໑. ອປຓ຺ຓກວຄ຺ໂຄ

໑. ອປຓ຺ຓກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິມໍ ຕາວ ອປຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ກໍ ປນ ອາຣພ຺ຠ ອຍໍ ກຖາ ສມຸຏ຺ຐິຕາຕິ? ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສຫາຍເກ ປຎ຺ຈສເຕ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ທິວເສ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເສຏ຺ຐິ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍເກ ປຎ຺ຈສເຕ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວເກ ອາທາຍ ພຫຸໍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນຎ຺ເຈວ ສປ຺ປິເຕລມຘຸຜາຓິຕວຕ຺ຖຈ຺ຉາທນານິ ຈ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊານິ ເຈວ ວຕ຺ຖານິ ຈ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຉ ນິສຊ຺ຊາໂທເສ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຕປິ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສາວກາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກໍ ມຸຂໍ, ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມກາຍໍ, ອາເວຬາເວຬາ ຍມກຍມກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິໂຍ ຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ຈ ໂອໂລກຍມານາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ສມີເປເຍວ ນິສີທິໍສຸ.

ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ມໂນສິລາຕເລ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຕຣຸຓສີໂຫ ວິຍ ຄຊ຺ຊນ຺ໂຕ ປາວຸສ຺ສກເມໂຆ ວິຍ ຈ ອາກາສຄງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ຣຕນທາມໍ ຄນ຺ເຖນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ສວນີເຍນ ກມນີເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ນານານຍວິຈິຕ຺ຕໍ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຣຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິເກນ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ, ທານໍ ເທນ຺ຕິ, ສີລໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ອຄມາສິ. ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຕກາເລ ຕໍ ສຣຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມູລຏ຺ຐາເນເຍວ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຠຄວາປິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ມາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຸນ ເຊຕວນເມວ ອຄມາສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ປຸນປິ ເຕ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ເຕປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ຕຖາຄເຕ ຈາຣິກໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ຄຫິຕສຣຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຣຓເມວ ຄເຫຕ຺ວາ ມູເລ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ.

ຠຄວາ ອປຣິມິຕກປ຺ປໂກຏິໂຍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ປວຕ຺ຕິຕວຈີສຸຈຣິຕານຸຠາເວນ ທິພ຺ພຄນ຺ຘຄນ຺ຘິຕໍ ນານາຄນ຺ຘປູຣິຕໍ ຣຕນກຣຓ຺ຑກໍ ວິວຣນ຺ໂຕ ວິຍ ມຸຂປທຸມໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ມຘຸຣສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປາສກາ ຕີຓິ ສຣຓານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຣຓໍ ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ເຕຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕຫິ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປາສກາ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ປຣິຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສີລາທີຫິ ຄຸເຓຫິ ພຸທ຺ເຘນ ສທິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຘິກຕໂຣ’’ຕິ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕ຺ຕາ ອປທາ ວາ ທ຺ວິປທາ ວາ ຈຕຸປ຺ປທາ ວາ ພຫຸປ຺ປທາ ວາ, ຕຖາຄໂຕ ເຕສໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໓໔), ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ວິຕ຺ຕໍ ອິຘ ວາ ຫຸຣໍ ວາ…ເປ… (ຂຸ. ປາ. ໖.໓; ສຸ. ນິ. ໒໒໖) ອຄ຺ຄໂຕ ເວ ປສນ຺ນານ’’ນ຺ຕິອາທີຫິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ສຸຕ຺ເຕຫິ ປກາສິເຕ ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຣຕນຕ຺ຕຍໍ ສຣຓໍ ຄຕາ ອຸປາສກາ ວາ ອຸປາສິກາ ວາ ນິຣຍາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕກາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປາຍນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ເອວຣູປໍ ສຣຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ຕີຓິ ຣຕນານິ ໂມກ຺ຂວເສນ ອຸຕ຺ຕມວເສນ ສຣຓຄຕານໍ ອປາເຍສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ ອຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ອິມານິ ສຸຕ຺ຕານິ ທສ຺ເສຕພ຺ພານິ –

‘‘ເຍ ເກຈິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໒; ສໍ. ນິ. ໑.໓໗);

‘‘ເຍ ເກຈິ ຘມ຺ມໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ເຍ ເກຈິ ສງ຺ຆໍ ສຣຓໍ ຄຕາເສ, ນ ເຕ ຄມິສ຺ສນ຺ຕິ ອປາຍຠູມິໍ;

ປຫາຍ ມານຸສໍ ເທຫໍ, ເທວກາຍໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕິ.

‘‘ພຫຸໍ ເວ ສຣຓໍ ຍນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕານິ ວນານິ ຈ;

ອາຣາມຣຸກ຺ຂເຈຕ຺ຍານິ, ມນຸສ຺ສາ ຠຍຕຊ຺ຊິຕາ.

‘‘ເນຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເນຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເນຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ໂຍ ຈ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ, ສງ຺ຆຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄໂຕ;

ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຎາຍ ປສ຺ສຕິ.

‘‘ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສມຸປ຺ປາທໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ອຕິກ຺ກມໍ;

ອຣິຍຎ຺ຈຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ, ທຸກ຺ຂູປສມຄາມິນໍ.

‘‘ເອຕໍ ໂຂ ສຣຓໍ ເຂມໍ, ເອຕໍ ສຣຓມຸຕ຺ຕມໍ;

ເອຕໍ ສຣຓມາຄມ຺ມ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາ ປມຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໘໘-໑໙໒);

ນ ເກວລຎ຺ຈ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ເອຕ຺ຕກໍເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ອປິຈ ໂຂ ‘‘ອຸປາສກາ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ, ຘມ຺ມານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ, ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ເທຕິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ເທຕິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ເທຕິ, ສກທາຄາມິຜລໍ ເທຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ເທຕິ, ອນາຄາມິຜລໍ ເທຕິ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ເທຕິ, ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ເທຕີ’’ຕິເອວມາທີຫິປິ ນເຍຫິ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ສຣຓໍ ຠິນ຺ທນ຺ເຕຫິ ອຍຸຕ຺ຕໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານາທີນໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິປ຺ປທານໍ ‘‘ເອກຘມ຺ໂມ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ເອກນ຺ຕນິພ຺ພິທາຍ ວິຣາຄາຍ ນິໂຣຘາຍ ອຸປສມາຍ ອຠິຎ຺ຎາຍ ສມ຺ໂພຘາຍ ນິພ຺ພານາຍ ສໍວຕ຺ຕຕິ. ກຕໂມ ເອກຘມ຺ໂມ? ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕີ’’ຕິເອວມາທີຫິ (ອ. ນິ. ໑.໒໙໖) ສຸຕ຺ເຕຫິ ທີເປຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ຠຄວາ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ອຸປາສເກ ໂອວທິຕ຺ວາ ‘‘ອຸປາສກາ ປຸພ຺ເພປິ ມນຸສ຺ສາ ອສຣຓໍ ‘ສຣຓ’ນ຺ຕິ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວິຣທ຺ຘຄ຺ຄາເຫນ ຄເຫຕ຺ວາ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ກນ຺ຕາເຣ ຍກ຺ຂຠກ຺ຂາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາ, ອປຓ຺ຓກຄ຺ຄາຫໍ ປນ ເອກໍສິກຄ຺ຄາຫໍ ອວິຣທ຺ຘຄ຺ຄາຫໍ ຄຫິຕມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກນ຺ຕາເຣ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ອຖ ໂຂ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ສິຣສ຺ມິໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ຕາວ ອິເມສໍ ອຸປາສການໍ ອຸຕ຺ຕມສຣຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕກ຺ກຄ຺ຄຫຓໍ ອມ຺ຫາກໍ ປາກຏໍ, ປຸພ຺ເພ ປນ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິເຕ ກນ຺ຕາເຣ ຕກ຺ກິການໍ ວິນາໂສ, ອປຓ຺ຓກຄ຺ຄາຫໍ ຄຫິຕມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ໂສຕ຺ຖິຠາໂວ ອມ຺ຫາກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກເມວ ປາກໂຏ, ສາຘຸ ວຕ ໂນ ຠຄວາ ອາກາເສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ອຸຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ອິມໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕູ’’ຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ມຍາ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ອປຣິມິຕກາລໍ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂລກສ຺ສ ກງ຺ຂຈ຺ເຉທນຕ຺ຖເມວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ສີຫວສາຍ ສຸວຓ຺ຓນາຬິໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ສຸໂຓຫີ’’ຕິ ເສຏ຺ຐິໂນ ສຕຸປ຺ປາທໍ ຊເນຕ຺ວາ ຫິມຄພ຺ຠໍ ປທາເລຕ຺ວາ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ນີຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິນຄເຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ວຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ກທາຈິ ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອປຣນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ກທາຈິ ອປຣນ຺ຕໂຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕໍ. ພາຣາຓສິຍໍເຍວ ອຎ຺ໂຎປິ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ພາໂລ ອພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອນຸປາຍກຸສໂລ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ມຫຄ຺ຆໍ ຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຄມນສຊ຺ຊານິ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ. ໂສປິ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ປູເຣຕ຺ວາ ຄມນສຊ຺ຊານິ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ມຍາ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄມິສ຺ສຕິ, ສກຏສຫສ຺ເສ ເອກໂຕ ມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມຄ຺ໂຄປິ ນປ຺ປໂຫສ຺ສຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ທາຣຸທກາທີນິປິ, ພລິພທ຺ທານໍ ຕິຓານິປິ ທຸລ຺ລຠານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເຕນ ວາ ມຍາ ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວີຫິປິ ອມ຺ເຫຫິ ເອກໂຕ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ປຸຣໂຕ ຄມິສ຺ສສິ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຉໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍິ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ພຫູ ອານິສໍສາ, ມຄ຺ເຄນ ອຠິນ຺ເນເນວ ຄມິສ຺ສາມິ, ໂຄຓາ ອນາມຏ຺ຐຕິຓໍ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສານໍ ອນາມຏ຺ຐໍ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປສນ຺ນໍ ອຸທກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖາຣຸຈິໍ ອຄ຺ຆໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຫໍ, ສມ຺ມ, ປຸຣໂຕ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປຈ຺ຉໂຕ ຄມເນ ພຫູ ອານິສໍເສ ອທ຺ທສ. ເອວໍ ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ວິສມຏ຺ຐານໍ ສມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຫໍ ເຕຫິ ຄຕມຄ຺ເຄນ ຄມິສ຺ສາມິ, ປຸຣໂຕ ຄເຕຫິ ພລິພທ຺ເທຫິ ປຣິຓຕຖທ຺ຘຕິເຓ ຂາທິເຕ ມມ ໂຄຓາ ປຸນ ອຸຏ຺ຐິຕານິ ມຘຸຣຕິຓານິ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄຫິຕປຓ຺ຓຏ຺ຐານໂຕ ອຸຏ຺ຐິຕໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສູເປຍ຺ຍປຓ຺ຓໍ ມຘຸຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນຸທເກ ຐາເນ ອາວາຏໍ ຂນິຕ຺ວາ ເອເຕ ອຸທກໍ ອຸປ຺ປາເທສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕຫິ ກເຕສຸ ອາວາເຏສຸ ມຍໍ ອຸທກໍ ປິວິສ຺ສາມ, ອຄ຺ຆຏ຺ຐປນໍ ນາມ ມນຸສ຺ສານໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປນສທິສໍ, ອຫໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເຕຫິ ຐປິຕຄ຺ເຆນ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ໂສ ເອຕ຺ຕເກ ອານິສໍເສ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາຘຸ, ສມ຺ມາ’’ຕິ ພາລສຕ຺ຖວາໂຫ ສກຏານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມນຸສ຺ສາວາສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ກນ຺ຕາຣມຸຂໍ ປາປຸຓິ.

ກນ຺ຕາຣໍ ນາມ – ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ, ວາຬກນ຺ຕາຣໍ, ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ, ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ, ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ. ຕຕ຺ຖ ໂຈເຣຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕມຄ຺ໂຄ ໂຈຣກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ສີຫາທີຫິ ອຘິຏ຺ຐິຕມຄ຺ໂຄ ວາຬກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ຍຕ຺ຖ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ວາ ປາຕຸໍ ວາ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ອມນຸສ຺ສາຘິຏ຺ຐິຕໍ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ມູລຂາທນີຍາທິວິຣຫິຕໍ ອປ຺ປຠກ຺ຂກນ຺ຕາຣໍ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປຎ຺ຈວິເຘ ກນ຺ຕາເຣ ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ນິຣຸທກກນ຺ຕາຣຎ຺ເຈວ ອມນຸສ຺ສກນ຺ຕາຣຎ຺ຈ. ຕສ຺ມາ ໂສ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ສກເຏສຸ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ຈາຏິໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູຣາເປຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖສ຺ສ ກນ຺ຕາຣມຊ຺ຌໍ ຄຕກາເລ ກນ຺ຕາເຣ ອຘິວຕ຺ຖຍກ຺ໂຂ ‘‘ອິເມຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ຄຫິຕໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ພເລ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ເນ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສພ຺ພເສຕຕຣຸຓພລິພທ຺ທຍຸຕ຺ຕໍ ມໂນຣມໍ ຍານກໍ ມາເປຕ຺ວາ ຘນຸກລາປຜລກາວຸຘຫຕ຺ເຖຫິ ທສຫິ ທ຺ວາທສຫິ ອມນຸສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ອຸປ຺ປລກຸມຸທານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ອລ຺ລໂກໂສ ອລ຺ລວຕ຺ໂຖ ອິສ຺ສຣປຸຣິໂສ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ຍານເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ກທ຺ທມມກ຺ຂິເຕຫິ ຈກ຺ເກຫິ ປຏິປຖໍ ອຄມາສິ. ປຣິວາຣອມນຸສ຺ສາປິສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຈ ປຈ຺ຉໂຕ ຈ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອລ຺ລເກສາ ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອຸປ຺ປລກຸມຸທມາລາ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກກລາເປ ຄເຫຕ຺ວາ ຠິສມຸຬາລານິ ຂາທນ຺ຕາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ເຈວ ກລເລຫິ ຈ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອຄມໍສຸ. ສຕ຺ຖວາຫາ ຈ ນາມ ຍທາ ຘຸຣວາໂຕ ວາຍຕິ, ຕທາ ຍານເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາກປຣິວຸຕາ ຣຊໍ ປຣິຫຣນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຍທາ ປຈ຺ຉໂຕ ວາໂຕ ວາຍຕິ, ຕທາ ເຕເນວ ນເຍນ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕທາ ປນ ຘຸຣວາໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປຸຣໂຕ ອຄມາສິ.

ຍກ຺ໂຂ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍານກໍ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖວາໂຫປິ ອຕ຺ຕໂນ ຍານກໍ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ສກຏານໍ ຄມໂນກາສໍ ທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຕໍ ຍກ຺ຂໍ ອໂວຈ ‘‘ໂຠ, ອມ຺ເຫ ຕາວ ພາຣາຓສິໂຕ ອາຄຈ຺ຉາມ. ຕຸມ຺ເຫ ປນ ອຸປ຺ປລກຸມຸທານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກຫຕ຺ຖາ ຠິສມຸຬາລານິ ຂາທນ຺ຕາ ກທ຺ທມມກ຺ຂິຕາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອາຄຈ຺ຉຖ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອາຄຕມຄ຺ເຄ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ອຸປ຺ປລາທິສຎ຺ຉນ຺ນານິ ວາ ສຣານິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຍກ຺ໂຂ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖສິ. ເອສາ ນີລວນຣາຊິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສກລໍ ອຣຎ຺ຎໍ ເອໂກທກໍ, ນິພທ຺ຘໍ ເທໂວ ວສ຺ສຕິ, ກນ຺ທຣາ ປູຣາ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປທຸມາທິສຎ຺ຉນ຺ນານິ ສຣານິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສກເຏສຸ ‘‘ອິມານິ ສກຏານິ ອາທາຍ ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອສຸກຊນປທໍ ນາມາ’’ຕິ. ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຈິມສ຺ມິຎ຺ຈ ສກເຏ ກິໍ ນາມ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອສຸກຎ຺ຈ ອສຸກຎ຺ຈາ’’ຕິ. ‘‘ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ສກຏໍ ອຕິວິຍ ຄຣຸກໍ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ກິໍ ຠຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຸທກໍ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ. ‘‘ປຣໂຕ ຕາວ ອຸທກໍ ອາເນນ຺ເຕຫິ ໂວ ມນາປໍ ກຕໍ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຸທເກນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປຸຣໂຕ ພຫຸ ອຸທກໍ, ຈາຏິໂຍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສຸເຂນ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ອມ຺ຫາກໍ ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ອທສ຺ສນໍ ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂນຄຣເມວ ອຄມາສິ.

ໂສປິ ພາລສຕ຺ຖວາໂຫ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາຏິໂຍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ປສຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ອນວເສເສຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ສກຏານິ ປາຊາເປສິ, ປຸຣໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຸທກໍ ນາໂຫສິ, ມນຸສ຺ສາ ປານີຍໍ ອລຠນ຺ຕາ ກິລມິໍສຸ. ເຕ ຍາວ ສູຣິຍຕ຺ຖງ຺ຄມນາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກຏານິ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ຏເກນ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄເຓ ຈກ຺ເກສຸ ພນ຺ຘິໍສຸ. ເນວ ໂຄຓານໍ ອຸທກໍ ອໂຫສິ, ນ ມນຸສ຺ສານໍ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ວາ. ທຸພ຺ພລມນຸສ຺ສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຍິໍສຸ. ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ຍກ຺ຂາ ຍກ຺ຂນຄຣໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ໂຄເຓ ຈ ມນຸສ຺ເສ ຈ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐີນິ ອວເສເສຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ເອວເມກໍ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ວິນາສໍ ປາປຸຓິໍສຸ, ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກາທີນິ ທິສາວິທິສາສຸ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ອເຫສຸໍ. ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຍຖາປູຣິຕາເນວ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕທິວສໂຕ ມາສຑ຺ຒມາສໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກນ຺ຕາຣມຸຂໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ອຸທກຈາຏິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຫຸໍ ອຸທກໍ ອາທາຍ ຂນ຺ຘາວາເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປສຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ມາ ວຬຎ຺ຊຍິຕ຺ຖ, ກນ຺ຕາເຣ ວິສຣຸກ຺ຂາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ປຕ຺ຕໍ ວາ ປຸປ຺ຜໍ ວາ ຜລໍ ວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຸເຣ ອຂາທິຕປຸພ຺ພໍ ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາ ຂາທິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເອວໍ ມນຸສ຺ສານໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ກນ຺ຕາຣມຊ຺ຌໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂສ ຍກ຺ໂຂ ປຸຣິມນເຍເນວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິປເຖ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກນ຺ຕາເຣ ອຸທກໍ ນຕ຺ຖິ, ນິຣຸທກກນ຺ຕາໂຣ ນາເມສ, ອຍຎ຺ຈ ນິພ຺ຠໂຍ ຣຕ຺ຕເນຕ຺ໂຕ, ຉາຍາປິສ຺ສ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ອິມິນາ ປຸຣໂຕ ຄໂຕ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ສພ຺ພໍ ອຸທກໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ກິລເມຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ຂາທິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຓ຺ຑິຕຠາວໍ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ນ ຊານາຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ມຍໍ ວາຓິຊາ ນາມ ອຎ຺ຎໍ ອຸທກໍ ອທິສ຺ວາ ຄຫິຕອຸທກໍ ນ ຉຑ຺ເຑມ, ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ປນ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສກຏານິ ສລ຺ລຫຸການິ ກຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຍກ຺ໂຂ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອທສ຺ສນໍ ອຸປຄມ຺ມ ອຕ຺ຕໂນ ຍກ຺ຂນຄຣເມວ ຄໂຕ.

ຍກ຺ເຂ ປນ ຄເຕ ມນຸສ຺ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ອຍ຺ຍ, ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ‘ເອສາ ນີລວນຣາຊິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພທ຺ຘໍ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປ຺ປລກຸມຸທມາລາຘາຣິໂນ ປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກກລາເປ ອາທາຍ ຠິສມຸຬາລານິ ຂາທນ຺ຕາ ອລ຺ລວຕ຺ຖາ ອລ຺ລເກສາ ອຸທກພິນ຺ທູຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ເຕຫິ ອາຄຕາ, ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສລ຺ລຫຸເກຫິ ສກເຏຫິ ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສກຏານິ ຐປາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ມນຸສ຺ເສ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ‘ອິມສ຺ມິໍ ກນ຺ຕາເຣ ສໂຣ ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີ ວາ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ກສ຺ສຈິ ສຸຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນ, ອຍ຺ຍ, ສຸຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ນິຣຸທກກນ຺ຕາໂຣ ນາມ ເອໂສ, ອິທານິ ເອກຈ຺ເຈ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ເອຕາຍ ນີລວນຣາຊິຍາ ປຸຣໂຕ ເທໂວ ວສ຺ສຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ‘‘ວຸຏ຺ຐິວາໂຕ ນາມ ກິຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ວາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ກຈ຺ຈິ ປນ ໂວ ເອກສ຺ສາປິ ສຣີຣໍ ວຸຏ຺ຐິວາໂຕ ປຫຣຕີ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເມຆສີສໍ ນາມ ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕິໂຍຊນມຕ຺ເຕ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ ເກນຈິ ເອກມ຺ປິ ເມຆສີສໍ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ວິຊ຺ຊຸລຕາ ນາມ ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ຈຕຸປ຺ປຎ຺ຈໂຍຊນມຕ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ ເກນຈິ ວິຊ຺ຊຸລໂຕຠາໂສ ທິຏ຺ໂຐ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ເມຆສທ຺ໂທ ນາມ ກິຕ຺ຕເກ ຐາເນ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ? ‘‘ເອກທ຺ວິໂຍຊນມຕ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ໂວ ເກນຈິ ເມຆສທ຺ໂທ ສຸໂຕ’’ຕິ? ‘‘ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ນ ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ, ຍກ຺ຂາ ເອເຕ, ອມ຺ເຫ ອຸທກໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ທຸພ຺ພເລ ກຕ຺ວາ ຂາທິຕຸກາມາ ອາຄຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ປຸຣໂຕ ຄໂຕ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ນ ອຸປາຍກຸສໂລ. ອທ຺ຘາ ໂສ ເອເຕຫິ ອຸທກໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ກິລເມຕ຺ວາ ຂາທິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ຍຖາປູຣິຕາເນວ ຐິຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຊ຺ຊ ມຍໍ ຕານິ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ປສຕມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ອຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສີຆສີຆໍ ປາເຊຖາ’’ຕິ ປາຊາເປສິ.

ໂສ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍຖາປູຣິຕາເນວ ປຎ຺ຈ ສກຏສຕານິ ໂຄຓມນຸສ຺ສານຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖຏ຺ຐິກາທີນິ ທິສາວິທິສາສຸ ວິປ຺ປກິຓ຺ຓານິ ທິສ຺ວາ ສກຏານິ ໂມຈາເປຕ຺ວາ ສກຏປຣິວຏ຺ຏເກນ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ມນຸສ຺ເສ ຈ ໂຄເຓ ຈ ສາຍມາສຠຕ຺ຕໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ມຊ຺ເຌ ໂຄເຓ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ສຍໍ ພລນາຍໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ອາຣກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ອຣຸຓໍ ອຸຏ຺ຐາເປສິ. ປຸນທິວເສ ປນ ປາໂຕວ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ໂຄເຓ ໂຠເຊຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລສກຏານິ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ຖິຣານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ຆໍ ຠຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ຑາເປຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຆໍ ຠຓ຺ຑໍ ອາໂຣປາເປຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຄຸຓຕິຄຸເຓນ ມູເລນ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຣິສໍ ອາທາຍ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຄຫປຕິ, ປຸພ຺ເພ ຕກ຺ກຄ຺ຄາຫຄາຫິໂນ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ຕາ, ອປຓ຺ຓກຄ຺ຄາຫຄາຫິໂນ ປນ ອມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ສກຏ຺ຐານເມວ ປຈ຺ຈາຄມິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ ຆເຏຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ອປຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນາຍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ຐານເມເກ, ທຸຕິຍໍ ອາຫຸ ຕກ຺ກິກາ;

ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ເອກໍສິກໍ ອວິຣທ຺ຘໍ ນິຍ຺ຍານິກໍ. ຐານນ຺ຕິ ກາຣຓໍ. ກາຣຓຎ຺ຫິ ຍສ຺ມາ ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍ ຜລໍ ຕິຏ຺ຐຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຐານ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ‘‘ຐານຎ຺ຈ ຐານໂຕ ອຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອຏ຺ຐານໂຕ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໘໐໙) ຈສ຺ສ ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ຐານ’’ນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນາປິ ‘‘ຍໍ ເອກນ຺ຕຫິຕສຸຂາວຫຕ຺ຕາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປຏິປນ຺ນໍ ເອກໍສິກກາຣຓໍ ອວິຣທ຺ຘກາຣຓໍ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ, ຕໍ ອິທ’’ນ຺ຕິ ທີເປຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ປເຠທໂຕ ປນ ຕີຓິ ສຣຓຄມນານິ, ປຎ຺ຈ ສີລານິ, ທສ ສີລານິ, ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ, ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ, ປຈ຺ຈຍປຏິເສວນໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ; ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎຸຕາ, ຊາຄຣິຍານຸໂຍໂຄ, ຌານໍ, ວິປສ຺ສນາ, ອຠິຎ຺ຎາ, ສມາປຕ຺ຕິ, ອຣິຍມຄ຺ໂຄ, ອຣິຍຜລໍ, ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ອປຓ຺ຓກຏ຺ຐານໍ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ, ນິຍ຺ຍານິກປຏິປທາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຍສ຺ມາ ຈ ປນ ນິຍ຺ຍານິກປຏິປທາຍ ເອຕໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາເຍວ ຠຄວາ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິມໍ ສຸຕ຺ຕມາຫ –

‘‘ຕີຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມຫິ ຕີຫິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ, ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ, ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາ ນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫີ ໂຫຕິ…ເປ… ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ? ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍ ນ ມທາຍ…ເປ… ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ ໂຫຕິ.

‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ…ເປ… ເອວໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໖).

ອິມສ຺ມິຎ຺ຈາປິ ສຸຕ຺ເຕ ຕໂຍວ ຘມ຺ມາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຍໍ ປນ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ລພ຺ຠເຕວ. ຕຕ຺ຖ ອຣຫຕ຺ຕຜລມ຺ປິ, ຜລສມາປຕ຺ຕິວິຫາຣສ຺ສ ເຈວ, ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ຈ, ປຏິປທາເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອເກຕິ ເອກຈ຺ເຈ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ‘‘ອສຸກາ ນາມາ’’ຕິ ນິຍໂມ ນຕ຺ຖິ, ອິທໍ ປນ ສປຣິສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ທຸຕິຍໍ ອາຫຸ ຕກ຺ກິກາຕິ ທຸຕິຍນ຺ຕິ ປຐມໂຕ ອປຓ຺ຓກຏ຺ຐານໂຕ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໂຕ ທຸຕິຍໍ ຕກ຺ກຄ຺ຄາຫກາຣຓໍ ອນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ. ອາຫຸ ຕກ຺ກິກາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິມປເທນ ອຍໍ ໂຍຊນາ – ອປຓ຺ຓກຏ຺ຐານໍ ເອກໍສິກກາຣຓໍ ອວິຣທ຺ຘກາຣຓໍ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ ເອເກ ໂພຘິສຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຍ ປນ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕປ຺ປມຸຂາ ຕກ຺ກິກາ ອາຫຸ, ເຕ ທຸຕິຍໍ ສາປຣາຘໍ ອເນກໍສິກຏ຺ຐານໍ ວິຣທ຺ຘກາຣຓໍ ອນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕສຸ ເຍ ອປຓ຺ຓກຏ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ, ເຕ ສຸກ຺ກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ. ເຍ ທຸຕິຍໍ ‘‘ປຸຣໂຕ ຠວິຕພ຺ພໍ ອຸທເກນາ’’ຕິ ຕກ຺ກຄ຺ຄາຫສງ຺ຂາຕໍ ອນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ ອຄ຺ຄເຫສຸໍ. ເຕ ກຓ຺ຫປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ.

ຕຕ຺ຖ ສຸກ຺ກປຏິປທາ ອປຣິຫານິປຏິປທາ, ກຓ຺ຫປຏິປທາ ປຣິຫານິປຏິປທາ. ຕສ຺ມາ ເຍ ສຸກ຺ກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ອປຣິຫີນາ ໂສຕ຺ຖິຠາວໍ ປຕ຺ຕາ. ເຍ ປນ ກຓ຺ຫປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ, ເຕ ປຣິຫີນາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ອາປນ຺ນາຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຠຄວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ຄຫປຕິໂນ ວຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ອິທມາຫ ‘‘ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີຕິ ‘‘ເມຘາ’’ຕິ ລທ຺ຘນາມາຍ ວິປຸລາຍ ວິສຸທ຺ຘາຍ ອຸຕ຺ຕມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເອຕໍ ອປຓ຺ຓເກ ເຈວ ສປຓ຺ຓເກ ຈາຕິ ທ຺ວີສຸ ອຕກ຺ກຄ຺ຄາຫຕກ຺ກຄ຺ຄາຫສງ຺ຂາເຕສຸ ຐາເນສຸ ຄຸຓໂທສໍ ວຸທ຺ຘິຫານິໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກນ຺ຕິ ຍໍ ອປຓ຺ຓກໍ ເອກໍສິກໍ ສຸກ຺ກປຏິປທາອປຣິຫານິຍປຏິປທາສງ຺ຂາຕໍ ນິຍ຺ຍານິກກາຣຓໍ, ຕເທວ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ເອກໍສິກາທິຠາວໂຕເຍວ. ອິຕຣໍ ປນ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ. ກສ຺ມາ? ອເນກໍສິກາທິຠາວໂຕເຍວ. ອຍຎ຺ຫິ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ ນາມ ສພ຺ເພສໍ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕານໍ ປຏິປທາ. ສພ຺ພພຸທ຺ຘາ ຫິ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາຍເມວ ຐຕ຺ວາ ທຬ຺ເຫນ ວີຣິເຍນ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂພຘິມູເລ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ຕາ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ເຕສໍ ອຸປາສການໍ ຕິສ຺ໂສ ກຸລສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ຉ ກາມສຄ຺ເຄ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ທຕ຺ວາປິ ປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຜລທາຍິກາ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ ນາມ, ຈຕູສຸ ອປາເຍສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຈ ນີຈກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິທາຍິກາ ສປຓ຺ຓກປຏິປທາ ນາມາຕິ ອິມໍ ອປຓ຺ຓກຘມ຺ມເທສນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ໂສຬສຫິ ອາກາເຣຫິ ປກາເສສິ. ຈຕຸສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ປຎ຺ຈສຕາ ອຸປາສກາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພາລສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປຣິສາ ເທວທຕ຺ຕປຣິສາວ, ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ຕປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ຖວາຫປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ອປຓ຺ຓກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

໒. ວຓ຺ຓຸປຖຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກິລາສຸໂນຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກເຖສິ. ກໍ ປນ ອາຣພ຺ຠາຕິ? ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ. ຕຖາຄເຕ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ເອໂກ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປທາຍ ປຎ຺ຈວສ຺ສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຈາຣໍ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕມາສໍ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ໂອຠາສມຕ຺ຕໍ ວາ ນິມິຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ ‘‘ສຕ຺ຖາຣາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຄ຺ຄລາ ກຖິຕາ, ເຕສຸ ມຍາ ປທປຣເມນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ນຕ຺ຖິ ມຎ຺ເຎ ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ມຄ຺ໂຄ ວາ ຜລໍ ວາ, ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘສຣີຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຘຸຣໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ວິຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນ ເຊຕວນເມວ ປຈ຺ຈາຄມາສິ. ອຖ ນໍ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕ຺ວໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄໂຕ, ອິທານິ ປນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສງ຺ຄຓິກາຍ ອຠິຣມມາໂນ ຈຣສິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂກ ຊາໂຕສີ’’ຕິ? ອາວຸໂສ, ອຫໍ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຠພ຺ພປຸຄ຺ຄເລນ ມຍາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິຕ຺ວາ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ‘‘ອກາຣຓໍ ເຕ, ອາວຸໂສ, ກຕໍ ທຬ຺ຫວີຣິຍສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊນ຺ເຕນ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ເຕ ກຕໍ, ເອຫິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ທສ຺ເສມາ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ເອວມາຫ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນິຈ຺ຉມານໍ ອາທາຍ ອາຄຕາ, ກິໍ ກຕໍ ອິມິນາ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອາຫ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕຍາ ຠິກ຺ຂຸ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູເປ ມມ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ‘ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ’ຕິ ວາ ‘ສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ’ຕິ ວາ ‘ປວິວິຕ຺ໂຕ’ຕິ ວາ ‘ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ’ຕິ ວາ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ອຊານາເປຕ຺ວາ ‘ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ຊານາເປສິ. ນນຸ ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ວີຣິຍວາ ອໂຫສິ, ຕຍາ ເອເກນ ກຕໍ ວີຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ປຎ຺ຈສຸ ສກຏສເຕສຸ ມນຸສ຺ສາ ຈ ໂຄຓາ ຈ ປານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຂິຕາ ຊາຕາ, ອິທານິ ກສ຺ມາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊສີ’’ຕິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເອຕ຺ຕເກນ ວຈເນນ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິໂຕ ອໂຫສິ.

ຕໍ ປນ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ວີຣິຍສ຺ສ ໂອສ຺ສຏ຺ຐຠາໂວ ອມ຺ຫາກໍ ປາກໂຏ, ປຸພ຺ເພ ປນສ຺ສ ເອກສ຺ສ ວີຣິຍໍ ນິສ຺ສາຍ ມຣຸກນ຺ຕາເຣ ໂຄຓມນຸສ຺ສານໍ ປານີຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຂິຕຠາໂວ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ເສວ ປາກໂຏ, ອມ຺ຫາກມ຺ເປຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຓາຖາ’’ຕິ ຠຄວາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຕຸປ຺ປາທໍ ຊເນຕ຺ວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາຣຓໍ ປາກຏມກາສິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ວຓິຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ໂສ ເອກທາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິກໍ ມຣຸກນ຺ຕາຣໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ກນ຺ຕາເຣ ສຸຂຸມວາລຸກາ ມຸຏ຺ຐິນາ ຄຫິຕາ ຫຕ຺ເຖ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ສູຣິຍຸຄ຺ຄມນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອງ຺ຄາຣຣາສິ ວິຍ ອຸຓ຺ຫາ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອກ຺ກມິຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕາ ທາຣຸທກຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ສກເຏຫິ ອາທາຍ ຣຕ຺ຕິເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມເນ ສກຏານິ ປຣິວຏ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກາລສ຺ເສວ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນາ ທິວສໍ ເຂເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຠູມິຍາ ສີຕລາຍ ຊາຕາຍ ສກຏານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ທຄມນສທິສເມວ ຄມນໍ ໂຫຕິ. ຖລນິຍາມໂກ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ໂສ ຕາຣກສຎ຺ຎາ ສຕ຺ຖໍ ຕາເຣຕິ.

ໂສປິ ສຕ຺ຖວາໂຫ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຕໍ ກນ຺ຕາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອກູນສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ມຣຸກນ຺ຕາຣາ ນິກ຺ຂມນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ທາຣຸທກໍ ເຂເປຕ຺ວາ ສກຏານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ນິຍາມໂກ ປນ ປຸຣິມສກເຏ ອາສນໍ ປຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ອາກາເສ ຕາຣກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອິໂຕ ປາເຊຖ, ອິໂຕ ປາເຊຖາ’’ຕິ ວທມາໂນ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ທີຆມທ຺ຘານໍ ອນິທ຺ທາຍນຠາເວນ ກິລນ຺ໂຕ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ, ໂຄເຓ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ຄເມວ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ນ ອຎ຺ຎາສິ. ໂຄຓາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອຄມໍສຸ. ນິຍາມໂກ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ປພຸທ຺ໂຘ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສກຏານິ ນິວຕ຺ເຕຖ ນິວຕ຺ເຕຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສກຏານິ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຏິປາຏິໍ ກໂຣນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ອຣຸໂຓ ອຸຄ຺ຄໂຕ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ອມ຺ຫາກໍ ນິວິຏ຺ຐຂນ຺ຘາວາຣຏ຺ຐານເມເວຕໍ, ທາຣຸທກມ຺ປິ ໂນ ຂີຓໍ, ອິທານິ ນຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ ສກຏານິ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຣິວຏ຺ຏເກນ ຐເປຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສກຏສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອນຸໂສຈນ຺ຕາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຍິ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊນ຺ເຕ ສພ຺ເພ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ປາໂຕ ສີຕລເວລາຍເມວ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ໂຕ ເອກໍ ທພ຺ພຕິຓຄຈ຺ຉໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຕິຓານິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສິເນເຫນ ອຸຏ຺ຐິຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຸທ຺ທາລໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປເທສໍ ຂຓາເປສິ, ເຕ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖຏ຺ຐານໍ ຂຓິໍສຸ. ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຂຓິຕ຺ວາ ປຫຣນ຺ຕານໍ ກຸທ຺ທາໂລ ເຫຏ຺ຐາປາສາເຓ ປຏິຫຎ຺ຎິ, ປຫຏມຕ຺ເຕ ສພ຺ເພ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ອິມສ຺ສ ປາສາຓສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທເກນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາສາເຓ ຐິໂຕ ໂອຓມິຕ຺ວາ ໂສຕໍ ໂອທຫິຕ຺ວາ ສທ຺ທໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ປວຕ຺ຕນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ຕຍາ ວີຣິເຍ ໂອສ຺ສຏ຺ເຐ ສພ຺ເພ ວິນສ຺ສິສ຺ສາມ, ຕ຺ວໍ ວີຣິຍໍ ອໂນສ຺ສຊນ຺ໂຕ ອິມໍ ອຍກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາວາຏໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ມິໍ ປາສາເຓ ປຫາຣໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສຸ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊິຕ຺ວາ ຐິເຕສຸປິ ວີຣິຍໍ ອໂນສ຺ສຊນ຺ໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປາສາເຓ ປຫາຣໍ ອທາສິ. ປາສາໂຓ ມຊ຺ເຌ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ປຕິຕ຺ວາ ໂສຕໍ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາຓາ ອຸທກວຏ຺ຏິ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ສພ຺ເພ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ນ຺ຫາຍິໍສຸ, ອຕິເຣການິ ອກ຺ຂຍຸຄາທີນິ ຜາເລຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຄເຓ ຈ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ອຸທກາວາຏສມີເປ ຘຊໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ທິຄຸຓໍ ຕິຄຸຓໍ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອຄມໍສຸ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມເມວ ຄໂຕ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ອິມໍ ຄາຖໍ ກເຖສິ –

໒. ‘‘ອກິລາສຸໂນ ວຓ຺ຓຸປເຖ ຂຓນ຺ຕາ, ອຸທງ຺ຄເຓ ຕຕ຺ຖ ປປໍ ອວິນ຺ທຸໍ;

ເອວໍ ມຸນີ ວີຣິຍພລູປປນ຺ໂນ, ອກິລາສຸ ວິນ຺ເທ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກິລາສຸໂນຕິ ນິກ຺ໂກສຊ຺ຊາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍາ. ວຓ຺ຓຸປເຖຕິ ວຓ຺ຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ວາລຸກາ, ວາລຸກາມຄ຺ເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຂຓນ຺ຕາຕິ ຠູມິໍ ຂຓມານາ. ອຸທງ຺ຄເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ອຸທາຕິ ນິປາໂຕ, ອງ຺ຄເຓຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ສຎ຺ຈຣຓຏ຺ຐາເນ, ອນາວາເຏ ຠູມິຠາເຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ວຓ຺ຓຸປເຖ. ປປໍ ອວິນ຺ທຸນ຺ຕິ ອຸທກໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ອຸທກຎ຺ຫິ ປປີຍນຠາເວນ ‘‘ປປາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປວທ຺ຘໍ ວາ ອາປໍ ປປໍ, ມໂຫທກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວນ຺ຕິ ໂອປມ຺ມປຏິປາທນໍ. ມຸນີຕິ ໂມນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຎາຓໍ, ກາຍໂມເນຍ຺ຍາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ, ເຕນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ປຸຄ຺ຄໂລ ‘‘ມຸນີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ປເນສ ອຄາຣິຍມຸນິ, ອນຄາຣິຍມຸນິ, ເສກ຺ຂມຸນິ, ອເສກ຺ຂມຸນິ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຸນິ, ມຸນິມຸນີຕິ ອເນກວິໂຘ. ຕຕ຺ຖ ອຄາຣິຍມຸນີຕິ ຄິຫີ ອາຄຕຜໂລ ວິຎ຺ຎາຕສາສໂນ. ອນຄາຣິຍມຸນີຕິ ຕຖາຣູໂປວ ປພ຺ພຊິໂຕ. ເສກ຺ຂມຸນີຕິ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ. ອເສກ຺ຂມຸນີຕິ ຂີຓາສໂວ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຸນີຕິ ປຈ຺ເຈກສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ມຸນິມຸນີຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ໂມເນຍ຺ຍສງ຺ຂາຕາຍ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄໂຕ ‘‘ມຸນີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວີຣິຍພລູປປນ຺ໂນຕິ ວີຣິເຍນ ເຈວ ກາຍພລຎາຓພເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອກິລາສູຕິ ນິກ຺ໂກສຊ຺ໂຊ –

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ;

ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ນິສ຺ເສສໍ, ສຣີເຣ ມໍສໂລຫິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕນ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄເຕນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ອນລໂສ. ວິນ຺ເທ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສປິ ຫທຍຣູປສ຺ສປິ ສີຕລຠາວກຣເຓນ ‘‘ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕໍ ຌານວິປສ຺ສນາຠິຎ຺ຎາອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສງ຺ຂາຕໍ ອຣິຍຘມ຺ມໍ ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠຄວຕາ ຫິ –

‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ກຸສີໂຕ ວິຫຣຕິ ໂວກິຓ຺ໂຓ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ສທຕ຺ຖໍ ປຣິຫາເປຕິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຈ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸຂໍ ວິຫຣຕິ ປວິວິຕ຺ໂຕ ປາປເກຫິ ອກຸສເລຫິ ຘມ຺ເມຫິ, ມຫນ຺ຕຎ຺ຈ ສທຕ຺ຖໍ ປຣິປູເຣຕິ, ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ຫີເນນ ອຄ຺ຄສ຺ສ ປຕ຺ຕິ ໂຫຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒) –

ເອວໍ ອເນເກຫິ ສຸຕ຺ເຕຫິ ກຸສີຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂວິຫາໂຣ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ຈ ສຸຂວິຫາໂຣ ສໍວຓ຺ຓິໂຕ. ອິຘາປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ສ ອກຕາຠິນິເວສສ຺ສ ວິປສ຺ສກສ຺ສ ວີຣິຍພເລນ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໍ ຕເມວ ສຸຂວິຫາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ເອວໍ ມຸນີ ວີຣິຍພລູປປນ຺ໂນ, ອກິລາສຸ ວິນ຺ເທ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ເຕ ວາຓິຊາ ອກິລາສຸໂນ ວຓ຺ຓຸປເຖ ຂຓນ຺ຕາ ອຸທກໍ ລຠິໍສຸ, ເອວໍ ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສາສເນ ອກິລາສຸ ຫຸຕ຺ວາ ວາຍມມາໂນ ປຓ຺ຑິໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ຌານາທິເຠທໍ ຫທຍສ຺ສ ສນ຺ຕິໍ ລຠຕິ. ໂສ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ອຸທກມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ເອວຣູເປ ມຄ຺ຄຜລທາຍເກ ນິຍ຺ຍານິກສາສເນ ກສ຺ມາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊສີຕິ ເອວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ວີຣິຍໍ ອໂນສ຺ສຊິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ອຸທກທາຍໂກ ຈູຬຸປຏ຺ຐາໂກ ອຍໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ອວເສສປຣິສາ ອິທານິ ພຸທ຺ຘປຣິສາ ຊາຕາ, ສຕ຺ຖວາຫເຊຏ຺ຐໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ວຓ຺ຓຸປຖຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

໓. ເສຣິວວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິຘ ເຈ ນໍ ວິຣາເຘສີຕິ ອິມມ຺ປິ ຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍເມວ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຠິກ຺ຂູຫິ ອານີຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອາຫ – ‘‘ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວຣູເປ ມຄ຺ຄຜລທາຍເກ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊນ຺ໂຕ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ກຎ຺ຈນປາຕິຍາ ປຣິຫີໂນ ເສຣິວວາຓິໂຊ ວິຍ ຈິຣໍ ໂສຈິສ຺ສສີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ, ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກາຣຓໍ ປາກຏມກາສິ.

ອຕີເຕ ອິໂຕ ປຎ຺ຈເມ ກປ຺ເປ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຣິວຣຏ຺ເຐ ກຈ຺ຉປຸຏວາຓິໂຊ ອໂຫສິ. ໂສ ເສຣິວນາມເກນ ເອເກນ ໂລລກຈ຺ຉປຸຏວາຓິເຊນ ສທ຺ຘິໍ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ນີລວາຫໍ ນາມ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ອຣິຏ຺ຐປຸຣໍ ນາມ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ໂຕ ນຄຣວີຖິໂຍ ຠາເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕວີຖິຍາ ຠຓ຺ຑໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ອິຕໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕວີຖິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ນຄເຣ ເອກໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ປຣິຊິຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພ ປຸຕ຺ຕຠາຕິກາ ຈ ຘນຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂຍໍ ອຄມໍສຸ, ເອກາ ທາຣິກາ ອຍ຺ຍິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ອວເສສາ ອໂຫສິ, ຕາ ທ຺ເວປິ ປເຣສໍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕິ. ເຄເຫ ປນ ຕາສໍ ມຫາເສຏ຺ຐິນາ ປຣິຠຸຕ຺ຕປຸພ຺ພາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ຠາຊນນ຺ຕເຣ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອວລຎ຺ຊິຍມານາ ມລຄ຺ຄຫິຕາ ອໂຫສິ, ຕາ ຕສ຺ສາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຠາວມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ. ໂສ ໂລລວາຓິໂຊ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ມຓິເກ ຄຓ຺ຫຖ, ມຓິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ສາ ກຸມາຣິກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຍ຺ຍິກໍ ອາຫ ‘‘ອມ຺ມ ມຍ຺ຫໍ ເອກໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ອມ຺ມ ມຍໍ ທຸຄ຺ຄຕາ, ກິໍ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາຕິ. ອຍໍ ໂນ ປາຕິ ອຕ຺ຖິ, ໂນ ຈ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣາ, ອິມໍ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສາ ວາຓິຊໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຕໍ ປາຕິໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕວ ຠຄິນິຍາ ກິຎ຺ຈິເທວ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ວາຓິໂຊ ປາຕິໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາວ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປາຕິປິຏ຺ຐິຍໍ ສູຈິຍາ ເລຂໍ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມາສໍ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາວ ອິມໍ ປາຕິໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ‘‘ອຍໍ ກິໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອຑ຺ຒມາສໂກປິສ຺ສາ ມູລໍ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ເອເກນ ປວິສິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ຕວີຖິໍ ອິຕໂຣ ປວິສິຕຸໍ ລຠຕີຕິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ວີຖິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ‘‘ມຓິເກ ຄຓ຺ຫຖ, ມຓິເກ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ຆຣທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ.

ປຸນ ສາ ກຸມາຣິກາ ຕເຖວ ອຍ຺ຍິກໍ ອາຫ. ອຖ ນໍ ອຍ຺ຍິກາ ‘‘ອມ຺ມ, ປຐມໍ ອາຄຕວາຓິໂຊ ປາຕິໍ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອິທານິ ກິໍ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອມ຺ມ, ໂສ ວາຓິໂຊ ຜຣຸສວາໂຈ, ອຍໍ ປນ ປິຍທສ຺ສໂນ ມຸທຸສລ຺ລາໂປ, ອປ຺ເປວ ນາມ ນໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຕິ. ອມ຺ມ, ເຕນ ຫິ ປກ຺ໂກສາຫີຕິ. ສາ ຕໍ ປກ຺ໂກສິ. ອຖສ຺ສ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຕໍ ປາຕິໍ ອທໍສຸ. ໂສ ຕສ຺ສາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ອຍໍ ປາຕິ ສຕສຫສ຺ສໍ ອຄ຺ຆຕິ, ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກຠຓ຺ຑໍ ມຍ຺ຫໍ ຫຕ຺ເຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ອຍ຺ຍ, ປຐມໍ ອາຄຕວາຓິໂຊ ‘‘ອຍໍ ອຑ຺ຒມາສກມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ຄໂຕ, ອຍໍ ປນ ຕວ ປຸຎ຺ເຎນ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ຊາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຍໍ ອິມໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ເທມ, ກິຎ຺ຈິເທວ ໂນ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຫີຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຫຕ຺ຖຄຕານິ ປຎ຺ຈ ກຫາປຓສຕານິ ປຎ຺ຈສຕຄ຺ຆນກຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑໍ ສພ຺ພໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິມໍ ຕຸລຎ຺ຈ ປສິພ຺ພກຎ຺ຈ ອຏ຺ຐ ຈ ກຫາປເຓ ເທຖາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ສີຆເມວ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວິກສ຺ສ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ.

ຕໂຕ ໂລລວາຓິໂຊປິ ປຸນ ຕໍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣຖ ຕໍ ປາຕິໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ອຑ຺ຒມາສຄ຺ຆນິກມ຺ປິ ນ ອກາສິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປນ ສາມິກສທິໂສ ເອໂກ ຘມ຺ມິໂກ ວາຓິໂຊ ອມ຺ຫາກໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາຍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍາ ປຣິຫີໂນມ຺ຫິ, ມຫາຊານິກໂຣ ວຕ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊາຕພລວໂສໂກ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຄເຕ ກຫາປເຓ ເຈວ ຠຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ຆຣທ຺ວາເຣເຍວ ວິກິຣິຕ຺ວາ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ປຫາຍ ຕຸລາທຓ຺ຑໍ ມຸຄ຺ຄຣໍ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸປທໍ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ນາວິກ, ນາວໍ ນິວຕ຺ເຕຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ຕາຕ, ມາ ນິວຕ຺ຕຍີ’’ຕິ ປຏິເສເຘສິ. ອິຕຣສ຺ສປິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ພລວໂສໂກ ອຸທປາທິ, ຫທຍໍ ອຸຓ຺ຫໍ ອໂຫສິ, ມຸຂໂຕ ໂລຫິຕໍ ອຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ວາປິກທ຺ທໂມ ວິຍ ຫທຍໍ ຜລິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ. ອິທໍ ປຐມໍ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ອາຆາຕພນ຺ຘນໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ອິມໍ ຄາຖໍ ກເຖສິ –

໓. ‘‘ອິຘ ເຈ ນໍ ວິຣາເຘສິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ນິຍາມຕໍ;

ຈິຣໍ ຕ຺ວໍ ອນຸຕປ຺ເປສິ, ເສຣິວາຍໍວ ວາຓິໂຊ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘ ເຈ ນໍ ວິຣາເຘສິ, ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ນິຍາມຕນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ເອຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມສ຺ສ ນິຍາມຕາສງ຺ຂາຕໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ວິຣາເຘສິ. ຍທິ ວິຣາເຘສິ, ວີຣິຍໍ ໂອສ຺ສຊນ຺ໂຕ ນາຘິຄຈ຺ຉສິ ນ ປຏິລຠສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຈິຣໍ ຕ຺ວໍ ອນຸຕປ຺ເປສີຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕ຺ວໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ ໂສຈນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ອນຸຕເປສ຺ສສິ, ອຖ ວາ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍຕາຍ ອຣິຍມຄ຺ຄສ຺ສ ວິຣາຘິຕຕ຺ຕາ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ນິຣຍາທີສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນານປ຺ປກາຣານິ ທຸກ຺ຂານິ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອນຸຕປ຺ປິສ຺ສສິ ກິລມິສ຺ສສີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ກຖໍ? ເສຣິວາຍໍວ ວາຓິໂຊຕິ ‘‘ເສຣິວາ’’ຕິ ເອວໍນາມໂກ ອຍໍ ວາຓິໂຊ ຍຖາ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ເສຣິວນາມໂກ ວາຓິໂຊ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ວີຣິຍໍ ອກຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣິຫີໂນ ອນຸຕປ຺ປິ, ເອວເມວ ຕ຺ວມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຏິຍຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓປາຕິສທິສໍ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິຍຕາຍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໂຕ ປຣິຫີໂນ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອນຸຕປ຺ປິສ຺ສສິ. ສເຈ ປນ ວີຣິຍໍ ນ ໂອສ຺ສຊິສ຺ສສິ, ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ວິຍ ມມ ສາສເນ ນວວິຘມ຺ປິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິລຠິສ຺ສສີຕິ.

ເອວມສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຣຫຕ຺ເຕນ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ຄຜເລ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາປິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ – ‘‘ຕທາ ພາລວາຓິໂຊ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕວາຓິໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ເສຣິວວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

໔. ຈູຬເສຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີຕິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ຠຄວາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວກມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ.

ຕຕ຺ຖ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຕາວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ກເຖຕພ຺ພາ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ຘນເສຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ເມ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຠີຕາ ເອວມາຫ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ສເຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ໂທສໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຊານນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ອຄມໍສຸ.

ເຕສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ຠປຣິປາກໍ ອາຄມ຺ມ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຣິປາກໍ ຄໂຕ, ຎາຕິພນ຺ຘຸວິຣຫິເຕ ຐາເນ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂເມວ, ກຸລເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສຈາຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ຊີວິຕໍ ເມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ທິວເສ ອຕິກ຺ກາເມສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສມຫນ຺ຕຕາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ນາມ ເອກນ຺ຕຫິຕາ, ອຍໍ ຄຈ຺ຉຕຸ ວາ ມາ ວາ, ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ເຄຫປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ຄຕຠາວໍ ອນນ຺ຕຣເຄຫວາສີນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ຆຣໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກຸລຆຣໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສາມິ, ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ’’ຕິ. ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣາວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນິວຕ຺ຕາມາ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ສ ຈ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ‘‘ປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອປໂຣປິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສາປິ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຐມຊາຕສ຺ສ ‘‘ມຫາປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣສ຺ສ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕ ທ຺ເວປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອາຄຕາ.

ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ອຍໍ ມຫາປນ຺ຖກທາຣໂກ ອຎ຺ເຎ ທາຣເກ ‘‘ຈູຬປິຕາ ມຫາປິຕາ’’ຕິ, ‘‘ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ຈ ວທນ຺ເຕ ສຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎ ທາຣກາ ‘ຈູຬປິຕາ ມຫາປິຕາ’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ‘ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊຄຫນຄເຣ ປນ ໂວ ຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຍ຺ຍໂກ, ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫູ ຎາຕກາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຖ, ອມ຺ມາ’’ຕິ? ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄມນກາຣຓໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ສາມິກໍ ອາຫ – ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ມໍ ອຕິວິຍ ກິລເມນ຺ຕິ, ກິໍ ໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ທິສ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຫິ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ນຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ຍ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລເມວ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ຊນາ ທາຣເກ ອາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ນິວາສໍ ກຕ຺ວາ ທາຣກມາຕາ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ.

ເຕ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສໍສາເຣ ວິຈຣນ຺ຕານໍ ນ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ຘີຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາປຣາຘິກາ, ນ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຐາຕຸໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ, ທາຣເກ ປນ ອິຘ ເປເສນ຺ຕູ’’ຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ມາຕາປິຕູຫິ ເປສິຕໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣເກ ອາຄຕທູຕານໍເຍວ ຫຕ຺ເຖ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ, ທາຣກາ ອຍ຺ຍກກຸເລ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕິທຫໂຣ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ປນ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ອຍ຺ຍກໍ ອາຫ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ສກລໂລກສ຺ສປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາໂຕ ຕເວວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຠທ຺ທິກາ, ສເຈ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊ ຕາຕາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ ມຫາເສຏ຺ຐິ ທາຣໂກ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ ອຍໍ ທາຣໂກ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາມີຕິ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິຓ຺ຑຈາຣິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິໂສ ມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂສ ຌານສຸເຂນ, ມຄ຺ຄສຸເຂນ, ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ສຸຂໍ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ປພ຺ພາເຊຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຈູຬປນ຺ຖກທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທສສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຈູຬປນ຺ຖກສາມເຓໂຣ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ອໂຫສິ.

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ, ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓; ອ. ນິ. ໕.໑໙໕) –

ອິມໍ ເອກຄາຖໍ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ກິຣ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ທນ຺ຘຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸທ຺ເທສຄ຺ຄຫຓກາເລ ປຣິຫາສເກຬິໍ ອກາສິ. ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ເຕນ ປຣິຫາເສນ ລຊ຺ຊິໂຕ ເນວ ອຸທ຺ເທສໍ ຄຓ຺ຫິ, ນ ສຊ຺ຌາຍມກາສິ. ເຕນ ກມ຺ເມນ ອຍໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາວ ທນ຺ໂຘ ຊາໂຕ, ຄຫິຕຄຫິຕໍ ປທໍ ອຸປຣູປຣິ ປທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ອິມເມວ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ.

ອຖ ນໍ ມຫາປນ຺ຖໂກ ອາຫ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ, ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກມ຺ປິ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປນ ຕ຺ວໍ ກຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສ຺ສສິ, ນິກ຺ຂມ ອິໂຕ’’ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ສິເນເຫນ ຄິຫິຠາວໍ ນ ປຕ຺ເຖຕິ. ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ມຫາປນ຺ຖໂກ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ຊີວໂກ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອມ຺ພວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປູເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາປນ຺ຖກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິຕ຺ຕກາ, ຠນ຺ເຕ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປຎ຺ຈມຕ຺ຕານິ ຠິກ຺ຂຸສຕານີ’’ຕິ. ‘‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂານິ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ອາທາຍ ອມ຺ຫາກໍ ນິເວສເນ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສກ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ຠິກ຺ຂຸ ທນ຺ໂຘ ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ໂມ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເຖໂຣ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເຖໂຣ ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນິມນ຺ຕນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມໍ ພາຫິຣໍ ກຕ຺ວາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາຕິກສ຺ສ ມຍິ ຈິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ສາສເນນ, ຄິຫີ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂສ ປຸນທິວເສ ປາໂຕວ ‘‘ຄິຫີ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຍາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສກາເລເຍວ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຄມນມຄ຺ເຄ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຆຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກຫໍ ປນ, ຕ຺ວໍ ຈູຬປນ຺ຖກ, ອິມາຍ ເວລາຍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ອາຫ. ຠາຕາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ນິກ຺ກຑ຺ຒຕິ, ເຕນາຫໍ ວິພ຺ຠມິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມີຕິ. ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ນາມ ມມ ສນ຺ຕກາ, ຠາຕຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໂຕ ກສ຺ມາ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ນາຄຎ຺ຉິ? ເອຫິ ກິໍ ເຕ ຄິຫິຠາເວນ, ມມ ສນ຺ຕິເກ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ຠຄວາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ ອິມໍ ປິໂລຕິກໍ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອິເຘວ ໂຫຫີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຕໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ກາເລ ອາໂຣຈິເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຊີວກສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ.

ຈູຬປນ຺ຖໂກປິ ສູຣິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ຑໍ ‘‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ຑໍ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກິລິຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິທໍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ຑໍ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ອິມໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ນິສ຺ສາຍ ປຸຣິມປກຕິໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ເອວໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ຊາຕໍ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຸຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ປິໂລຕິກາຂຓ຺ຑເມວ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ຣໂຊຣຎ຺ຊິຕໍ ຊາຕນ຺ຕິ ມາ ສຎ຺ຎໍ ກຣິ, ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປນ ເຕ ຣາຄຣຊາທໂຍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ຫຣາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍມານຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຣາໂຄ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂທໂສ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂທສສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ.

‘‘ໂມໂຫ ຣໂຊ ນ ຈ ປນ ເຣຓຸ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂມຫສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ຣໂຊຕິ;

ເອຕໍ ຣຊໍ ວິປ຺ປຊຫິຕ຺ວ ຠິກ຺ຂໂວ, ວິຫຣນ຺ຕິ ເຕ ວິຄຕຣຊສ຺ສ ສາສເນ’’ຕິ. (ມຫານິ. ໒໐໙; ຈູຬນິ. ອຸທຍມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທສ ໗໔);

ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ປຏິສມ຺ຠິທາຫິເຍວສ຺ສ ຕີຓິ ປິຏການິ ອາຄມໍສຸ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນລາຏໂຕ ເສເທ ມຸຈ຺ຈນ຺ເຕ ປຣິສຸທ຺ເຘນ ສາຏເກນ ນລາຏນ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຉິ, ສາຏໂກ ກິລິຏ຺ໂຐ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອິມໍ ສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເອວຣູໂປ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ສາຏໂກ ປກຕິໍ ຊຫິຕ຺ວາ ກິລິຏ຺ໂຐ ຊາໂຕ, ອນິຈ຺ຈາ ວຕ ສງ຺ຂາຣາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິ. ເຕນ ກາຣເຓນສ຺ສ ຣໂຊຫຣຓເມວ ປຈ຺ຈໂຍ ຊາໂຕ.

ຊີວໂກປິ ໂຂ ໂກມາຣຠຈ຺ໂຈ ທສພລສ຺ສ ທກ຺ຂິໂຓທກໍ ອຸປນາເມສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນນຸ, ຊີວກ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ມຫາປນ຺ຖໂກ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ນຕ຺ຖິ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ຊີວກາ’’ຕິ ອາຫ. ຊີວໂກ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຠເຓ, ຄຈ຺ຉ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ນຕ຺ຖິຠາວໍ ວາ ຊານາຫີ’’ຕິ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຕິໂກ ‘ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ຠຓຕິ, ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວມສ຺ສ ປກາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ສກລໍ ອມ຺ພວນໍ ຠິກ຺ຂູນໍເຍວ ປູເຣສິ. ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ຈີວຣກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ຣຊນກມ຺ມໍ, ເອກຈ຺ເຈ ສຊ຺ຌາຍໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສທິສໍ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ມາເປສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ວິຫາເຣ ພຫູ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ສກລໍ ອມ຺ພວນໍ ຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິປຸຓ຺ຓ’’ນ຺ຕິ ຊີວກສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ເຖໂຣປິ ໂຂ ຕຕ຺ເຖວ –

‘‘ສຫສ຺ສກ຺ຂຕ຺ຕຸມຕ຺ຕານໍ, ນິມ຺ມິນິຕ຺ວານ ປນ຺ຖໂກ;

ນິສີທມ຺ພວເນ ຣມ຺ເມ, ຍາວ ກາລປ຺ປເວທນາ’’ຕິ. (ເຖຣຄາ. ໕໖໓);

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອາຫ – ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສຕ຺ຖາ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ນາມ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວເທຫີ’’ຕິ. ເຕນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ມຸຂສຫສ຺ສໍ ອຸຏ຺ຐຫິ. ປຸຣິໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ກິຣ ເຕ, ຠນ຺ເຕ, ຈູຬປນ຺ຖກາເຍວ ນາມາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ຕ຺ວໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍ ປຐມໍ ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫ, ອວເສສາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ, ຕາວເທວ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ເຖໂຣ ເຕນ ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ຊີວກໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຊີວກ, ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫ, ອຍໍ ເຕ ອນຸໂມທນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຊີວໂກ ຕຖາ ອກາສິ. ເຖໂຣ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕ ຕຣຸຓສີໂຫ ວິຍ ຕີຓິ ປິຏການິ ສໍໂຂເຠຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ວຕ຺ເຕ ທສ຺ສິເຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຄນ຺ຘກຸຏິປ຺ປມຸເຂ ຐຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ສຸຄໂຕວາທໍ ທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘວາສິຕໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ອຸປຄໂຕ. ອຖ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ຠິກ຺ຂູ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ສໂມສຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ຕາ ວິຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍ ອາຣຠິໍສຸ ‘‘ອາວຸໂສ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກຄາຖໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທນ຺ໂຘ ອຍ’ນ຺ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ອນ຺ຕຣຠຕ຺ເຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ຕີຓິ ປິຏການິ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິເຍວ ອາຄຕານິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ ນາມ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ອຖ ຠຄວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ອິມໍ ກຖາປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘເສຍ຺ຍາຍ ອຸຏ຺ຐາຍ ສຸຣຕ຺ຕທຸປຏ຺ຏໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕໍ ວິຍ ກາຍພນ຺ຘນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລສທິສໍ ສຸຄຕມຫາຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມ຺ມ ມຕ຺ຕວາຣໂຓ ວິຍ ສີຫວິກ຺ກນ຺ຕວິລາເສນ ວິຊມ຺ຠມາໂນ ສີໂຫ ວິຍ ອນນ຺ຕາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ຘມ຺ມສຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ສຸປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສນໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຓ຺ຓວກຸຈ຺ຉິໍ ໂອຠາສຍມາໂນ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ພາລສູຣິໂຍ ວິຍ ອາສນມຊ຺ເຌ ນິສີທິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ປນ ອາຄຕມຕ຺ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ກຖໍ ປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ມຸທຸເກນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຣິສາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ເອກສ຺ສປິ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວາ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ໂທ ວາ ຂິປິຕສທ຺ໂທ ວາ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພປິເມ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ສຄາຣວາ ພຸທ຺ຘເຕເຊນ ຕຊ຺ຊິຕາ ມຍິ ອາຍຸກປ຺ປມ຺ປິ ອກເຖຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນ ປຐມໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ນ ກເຖສ຺ສນ຺ຕິ, ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນວຕ຺ຕໍ ນາມ ມຍາວ ຊານິຕພ຺ພໍ, ອຫເມວ ປຐມໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຘຸເຣນ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສເຣນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ, ກາ ຈ ປນ ໂວ ອນ຺ຕຣາກຖາ ວິປ຺ປກຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ, ນ ມຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສິນ຺ນາ ອຎ຺ຎໍ ຕິຣຈ຺ຉານກຖໍ ກເຖມ, ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ປນ ຄຸເຓ ວຓ຺ຓຍມານາ ນິສິນ຺ນາມ຺ຫ ‘‘ອາວຸໂສ ມຫາປນ຺ຖໂກ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ອຊ຺ຌາສຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກໍ ຄາຖໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທນ຺ໂຘ ອຍ’ນ຺ຕິ ວິຫາຣາ ນິກ຺ກຑ຺ຒິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ອນຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມຣາຊຕາຍ ເອກສ຺ມິໍເຍວສ຺ສ ອນ຺ຕຣຠຕ຺ເຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອທາສິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘານໍ ພລໍ ນາມ ມຫນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທານິ ຕາວ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມມຫນ຺ຕຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປນ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຠເຄສຸປິ ໂຠຄມຫນ຺ຕຕໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ. ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈູຬເສຏ຺ຐິ ນາມ ອໂຫສິ, ໂສ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຊານາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ມຕມູສິກໍ ທິສ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສມາເນຕ຺ວາ ອິທມາຫ ‘‘ສກ຺ກາ ຈກ຺ຂຸມຕາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອິມໍ ອຸນ຺ທູຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣຠຣຓຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຕຸ’’ນ຺ຕິ? ອຎ຺ຎຕໂຣ ທຸຄ຺ຄຕກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ອຊານິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ມູສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອາປເຓ ພິຬາລສ຺ສຕ຺ຖາຍ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ກາກຓິກໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕາຍ ກາກຓິກາຍ ຜາຓິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອເກນ ຆເຏນ ປານີຍໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມາລາກາເຣ ທິສ຺ວາ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຜາຓິຕຂຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ອຸຬຸງ຺ເກນ ປານີຍໍ ອທາສິ, ເຕ ຈສ຺ສ ເອເກກໍ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໍ ອທໍສຸ. ໂສ ເຕນ ປຸປ຺ຜມູເລນ ປຸນທິວເສປິ ຜາຓິຕຎ຺ຈ ປານີຍຆຏຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາຣາມເມວ ຄໂຕ. ຕສ຺ສ ຕໍ ທິວສໍ ມາລາກາຣາ ອຑ຺ໂຒຈິຕເກ ປຸປ຺ຜຄຈ຺ເຉ ທຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ລຠິ.

ປຸນ ເອກສ຺ມິໍ ວາຕວຸຏ຺ຐິທິວເສ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ພຫູ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກາ ຈ ສາຂາ ຈ ປລາສຎ຺ຈ ວາເຕນ ປາຕິຕໍ ໂຫຕິ, ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ອຸປາຍໍ ນ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິມານິ ທາຣຸປຓ຺ຓານິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສສິ, ອຫໍ ເຕ ອິມານິ ສພ຺ພານິ ນີຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາຫ, ໂສ ‘‘ຄຓ຺ຫ ອຍ຺ຍາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຈູຬນ຺ເຕວາສິໂກ ທາຣການໍ ກີຬນມຓ຺ຑລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຜາຓິຕໍ ທຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕນ ສພ຺ພານິ ທາຣຸປຓ຺ຓານິ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາເຣ ຣາສິໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ຣາຊກຸມ຺ຠກາໂຣ ຣາຊກຸເລ ຠາຊນານໍ ປຈນຕ຺ຖາຍ ທາຣູນິ ປຣິເຍສມາໂນ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາເຣ ຕານິ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ຕໍ ທິວສໍ ຈູຬນ຺ເຕວາສິໂກ ທາຣຸວິກ຺ກເຍນ ໂສຬສ ກຫາປເຓ ຈາຏິອາທີນິ ຈ ປຎ຺ຈ ຠາຊນານິ ລຠິ.

ໂສ ຈຕຸວີສຕິຍາ ກຫາປເຓສຸ ຊາເຕສຸ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ອຸປາໂຍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນຄຣທ຺ວາຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເອກໍ ປານີຍຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ຕິຓຫາຣເກ ປານີເຍນ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເຕ ອາຫໍສຸ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ອມ຺ຫາກໍ ພຫູປກາໂຣ, ກິໍ ເຕ ກໂຣມາ’’ຕິ? ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຖລປຖກມ຺ມິເກນ ຈ ຊລປຖກມ຺ມິເກນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ຖລປຖກມ຺ມິໂກ ‘‘ສ຺ເວ ອິມໍ ນຄຣໍ ອສ຺ສວາຓິຊໂກ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕິຓຫາຣເກ ອາຫ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ເອເກກໍ ຕິຓກລາປໍ ເທຖ, ມຍາ ຈ ຕິເຓ ອວິກ຺ກິຓິເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຕິຓໍ ມາ ວິກ຺ກິຓຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຕິຓກລາປສຕານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຆເຣ ປາປຍິໍສຸ. ອສ຺ສວາຓິໂຊ ສກລນຄເຣ ອສ຺ສານໍ ໂຄຈຣໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຕິຓໍ ຄຓ຺ຫິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນສ຺ສ ຊລປຖກມ຺ມິໂກ ສຫາຍໂກ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ປຏ຺ຏນມ຺ຫິ ມຫານາວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກຫາປເຓຫິ ສພ຺ພປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ຕາວກາລິກໍ ຣຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ນາວາປຏ຺ຏນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ນາວິກສ຺ສ ສຈ຺ຈກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ ‘‘ພາຫິຣໂຕ ວາຓິເຊສຸ ອາຄເຕສຸ ຕຕິເຍນ ປຏິຫາເຣນ ມໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ. ‘‘ນາວາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ສຕມຕ຺ຕາ ວາຓິຊາ ‘‘ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ອາຄມິໍສຸ. ຠຓ຺ຑໍ ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ມຫາວາຓິເຊນ ສຈ຺ຈກາໂຣ ທິນ຺ໂນຕິ. ເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ. ປາທມູລິກປຸຣິສາ ປຸຣິມສຎ຺ຎາວເສນ ຕຕິເຍນ ປຏິຫາເຣນ ເຕສໍ ອາຄຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ສຕມຕ຺ຕາ ວາຓິຊາ ເອເກກໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນາວາຍ ປຕ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ເອເກກໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກມກໍສຸ.

ຈູຬນ຺ເຕວາສິໂກ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຕຎ຺ຎຸນາ ເມ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຈູຬເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສມີປໍ ຄໂຕ. ອຖ ນໍ ເສຏ຺ຐິ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຕາຕ, ກຕ຺ວາ ອິທໍ ຘນໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິຕອຸປາເຍ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸມາສມ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ມຕມູສິກໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຖຸໍ ກເຖສິ. ຈູຬເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເອວຣູປໍ ທາຣກໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ສກລກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິກໍ ອກາສິ. ໂສ ເສຏ຺ຐິໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ລຠິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ອຄມາສິ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘປິ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ກເຖຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘວ ອິມໍ ຄາຖໍ ກເຖສິ –

໔. ‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປເກນປີຕິ ໂຖເກນປິ ປຣິຕ຺ຕເກນປິ. ເມຘາວີຕິ ປຎ຺ຎວາ. ປາຠເຕນາຕິ ຠຓ຺ຑມູເລນ. ວິຈກ຺ຂໂຓຕິ ໂວຫາຣກຸສໂລ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ມຫນ຺ຕໍ ຘນຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ສຓ຺ຐາເປຕິ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມໍ, ຍຖາ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປຣິຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິໍ ອນຸກ຺ກເມນ ໂຄມຍຈຸຓ຺ຓາທີນິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຸຂວາເຕນ ຘມນ຺ໂຕ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ວຑ຺ເຒຕິ ມຫນ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂຖກມ຺ປິ ປາຠຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ນານາອຸປາເຍຫິ ປໂຍເຊຕ຺ວາ ຘນຎ຺ຈ ຍສຎ຺ຈ ວຑ຺ເຒຕິ, ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕານໍ ປຕິຏ຺ຐາເປຕິ, ຕາຍ ເອວ ວາ ປນ ຘນຍສມຫນ຺ຕຕາຍ ອຕ຺ຕານໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ອຠິຎ຺ຎາຕໍ ປາກຏໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ຠຄວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທານິ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມມຫນ຺ຕຕໍ ປຕ຺ໂຕ, ປຸພ຺ເພ ປນ ໂຠເຄສຸປິ ໂຠຄມຫນ຺ຕຕໍ ປາປຸຓີ’’ຕິ ເອວໍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຈູຬນ຺ເຕວາສິໂກ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອໂຫສິ, ຈູຬກເສຏ຺ຐິ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຈູຬເສຏ຺ຐິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

໕. ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິມຄ຺ຆຕິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສງ຺ຆສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປາໂຕວ ສລາກຠຕ຺ຕານິ ອຸທ຺ທິສມາເນ ລາລຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກທາຈິ ວຣຠຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ກທາຈິ ລາມກຠຕ຺ຕໍ. ໂສ ລາມກຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕທິວເສ ສລາກຄ຺ຄໍ ອາກຸລໍ ກໂຣຕິ, ‘‘ກິໍ ທພ຺ໂພວ ສລາກໍ ທາຕຸໍ ຊານາຕິ, ອມ຺ເຫ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສລາກຄ຺ຄໍ ອາກຸລໍ ກໂຣນ຺ເຕ ‘‘ຫນ຺ທ ທານິ ຕ຺ວເມວ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ ສລາກປຈ຺ຉິໍ ອທໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ສງ຺ຆສ຺ສ ສລາກໍ ອທາສິ. ເທນ຺ໂຕ ຈ ປນ ‘‘ອິທໍ ວຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ລາມກຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອສຸກວສ຺ສຄ຺ເຄ ວຣຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ‘‘ອສຸກວສ຺ສຄ຺ເຄ ລາມກຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຐິຕິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ‘‘ອສຸກວສ຺ສຄ຺ເຄ ຐິຕິກາ’’ຕິ ນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຐິຕເວລາຍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຍໍ ຐິຕິກາ ຐິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຠູມິຍໍ ວາ ຠິຕ຺ຕິຍໍ ວາ ເລຂໍ ກຑ຺ຒຕິ. ປຸນທິວເສ ສລາກຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂູ ມນ຺ທຕຣາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸຕຣາ ວາ, ເຕສຸ ມນ຺ທຕເຣສຸ ເລຂາ ເຫຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ພຫຸຕເຣສຸ ອຸປຣິ. ໂສ ຐິຕິກໍ ອຊານນ຺ໂຕ ເລຂາສຎ຺ຎາຍ ສລາກໍ ເທຕິ.

ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອາວຸໂສ, ອຸທາຍິ, ເລຂາ ນາມ ເຫຏ຺ຐາ ວາ ໂຫຕິ ອຸປຣິ ວາ, ວຣຠຕ຺ຕໍ ປນ ອສຸກວສ຺ສຄ຺ເຄ ຐິຕໍ, ລາມກຠຕ຺ຕໍ ອສຸກວສ຺ສຄ຺ເຄ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ຠິກ຺ຂູ ປຏິປ຺ຜຣນ຺ໂຕ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ອຍໍ ເລຂາ ກສ຺ມາ ເອວໍ ຐິຕາ, ກິໍ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທຫາມິ, ອິມິສ຺ສາ ເລຂາຍ ສທ຺ທຫາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ທຫຣາ ຈ ສາມເຓຣາ ຈ ‘‘ອາວຸໂສ ລາລຸທາຍິ ຕຍິ ສລາກໍ ເທນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ລາເຠນ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ນ ຕ຺ວໍ ທາຕຸໍ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ, ຄຈ຺ຉ ອິໂຕ’’ຕິ ສລາກຄ຺ຄໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສລາກຄ຺ເຄ ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອານນ຺ທ, ສລາກຄ຺ເຄ ມຫນ຺ຕໍ ໂກລາຫລໍ, ກິໍ ສທ຺ໂທ ນາເມໂສ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ນ ອິທາເນວ ລາລຸທາຍິ ອຕ຺ຕໂນ ພາລຕາຍ ປເຣສໍ ລາຠຫານິໍ ກໂຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ອກາສິເຍວາ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຆາປນິໂກ ອໂຫສິ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນິ ເຈວ ມຓິສຸວຓ຺ຓາທີນິ ຈ ອຄ຺ຆາເປສິ, ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑສາມິການໍ ຠຓ຺ຑານຸຣູປເມວ ມູລໍ ທາເປສິ. ຣາຊາ ປນ ລຸທ຺ໂຘ ໂຫຕິ, ໂສ ໂລຠປກຕິຕາຍ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ອຄ຺ຆາປນິໂກ ເອວໍ ອຄ຺ຆາເປນ຺ໂຕ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ມມ ເຄເຫ ຘນໍ ປຣິກ຺ຂຍໍ ຄເມສ຺ສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຆາປນິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ຄາມິກມນຸສ຺ສໍ ໂລລພາລໍ ຣາຊງ຺ຄເຓນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອສ ມຍ຺ຫໍ ອຄ຺ຆາປນິກກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຠເຓ, ອມ຺ຫາກໍ ອຄ຺ຆາປນິກກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເທວາຕິ. ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ຘນຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຕໍ ພາລໍ ອຄ຺ຆາປນິກກມ຺ເມ ຐເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ພາໂລ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນິ ອຄ຺ຆາເປນ຺ໂຕ ອຄ຺ຆໍ ຫາເປຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ກເຖຕິ. ຕສ຺ສ ຐານນ຺ຕເຣ ຐິຕຕ຺ຕາ ຍໍ ໂສ ກເຖຕິ, ຕເມວ ມູລໍ ໂຫຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອຸຕ຺ຕຣາປຖໂຕ ເອໂກ ອສ຺ສວາຓິໂຊ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ອາເນສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ອຄ຺ຆາເປສິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອສ຺ສສຕານໍ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກໍ ອຄ຺ຆມກາສິ. ກຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ອສ຺ສວາຓິຊສ຺ສ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອສ຺ເສ ອສ຺ສສາລາຍໍ ສຓ຺ຐາເປສິ. ອສ຺ສວາຓິໂຊ ໂປຣາຓອຄ຺ຆາປນິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ກິໍ ກຕ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອາຫ ‘‘ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ເອວໍ ປຸຈ຺ຉຖ ‘ອມ຺ຫາກໍ ຕາວ ອສ຺ສາ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກໍ ອຄ຺ຆນ຺ຕີຕິ ຎາຕເມຕໍ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ນິສ຺ສາຍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຍາ ອຄ຺ຆໍ ຊານິຕຸກາມມ຺ຫາ, ສກ຺ຂິສ຺ສຖ ໂນ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຐຕ຺ວາ ສາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາ ອິທໍ ນາມ ອຄ຺ຆຕີຕິ ວຕ຺ຕຸ’ນ຺ຕິ, ສເຈ ສກ຺ໂກມີຕິ ວທຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫມ຺ປິ ຕຕ຺ຖ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອສ຺ສວາຓິໂຊ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຄ຺ຆາປນິກສ຺ສ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ລຎ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາວ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ອຄ຺ຆາເປຕຸ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາມ ຣາຊກຸລ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ອຎ຺ເຎປິ ພຫູ ອມຈ຺ຈາ ອຄມິໍສຸ. ອສ຺ສວາຓິໂຊ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ເທວ, ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອສ຺ສສຕານໍ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ອຄ຺ຆນກຠາວໍ ຊານາມ, ສາ ປນ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິ ກິໍ ອຄ຺ຆຕີຕິ ອຄ຺ຆາປນິກໍ ປຸຈ຺ຉຖ ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອຊານນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ໂຠ ອຄ຺ຆາປນິກ, ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ກິໍ ອຄ຺ຆນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ, ເທວາຕິ. ‘‘ໂຫຕຸ, ຠເຓ, ອສ຺ສາ ຕາວ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ອຄ຺ຆນ຺ຕຸ. ສາ ປນ ກິໍ ອຄ຺ຆຕິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ພາລປຸຣິໂສ ‘‘ພາຣາຓສິໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ອຄ຺ຆຕິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ຣາຊານໍ ອນຸວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ເອກໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິໍ ອສ຺ສານໍ ອຄ຺ຆມກາສິ. ປຸນ ວາຓິຊສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ລຎ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາຍ ພາຣາຓສິໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ອຄ຺ຆມກາສິ. ຕທາ ປນ ພາຣາຓສິຍາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂໂປ ທ຺ວາທສໂຍຊນິໂກ ໂຫຕິ. ອິທມສ຺ສ ອນ຺ຕຣໍ, ພາຫິຣໍ ປນ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ຣຏ຺ຐໍ. ອິຕິ ໂສ ພາໂລ ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ພາຣາຓສິໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາຍ ອຄ຺ຆມກາສິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາ ປາຓິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫສມານາ ‘‘ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ປຖວິຎ຺ຈ ຣຊ຺ຊຎ຺ຈ ອນຄ຺ຆນ຺ຕິ ສຎ຺ຎິໂນ ອຫຸມ຺ຫ, ເອວໍ ມຫນ຺ຕໍ ກິຣ ສຣາຊກໍ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິມຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຆຕິ, ອໂຫ ອຄ຺ຆາປນິກສ຺ສ ຎາຓສມ຺ປທາ. ກຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຍໍ ອຄ຺ຆາປນິໂກ ວິຫາສິ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ເອວ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ອກໍສຸ –

໕. ‘‘ກິມຄ຺ຆຕິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາຍໍ, ອສ຺ສານ ມູລາຍ ວເທຫິ ຣາຊ;

ພາຣາຓສິໍ ສນ຺ຕຣພາຫິຣໍ, ອຍມຄ຺ຆຕິ ຕຓ຺ຑຸລນາຬິກາ’’ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຣາຊາ ລຊ຺ຊິໂຕ ຕໍ ພາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຄ຺ຆາປນິກຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຄາມິກພາລອຄ຺ຆາປນິໂກ ລາລຸທາຍີ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕອຄ຺ຆາປນິໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐາເປສິ.

ຕຓ຺ຑຸລນາຬິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

໖. ເທວຘມ຺ມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ອິທໍ ຠຄວາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພຫຸຠຓ຺ຑິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກິເຣໂກ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຠຣິຍາຍ ກາລກຕາຍ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິເວຓຎ຺ຈ ອຄ຺ຄິສາລຎ຺ຈ ຠຓ຺ຑຄພ຺ຠຎ຺ຈ ກາເຣຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑຄພ຺ຠໍ ສປ຺ປິຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ປູເຣຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິຕໍ ອາຫາຣໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ຈ ອໂຫສິ, ຣຕ຺ຕິໍ ອຎ຺ຎໍ ນິວາສນປາຣຸປນໍ ໂຫຕິ, ທິວາ ອຎ຺ຎໍ. ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ວສຕິ. ຕສ຺ເສກທິວສໍ ຈີວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓາທີນິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເວເຓ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ຊານປທາ ຠິກ຺ຂູ ເສນາສນຈາຣິກໍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕາ ປຣິເວຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈີວຣາທີນິ ທິສ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສິມານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາວຸໂສ, ອິທມ຺ປິ ຈີວຣໍ, ອິທມ຺ປິ ນິວາສນໍ, ອິທມ຺ປິ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ, ສພ຺ພໍ ຕຸຍ຺ຫເມວາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ມຍ຺ຫເມວາ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ ຠຄວຕາ ຕີຓິ ຈີວຣານິ ອນຸຎ຺ຎາຕານິ, ຕ຺ວໍ ເອວໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ເອວໍ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ ຊາໂຕ, ເອຫິ ຕໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເນສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນິຈ຺ຉມານກໍເຍວ ຠິກ຺ຂຸໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ພຫຸປຣິກ຺ຂາໂຣ’’ຕິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ’’ຕິ? ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠຄວາ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ພຫຸຠຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’? ‘‘ນນຸ ອຫໍ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາຍ ປວິເວກສ຺ສ ວີຣິຍາຣມ຺ຠສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ວທາມີ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸປິໂຕ ‘‘ອິມິນາ ທານິ ນີຫາເຣນ ຈຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາຣຸປນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຣິສມຊ຺ເຌ ເອກຈີວໂຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠຍມາໂນ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປຄເວສໂກ ທກຣກ຺ຂສກາເລປິ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ຄເວສມາໂນ ທ຺ວາທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວິຫາສິ, ອຖ ກສ຺ມາ ອິທານິ ເອວໍ ຄຣຸເກ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ປາຣຸປນໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຫາຍ ຐິໂຕສີ’’ຕິ? ໂສ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຠິກ຺ຂູ ຕສ຺ສຕ຺ຖສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຍາຈິໍສຸ, ຠຄວາ ຠວນ຺ຕເຣນ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ກາຣຓໍ ປາກຏໍ ອກາສິ.

ອຕີເຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ‘‘ມຫິສາສກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ຣຎ຺ໂຎ ອຎ຺ໂຎປິ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ຕສ຺ສ ‘‘ຈນ຺ທກຸມາໂຣ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ປນ ອາຘາວິຕ຺ວາ ປຣິຘາວິຕ຺ວາ ວິຈຣຓກາເລ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕາ ກາລມກາສິ, ຣາຊາ ອຎ຺ຎໍ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ, ສາປິ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ‘‘ສູຣິຍກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ປຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ຠທ຺ເທ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ວຣໍ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ເທວີ, ວຣໍ ອິຈ຺ຉິຕກາເລ ຄເຫຕພ຺ພໍ ກຕ຺ວາ ຐເປສິ. ສາ ປຸຕ຺ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ເຕ ຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ເທເວນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕກາເລ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຣຊ຺ຊໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘາ ວິຍ ຊລມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ຕວ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈມານເມວ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕານໍ ປາປກມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍາ’’ຕິ ປຸຕ຺ເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອຫໍ ສູຣິຍກຸມາຣສ຺ສ ຊາຕກາເລ ວຣໍ ອທາສິໍ. ອິທານິສ຺ສ ມາຕາ ຣຊ຺ຊໍ ຍາຈຕິ, ອຫໍ ຕສ຺ສ ນ ທາຕຸກາໂມ, ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ປາໂປ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປກມ຺ປິ ຈິນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຕຸມ຺ເຫ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມມ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸລສນ຺ຕເກ ນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ໂຣທິຕ຺ວາ ກນ຺ທິຕ຺ວາ ສີເສ ຈຸມ຺ພິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ເຕ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣນ຺ເຕ ຣາຊງ຺ຄເຓ ກີຬມາໂນ ສູຣິຍກຸມາໂຣ ທິສ຺ວາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ຠາຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍເຍວ ນິກ຺ຂມິ. ເຕ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ສູຣິຍກຸມາຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຕາຕ ສູຣິຍກຸມາຣ, ເອຕໍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຈ ປິວິຕ຺ວາ ຈ ປທຸມິນິປຓ຺ເຓຫິ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປານີຍໍ ອາເນຫີ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ສຣໍ ເວສ຺ສວຓສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ເອເກນ ທກຣກ຺ຂເສນ ລທ຺ຘໍ ໂຫຕິ, ເວສ຺ສວໂຓ ຈ ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ເທວຘມ຺ມຊານນເກ ເຍ ອຎ຺ເຎ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ຂາທິຕຸໍ ລຠສິ. ອໂນຕິຓ຺ເຓ ນ ລຠສີ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສ ຣກ຺ຂໂສ ເຍ ຕໍ ສຣໍ ໂອຕຣນ຺ຕິ, ເຕ ເທວຘມ຺ເມ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຂາທຕິ. ອຖ ໂຂ ສູຣິຍກຸມາໂຣ ຕໍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວີມໍສິຕ຺ວາວ ໂອຕຣິ. ອຖ ນໍ ໂສ ຣກ຺ຂໂສ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ເທວຘມ຺ມາ ນາມ ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ‘‘ຕ຺ວໍ ເທວຘມ຺ເມ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸທກໍ ປເວເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ອຕິຈິຣາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈນ຺ທກຸມາຣໍ ເປເສສິ. ຣກ຺ຂໂສ ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມ ຊານາມິ, ເທວຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ’’ຕິ. ຣກ຺ຂໂສ ‘‘ນ ຕ຺ວໍ ເທວຘມ຺ເມ ຊານາສີ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິມ຺ປິ ຈິຣາຍນ຺ເຕ ‘‘ເອເກນ ອນ຺ຕຣາເຍນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ສຍໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ໂອຕຣຓປທວຬຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິເຕນ ອິມິນາ ສເຣນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ຂຄ຺ຄໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ທກຣກ຺ຂໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ອໂນຕຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນກມ຺ມິກປຸຣິໂສ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠ, ປຸຣິສ, ຕ຺ວໍ ມຄ຺ຄກິລນ຺ໂຕ ກສ຺ມາ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ຠິສມຸຬາລໍ ຂາທິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ນ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອໂສ ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ເມ ຠາຕິກາ ຄຫິຕາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມ, ຄຫິຕາ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ສຣໍ ໂອຕິຓ຺ຓເກ ລຠາມີ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ ສພ຺ເພວ ລຠສີ’’ຕິ? ‘‘ເຍ ເທວຘມ຺ເມ ຊານນ຺ຕິ, ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ລຠາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ເທວຘມ຺ເມຫິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ອຫໍ ເຕ ເທວຘມ຺ເມ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ກເຖຫິ, ອຫໍ ເທວຘມ຺ເມ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ອຫໍ ເທວຘມ຺ເມ ກເຖຍ຺ຍໍ, ກິລິຏ຺ຐຄຕ຺ໂຕ ປນມ຺ຫີ’’ຕິ. ຍກ຺ໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປາເຍຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑປມຊ຺ເຌ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຍກ຺ຂໍ ປາທມູເລ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ເທວຘມ຺ເມ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາ, ສຸກ຺ກຘມ຺ມສມາຫິຕາ;

ສນ຺ໂຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ໂລເກ, ເທວຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈເຣ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິຣິໂອຕ຺ຕປ຺ປສມ຺ປນ຺ນາຕິ ຫິຣິຍາ ຈ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕາ. ເຕສຸ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ ຫິຣິຍຕີຕິ ຫິຣີ, ລຊ຺ຊາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕຫິເຍວ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕີຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ, ປາປໂຕ ອຸພ຺ເພຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ຫິຣີ, ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ຫິຣີ, ໂລກາຘິປເຕຍ຺ຍໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ລຊ຺ຊາສຠາວສຓ຺ຐິຕາ ຫິຣີ, ຠຍສຠາວສຓ຺ຐິຕໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ. ສປ຺ປຕິສ຺ສວລກ຺ຂຓາ ຫິຣີ, ວຊ຺ຊຠີຣຸກຠຍທສ຺ສາວິລກ຺ຂຓໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ.

ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ – ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ສູຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ. ກຖໍ? ‘‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ນ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນານໍ ກມ຺ມໍ, ຫີນຊຈ຺ຈານໍ ເກວຏ຺ຏາທີນໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວ ຊາຕິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກຣຓໍ ນາເມຕໍ ທຫເຣຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ວເຍ ຐິຕສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ທຸພ຺ພລຊາຕິການໍ ກມ຺ມໍ, ມາທິສສ຺ສ ສູຣຠາວສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສູຣຠາວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ຕຖາ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ອນ຺ຘພາລານໍ ກມ຺ມໍ, ນ ປຓ຺ຑິຕານໍ, ມາທິສສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ອິທໍ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາທິປາປໍ ອກໂຣນ຺ໂຕ ຫິຣິໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ຫິຣິໍ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ. ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ເຕ ຫິຣິໍ ປເວເສຕ຺ວາ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຫິຣີ ອຊ຺ຌຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ນາມ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ? ‘‘ສເຈ ຕ຺ວໍ ປາປກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສສິ, ຈຕູສຸ ປຣິສາສຸ ຄຣຫປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສສິ.

‘‘ຄຣຫິສ຺ສນ຺ຕິ ຕໍ ວິຎ຺ຎູ, ອສຸຈິໍ ນາຄຣິໂກ ຍຖາ;

ວຊ຺ຊິໂຕ ສີລວນ຺ເຕຫິ, ກຖໍ ຠິກ຺ຂຸ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ພລຣາສິວຓ຺ຓນາ) –

ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ຫິ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐິເຕນ ໂອຕ຺ຕປ຺ເປນ ປາປກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ໂອຕ຺ຕປ຺ປໍ ພຫິທ຺ຘາສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ກຖໍ ຫິຣີ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ນາມ? ອິເຘກຈ຺ໂຈ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ມາທິສສ຺ສ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ພຫຸສ຺ສຸຕສ຺ສ ຘຸຕງ຺ຄຘຣສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ປາປກມ຺ມໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປາປໍ ນ ກໂຣຕິ. ເອວໍ ຫິຣີ ອຕ຺ຕາຘິປເຕຍ຺ຍາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ –

‘‘ໂສ ອຕ຺ຕານໍເຍວ ອຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ ອກຸສລໍ ປຊຫຕິ, ກຸສລໍ ຠາເວຕິ. ສາວຊ຺ຊໍ ປຊຫຕິ, ອນວຊ຺ຊໍ ຠາເວຕິ. ສຸທ຺ຘມຕ຺ຕານໍ ປຣິຫຣຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໔໐).