. ນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ‘‘ອຍໍ ເມ ຄິລໂຕ ອິທໍ ນາມ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຄິລ ເຣຕິ ຄິລາຫິ ອເຣ. ຄິລາຕິ ປຸນປິ ໂຈເທນ຺ໂຕ ວທຕິ. ປຈ຺ຉາ ເຕ ກຏຸກໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເຕ ອກ຺ເຂ ຄິລິເຕ ປຈ຺ຉາ ເອຕໍ ວິສໍ ຕິຂິຓໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກເຖນ຺ຕສ຺ເສວ ວິສເວເຄນ ມຸຈ຺ຉິໂຕ ອກ຺ຂີນິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຂນ຺ຘໍ ນາເມຕ຺ວາ ປຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທານິສ຺ສ ຊີວິຕທານໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ໂອສຘປຣິຠາວິຕໍ ວມນໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ວເມຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິຕມຘຸສກ຺ກຣາທໂຍ ຂາທາເປຕ຺ວາ ອໂຣຄໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ມາ ອກາສີ’’ຕິ ໂອວທິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ນາມ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ກຕວິສປຣິໂຠຄສທິໂສ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຓ຺ຑິຕຘຸຕ຺ໂຕ ອຫເມວ ອໂຫສິໍ, ກູຏຘຸຕ຺ໂຕ ປເນຕ຺ຖ ນ ກຖີຍຕິ, ຍຖາ ຈ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ໂຍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ໂສ ນ ກຖີຍເຕວາ’’ຕິ.

ລິຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໙໒] ໒. ມຫາສາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາໂທ ນາມ ທຸລ຺ລໂຠ, ຕຖາ ມນຸສ຺ສປຏິລາໂຠ, ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນຕາ ຈ. ມຍຎ຺ຈ ອິມໍ ທຸລ຺ລຠໍ ຂຓສມວາຍໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸໍ ພຸທ຺ຘປູຊໍ ວາ ກາຕຸໍ ທານໍ ວາ ທາຕຸໍ ນ ລຠາມ, ມຎ຺ຊູສາຍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິຍ ວສາມ, ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສສ຺ສາມ, ຕໂຕ ຍໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ, ທານາທີນິ ຈ ປຸຎ຺ຎານິ ກຣິສ຺ສາມ. ເອວໍ ໂນ ອຍໍ ຂຓປຏິລາໂຠ ສຜໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຈິນ຺ຕິຕກາຣຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸຍ຺ຍານໍ ໂສເຘຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ອຸຍ຺ຍານໍ ໂສເຘນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຸທ຺ຘໍ, ເທວ, ອຸຍ຺ຍານໍ, ອປິເຈຕ຺ຖ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ຠຄວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມມ຺ປິ ໂສສ຺ສາມາ’’ຕິ ອລງ຺ກຕຣຖໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຉຕ຺ຕປາຓິ ນາເມໂກ ອນາຄາມີ ອຸປາສໂກ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມາໂນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາສງ຺ກມາໂນ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຐຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ສຈາຍໍ ປາປໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸເຓຍ຺ຍ, ອປາປເກນ ອິມິນາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຸປາສໂກ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານໍ ວາ ວນ຺ທນໍ ວາ ນ ອກາສິ, ເຕນສ຺ສ ຣາຊາ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຕມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸປາສກສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ ‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອຸປາສໂກ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ອາຄຕາຄໂມ ກາເມສຸ ວີຕຣາໂຄ’’ຕິ ຣາຊາ ‘‘ນ ອິມິນາ ໂອຣເກນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ຍສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຄຸຓໍ ວຓ຺ເຓຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກ, ວເທຍ຺ຍາສິ ເຍນ ເຕ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາສໂກ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸປຣິປາສາເທ ມຫາວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ຕໍ ອຸປາສກໍ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສໍ ຉຕ຺ຕມາທາຍ ເຊຕວນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ຕ຺ວໍ ກິຣ, ອຸປາສກ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸກາມາ ເຈວ ອຸຄ຺ຄເຫຕຸກາມາ ຈ, ສາຘຸ ວຕສ຺ສ ສເຈ ຕາສໍ ຘມ຺ມໍ ວາເຈຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ເທວ, ຄິຫີນໍ ນາມ ຣາຊນ຺ເຕປຸເຣ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸໍ ວາ ວາເຈຕຸໍ ວາ ນປ຺ປຕິຣູປໍ, ອຍ຺ຍານໍ ເອວ ປຕິຣູປ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ເອສ ວທຕີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘມ຺ມເທສນຕ຺ຖາຍ ຈ ຘມ຺ມວາຈນຕ຺ຖາຍ ຈ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຍາຈາມິ, ອສີຕິຍາ ມຫາສາວເກສຸ ກຕຣໍ ຍາຈາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣເມວ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ເອວມາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸຎ຺ຈ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸຎ຺ຈ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສາຘຸ ວຕ ສເຈ ເຖໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ເຄເຫ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ ເຈວ ວາເຈຍ຺ຍ ຈາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອາຓາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ອິຕ຺ຖິໂຍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ ເຈວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ.

ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ຈູຬາມຓິ ນຏ຺ໂຐ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ເຈ ອາຓາເປສິ ‘‘ສພ຺ເພ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນເກ ມນຸສ຺ເສ ຄເຫຕ຺ວາ ຈູຬາມຓິໍ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ. ອມຈ຺ຈາ ມາຕຸຄາເມ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຈູຬາມຓິໍ ປຣິປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ອທິສ຺ວາ ມຫາຊນໍ ກິລເມນ຺ຕິ. ຕໍ ທິວສໍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຣາຊນິເວສນໍ ປວິຏ຺ໂຐ. ຍຖາ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ປຸພ຺ເພ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາວ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ ເຈວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ຈ, ຕຖາ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາວ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ເຖເຣນ ‘‘ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ອຊ຺ຊ ເອວຣູປາ ຊາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣຎ຺ໂຎ ຈູຬາມຓິໍ ປຣິເຍສາມາຕິ ອມຈ຺ຈາ ມາຕຸຄາເມ ອຸປາທາຍ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນເກ ກິລເມນ຺ຕິ, ນ ຊານາມ ກສ຺ສ ‘ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ, ເຕນມ຺ຫ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ຕາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ມຓິ ກິຣ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ນຏ຺ໂຐ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອສກ຺ຂິ ປນ ຕໍ ອາຫຣາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສພ຺ພໍ ອນ຺ໂຕຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິລເມນ຺ໂຕປິ ນ ສກ຺ໂກມິ ອາຫຣາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຫາຊນໍ ອກິລເມຕ຺ວາວ ອາຫຣຓູປາໂຍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ກຕໂຣ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ປິຓ຺ຑທານໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣໍ ປິຓ຺ຑທານໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ຍຕ຺ຕເກສຸ ອາສງ຺ກາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ສ ເອເກກໍ ປລາລປິຓ຺ຑໍ ວາ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ວາ ທຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ປຈ຺ຈູສກາເລ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ປາເຕຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເຍນ ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສຕິ. ສເຈ ປຐມທິວເສເຍວ ປາເຕນ຺ຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ ປາເຕນ຺ຕິ, ທຸຕິຍທິວເສປິ ຕຕິຍທິວເສປິ ຕເຖວ ກາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ມຫາຊໂນ ຈ ນ ກິລມິສ຺ສຕິ, ມຓິຎ຺ຈ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ເຖໂຣ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕໂຍ ທິວເສ ທາເປສິ, ເນວ ມຓິໍ ອາຫຣິໍສຸ. ເຖໂຣ ຕຕິຍທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ປາຕິໂຕ ມຓີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ ປາເຕນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ມຫາຣາຊ, ມຫາຕລສ຺ມິໍເຍວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ມຫາຈາຏິໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ‘ສພ຺ເພ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນກມນຸສ຺ສາ ຈ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ເອເກໂກວ ອນ຺ໂຕສາຓິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອິມໍ ອຸປາຍໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຣາຊາ ຕຖາ ກາເຣສິ. ມຓິໂຈໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ອິມໍ ອຘິກຣຓໍ ອາທາຍ ມຓິໍ ອທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອສກ຺ກິສ຺ສຕີຕິ ອຏ຺ຐານເມຕໍ, ປາເຕຕຸໍ ທານິ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ມຓິໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕສາຓິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຈາຏິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ສພ຺ເພສໍ ນິກ຺ຂນ຺ຕກາເລ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຓິໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນໍ ອກິລເມຕ຺ວາວ ເມ ມຓິ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິ, ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນກມນຸສ຺ສາປິ ‘‘ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຕ຺ຕມ຺ຫາ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິໍສຸ. ‘‘ເຖຣສ຺ສານຸຠາເວນ ຣຎ຺ໂຎ ຈູຬາມຓິ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສານຸຠາໂວ ສກລນຄເຣ ເຈວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ປາກໂຏ ຊາໂຕ.

ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ວຓ຺ຓຍິໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ພຫຸສ຺ສຸຕຕາຍ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ອຸປາຍກຸສລຕາຍ ມຫາຊນໍ ອກິລເມຕ຺ວາ ອຸປາເຍເນວ ຣຎ຺ໂຎ ມຓິໍ ທສ຺ເສສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ອານນ຺ເທເນວ ປຣຫຕ຺ຖຄຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສິຕໍ, ປຸພ຺ເພປິ ປຓ຺ຑິຕາ ມຫາຊນໍ ອກິລເມຕ຺ວາ ອຸປາເຍເນວ ຕິຣຈ຺ຉານຫຕ຺ຖຄຕໍ ຠຓ຺ຑໍ ທສ຺ສຍິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວ ອມຈ຺ໂຈ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນນ຺ຕຣານິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິຕຸກາໂມ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖາຄາຣມ຺ປິ ປກ຺ໂກສິ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສີສູປຄຄີວູປຄາທີນິ ອາຠຣຓານິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄປິຏ຺ເຐສຸ ຐເປຕ຺ວາ ທາສິໂຍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິໍສຸ. ອເຖກາ ອຸຍ຺ຍານມກ຺ກຏີ ສາຂນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ນາ ເທວິໍ ປິຬນ຺ຘນານິ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສມຸຄ຺ຄປິຏ຺ເຐ ຐປຍມານໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສາ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ປິຬນ຺ຘິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ທາສິຍາ ປມາທໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສີທິ, ທາສີປິ ຕໍ ຣກ຺ຂມານາ ຕຫໍ ຕຫໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາເຍວ ນິທ຺ທາຍິຕຸໍ ອາຣຠິ. ມກ຺ກຏີ ຕສ຺ສາ ປມາທຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວາຕເວເຄນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຫາມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ຄີວາຍ ປຏິມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວາຕເວເຄນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສາຂນ຺ຕເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎາສໍ ມກ຺ກຏີນໍ ທສ຺ສນຠເຍນ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂສຸສິຣຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຸປສນ຺ຕູປສນ຺ຕາ ວິຍ ຕໍ ຣກ຺ຂມານາ ນິສີທິ.

ສາປິ ໂຂ ທາສີ ປຏິພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ຕີ ກມ຺ປມານາ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາຍໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຣິໂສ ເທວິຍາ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາໂຕ’’ຕິ ມຫາວິຣວໍ ວິຣວິ. ອາຣກ຺ຂມນຸສ຺ສາ ຕໂຕ ຕໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຣິສາ ອຸຍ຺ຍານາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ໂຈຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຊານປໂທ ພລິກາຣກປຸຣິໂສ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກມ຺ປມາໂນ ປລາຍິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ຣາຊປຸຣິສາ ‘‘ອຍໍ ໂຈໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐໂຈຣ, ເອວໍ ມຫາສາຣໍ ນາມ ປິຬນ຺ຘນໍ ອວຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຣິຠາສິໍສຸ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສຈາຫໍ ‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ອຊ຺ຊ ເມ ຊີວິຕໍ ນຕ຺ຖິ, ໂປເຖນ຺ຕາເຍວ ມໍ ມາເຣສ຺ສນ຺ຕິ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ອາມ, ສາມິ, ຄຫິຕໍ ເມ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອານຍິໍສຸ. ຣາຊາປິ ນໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຄຫິຕໍ ເຕ ມຫາສາຣປິຬນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ຕໍ ກຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເທວ, ມຍາ ມຫາສາຣໍ ນາມ ມຎ຺ຈປີຐມ຺ປິ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ເສຏ຺ຐິ ປນ ມໍ ມຫາສາຣປິຬນ຺ຘນໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ, ໂສຫໍ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຕສ຺ສ ອທາສິໍ, ໂສ ນໍ ຊານາຕີ’’ຕິ.

ຣາຊາ ເສຏ຺ຐິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຄຫິຕໍ ເຕ ອິມສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຫາສາຣປິຬນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ປຸໂຣຫິຕມ຺ປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຸຈ຺ຉິ, ໂສປິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕມ຺ປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ເຕ ມຫາສາຣປິຬນ຺ຘນໍ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິເລສວເສນ ເມ ວຓ຺ຓທາສິຍາ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ, ສາ ‘‘ນ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ປຎ຺ຈ ຊເນ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສູຣິໂຍ ອຕ຺ຖໍ ຄໂຕ. ຣາຊາ ‘‘ອິທານິ ວິກາໂລ ຊາໂຕ, ສ຺ເວ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຕ ປຎ຺ຈ ຊເນ ອມຈ຺ຈານໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ເຊ ນຏ຺ຐໍ, ອຍຎ຺ຈ ຄຫປຕິໂກ ພຫິວຬຎ຺ໂຊ, ທ຺ວາເຣປິ ພລວາຣກ຺ໂຂ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນການມ຺ປິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເອວໍ ເນວ ພຫິວຬຎ຺ຊນການໍ, ນ ອນ຺ໂຕ, ອຸຍ຺ຍາເນ ວຬຎ຺ຊນການໍ ຄຫຓູປາໂຍ ທິສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ທຸຄ຺ຄຕມນຸສ຺ເສນ ‘ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ໂມກ຺ຂຕ຺ຖາຍ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເສຏ຺ຐິນາປິ ‘ປຸໂຣຫິຕສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ເຕນ ‘ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸໂຣຫິເຕນາປິ ‘ຄນ຺ຘພ຺ພສ຺ສ ເມ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ເຕນ ‘ພນ຺ຘນາຄາເຣ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ນິສ຺ສາຍ ສຸເຂນ ວສິສ຺ສາມາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄນ຺ຘພ຺ເພນາປິ ‘ວຓ຺ຓທາສິຍາ ເມ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ເຕນ ‘ເອກນ຺ເຕນ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິຕາ ຠວິສ຺ສາມາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຖິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິປິ ໂຈເຣຫິ ນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອຸຍ຺ຍາເນ ມກ຺ກຏາ ພຫູ, ປິຬນ຺ຘເນນ ເອກິສ຺ສາ ມກ຺ກຏິຍາ ຫຕ຺ເຖ ອາຣຸຬ຺ເຫນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂຈເຣ ອມ຺ຫາກໍ ນິຍ຺ຍາເທຖ, ມຍໍ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ໂສເຘສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ, ປຓ຺ຑິຕ, ໂສເຘຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ນິຍ຺ຍາເທສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ທາສປຸຣິເສ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເຕ ປຎ຺ຈ ຊເນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ວສາເປຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຍໍ ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕິ, ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ເຕ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນເວລາຍ ເສຏ຺ຐິ ຕໍ ຄຫປຕິກໍ ອາຫ – ‘‘ອເຣ, ທຸຏ຺ຐຄຫປຕິ, ຕຍາ ອຫໍ, ມຍາ ວາ ຕ຺ວໍ ກຫໍ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ກທາ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາມິ ມຫາເສຏ຺ຐິ, ອຫໍ ມຫາສາຣໍ ນາມ ຣຸກ຺ຂສາຣປາທກໍ ມຎ຺ຈປີຐມ຺ປິ ນ ຊານາມິ, ‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປນ ໂມກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ອວຈໍ, ມາ ເມ ກຸຊ຺ຌ, ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຸໂຣຫິໂຕປິ ເສຏ຺ຐິໍ ອາຫ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ, ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ອຕ຺ຕໂນ ອທິນ຺ນກເມວ ມຍ຺ຫໍ ກຖໍ ອທາສີ’’ຕິ? ‘‘ມຍມ຺ປິ ທ຺ເວ ອິສ຺ສຣາ, ອມ຺ຫາກໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ກມ຺ມໍ ຂິປ຺ປໍ ນິປ຺ຜຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກເຖສິນ຺ຕິ. ຄນ຺ຘພ຺ໂພປິ ປຸໂຣຫິຕໍ ອາຫ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກທາ ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນຏ຺ຐາເນ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກເຖສິນ຺ຕິ. ວຓ຺ຓທາສີປິ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ອາຫ ‘‘ອເຣ ທຸຏ຺ຐຄນ຺ຘພ຺ພ, ອຫໍ ກທາ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ຄຕປຸພ຺ພາ, ຕ຺ວໍ ວາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕປຸພ຺ໂພ, ກທາ ເຕ ມຍ຺ຫໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ? ຠຄິນິ ກິໍກາຣຓາ ກຸຊ຺ຌສິ, ‘‘ອມ຺ເຫສຸ ປຎ຺ຈສຸ ເອກໂຕ ວສນ຺ເຕສຸ ຆຣາວາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມານາ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ກເຖສິນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປໂຍຊິຕມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິກາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ຕຖໂຕ ອໂຈຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມກ຺ກຏິຍາ ຄຫິຕປິຬນ຺ຘນໍ ອຸປາເຍເນວ ປາເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຄຓ຺ຑຸມຍານິ ພຫູນິ ປິຬນ຺ຘນານິ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ມກ຺ກຏິໂຍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທຄີວາສຸ ເຄຓ຺ຑຸປິຬນ຺ຘນານິ ປິຬນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອິຕຣາ ມກ຺ກຏີ ປິຬນ຺ຘນໍ ຣກ຺ຂມານາ ອຸຍ຺ຍາເນ ເອວ ນິສີທິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມນຸສ຺ເສ ອາຓາເປສິ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ອຸຍ຺ຍາເນ ສພ຺ພາ ມກ຺ກຏິໂຍ ອຸປຘາເຣຖ, ຍສ຺ສາ ຕໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ປສ຺ສຖ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕາເສຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ຕາປິ ໂຂ ມກ຺ກຏິໂຍ ‘‘ປິຬນ຺ຘນໍ ໂນ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຕຸຏ຺ຐປຫຏ຺ຐາ ອຸຍ຺ຍາເນ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ ອມ຺ຫາກໍ ປິຬນ຺ຘນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ມກ຺ກຏີ ອສຫມານາ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ເຄຓ຺ຑຸປິຬນ຺ຘເນນາ’’ຕິ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ. ອຖ ນໍ ເຕ ປຸຣິສາ ທິສ຺ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອທໍສຸ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຕ ເທວ ປິຬນ຺ຘນໍ, ເຕ ປຎ຺ຈປິ ອໂຈຣາ, ອິທໍ ປນ ອຸຍ຺ຍາເນ ມກ຺ກຏິຍາ ອາຠຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຖໍ ປນ ເຕ, ປຓ຺ຑິຕ, ມກ຺ກຏິຍາ ຫຕ຺ຖໍ ອາຣຸຬ຺ຫຠາໂວ ຎາໂຕ, ກຖໍ ເຕ ຄຫິຕ’’ນ຺ຕິ? ໂສ ສພ຺ພໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ‘‘ສງ຺ຄາມສີສາທີສຸ ນາມ ສູຣາທໂຍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໒. ‘‘ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ມນ຺ຕີສຸ ອກຸຕູຫລໍ;

ປິຍຎ຺ຈ ອນ຺ນປານມ຺ຫິ, ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐຕິ ອຸປກຏ຺ເຐ, ອຸຠໂຕພ຺ຍູຬ຺ເຫ ສງ຺ຄາເມ ສມ຺ປຫາເຣ ວຕ຺ຕມາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສູຣມິຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອສນິຍາປິ ມຕ຺ຖເກ ປຕມານາຍ ອປລາຍິນໍ ສູຣໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອວຣູໂປ ສງ຺ຄາມໂຍໂຘ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ມນ຺ຕີສຸ ອກຸຕູຫລນ຺ຕິ ກຕ຺ຕພ຺ພາກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ມນ຺ຕນກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ມນ຺ຕີສຸ ໂຍ ອກຸຕູຫໂລ ອວິກິຓ຺ຓວາໂຈ ມນ຺ຕໍ ນ ຠິນ຺ທຕິ, ຕໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕາທິໂສ ເຕສຸ ຐາເນສຸ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ປິຍຎ຺ຈ ອນ຺ນປານມ຺ຫີຕິ ມຘຸເຣ ອນ຺ນປາເນ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ສຫປຣິຠຸຎ຺ຊນຕ຺ຖາຍ ປິຍປຸຄ຺ຄລໍ ປຕ຺ເຖນ຺ຕິ, ຕາທິໂສ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ຈ ປຓ຺ຑິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຄມ຺ຠີເຣ ຘມ຺ມຄມ຺ຠີເຣ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິເທວ ກາຣເຓ ວາ ປຎ຺ເຫ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປຓ຺ຑິຕໍ ວິຈກ຺ຂຓໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຖາຣູໂປ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປຕ຺ເຖຕພ຺ໂພ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວຓ຺ເຓຕ຺ວາ ໂຖເມຕ຺ວາ ຆນວສ຺ສໍ ວສ຺ເສນ຺ໂຕ ມຫາເມໂຆ ວິຍ ສຕ຺ຕາຫິ ຣຕເນຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕາມຈ຺ໂຈ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາສາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໙໓] ໓. ວິສ຺ສາສໂຠຊນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ວິສ຺ສເສ ອວິສ຺ສຕ຺ເຖຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສ຺ສາສໂຠຊນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ກິຣ ສມເຍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ມາຕຣາ ໂນ ທິນ຺ນໍ, ປິຕຣາ ໂນ ທິນ຺ນໍ, ຠາຕຣາ, ຠຄິນິຍາ, ຈູຬມາຕຣາ, ຈູຬປິຕຣາ, ມາຕຸເລນ, ມາຕຸລານິຍາ ທິນ຺ນໍ. ອມ຺ຫາກໍ ຄິຫິກາເລປິ ຠິກ຺ຂຸກາເລປິ ເອເຕ ທາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູປາວາ’’ຕິ ຎາຕີຫິ ທິນ຺ເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ວິສ຺ສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ມຍາ ຘມ຺ມເທສນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ຎາຕີຫິປິ ອຎ຺ຎາຕີຫິປິ ທິນ຺ນເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາວ ປຣິໂຠໂຄ ກາຕພ຺ໂພ. ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຫິ ກາລໍ ກຸຣຸມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ຍກ຺ຂເປຕອຕ຺ຕຠາວໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈຕິ, ອປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕປຣິໂຠໂຄ ນາເມສ ວິສປຣິໂຠຄສທິໂສ. ວິສຎ຺ຫິ ວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນກມ຺ປິ ອວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນກມ຺ປິ ມາເຣຕິເຍວ. ປຸພ຺ເພປິ ວິສ຺ສາເສນ ທິນ຺ນໍ ວິສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາວິຠໂວ ເສຏ຺ຐິ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສໂກ ໂຄປາລໂກ ກິຏ຺ຐສມ຺ພາຘສມເຍ ຄາໂວ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ໂຄສາລໍ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ວສຕິ. ເສຏ຺ຐິໂນ ຈ ກາເລນ ກາລໍ ໂຄຣສໍ ອາຫຣຕິ. ອຖສ຺ສ ໂຄສາລາຍ ອວິທູເຣ ສີໂຫ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ຄາວີນໍ ສີຫສນ຺ຕາເສນ ມິລາຕານໍ ຂີຣໍ ມນ຺ທໍ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ສປ຺ປິໍ ອາທາຍ ອາຄຕໍ ເສຏ຺ຐິ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ສມ຺ມ ໂຄປາລກ, ມນ຺ທໍ ສປ຺ປີ’’ຕິ? ໂສ ຕໍ ກາຣຓໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ, ສມ຺ມ, ຕສ຺ສ ສີຫສ຺ສ ກຕ຺ຖຈິ ປຏິພນ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິສ຺ສ ສາມິ, ເອກາຍ ມິຄມາຕຸກາຍ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ’’ຕິ. ‘‘ສກ຺ກາ ປນ ຕໍ ຄາຫາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ກາ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ນລາຏໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຣີເຣ ໂລມານິ ວິເສນ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຣຊິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ທິວເສ ອຕິກ຺ກາເມຕ຺ວາ ຕໍ ມິຄມາຕຸກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫິ, ໂສ ຕສ຺ສາ ສິເນເຫນ ສຣີຣໍ ເລຫິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ອຖສ຺ສ ຈມ຺ມນຂທາຐາ ເຈວ ວສຎ຺ຈ ມໍສຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຫລາຫລວິສໍ ທຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ໂສ ໂຄປາລໂກ ຊາລໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ຕໍ ມິຄມາຕຸກໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ສີໂຫ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ພລວສິເນເຫນ ຕສ຺ສາ ສຣີຣໍ ເລຫິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ໂຄປາລໂກປິ ຈມ຺ມາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປເຣສຸ ສິເນໂຫ ນາມ ນ ກາຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ພລສມ຺ປນ຺ໂນປິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ກິເລສວເສນ ສໍສຄ຺ຄໍ ນິສ຺ສາຍ ມິຄມາຕຸກາຍ ສຣີຣໍ ເລຫນ຺ໂຕ ວິສປຣິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໓. ‘‘ນ ວິສ຺ສເສ ອວິສ຺ສຕ຺ເຖ, ວິສ຺ສຕ຺ເຖປິ ນ ວິສ຺ສເສ;

ວິສ຺ສາສາ ຠຍມນ຺ເວຕິ, ສີຫໍວ ມິຄມາຕຸກາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ໂຍ ປຸພ຺ເພ ສຠໂຍ ອຕ຺ຕນິ ອວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມິໍ ອວິສ຺ສຕ຺ເຖ, ໂຍ ປຸພ຺ເພປິ ນິພ຺ຠໂຍ ອຕ຺ຕນິ ວິສ຺ສາສິໂກເຍວ, ຕສ຺ມິໍ ວິສ຺ສຕ຺ເຖປິ ນ ວິສ຺ສເສ, ເນວ ວິສ຺ສາສໍ ກເຣຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ວິສ຺ສາສາ ຠຍມນ຺ເວຕິ, ໂຍ ຫິ ມິຕ຺ເຕປິ ອມິຕ຺ເຕປິ ວິສ຺ສາໂສ, ຕໂຕ ຠຍເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ກຖໍ? ສີຫໍວ ມິຄມາຕຸກາ, ຍຖາ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ກຕວິສ຺ສາສາຍ ມິຄມາຕຸກາຍ ສນ຺ຕິກາ ສີຫສ຺ສ ຠຍໍ ອນ຺ເວຕິ, ອຸປຄຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ວາ ວິສ຺ສາສວເສນ ສີຫໍ ມິຄມາຕຸກາ ອນ຺ເວຕາ ອຸປຄຕາຕິປິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວິສ຺ສາສໂຠຊນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໙໔] ໔. ໂລມຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂສຕຕ຺ໂຕ ໂສສິນ຺ໂນ ເຈວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວສາລິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປາຏິກາຣາເມ ວິຫຣນ຺ໂຕ ສຸນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວິຈຣມາໂນ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ໂຣເຈນ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ວສຕິ. ຕສ຺ສ ກາລກຎ຺ຊິກອສຸຣໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາເລ ຄິຫິ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິ ມນຸສ຺ສຘມ຺ມາ ອລມຣິຍຎາຓທສ຺ສນວິເສໂສ, ຕກ຺ກປຣິຍາຫຕໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ ວີມໍສານຸຈຣິຕໍ ສຍໍປຏິຠານໍ. ຍສ຺ສ ຈ ຂ຺ວາສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ນ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໔໖) ເວສາລິຍໍ ຕິຓ຺ຓໍ ປາກາຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ວິຈຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສຕິ.

ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຕສ຺ເສວໍ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຕມຕ຺ຖໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ຠຄວາ ‘‘ໂກຘໂນ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ໂມຆປຸຣິໂສ, ໂກຘວເສເນວມາຫ, ໂກຘວເສນາປິ ປນ ‘ນ ໂສ ນິຍ຺ຍາຕິ ຕກ຺ກຣສ຺ສ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂກ຺ຂຍາຍາ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຊານິຕ຺ວາປິ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓເມວ ຠາສຕິ. ນ ໂຂ ປນ ໂສ ໂມຆປຸຣິໂສ ມຍ຺ຫໍ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ. ມຍ຺ຫຎ຺ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ອຍມ຺ປິ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມວ. ທສພລຎາຓານິ ອຕ຺ຖິ, ຈຕຸເວສາຣຊ຺ຊຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຈຕຸໂຍນິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ປຎ຺ຈຄຕິປຣິຈ຺ເຉທກຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ, ອຍມ຺ປິ ເມ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມວ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສມນ຺ນາຄຕໍ ປນ ມໍ ໂຍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ນຕ຺ຖິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ໂມ’ຕິ, ໂສ ຕໍ ວາຈໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຫາຍ ຕໍ ທິຏ຺ຐິໍ ອປ຺ປຏິນິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຍຖາຠຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ເອວໍ ນິຣເຍ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິຊ຺ຊມານໍ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ມສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ ກິຣ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂກຣກ຺ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ມິຈ຺ຉາຕເປ ປສນ຺ໂນ, ມິຈ຺ຉາຕເປ ປສີທນ຺ເຕນ ປນ ມຍິ ເອວ ປສີທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຫຎ຺ຫິ ອິໂຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ສາໂຣ’ຕິ ພາຫິຣກໍ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສໍ ວສິໍ, ຕປສ຺ສີ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມຕປສ຺ສີ, ລູໂຂ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມລູໂຂ, ເຊຄຸຈ຺ຉີ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມເຊຄຸຈ຺ຉີ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ສຸທໍ ໂຫມິ ປຣມປວິວິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ເອກນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ພາຫິຣກຕປໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຊີວກປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອເຈລໂກ ອໂຫສິ ຣໂຊຊລ຺ລິໂກ, ປວິວິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ ເອກວິຫາຣີ. ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ມິໂຄ ວິຍ ປລາຍິ, ມຫາວິກຕິໂຠຊໂນ ອໂຫສິ, ວຈ຺ຉກໂຄມຍາທີນິ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ອປ຺ປມາທວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ເຎ ເອກສ຺ມິໍ ຠິໍສນເກ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫາສິ. ຕສ຺ມິມ຺ປິ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຫິມປາຕສມເຍ ອນ຺ຕຣຏ຺ຐເກ ຣຕ຺ຕິໍ ວນສຓ຺ຑາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣິຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ອຸຄ຺ຄເຕ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ໂສ ຍຖາ ຣຕ຺ຕິໍ ອພ຺ໂຠກາເສ ຫິໂມທເກນ ຕິນ຺ໂຕ, ຕເຖວ ທິວາ ວນສຓ຺ຑໂຕ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ເຕມຍິ. ເອວໍ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ສີຕທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ. ຄິມ຺ຫານໍ ປນ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ວນສຓ຺ຑໍ ປວິສຕິ. ໂສ ຍຖາ ທິວາ ອພ຺ໂຠກາເສ ອາຕເປນ ປຣິຬາຫປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ຣຕ຺ຕິໍ ນິວາເຕ ວນສຓ຺ເຑ ປຣິຬາຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ສຣີຣາ ເສທຘາຣາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ປຸພ຺ເພ ອສ຺ສຸຕປຸພ຺ພາ ອຍໍ ຄາຖາ ປຏິຠາສິ –

໙໔. ‘‘ໂສຕຕ຺ໂຕ ໂສສິນ຺ໂນ ເຈວ, ເອໂກ ຠິໍສນເກ ວເນ;

ນຄ຺ໂຄ ນ ຈຄ຺ຄິມາສີໂນ, ເອສນາປສຸໂຕ ມຸນີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂສຕຕ຺ໂຕຕິ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ສຸຏ຺ຐຸ ຕຕ຺ໂຕ. ໂສສິນ຺ໂນຕິ ຫິໂມທເກນ ສຸສິນ຺ໂນ ສຸຏ຺ຐຸ ຕິນ຺ໂຕ. ເອໂກ ຠິໍສນເກ ວເນຕິ ຍຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐານໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປ ຠິໍສນເກວນສຓ຺ເຑ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍວ ອໂຫສິນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ນຄ຺ໂຄ ນ ຈຄ຺ຄິມາສີໂນຕິ ນຄ຺ໂຄ ຈ ນ ຈ ອຄ຺ຄິມາສີໂນ. ຕຖາ ສີເຕນ ປີຬິຍມາໂນປິ ເນວ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ວາ ອາທິຍິໍ, ນ ຈ ອຄ຺ຄິໍ ອາຄມ຺ມ ນິສີທິນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເອສນາປສຸໂຕຕິ ອພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍປິ ຕສ຺ມິໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍເມເວຕໍ ເອສນາ ຄເວສນາ ອຸປາໂຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ຕາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍສນາຍ ປສຸໂຕ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອຸສ຺ສຸກ຺ກໍ ອາປນ຺ໂນ ອໂຫສິນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕິ. ມຸນີຕິ ‘‘ມຸນິ ໂຂ ເອສ ໂມນຕ຺ຖາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ເອວໍ ໂລເກນ ສມ຺ຠາວິໂຕ ອໂຫສິນ຺ຕິ ທີເປຕິ.

ເອວໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຣຓກາເລ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ ນິຣຍນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ວຕສມາທານໍ ນິຣຕ຺ຖກ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຕໍ ລທ຺ຘິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ອຫໍ ເຕນ ສມເຍນ ໂສ ອາຊີວໂກ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ໂລມຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໙໕] ໕. ມຫາສຸທສ຺ສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ເຈ ນິປນ຺ໂນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຂຸທ຺ທກນຄຣເກ’’ຕ຺ຍາທິວຈນໍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໐) ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຖາຄເຕ ຫິ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓມາຍໍ ນາຬກຄາມເກ ຊາໂຕວຣເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ກຕ຺ຕິກມາສສ຺ເສວ ກາຬປກ຺ຂອມາວສິຍໍ. ເອວໍ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ອຄ຺ຄສາວກຍຸເຄ ‘‘ອຫມ຺ປິ ກຸສິນາຣາຍໍ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ອຸຕ຺ຕຣສີສເກ ມຎ຺ຈເກ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍາຍ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ນໍ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ມາ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມສ຺ມິໍ ຂຸທ຺ທກນຄຣເກ ວິສເມ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລນຄຣເກ, ສາຂານຄຣເກ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ອຎ຺ເຎສໍ ຈມ຺ປາຣາຊຄຫາທີນໍ ມຫານຄຣານໍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ຠຄວາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕູ’’ຕິ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມາ, ອານນ຺ທ, ອິມໍ ‘ຂຸທ຺ທກນຄຣກໍ, ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລນຄຣກໍ ສາຂານຄຣກ’ນ຺ຕິ ວເທຫິ, ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ສຸທສ຺ສນຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊກາເລ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ວສິໍ, ຕທາ ອິທໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນິເກນ ຣຕນປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມຫານຄຣໍ ອໂຫສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖເຣນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ມຫາສຸທສ຺ສນສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໑ ອາທໂຍ) ກເຖສິ.

ຕທາ ປນ ມຫາສຸທສ຺ສນໍ ສຸຘມ຺ມປາສາທາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ສຕ຺ຕຣຕນມເຍ ຕາລວເນ ປຎ຺ຎຕ຺ຕສ຺ມິໍ ກປ຺ປິຍມຎ຺ຈເກ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ອນຸຏ຺ຐານເສຍ຺ຍາຍ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ເຕ, ເທວ, ຈຕຸຣາສີຕິ ນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕິຣາຊຘານິປ຺ປມຸຂານິ, ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ສຸຠທ຺ທາຍ ເທວິຍາ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ‘‘ມາ ເທວິ ເອວໍ ອວຈ, ອຖ ໂຂ ‘ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທໍ ວິເນຫິ, ມາ ອເປກ຺ຂໍ ອກາສີ’ຕິ ເອວໍ ມໍ ໂອວທາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ, ເທວາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ກາລກິຣິຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ເທວີ ໂຣທມານາ ອກ຺ຂີນິ ປຸຎ຺ຉິຕ຺ວາ ກິຈ຺ເຉນ ກສິເຣນ ຕຖາ ວຕ຺ວາ ໂຣທິ ປຣິເທວິ. ເສສາປິ ຈຕຸຣາສີຕິສຫສ຺ສອິຕ຺ຖິໂຍ ໂຣທິໍສຸ ປຣິເທວິໍສຸ. ອມຈ຺ຈາທີສຸປິ ເອໂກປິ ອຘິວາເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສພ຺ເພປິ ໂຣທິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ, ຠເຓ, ມາ ສທ຺ທມກຕ຺ຖາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ນິວາເຣຕ຺ວາ ເທວິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຕ຺ວໍ ເທວິ ໂຣທິ, ມາ ປຣິເທວິ. ຕິລຜລມຕ຺ໂຕປິ ຫິ ສງ຺ຂາໂຣ ນິຈ຺ໂຈ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິ ອນິຈ຺ຈາ ເຠທນຘມ຺ມາ ເອວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເທວິໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ, ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນ;

ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາຕິ ຠທ຺ເທ ສຸຠທ຺ທາເທວິ, ຍຕ຺ຕກາ ເກຫິຈິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕາ ຂນ຺ຘາຍຕນາທໂຍ ສງ຺ຂາຣາ, ສພ຺ເພ ເຕ ອນິຈ຺ຈາເຍວ ນາມ. ເອເຕສຸ ຫິ ຣູປໍ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ. ຈກ຺ຂຸ ອນິຈ຺ຈໍ…ເປ… ຘມ຺ມາ ອນິຈ຺ຈາ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ຣຕນໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອນິຈ຺ຈເມວ. ອິຕິ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຄຓ຺ຫ. ກສ຺ມາ? ອຸປ຺ປາທວຍຘມ຺ມິໂນຕິ, ສພ຺ເພ ເຫເຕ ອຸປ຺ປາທຘມ຺ມິໂນ ເຈວ ວຍຘມ຺ມິໂນ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຠິຊ຺ຊນສຠາວາເຍວ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ຈ ອນິຈ຺ຈາ, ຕສ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຐິຕິໍ ປຕ຺ວາປິ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິເຍວ. ສພ຺ເພວ ເຫເຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ນາມ, ຠິຊ຺ຊມານາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ນາມ. ເຕສໍ ອຸປ຺ປາເທ ສຕິເຍວ ຈ ຐິຕິ ນາມ ໂຫຕິ, ຐິຕິຍາ ສຕິເຍວ ຠງ຺ໂຄ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ຫິ ອນຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຐິຕິ ນາມ, ນາປິ ຐິຕໍ ອຠິຊ຺ຊນກໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ອິຕິ ສພ຺ເພປິ ສງ຺ຂາຣາ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ສພ຺ເພປິເມ ອນິຈ຺ຈາ ຂຓິກາ ອິຕ຺ຕຣາ ອຘຸວາ ປຠງ຺ຄຸໂນ ຈລິຕາ ສມີຣິຕາ ອນທ຺ຘນິຍາ ປຍາຕາ ຕາວກາລິກາ ນິສ຺ສາຣາ, ຕາວກາລິກຏ຺ເຐນ ມາຍາມຣີຈິເຜຓສທິສາ. ເຕສຸ ຠທ຺ເທ ສຸຠທ຺ທາເທວິ, ກສ຺ມາ ສຸຂສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ເອວໍ ປນ ຄຓ຺ຫ ເຕສໍ ວູປສໂມ ສຸໂຂຕິ, ສພ຺ພວຏ຺ຏວູປສມນໂຕ ເຕສໍ ວູປສໂມ ນາມ ນິພ຺ພານໍ, ຕເທເວກໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ສຸຂໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎໍ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ອມຕມຫານິພ຺ພາເນນ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອວເສສສ຺ສປິ ມຫາຊນສ຺ສ ‘‘ທານໍ ເທຖ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຖ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ເທວໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສຸຠທ຺ທາ ເທວີ ຣາຫຸລມາຕາ ອໂຫສິ, ປຣິຓາຍກຣຕນໍ ຣາຫຸໂລ, ເສສປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ມຫາສຸທສ຺ສໂນ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຫາສຸທສ຺ສນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໙໖] ໖. ເຕລປຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ອນວເສສກນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ສຸມ຺ຠຣຏ຺ເຐ ເສທກໍ ນາມ ນິຄມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຊນປທກລ຺ຍາຓິສຸຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ຠຄວາ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປເຕຍ຺ຍ, ສາ ໂຂ ປນສ຺ສ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ປຣມປາສາວິນີ ນຈ຺ເຈ, ປຣມປາສາວິນີ ຄີເຕ. ‘ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ນຈ຺ຈຕິ ຄາຍຕີ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ມຫາຊນກາໂຍ ສນ຺ນິປເຕຍ຺ຍ. ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຊີວິຕຸກາໂມ ອມຣິຕຸກາໂມ ສຸຂກາໂມ ທຸກ຺ຂປຏິກູໂລ. ຕເມນໍ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ອມ຺ໂຠ ປຸຣິສ, ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ເຕລປຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕເຣນ ຈ ມຫາຊນກາຍສ຺ສ ອນ຺ຕເຣນ ຈ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ປຣິຫຣິຕພ຺ໂພ, ປຸຣິໂສ ຈ ຕໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິໂກ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອນຸພນ຺ຘິສ຺ສຕິ ‘ຍຕ຺ເຖວ ນໍ ໂຖກມ຺ປິ ຉຑ຺ເຑສ຺ສສິ, ຕຕ຺ເຖວ ເຕ ສີສໍ ປາເຕສ຺ສາມີ’’’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ອປິ ນຸ ໂສ ປຸຣິໂສ ອມຸໍ ເຕລປຕ຺ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາ ປມາທໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຕາ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິຎ຺ຎາປນາຍ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ‘ສມຕິຕ຺ຕິໂກ ເຕລປຕ຺ໂຕ’ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາຍຄຕາເຍຕໍ ສຕິຍາ ອຘິວຈນໍ. ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ກາຍຄຕາ ໂນ ສຕິ ຠາວິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ ສຸສມາຣທ຺ຘາ’ຕິ ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໖) –

ອິທໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິສຸຕ຺ຕໍ ສາຕ຺ຖໍ ສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ຊນປທກລ຺ຍາຓີຕິ ຊນປທມ຺ຫິ ກລ຺ຍາຓີ ອຸຕ຺ຕມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ. ສາ ຫິ ຍສ຺ມາ ນາຕິທີຆາ, ນາຕິຣສ຺ສາ, ນາຕິກິສາ, ນາຕິຖູລາ, ນາຕິກາຬາ, ນາຈ຺ໂຈທາຕາ, ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສກວຓ຺ຓໍ, ອປຕ຺ຕາ ທິພ຺ພວຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ມາ ຉສຣີຣໂທສຣຫິຕາ. ຉວິກລ຺ຍາຓໍ, ມໍສກລ຺ຍາຓໍ, ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓໍ, ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓໍ, ວໂຍກລ຺ຍາຓນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປນ ປຎ຺ຈຫິ ກລ຺ຍາເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຎ຺ຈກລ຺ຍາຓສມນ຺ນາຄຕາ ນາມ. ຕສ຺ສາ ຫິ ອາຄນ຺ຕຸໂກຠາສກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ສຣີໂຣຠາເສເນວ ທ຺ວາທສຫຕ຺ເຖ ຐາເນ ອາໂລກໍ ກໂຣຕິ, ປິຍງ຺ຄຸສາມາ ວາ ໂຫຕິ ສຸວຓ຺ຓສາມາ ວາ. ອຍມສ຺ສາ ຉວິກລ຺ຍາຓຕາ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ປນສ຺ສາ ຫຕ຺ຖປາທາ ມຸຂປຣິໂຍສານຎ຺ຈ ລາຂາຣສປຣິກມ຺ມກຕໍ ວິຍ ຣຕ຺ຕປວາຬຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ ໂຫຕິ. ອຍມສ຺ສາ ມໍສກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິ ນຂປຕ຺ຕານິ ມໍສໂຕ ອມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ລາຂາຣສປູຣິຕານິ ວິຍ, ມຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣຘາຣາສທິສານິ. ອຍມສ຺ສາ ນ຺ຫາຣຸກລ຺ຍາຓຕາ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ທນ຺ຕາ ສຸຜຸສິຕາ ສຸໂຘຕວຊິຣປນ຺ຕິ ວິຍ ຂາຍນ຺ຕິ. ອຍມສ຺ສາ ອຏ຺ຐິກລ຺ຍາຓຕາ. ວີສຕິວສ຺ສສຕິກາປິ ປນ ສມານາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ວິຍ ໂຫຕິ ນິພ຺ພລິປລິຕາ. ອຍມສ຺ສາ ວໂຍກລ຺ຍາຓຕາ.

ປຣມປາສາວິນີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປສວນໍ ປສໂວ, ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປສໂວ ເອວ ປາສາໂວ, ປຣໂມ ປາສາໂວ ປຣມປາສາໂວ, ໂສ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ປຣມປາສາວິນີ. ນຈ຺ເຈ ຈ ຄີເຕ ຈ ອຸຕ຺ຕມປ຺ປວຕ຺ຕິ ເສຏ຺ຐກິຣິຍາ. ອຸຕ຺ຕມເມວ ນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈຕິ, ຄີຕຎ຺ຈ ຄາຍຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຕິ ນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຸຈິຍາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ອເຖວໍ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ນຈ຺ຈມານາຍ ‘‘ສາຘຸ ສາຘູ’’ຕິ ສາຘຸກາເຣສຸ ອງ຺ຄຸລິໂຜຏເນສຸ ເຈລຸກ຺ເຂເປສຸ ຈ ປວຕ຺ຕມາເນສຸ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ພນ຺ຘນາຄາຣໂຕ ເອກໍ ໂຈຣປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິຄຬານິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ສຸປຣິປຸຓ຺ຓໍ ເຕລປຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ທຬ຺ຫໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເອກໍ ອສິຫຕ຺ຖໍ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ເອຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ສມຊ຺ຊຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉ. ຍຕ຺ເຖວ ເຈສ ປມາທໍ ອາຄມ຺ມ ເອກມ຺ປິ ເຕລພິນ຺ທຸໍ ຉຑ຺ເຑຕິ, ຕຕ຺ເຖວສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ອສິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ຕຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ເນສິ. ໂສ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ຊີວິຕຸກາມຕາຍ ປມາທວເສນ ຕໍ ອມນສິກຣິຕ຺ວາ ສກິມ຺ປິ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ຕໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ນ ໂອໂລເກສິ. ເອວໍ ຠູຕປຸພ຺ພເມເວຕໍ ວຕ຺ຖຸ, ສຸຕ຺ເຕ ປນ ປຣິກປ຺ປວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸປມາ ໂຂ ມ຺ຍາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ເຕລປຕ຺ຕສ຺ສ ຕາວ ກາຍຄຕາສຕິຍາ ໂອປມ຺ມສໍສນ຺ທນໍ ກຕເມວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຣາຊາ ວິຍ ກມ຺ມໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ອສິ ວິຍ ກິເລສາ, ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຸຣິໂສ ວິຍ ມາໂຣ, ເຕລປຕ຺ຕຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ ວິຍ ກາຍຄຕາສຕິຠາວໂກ ວິປສ຺ສກໂຍຄາວຈໂຣ. ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ກາຍຄຕາສຕິໍ ຠາເວຕຸກາເມນ ຠິກ຺ຂຸນາ ເຕລປຕ຺ຕຫຕ຺ເຖນ ເຕນ ປຸຣິເສນ ວິຍ ສຕິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ກາຍຄຕາສຕິ ຠາເວຕພ຺ພາ’’ຕິ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ຠິກ຺ຂູ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຕນ ປຸຣິເສນ ກຕໍ ຕຖາຣູປິໍ ຊນປທກລ຺ຍາຓິໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເຕລປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕນ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ສຸກຣເມເວຕໍ. ກສ຺ມາ? ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິເກນ ປຸຣິເສນ ສນ຺ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນີຍມານຕາຍ. ຍໍ ປນ ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາ ອປ຺ປມາເທນ ສຕິໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ທິພ຺ພຣູປມ຺ປິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ເອຕໍ ທຸກ຺ກຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕສຕສ຺ສ ສພ຺ພກນິຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປາປຸຓິ. ຕທາ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມມ ພຫູ ຠາຕໂຣ, ລຈ຺ຉາມິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກຸລສນ຺ຕກໍ ຣຊ຺ຊໍ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ທຸຕິຍທິວເສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘສຸ ອາຄເຕສຸ ຘມກຣຓໍ ອາທາຍ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ເຕສໍ ອນ຺ຕຣຂຊ຺ຊກໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕມຕ຺ຖໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ເຕ ອໂວຈຸໍ – ກຸມາຣ, ນ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອິໂຕ ປນ ວີສໂຍຊນສຕມຕ຺ຖເກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລານຄຣໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣຊ຺ຊໍ ລຈ຺ຉສິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປນ ມຫາວຕ຺ຕນິອຏວິຍໍ ປຣິປນ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຏວິໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຊນສຕິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ, ອຸຊຸກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາສ ໂຍຊນານິ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ຫິ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາໂຣ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຄາເມ ຈ ສາລາໂຍ ຈ ມາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກວິຈິຕ຺ຕວິຕານໍ ມຫາຣຫເສຍ຺ຍໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນານາວິຣາຄປຏສາຓິໂຍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທິພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສາລາສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ປຸຣິເສ ມຘຸຣາຫິ ວາຈາຫິ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ກິລນ຺ຕຣູປາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຖ, ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ອາສນານິ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປລີລາວິລາເສຫິ ປໂລເຠຕ຺ວາ ກິເລສວສິເກ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ກເຕ ຕຕ຺ເຖວ ເນ ໂລຫິເຕນ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕນ ຂາທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປນ຺ຕິ. ຣູປໂຄຈຣໍ ສຕ຺ຕໍ ຣູເປເນວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສທ຺ທໂຄຈຣໍ ມຘຸເຣນ ຄີຕວາທິຕສທ຺ເທນ, ຄນ຺ຘໂຄຈຣໍ ທິພ຺ພຄນ຺ເຘຫິ, ຣສໂຄຈຣໍ ທິພ຺ເພນ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊເນນ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໂຄຈຣໍ ອຸຠໂຕໂລຫິຕກູປຘາເນຫິ ທິພ຺ພສຍເນຫິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສເຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສສິ, ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ຣຊ຺ຊໍ ລຈ຺ຉສີຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ໂຫຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂອວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິໍ ຕາ ໂອໂລເກສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘຫິ ປຣິຕ຺ຕໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕວາລຸກຎ຺ເຈວ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາທາຍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຈ ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິເສ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ປຎ຺ຈ ຊນາ ອາຫໍສຸ ‘‘ມຍມ຺ປິ ອນຸຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນຸຄນ຺ຕຸໍ, ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກິຣ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ຣູປາທິໂຄຈເຣ ມນຸສ຺ເສ ເອວຎ຺ເຈວຎ຺ຈ ຣູປາທີຫິ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ມຫາ ປຣິປນ຺ໂຖ, ອຫໍ ປນ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ເທວ, ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍານິ ຣູປາທີນິ ໂອໂລເກສ຺ສາມ, ມຍມ຺ປິ ຕເຖວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ເຕ ປຎ຺ຈ ຊເນ ອາທາຍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ຍກ຺ຂິນິໂຍ ຄາມາທີນິ ມາເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ເຕສຸ ຣູປໂຄຈໂຣ ປຸຣິໂສ ຕາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຣູປາຣມ຺ມເຓ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ໂຖກໍ ໂອຫີຍິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ໂຠ, ໂຖກໍ ໂອຫີຍສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເທວ, ປາທາ ເມ ຣຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ໂຖກໍ ສາລາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ໂຠ, ເອຕາ ຍກ຺ຂິນິໂຍ, ມາ ໂຂ ປຕ຺ເຖສີ’’ຕິ. ‘‘ຍໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ໂຫຕຸ, ນ ສກ຺ໂກມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສສີ’’ຕິ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາທາຍ ອຄມາສິ. ໂສປິ ຣູປໂຄຈຣໂກ ຕາສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອຊ຺ຌາຈາເຣ ກເຕ ຕໍ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ນານາຕູຣິຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາຍມານາ ນິສີທິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ສທ຺ທໂຄຈຣໂກ ໂອຫີຍິ. ປຸຣິມນເຍເນວ ຕມ຺ປິ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານປ຺ປກາເຣ ຄນ຺ຘກຣຓ຺ຑເກ ປູເຣຕ຺ວາ ອາປຓໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘໂຄຈຣໂກ ໂອຫີຍິ. ຕມ຺ປິ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສານໍ ທິພ຺ພໂຠຊນານໍ ຠາຊນານິ ປູເຣຕ຺ວາ ໂອທນິກາປຓໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ຣສໂຄຈຣໂກ ໂອຫີຍິ. ຕມ຺ປິ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິພ຺ພສຍນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ, ຕຕ຺ຖ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໂຄຈຣໂກ ໂອຫີຍິ. ຕມ຺ປິ ຂາທິໍສຸ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກໂກວ ອໂຫສິ.

ອເຖກາ ຍກ຺ຂິນີ ‘‘ອຕິຂຣມນ຺ໂຕ ວຕາຍໍ, ອຫໍ ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາວ ນິວຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຄມາສິ. ອຏວິຍາ ປຣຠາເຄ ວນກມ຺ມິກາທໂຍ ຍກ຺ຂິນິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ໂກມາຣສາມິໂກ ເມ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອຍໍ ເອວໍ ສຸກຸມາລາ ປຸປ຺ຜທາມສທິສາ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ກຸມາຣິກາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຠວນ຺ຕໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ, ກສ຺ມາ ເອຕໍ ອກິລເມຕ຺ວາ ອາທາຍ ນ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ເນສາ, ອຍ຺ຍາ, ມຍ຺ຫໍ ປຊາປຕິ, ຍກ຺ຂິນີ ເອສາ, ເອຕາຍ ເມ ປຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສາ ຂາທິຕາ’’ຕິ. ‘‘ອຍ຺ຍາ, ປຸຣິສາ ນາມ ກຸທ຺ຘກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຊາປຕິໂຍ ຍກ຺ຂິນິໂຍປິ ກໂຣນ຺ຕິ ເປຕິນິໂຍປີ’’ຕິ. ສາ ຄຈ຺ຉມານາ ຄພ຺ຠິນິວຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ສກິໍ ວິຊາຕວຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ອງ຺ເກນ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ, ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕເຖວ ວຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໍ ປາປຸຓິ. ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ອນ຺ຕຣຘາເປຕ຺ວາ ເອກິກາວ ອນຸພນ຺ຘິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ນິສີທິ. ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຕເຊນ ປວິສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທິພ຺ພຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ສາລາທ຺ວາເຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕກ຺ກສິລຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມິສ຺ສາ ສສ຺ສາມິກອສ຺ສາມິກຠາວໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ມນຸສ຺ສໍ ເປເສສິ. ໂສ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສາມິກາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ, ອຍ຺ຍ, ອຍໍ ເມ ສາລາຍ ນິສິນ຺ໂນ ສາມິໂກ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ເນສາ ມຍ຺ຫໍ ປຊາປຕິ, ຍກ຺ຂິນີ ເອສາ, ເອຕາຍ ເມ ປຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສາ ຂາທິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສາປິ ‘‘ປຸຣິສາ ນາມ ອຍ຺ຍາ ກຸທ຺ຘກາເລ ຍໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ວຈນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ອສ຺ສາມິກຠຓ຺ຑໍ ນາມ ຣາຊສນ຺ຕກໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ຍກ຺ຂິນິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອກຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຕໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ໂສ ນ຺ຫາຕວິລິຕ຺ໂຕ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສິຣີສຍນໍ ອຠິຣຸຫິ. ສາປິ ຍກ຺ຂິນີ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກປ຺ປນກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ສິຣິສຍເນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຣຕິວເສນ ສຸຂໍ ສມປ຺ປິຕສ຺ສ ນິປນ຺ນກາເລ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປໂຣທິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ຠທ຺ເທ, ໂຣທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ເທວ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ອານີຕາ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ເຄເຫ ພຫູ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ອຫໍ ສປຕ຺ຕີນໍ ອນ຺ຕເຣ ວສມານາ ກຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ‘ໂກ ຕຸຍ຺ຫໍ ມາຕຣໍ ວາ ປິຕຣໍ ວາ ໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ຊາຕິໍ ວາ ຊານາຕິ, ຕ຺ວໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ທິສ຺ວາ ອານີຕາ ນາມາ’ຕິ ສີເສ ຄເຫຕ຺ວາ ນິປ຺ປີຬິຍມານາ ວິຍ ມງ຺ກຸ ຠວິສ຺ສາມິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສກລຣຊ຺ເຊ ອິສ຺ສຣິຍຎ຺ຈ ອາຓຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ທເທຍ຺ຍາຖ, ໂກຈິ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂກເປຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍ຺ຫໍ ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ນ ກິຎ຺ຈິ ໂຫນ຺ຕິ, ນາຫໍ ເອເຕສໍ ສາມິໂກ. ເຍ ປນ ຣາຊາຓໍ ໂກເປຕ຺ວາ ອກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສຎ຺ເຎວາຫໍ ສາມິໂກ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ນ ສກ຺ກາ ຕຸຍ຺ຫໍ ສກລຣຏ຺ເຐ ວາ ນຄເຣ ວາ ອິສ຺ສຣິຍຎ຺ຈ ອາຓຎ຺ຈ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ສເຈ ຣຏ຺ເຐ ວາ ນຄເຣ ວາ ອາຓໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຖ, ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນການໍ ອຸປຣິ ມມ ວສໍ ວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ອາຓໍ ເທຖາ’’ຕິ. ຣາຊາ ທິພ຺ພໂຜຏ຺ຐພ຺ເພນ ພທ຺ໂຘ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠທ຺ເທ, ອນ຺ໂຕວຬຎ຺ຊນເກສຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ອາຓໍ ທມ຺ມິ, ຕ຺ວໍ ເອເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ຕາເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກນ຺ຕກາເລ ຍກ຺ຂນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍກ຺ເຂ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ຣາຊານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມຕ຺ຕໍ ເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ນ຺ຫາຣຸຈມ຺ມມໍສໂລຫິຕໍ ຂາທິ, ອວເສສາ ຍກ຺ຂາ ມຫາທ຺ວາຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ກຸກ຺ກຸຏກຸກ຺ກຸເຣ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຂາທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິມຕ຺ຕເສເສ ອກໍສຸ.

ປຸນທິວເສ ທ຺ວາຣໍ ຍຖາປິຫິຕເມວ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ສາ ຜຣສູຫິ ກວາຏານິ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ນິເວສນໍ ອຏ຺ຐິກປຣິກິຓ຺ຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ວຕ ໂສ ປຸຣິໂສ ອາຫ ‘ນາຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຊາປຕິ, ຍກ຺ຂິນີ ເອສາ’ຕິ. ຣາຊາ ປນ ກິຎ຺ຈິ ອຊານິຕ຺ວາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອກາສິ, ສາ ຍກ຺ເຂ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຊນໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຄຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ທິວສໍ ຕສ຺ສາເຍວ ສາລາຍໍ ປຣິຕ຺ຕວາລຸກໍ ສີເສ ກຕ຺ວາ ປຣິຕ຺ຕສຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ມນຸສ຺ສາ ສກລຣາຊນິເວສນໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜທາມານິ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ຘູມໍ ທຕ຺ວາ ນວມາລາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສມ຺ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ໂຍ ປຸຣິໂສ ທິພ຺ພຣູປໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ຍກ຺ຂິນິໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອໂລກນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ອກາສິ, ໂສ ອຕິວິຍ ອຸຬາຣສຕ຺ໂຕ ຘິຕິມາ ຎາຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕາທິເສ ປຸຣິເສ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ເຕ ສພ຺ພຣຏ຺ຐໍ ສຸຂິຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ຣາຊານໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ອຖ ສພ຺ເພ ອມຈ຺ຈາ ຈ ນາຄຣາ ຈ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຖາ’’ຕິ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ຣຕນຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຠິສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລຣາຊານໍ ອກໍສຸ. ໂສ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ອນວເສສກໍ, ເຕລປຕ຺ຕໍ ຍຖາ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ;

ເອວໍ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂ, ປຕ຺ຖຍາໂນ ທິສໍ ອຄຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມຕິຕ຺ຕິກນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕມຸຂວຏ຺ຏິເລຂໍ ປາເປຕ຺ວາ ສມຠຣິຕໍ. ອນວເສສກນ຺ຕິ ອນວສິຎ຺ຈນກໍ ອປຣິສ຺ສາວນກໍ ກຕ຺ວາ. ເຕລປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລເຕລປຕ຺ຕໍ. ປຣິຫເຣຍ຺ຍາຕິ ຫເຣຍ຺ຍ, ອາທາຍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວໍ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂຕິ ຕໍ ເຕລຠຣິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍຄຕາສຕິຍາ ໂຄຈເຣ ເຈວ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສຕິຍາ ຈາຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ອນ຺ຕເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຍຖາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາ ໂຄຈເຣ ນ ວິກ຺ຂິປຕິ, ຕຖາ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຍຄາວຈໂຣ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ ໂຄເປຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ເອຕສ຺ສ ຫິ –

‘‘ທຸນ຺ນິຄ຺ຄຫສ຺ສ ລຫຸໂນ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂນ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ທມໂຖ ສາຘຸ, ຈິຕ຺ຕໍ ທນ຺ຕໍ ສຸຂາວຫ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໕);

ຕສ຺ມາ –

‘‘ສຸທຸທ຺ທສໍ ສຸນິປຸຓໍ, ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິນໍ;

ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຖ ເມຘາວີ, ຈິຕ຺ຕໍ ຄຸຕ຺ຕໍ ສຸຂາວຫໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໖);

ອິທຎ຺ຫິ –

‘‘ທູຣງ຺ຄມໍ ເອກຈຣໍ, ອສຣີຣໍ ຄຸຫາສຍໍ;

ເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສໍຍເມສ຺ສນ຺ຕິ, ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ມາຣພນ຺ຘນາ’’. (ຘ. ປ. ໓໗);

ອິຕຣສ຺ສ ປນ –

‘‘ອນວຏ຺ຐິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ສທ຺ຘມ຺ມໍ ອວິຊານໂຕ;

ປຣິປ຺ລວປສາທສ຺ສ, ປຎ຺ຎາ ນ ປຣິປູຣຕິ’’. (ຘ. ປ. ໓໘);

ຖິຣກມ຺ມຏ຺ຐານສຫາຍສ຺ສ ປນ –

‘‘ອນວສ຺ສຸຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ອນນ຺ວາຫຕເຈຕໂສ;

ປຸຎ຺ຎປາປປຫີນສ຺ສ, ນຕ຺ຖິ ຊາຄຣໂຕ ຠຍໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໙);

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ –

‘‘ຜນ຺ທນໍ ຈປລໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ທູຣກ຺ຂໍ ທຸນ຺ນິວາຣຍໍ;

ອຸຊຸໍ ກໂຣຕິ ເມຘາວີ, ອຸສຸກາໂຣວ ເຕຊນໍ’’. (ຘ. ປ. ໓໓);

ເອວໍ ອຸຊຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂ.

ປຕ຺ຖຍາໂນ ທິສໍ ອຄຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກາຍຄຕາສຕິກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກມ຺ມໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອຄຕປຸພ຺ພໍ ທິສໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ປິເຫນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ສກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ປເນສາ ທິສາ ນາມ? –

‘‘ມາຕາປິຕາ ທິສາ ປຸພ຺ພາ, ອາຈຣິຍາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ;

ປຸຕ຺ຕທາຣາ ທິສາ ປຈ຺ຉາ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ.

‘‘ທາສກມ຺ມກຣາ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸທ຺ຘໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອຕາ ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ອລມຕ຺ໂຕ ກຸເລ ຄິຫີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໓) –

ເອຕ຺ຖ ຕາວ ປຸຕ຺ຕທາຣາທໂຍ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ທິສາ ຈຕສ຺ໂສ ວິທິສາ ຈຕສ຺ໂສ, ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ທສ ທິສາ ອິມາໂຍ;

ກຕມໍ ທິສໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາຄຣາຊາ, ຍມທ຺ທສາ ສຸປິເນ ຉພ຺ພິສາຓ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑໖.໑໐໔) –

ເອຕ຺ຖ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາ ທິສາວ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

‘‘ອຄາຣິໂນ ອນ຺ນທປານວຕ຺ຖທາ, ອວ຺ຫາຍິກາ ຕມ຺ປິ ທິສໍ ວທນ຺ຕິ;

ເອສາ ທິສາ ປຣມາ ເສຕເກຕຸ, ຍໍ ປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂີ ສຸຂິໂນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໖.໙) –

ເອຕ຺ຖ ປນ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຘາປິ ຕເທວ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ‘‘ຂຍໍ ວິຣາຄ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ ທິສ຺ສຕິ ອປທິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ທິສາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນມຕຄ຺ເຄ ປນ ສໍສາເຣ ເກນຈິ ພາລປຸຖຸຊ຺ຊເນນ ສຸປິເນນປິ ອຄຕປຸພ຺ພຕາຍ ອຄຕປຸພ຺ພາ ທິສາ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ ກາຍຄຕາສຕິຍາ ໂຍໂຄ ກຣຓີໂຍຕິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ນິພ຺ພາເນນ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ອໂຫສິ, ຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເຕລປຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໙໗] ໗. ນາມສິທ຺ຘິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຊີວກຎ຺ຈ ມຕໍ ທິສ຺ວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ນາມສິທ຺ຘິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນາເມນ ປາປໂກ ນາມ. ໂສ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘‘ເອຫາວຸໂສ, ປາປກ, ຕິຏ຺ຐາວຸໂສ, ປາປກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ໂລເກ ປາປກໍ ນາມ ລາມກໍ ກາຬກຓ຺ຓິຠູຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອຎ຺ຎໍ ມງ຺ຄລປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ນາມໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ອວມງ຺ຄລໍ, ອຎ຺ຎໍ ເມ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ເຕ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ນາມໍ ນາມ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ນາເມນ ກາຈິ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕໂນ ນາເມເນວ ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ໂຫຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິເຍວ. ຕສ຺ສາຍໍ ນາມສິທ຺ຘິກຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ອເຖກທິວສໍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ນາມສິທ຺ຘິໂກ ມງ຺ຄລໍ ນາມໍ ອາຫຣາເປຕີ’’ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ນາມສິທ຺ຘິໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ຕສ຺ເສໂກ ມາຓໂວ ປາປໂກ ນາມ ນາເມນ. ໂສ ‘‘ເອຫິ, ປາປກ, ຍາຫິ, ປາປກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ອວມງ຺ຄລໍ, ອຎ຺ຎໍ ນາມໍ ອາຫຣາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ອາຈຣິຍໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍ຺ຫໍ ນາມໍ ອວມງ຺ຄລໍ, ອຎ຺ຎໍ ເມ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ອໂວຈ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕາຕ, ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິຣຸຈິຕໍ ເອກໍ ມງ຺ຄລນາມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫິ, ອາຄຕສ຺ສ ເຕ ນາມໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ນາມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປາເຖຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄາເມນ ຄາມໍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ເຈໂກ ປຸຣິໂສ ກາລກໂຕ ຊີວໂກ ນາມ ນາເມນ. ໂສ ຕໍ ຎາຕິຊເນນ ອາຬາຫນໍ ນີຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາມໂກ ເອສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊີວໂກ ນາເມໂສ’’ຕິ. ‘‘ຊີວໂກປິ ມຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ຊີວໂກປິ ມຣຕິ, ອຊີວໂກປິ ມຣຕິ, ນາມໍ ນາມ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ຕ຺ວໍ ພາໂລ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ນາເມ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປາວິສິ.

ອເຖກໍ ທາສິໍ ຠຕິໍ ອທທມານໍ ສາມິກາ ທ຺ວາເຣ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸຍາ ປຫຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ຈ ‘‘ຘນປາລີ’’ຕິ ນາມໍ ໂຫຕິ. ໂສ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ໂປຖິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອິມໍ ໂປເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຠຕິໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນສ຺ສາ ນາມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຘນປາລີ ນາມາ’’ຕິ. ນາເມນ ຘນປາລີ ສມານາປິ ຠຕິມຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ຘນປາລິໂຍປິ ອຘນປາລິໂຍປິ ທຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ນາມໍ ນາມ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ຕ຺ວໍ ພາໂລ ມຎ຺ເຎຕິ. ໂສ ນາເມ ມຊ຺ຌຕ຺ຕຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ກິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ ນາມ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ປນ຺ຖໂກ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ປນ຺ຖໂກປິ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ປນ຺ຖໂກປິ ອປນ຺ຖໂກປິ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ນາມໍ ນາມ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ຕ຺ວໍ ປນ ພາໂລ ມຎ຺ເຎຕິ’’. ໂສ ນາເມ ອຕິມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຕາຕ, ນາມໍ ໂຣເຈຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາຈຣິຍ, ຊີວກາປິ ນາມ ມຣນ຺ຕິ ອຊີວກາປິ, ຘນປາລິໂຍປິ ທຸຄ຺ຄຕາ ໂຫນ຺ຕິ ອຘນປາລິໂຍປິ, ປນ຺ຖກາປິ ມຄ຺ຄມູຬ຺ຫາ ໂຫນ຺ຕິ ອປນ຺ຖກາປິ, ນາມໍ ນາມ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ, ນາເມນ ສິທ຺ຘິ ນຕ຺ຖິ, ກມ຺ເມເນວ ສິທ຺ຘິ. ອລໍ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ນາເມນ, ຕເທວ ເມ ນາມໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕນ ທິຏ຺ຐຎ຺ຈ ກຕຎ຺ຈ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໗. ‘‘ຊີວກຎ຺ຈ ມຕໍ ທິສ຺ວາ, ຘນປາລິຎ຺ຈ ທຸຄ຺ຄຕໍ;

ປນ຺ຖກຎ຺ຈ ວເນ ມູຬ຺ຫໍ, ປາປໂກ ປຸນຣາຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸນຣາຄໂຕຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ກາຣຓານິ ທິສ຺ວາ ປຸນ ອາຄໂຕ, ຣ-ກາໂຣ ສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ນາມສິທ຺ຘິໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ນາມສິທ຺ຘິໂກ ອິທານິປິ ນາມສິທ຺ຘິໂກເຍວ, ອາຈຣິຍປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ອາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ນາມສິທ຺ຘິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໙໘] ໘. ກູຏວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສາຘຸ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ກູຏວາຓິຊໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ທ຺ເວ ຊນາ ເອກໂຕ ວຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕາ ຠຓ຺ຑໍ ສກເຏນາທາຍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລທ຺ຘລາຠາ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ເຕສຸ ກູຏວາຓິໂຊ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພຫູ ທິວເສ ທຸພ຺ໂຠຊເນນ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ກິລນ຺ໂຕ, ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ຆເຣ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ຍາວທຕ຺ຖໍ ສຸໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຊີຣເກນ ມຣິສ຺ສຕິ. ອຖາຫໍ ອິມໍ ຠຓ຺ຑໍ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຕສ຺ສ ທາຣການໍ ທສ຺ສາມິ, ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ອຕ຺ຕນາ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠາເຊສ຺ສາມ, ສ຺ເວ ຠາເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ ຠຓ຺ຑໍ ຠາເຊຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ອກາມກໍ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ຠາຊາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ອຕິປປຎ຺ໂຈ ເຕ ກໂຕ, ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຈິເຣນ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ ໂສ, ອຸປາສກ, ອິທາເນວ ກູຏວາຓິໂຊ, ປຸພ຺ເພປິ ກູຏວາຓິໂຊເຍວ. ອິທານິ ປນ ຕໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິເຕປິ ວຎ຺ເຈຕຸໍ ອຸສ຺ສຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຈສ຺ສ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ວາຓິເຊນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ‘‘ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ ນາມໍ ອໂຫສິ. ເຕ ພາຣາຓສິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວຓິຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ລທ຺ຘລາຠາ ປຸນ ພາຣາຓສິໍ ອາຄມິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຠຓ຺ຑຠາຊນກາເລ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ ອາຫ ‘‘ມຍາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ລທ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ປຓ຺ຑິໂຕ, ອຫໍ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ. ປຓ຺ຑິໂຕ ເອກໍ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕິ, ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ ທ຺ເວ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ອມ຺ຫາກໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຓ຺ຑມູລກມ຺ປິ ໂຄຓາທໂຍປິ ສມສມາເຍວ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫສີ’’ຕິ. ‘‘ອຕິປຓ຺ຑິຕຠາເວນາ’’ຕິ. ເອວໍ ເຕ ກຖໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ກລຫໍ ອກໍສຸ.

ຕໂຕ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ອຕ຺ເຖໂກ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຣໍ ເອກສ຺ມິໍ ສຸສິຣຣຸກ຺ເຂ ປເວເສຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ເຫສຸ ອາຄເຕສຸ ‘ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ລທ຺ຘຸໍ ອຣຫຕີ’ຕິ ວເທຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ມຍ຺ຫໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ໂກຏ຺ຐາສານໍ ຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ອຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ວາ ເອສາ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຊານາຕິ, ເອຫິ, ຕໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ເຍ ຣຸກ຺ຂເທວເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຏ຺ຏໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ສຣໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ກເຖຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຍ຺ເຍ, ອຍໍ ປຓ຺ຑິໂຕ, ອຫໍ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ. ອມ຺ເຫຫິ ເອກໂຕ ໂວຫາໂຣ ກໂຕ, ຕຕ຺ຖ ເກນ ກິໍ ລທ຺ຘພ຺ພນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິເຕນ ເອໂກ ໂກຏ຺ຐາໂສ, ອຕິປຓ຺ຑິເຕນ ປນ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ລທ຺ຘພ຺ພາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຏ຺ຏໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເທວຕາຠາວໍ ວາ ອເທວຕາຠາວໍ ວາ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປລາລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຸສິຣໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທາສິ, ອຕິປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ປິຕາ ຊາລາຍ ຜຸຏ຺ຐກາເລ ອຑ຺ຒຊ຺ຌາເມນ ສຣີເຣນ ອຸປຣິ ອາຣຸຍ຺ຫ ສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອລມ຺ພນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໘. ‘‘ສາຘຸ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ, ນ ຕ຺ເວວ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ;

ອຕິປຓ຺ຑິເຕນ ປຸຕ຺ເຕນ, ມນມ຺ຫິ ອຸປກູຬິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາຘຸ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຓ຺ຑິຈ຺ເຈນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ກາຣຓາກາຣຓຎ຺ຎູ ປຸຄ຺ຄໂລ ສາຘຸ ໂສຠໂນ. ອຕິປຓ຺ຑິໂຕຕິ ນາມມຕ຺ເຕນ ອຕິປຓ຺ຑິໂຕ ກູຏປຸຣິໂສ ນ ຕ຺ເວວ ວຣໍ. ມນມ຺ຫິ ອຸປກູຬິໂຕຕິ ໂຖເກນມ຺ຫິ ຌາໂມ, ອຑ຺ຒຊ຺ຌາມໂກວ ມຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕ ອຸໂຠປິ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຎ຺ເຎວ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພປິ ເອສ ກູຏວາຓິໂຊເຍວາ’’ຕິ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກູຏວາຓິໂຊ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນປິ ກູຏວາຓິໂຊເຍວ, ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ກູຏວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໙໙] ໙. ປໂຣສຫສ຺ສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມາຄຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນປຸຈ຺ຉາປຎ຺ຈກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ສຣຠຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໓.໑໓໔ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ທສພເລນ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ກຖິຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ວິຕ຺ຖາເຣນ ພ຺ຍາກາສີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຸຓໍ ກຖຍມານາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອິທາເນວ ມຍາ ສໍຂິຕ຺ເຕນ ຠາສິຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ພ຺ຍາກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ພ຺ຍາກາສິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ເຕ ວິຫາສິ. ປຣິວາໂຣປິສ຺ສ ປຎ຺ຈ ຕາປສສຕານິ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ວສ຺ສາຣຕ຺ຕສມເຍ ອຸປຑ຺ຒໍ ອິສິຄຓໍ ອາທາຍ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ມນຸສ຺ສປຖໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາສມໂຍ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ‘‘ອາຈຣິຍ, ກຕໂຣ ໂວ ຄຸໂຓ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຠສ຺ສຣພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕາ ຫິ ອຣູປສມາປຕ຺ຕິລາຠິໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ ອຠພ຺ພຏ຺ຐານຕ຺ຕາ ອາຣຸປ຺ເປ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອນ຺ເຕວາສິກາ ‘‘ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຘິຄໂມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຬາຫເນ ສກ຺ກາຣໍ ນ ກຣິໍສຸ.

ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກາລກໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອປິ ອາຈຣິຍໍ ອຘິຄມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ປຸຈ຺ຉິມ຺ຫາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກເຖສີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ກິຎ຺ຈີຕິ ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖສ຺ສ ອມ຺ເຫຫິ ສກ຺ກາໂຣ ນ ກໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນຕ຺ຖໍ ນ ຊານາຖ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕສ຺ມິໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕປິ ນ ສທ຺ທຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອນ຺ຘພາລາ ມມ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ວຈນໍ ນ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ. ອິມໍ ເຕສໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສມປທມຕ຺ຖເກ ມຫນ຺ເຕນານຸຠາເວນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ປຎ຺ຎານຸຠາວໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໙. ‘‘ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປິ ສມາຄຕານໍ, ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາ;

ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎ, ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປໂຣສຫສ຺ສມ຺ປີຕິ ອຕິເຣກສຫສ຺ສມ຺ປິ. ສມາຄຕານນ຺ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠາສິຕສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕານໍ ພາລານໍ. ກນ຺ເທຍ຺ຍຸໍ ເຕ ວສ຺ສສຕໍ ອປຎ຺ຎາຕິ ເຕ ເອວໍ ສມາຄຕາ ອປຎ຺ຎາ ອິເມ ພາລຕາປສາ ວິຍ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂຣເທຍ຺ຍຸໍ ປຣິເທເວຍ຺ຍຸໍ, ໂຣທມານາປິ ປນ ອຕ຺ຖໍ ວາ ກາຣຓໍ ວາ ເນວ ຊາເນຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ເອໂກວ ເສຍ຺ໂຍ ປຸຣິໂສ ສປຎ຺ໂຎຕິ ເອວຣູປານໍ ພາລານໍ ປໂຣສຫສ຺ສໂຕປິ ເອໂກ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສວ ເສຍ຺ໂຍ ວຣຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກີທິໂສ ສປຎ຺ໂຎຕິ? ໂຍ ຠາສິຕສ຺ສ ວິຊານາຕິ ອຕ຺ຖໍ ອຍໍ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ວິຍາຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອາກາເສ ຐິໂຕວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕາປສຄຓໍ ພຸຊ຺ຌາເປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ. ເຕປິ ຕາປສາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍຓາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ປໂຣສຫສ຺ສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ນວມາ.

[໑໐໐] ໑໐. ອສາຕຣູປຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອສາຕໍ ສາຕຣູເປນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ກຸຓ຺ຑິຍນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຸຓ຺ຑຘານວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກລິຍຣາຊຘີຕຣໍ ສຸປ຺ປວາສໍ ອຸປາສິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາ ຫິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ອໂຫສິ, ອຘິມຕ຺ຕາ ເວທນາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ສາ ເອວໍ ອຘິມຕ຺ຕເວທນາຠິຠູຕາປິ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ, ໂຍ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ. ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ວຕ ຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ, ໂຍ ເອວຣູປສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປຫານາຍ ປຏິປນ຺ໂນ. ສຸສຸຂໍ ວຕ ນິພ຺ພານໍ, ຍຕ຺ເຖວ ຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໘) ອິເມຫິ ຕີຫິ ວິຕກ຺ເກຫິ ອຘິວາເສສິ. ສາ ສາມິກໍ ປກ຺ໂກເສຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປວຕ຺ຕິໍ ວນ຺ທນສາສນຎ຺ຈ ອາໂຣເຈຕຸໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ. ສຕ຺ຖາ ວນ຺ທນສາສນໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ສຸຂິນີ ໂຫຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ, ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສຫ ວຈເນເນວ ປນ ຠຄວໂຕ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖສ຺ສາ ສາມິໂກ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ວິຊາຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ, ໂຠ’’ຕິ ອຕິວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ອໂຫສິ.

ສຸປ຺ປວາສາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ທານໍ ທາຕຸກາມາ ປຸນ ນິມນ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ເປເສສິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາເກນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸໂຂ ສງ຺ໂຆ ນິມນ຺ຕິໂຕ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຖາ ສຸປ຺ປວາສາຍ ທານສ຺ສ ໂອກາສທານຕ຺ຖາຍ ເຖຣໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕສ຺ສາ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ. ສຕ຺ຕເມ ປນ ທິວເສ ສຸປ຺ປວາສາ ປຸຕ຺ຕໍ ສີວລິກຸມາຣໍ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ເຈວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆຎ຺ຈ ວນ຺ທາເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ປຏິປາຏິຍາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ນີເຕ ເຖໂຣ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເຕ, ສີວລິ, ຂມນີຍ’’ນ຺ຕິ ປຏິສນ຺ຖາຣມກາສິ. ໂສ ‘‘ກຸໂຕ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສຸຂໍ, ສ຺ວາຫໍ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວສິ’’ນ຺ຕິ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເອວຣູປໍ ກຖໍ ກເຖສິ. ສຸປ຺ປາວາສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຕາຫຊາໂຕ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ອນຸພຸທ຺ເຘນ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອປິ ນຸ ສຸປ຺ປວາເສ ອຎ຺ເຎປິ ເອວຣູເປ ປຸຕ຺ເຕ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ເອວຣູເປ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕ ປຸຕ຺ເຕ ລເຠຍ຺ຍໍ, ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍເມວາຫ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສີວລິກຸມາໂຣປິ ໂຂ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລເຍວ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎວາ ລາຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຖວິໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ເອວຣູໂປ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ປຕ຺ຖິຕປຕ຺ຖໂນ ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິ, ອໂຫ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິໍສຸ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກມ຺ມໍ ອກໍສູ’’ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ສີວລິໂນ ມຫາປຸຎ຺ຎໂຕວ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ນິວາໂສ ຈ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວປ຺ປຕ຺ຕິ ຈ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມມູລກາວ, ສຸປ຺ປວາສາຍປິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອຕ຺ຕນາ ກຕກມ຺ມມູລກເມວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂກສລມຫາຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ພເລນາຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ມາເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອກາສິ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸ ມຣຓກາເລ ນິທ຺ຘມນທ຺ວາເຣນ ປລາຍິຕ຺ວາ ພລໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຍຸທ຺ຘໍ ເທມີ’’ຕິ ປຏິປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ປນ ມາຕາ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຍຸທ຺ເຘນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣໍ ປຣິວາເຣຕຸ, ຕໂຕ ທາຣູທກຠຕ຺ຕປຣິກ຺ຂເຍນ ກິລນ຺ຕມນຸສ຺ສໍ ນຄຣໍ ວິນາວ ຍຸທ຺ເຘນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສສີ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ໂສ ມາຕຸ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິ, ນາຄຣາ ສຎ຺ຈາຣໍ ອລຠມານາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສີສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ອທໍສຸ. ກຸມາໂຣ ປນ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຊີວິຕປຣິໂຍສາເນ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ໂສ ເອຕຣຫິ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສຎ຺ຈາຣໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິຕກມ຺ມນິສ຺ສນ຺ເທນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ໂລຫິຕກຸມ຺ຠິຍໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິ. ຍໍ ປນ ໂສ ປທຸມຸຕ຺ຕຣສ຺ສ ຠຄວໂຕ ປາທມູເລ ‘‘ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ຍຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິພຸທ຺ຘກາເລ ນາຄເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຄຸຬທຘິໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນມກາສິ, ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ສຸປ຺ປວາສາປິ ‘‘ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫ, ຕາຕາ’’ຕິ ເປສິຕຠາເວນ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ກຸຈ຺ຉິນາ ຄພ຺ຠໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາ ຊາຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໐. ‘‘ອສາຕໍ ສາຕຣູເປນ, ປິຍຣູເປນ ອປ຺ປິຍໍ;

ທຸກ຺ຂໍ ສຸຂສ຺ສ ຣູເປນ, ປມຕ຺ຕມຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອສາຕໍ ສາຕຣູເປນາຕິ ອມຘຸຣເມວ ມຘຸຣປຕິຣູປເກນ. ປມຕ຺ຕມຕິວຕ຺ຕຕີຕິ ອສາຕໍ ອປ຺ປິຍໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕໍ ຕິວິຘມ຺ປິ ເອເຕນ ສາຕຣູປາທິນາ ອາກາເຣນ ສຕິວິປ຺ປວາສວເສນ ປມຕ຺ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຕິວຕ຺ຕຕິ ອຠິຠວຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ຠຄວຕາ ຍຎ຺ຈ ເຕ ມາຕາປຸຕ຺ຕາ ອິມິນາ ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓຄພ຺ຠວາສສງ຺ຂາເຕນ ອສາຕາທິນາ ປຸພ຺ເພ ນຄຣຣຸນ຺ຘນສາຕາທິປຕິຣູປເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ, ຍຎ຺ຈ ອິທານິ ສາ ອຸປາສິກາ ປຸນປິ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເອວຣູປໍ ອສາຕໍ ອປ຺ປິຍໍ ທຸກ຺ຂໍ ເປມວຕ຺ຖຸຠູເຕນ ປຸຕ຺ຕສງ຺ຂາເຕນ ສາຕາທິປຕິຣູປເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາ ອວຈ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ຕກຸມາໂຣ ສີວລິ ອໂຫສິ, ມາຕາ ສຸປ຺ປວາສາ, ປິຕາ ປນ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.