໒໑. ອສີຕິນິປາໂຕ

[໕໓໓] ໑. ຈູຬຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຸມຸຂາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຍສ຺ມໂຕ ອານນ຺ທສ຺ສ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ເຕນ ຫິ ຕຖາຄຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ ປໂຍຊິເຕສຸ ຘນຸຄ຺ຄເຫສຸ ສພ຺ພປຐມໍ ເປສິເຕນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ສກ຺ໂກມິ ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຕຸໍ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ໂສ ຠຄວາ ມຫານຸຠາໂວ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເທວທຕ຺ໂຕ ‘‘ອລໍ, ອາວຸໂສ, ມາ ຕ຺ວໍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປຫິ, ອຫເມວ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພຕສ຺ສ ປຈ຺ຉິມຉາຍາຍ ຈງ຺ກມນ຺ເຕ ສຍໍ ຄິຊ຺ຌກູຏໍ ປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ຍນ຺ຕເວເຄນ ມຫຕິໍ ສິລໍ ປວິຊ຺ຌິ, ‘‘ອິມາຍ ສິລາຍ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕທາ ທ຺ເວ ປພ຺ພຕກູຏາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ສິລໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ. ຕໂຕ ປປຏິກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປາທໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຣຸຫິຣໍ ອຸປ຺ປາເທສິ, ພລວເວທນາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ. ຊີວໂກ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທໍ ສຕ຺ຖເກນ ຜາເລຕ຺ວາ ທຸຏ຺ຐໂລຫິຕໍ ວເມຕ຺ວາ ປູຕິມໍສໍ ອປເນຕ຺ວາ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ອາລິມ຺ປິຕ຺ວາ ນິໂຣຄມກາສິ. ສຕ຺ຖາ ປຸຣິມສທິສເມວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ມຫຕິຍາ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ວິຈຣິ.

ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ເທວທຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ສຣີຣໍ ທິສ຺ວາ ໂກຈິ ມນຸສ຺ສຠູໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ໂຂ ປນ ນາຬາຄິຣິ ນາມ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ຕໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖາຈຣິຍໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ສ຺ເວ ນາຬາຄິຣິໍ ມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປາໂຕວ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຏິປນ຺ນວີຖິຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ ນໍ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ຫຕ຺ຖີ ກິຕ຺ຕກໍ ສຸຣໍ ປິວຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຏ຺ຐ ຆເຏ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ສ຺ເວ ຕ຺ວໍ ຕໍ ໂສຬສ ຆເຏ ປາເຍຕ຺ວາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຏິປນ຺ນວີຖິຍໍ ອຠິມຸຂໍ ກເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ – ‘‘ສ຺ເວ ນາຬາຄິຣິໍ ມຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ນຄເຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ນາຄຣາ ປາໂຕວ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິໍ ມາ ປຏິປຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ. ເທວທຕ຺ໂຕປິ ຣາຊນິເວສນາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂຄປເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຠເຓ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐານິຍໍ ນີຈຏ຺ຐາເນ, ນີຈຏ຺ຐານິຍໍ ວາ ອຸຈ຺ຈຏ຺ຐາເນ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ສເຈ ໂວ ຍເສນ ອຕ຺ໂຖ, ສ຺ເວ ປາໂຕວ ນາຬາຄິຣິໍ ຕິຂິຓສຸຣາຍ ໂສຬສ ຆເຏ ປາເຍຕ຺ວາ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ອາຄມນເວລາຍ ຕຸຕ຺ຕໂຕມເຣຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຠິນ຺ທາເປຕ຺ວາ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ປຏິປນ຺ນວີຖິຍໍ ອຠິມຸຂໍ ກຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິໍສຸ.

ສາ ປວຕ຺ຕິ ສກລນຄເຣ ວິຕ຺ຖາຣິກາ ອໂຫສິ. ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆມາມກາ ອຸປາສກາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຕຸມ຺ເຫຫິ ປຏິປນ຺ນວີຖິຍໍ ນາຬາຄິຣິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສ຺ສຕິ, ສ຺ເວ ປິຓ຺ຑາຍ ອປວິສິຕ຺ວາ ອິເຘວ ໂຫຖ, ມຍໍ ວິຫາເຣເຍວ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຠິກ຺ຂໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ສ຺ເວ ປິຓ຺ຑາຍ ນ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຕ຺ວາວ ‘‘ອຫໍ ສ຺ເວ ນາຬາຄິຣິໍ ທເມຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖິເຍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ປິຓ຺ຑາຍ ອຈຣິຕ຺ວາວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວຬຸວນເມວ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຣາຊຄຫວາສິໂນປິ ພຫູນິ ຠຕ຺ຕຠາຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ເວຬຸວນເມວ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ສ຺ເວ ວິຫາເຣເຍວ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເຕສໍ ອຘິວາເສສິ. ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕຠາຊນານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ວິຫາເຣເຍວ ທານໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ປກ຺ກມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ປຐມຍາເມ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເທວຕານໍ ປຎ຺ຫໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມສ຺ສ ປຐມໂກຏ຺ຐາເສ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ທຸຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ຜລສມາປຕ຺ຕິຍາ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕຕິຍໂກຏ຺ຐາເສ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂພຘເນຍ຺ຍພນ຺ຘເວ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນາຬາຄິຣິທມເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ສານໍ ຘມ຺ມາຠິສມຍໍ ທິສ຺ວາ ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ອານນ຺ທໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອານນ຺ທ, ອຊ຺ຊ ຣາຊຄຫປຣິວຕ຺ຕເກສຸ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິຫາເຣສຸ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຠິກ຺ຂູນໍ ມຍາສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫໍ ປວິສິຕຸໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຕຖາ ອກາສິ. ສພ຺ເພປິ ຠິກ຺ຂູ ເວຬຸວເນ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ອຖ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ, ມຫນ຺ໂຕ ສມາຄໂມ ອໂຫສິ. ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ອຊ຺ຊ ກິຣ ພຸທ຺ຘນາຄສ຺ສ ຕິຣຈ຺ຉານນາເຄນ ສງ຺ຄາໂມ ຠວິສ຺ສຕິ, ອນູປມາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ນາຬາຄິຣິທມນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາສາທຫມ຺ມິຍເຄຫຈ຺ຉທນາທີນິ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອສທ຺ຘາ ປນ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ ‘‘ອຍໍ ນາຬາຄິຣິ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຄຸຓໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສ ອຊ຺ຊ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສ຺ສຕິ, ອຊ຺ຊ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາສາທາທີສຸ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ຫຕ຺ຖີປິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ຕາເສນ຺ໂຕ ເຄຫານິ ວິທ຺ຘໍເສນ຺ໂຕ ສກຏານິ ສໍຈຸຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ໂສຓ຺ຑໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປຫຏ຺ຐກຓ຺ຓວາໂລ ປພ຺ພໂຕ ວິຍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນາຠິຘາວິ. ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈຸໍ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ນາຬາຄິຣິ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ອິມໍ ຣຈ຺ຉໍ ປຏິປນ຺ໂນ, ນ ໂຂ ປນາຍໍ ພຸທ຺ຘາທິຄຸຓໍ ຊານາຕິ, ປຏິກ຺ກມຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ປຏິກ຺ກມຕຸ ສຸຄໂຕ’’ຕິ. ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠາຍິຕ຺ຖ, ປຏິພໂລ ອຫໍ ນາຬາຄິຣິໍ ທເມຕຸນ຺ຕິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ຍາຈິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປິຕຸ ອຸປ຺ປນ຺ນກິຈ຺ຈໍ ນາມ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂຣ, ອຫເມວ ຕໍ ທເມມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມ ອຎ຺ຎໍ, ສາວກພລໍ ອຎ຺ຎໍ, ຕິຏ຺ຐ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຏິພາຫິ. ເອວໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອສີຕິ ມຫາເຖຣາ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສພ຺ເພປິ ປຏິພາຫິ. ອຖ ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ ສຕ຺ຖຣິ ພລວສິເນເຫນ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ປຐມໍ ມໍ ມາເຣຕູ’’ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອເປຫິ, ອານນ຺ທ, ມາ ເມ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານຄ຺ຄິສທິໂສ ປຐມໍ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ເຖໂຣ ອວຈ. ຍາວຕຕິຍໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ຕເຖວ ອຏ຺ຐາສິ ນ ປຏິກ຺ກມິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ອິທ຺ຘິພເລນ ປຏິກ຺ກມາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນ຺ຕເຣ ຐເປສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອກາ ອິຕ຺ຖີ ນາຬາຄິຣິໍ ທິສ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ປລາຍມານາ ອງ຺ເກນ ຄຫິຕໍ ທາຣກໍ ຫຕ຺ຖິໂນ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕເຣ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ຫຕ຺ຖີ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທາຣກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕທາ ທາຣໂກ ມຫາຣວໍ ຣວິ. ສຕ຺ຖາ ນາຬາຄິຣິໍ ໂອທິສ຺ສກເມຕ຺ຕາຍ ຜຣິຕ຺ວາ ສຸມຘຸຣໍ ພ຺ຣຫ຺ມສ຺ສຣໍ ນິຈ຺ຉາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ນາຬາຄິຣິ ຕໍ ໂສຬສ ສຸຣາຆເຏ ປາເຍຕ຺ວາ ມຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນ ‘ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ກຣິໍສຸ, ‘ມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’ຕິ ປນ ກຣິໍສຸ, ມາ ອກາຣເຓນ ຊງ຺ຆາໂຍ ກິລເມນ຺ໂຕ ວິຈຣິ, ອິໂຕ ເອຫີ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ຣູປສິຣິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສໍເວໂຄ ພຸທ຺ຘເຕເຊນ ປຈ຺ຉິນ຺ນສຸຣາມໂທ ໂສຓ຺ຑໍ ໂອລມ຺ເພນ຺ໂຕ ກຓ຺ເຓ ຈາເລນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ, ‘‘ນາຬາຄິຣິ, ຕ຺ວໍ ຕິຣຈ຺ຉານຫຕ຺ຖີ, ອຫໍ ພຸທ຺ຘວາຣໂຓ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ມນຸສ຺ສຆາຕໂກ ຠວ, ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ປຏິລຠາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ກຸມ຺ເຠ ປຣາມສິຕ຺ວາ –

‘‘ມາ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ, ທຸກ຺ໂຂ ຫິ ກຸຎ຺ຊຣ ນາຄມາສໂທ;

ນ ຫິ ນາຄຫຕສ຺ສ ກຸຎ຺ຊຣ, ສຸຄຕິ ໂຫຕິ ອິໂຕ ປຣໍ ຍໂຕ.

‘‘ມາ ຈ ມໂທ ມາ ຈ ປມາໂທ, ນ ຫິ ປມຕ຺ຕາ ສຸຄຕິໍ ວຊນ຺ຕິ ເຕ;

ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຕຖາ ກຣິສ຺ສສິ, ເຍນ ຕ຺ວໍ ສຸຄຕິໍ ຄມິສ຺ສສີ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໓໔໒) –

ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໍ ປີຕິຍາ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏໍ ອໂຫສິ. ສເຈ ກິຣ ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ນາຠວິສ຺ສາ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ອຘິຄມິສ຺ສາ. ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຸນ຺ນທິໍສຸ ອປ຺ໂຜຏິໍສຸ, ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ສາ ນານາຠຣຓານິ ຂິປິໍສຸ, ຕານິ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ສຣີຣໍ ປຏິຈ຺ຉາທຍິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນາຬາຄິຣິ ຘນປາລໂກ ນາມ ຊາໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ຘນປາລກສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕໍ ປິວິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຘນປາລກໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ໂສ ໂສຓ຺ຑາຍ ຠຄວໂຕ ປາເທ ປໍສູນິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣິ ມຸທ຺ຘນິ ອາກິຣິຕ຺ວາ ປຏິກຸຏິໂຕວ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທສ຺ສນູປຈາເຣ ຐິໂຕ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ປາວິສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທນ຺ຕສຸທນ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນ ກຎ຺ຈິ ວິເຫເຐຕິ. ສຕ຺ຖາ ນິປ຺ຜນ຺ນມໂນຣໂຖ ‘‘ເຍຫິ ຍໍ ຘນໍ ຂິຕ຺ຕໍ, ເຕສຎ຺ເຎວ ຕໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ມຫນ຺ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ກຕໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຓໍ ອປ຺ປຏິຣູປ’’ນ຺ຕິ ຕິຕ຺ຖິເຍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຊຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຂຕ຺ຕິໂຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວຬຸວນເມວ ຄໂຕ. ນຄຣວາສິໂນ ພຫຸໍ ອນ຺ນປານຂາທນີຍໍ ອາທາຍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ.

ຕໍ ທິວສໍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມສຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມຕາ ອານນ຺ເທນ ຕຖາຄຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ເຕນ ທຸກ຺ກຣໍ ກຕໍ, ນາຬາຄິຣິໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິພາຫິຍມາໂນປິ ນາປຄໂຕ, ອໂຫ ທຸກ຺ກຣກາຣໂກ, ອາວຸໂສ, ອາຍສ຺ມາ ອານນ຺ໂທ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອານນ຺ທສ຺ສ ຄຸຓກຖາ ປວຕ຺ຕຕິ, ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ມຍາ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອານນ຺ໂທ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ມມຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມຫິໍສກຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄເຣ ສາຄໂລ ນາມ ຣາຊາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ເນສາທຄາມເກ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເນສາໂທ ປາເສຫິ ສກຸເຓ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນຄເຣ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ນຄຣໂຕ ຈ ອວິທູເຣ ອາວຏ຺ຏໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊໂນ ມານຸສິໂຍ ນາມ ປທຸມສໂຣ ອໂຫສິ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓປທຸມສຎ຺ຉນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ນານປ຺ປກາໂຣ ສກຸຓສງ຺ໂຆ ໂອຕຣິ. ໂສ ເນສາໂທ ຕຕ຺ຖ ອນິຍາເມນ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຘຕຣຏ຺ໂຐ ຫໍສຣາຊາ ຉນ຺ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພເຕ ສຸວຓ຺ຓຄຸຫາຍໍ ວສຕິ, ສຸມຸໂຂ ນາມສ຺ສ ເສນາປຕິ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ຕໂຕ ຫໍສຍູຖາ ກຕິປຍາ ສຸວຓ຺ຓຫໍສາ ມານຸສິຍໍ ສຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຫູຕໂຄຈເຣ ຕສ຺ມິໍ ຍຖາສຸຂໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ສຸຫິຕາ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ມນຸສ຺ສປເຖ ມານຸສິໂຍ ນາມ ປທຸມສໂຣ ສມ຺ປນ຺ນໂຄຈໂຣ, ຕຕ຺ຖ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມນຸສ຺ສປໂຖ ນາມ ສາສງ຺ໂກ ສປ຺ປຏິຠໂຍ, ມາ ໂວ ຣຸຈ຺ຈິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ເຕຫິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ, ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ສປຣິວາໂຣ ຕໍ ສຣໍ ອຄມາສິ. ໂສ ອາກາສາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ປາທໍ ປາເສ ປເວເສນ຺ໂຕເຍວ ໂອຕຣິ. ອຖສ຺ສ ປາໂສ ປາທໍ ອຍປຏ຺ຏເກນ ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ວິຍ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ຉິນ຺ທິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ປຐມວາເຣ ຈມ຺ມໍ ຉິຊ຺ຊິ, ທຸຕິຍວາເຣ ມໍສໍ ຉິຊ຺ຊິ, ຕຕິຍວາເຣ ນ຺ຫາຣຸ ຉິຊ຺ຊິ, ປາໂສ ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐາສິ, ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣິ, ພລວເວທນາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ພທ຺ຘຣວໍ ຣວິສ຺ສາມິ, ຎາຕກາ ເມ ອຸຕ຺ຣສ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຉາຕຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ປລາຍນ຺ຕາ ທຸພ຺ພລຕາຍ ມຫາສມຸທ຺ເທ ປຕິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ເວທນໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຎາຕີນໍ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຈຣິຕ຺ວາ ຫໍສານໍ ກີຬນກາເລ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ພທ຺ຘຣວໍ ຣວິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕ ຫໍສາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ ວຄ຺ຄວຄ຺ຄາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏາຠິມຸຂາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເຕສຸ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ສຸມຸໂຂ ຫໍສເສນາປຕິ ‘‘ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ອິທໍ ຠຍໍ ມຫາຣາຊສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຊານິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຫໍສຄຓສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຫໍສຄຓໍ ວິຈິນິ, ຕຕ຺ຖປິ ອທິສ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຫໍສຄຓໍ ວິຈິນິ, ຕຕ຺ຖປິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ຕສ຺ເສເວທໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປາເສ ພທ຺ຘໍ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕໍ ທຸກ຺ຂາຕຸຣໍ ປງ຺ກປິຏ຺ເຐ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ມມ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫ ປາສໂຕ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕວ ປງ຺ກປິຏ຺ເຐ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ວີມໍສນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ສຸມຸຂ ອນຸປຈິນນ຺ຕາ, ປກ຺ກມນ຺ຕິ ວິຫງ຺ຄມາ;

ຄຈ຺ຉ ຕຸວມ຺ປິ ມາ ກງ຺ຂິ, ນຕ຺ຖິ ພທ຺ເຘ ສຫາຍຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸປຈິນນ຺ຕາຕິ ສິເນເຫນ ອາລຍວເສນ ອໂນໂລເກນ຺ຕາ. ປກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ເອເຕ ຉນ຺ນວຸຕິ ຫໍສສຫສ຺ສາ ຎາຕິວິຫງ຺ຄມາ ມໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຄຈ຺ຉ, ມາ ອິຘ ວາສໍ ອາກງ຺ຂິ, ເອວຎ຺ຫິ ປາເສນ ພທ຺ເຘ ມຍິ ສຫາຍຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນ ຫິ ເຕ ອຫໍ ອິທານິ ກິຎ຺ຈິ ສຫາຍກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ກິໍ ເຕ ມຍາ ນິຣູປກາເຣນ, ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉວາຕິ ວທຕິ.

ອິໂຕ ປຣໍ –

໒. ‘‘ຄຈ຺ເຉ ວາຫໍ ນ ວາ ຄຈ຺ເຉ, ນ ເຕນ ອມໂຣ ສິຍໍ;

ສຸຂິຕໍ ຕໍ ອຸປາສິຕ຺ວາ, ທຸກ຺ຂິຕໍ ຕໍ ກຖໍ ຊເຫ.

໓. ‘‘ມຣຓໍ ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ, ຊີວິຕໍ ວາ ຕຍາ ວິນາ;

ຕເທວ ມຣຓໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍຎ຺ເຈ ຊີເວ ຕຍາ ວິນາ.

໔. ‘‘ເນສ ຘມ຺ໂມ ມຫາຣາຊ, ຍໍ ຕໍ ເອວໍ ຄຕໍ ຊເຫ;

ຍາ ຄຕິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສາ ມຍ຺ຫໍ, ຣຸຈ຺ຈເຕ ວິຫຄາຘິປ.

໕. ‘‘ກາ ນຸ ປາເສນ ພທ຺ຘສ຺ສ, ຄຕິ ອຎ຺ຎາ ມຫານສາ;

ສາ ກຖໍ ເຈຕຍານສ຺ສ, ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ຕວ ຣຸຈ຺ຈຕິ.

໖. ‘‘ກໍ ວາ ຕ຺ວໍ ປສ຺ສເສ ອຕ຺ຖໍ, ມມ ຕຸຍ຺ຫຎ຺ຈ ປກ຺ຂິມ;

ຎາຕີນໍ ວາວສິຏ຺ຐານໍ, ອຸຠິນ຺ນໍ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ.

໗. ‘‘ຍໍ ນ ກຎ຺ຈນເທປິຎ຺ຉ, ອນ຺ເຘນ ຕມສາ ຄຕໍ;

ຕາທິເສ ສຎ຺ຈຊໍ ປາຓໍ, ກມຕ຺ຖມຠິໂຊຕເຍ.

໘. ‘‘ກຖໍ ນຸ ປຕຕໍ ເສຏ຺ຐ, ຘມ຺ເມ ອຕ຺ຖໍ ນ ພຸຊ຺ຌສິ;

ຘມ຺ໂມ ອປຈິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕິ ປາຓິນໍ.

໙. ‘‘ໂສຫໍ ຘມ຺ມໍ ອເປກ຺ຂາໂນ, ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຖໍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ;

ຠຕ຺ຕິຎ຺ຈ ຕຍິ ສມ຺ປສ຺ສໍ, ນາວກງ຺ຂາມິ ຊີວິຕໍ.

໑໐. ‘‘ອທ຺ຘາ ເອໂສ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ມິຕ຺ໂຕ ມິຕ຺ຕມາປເທ.

ນ ຈເຊ ຊີວິຕສ຺ສາປິ, ເຫຕຸຘມ຺ມມນຸສ຺ສຣໍ.

໑໑. ‘‘ສ຺ວາຍໍ ຘມ຺ໂມ ຈ ເຕ ຈິຓ຺ໂຓ, ຠຕ຺ຕິ ຈ ວິທິຕາ ມຍິ;

ກາມໍ ກຣສ຺ສຸ ມຍ຺ເຫຕໍ, ຄຈ຺ເຉວານຸມໂຕ ມຍາ.

໑໒. ‘‘ອປິ ຕ຺ເວວໍ ຄເຕ ກາເລ, ຍໍ ຂຓ຺ຑໍ ຎາຕິນໍ ມຍາ;

ຕຍາ ຕໍ ພຸທ຺ຘິສມ຺ປນ຺ນໍ, ອສ຺ສ ປຣມສໍວຸຕໍ.

໑໓. ‘‘ອິຈ຺ເຈວໍ ມນ຺ຕຍນ຺ຕານໍ, ອຣິຍານໍ ອຣິຍວຸຕ຺ຕິນໍ;

ປຈ຺ຈທິສ຺ສຖ ເນສາໂທ, ອາຕຸຣານມິວນ຺ຕໂກ.

໑໔. ‘‘ເຕ ສຕ຺ຕຸມຠິສຎ຺ຈິກ຺ຂ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ຫິຕາ ທິຊາ;

ຕຸຓ຺ຫີມາສິຕ຺ຖ ອຸຠໂຍ, ນ ສຎ຺ຈເລສຸມາສນາ.

໑໕. ‘‘ຘຕຣຏ຺ເຐ ຈ ທິສ຺ວານ, ສມຸຑ຺ເຑນ຺ເຕ ຕໂຕ ຕໂຕ;

ອຠິກ຺ຂມຖ ເວເຄນ, ທິຊສຕ຺ຕຸ ທິຊາຘິເປ.

໑໖. ‘‘ໂສ ຈ ເວເຄນຠິກ຺ກມ຺ມ, ອາສຊ຺ຊ ປຣເມ ທິເຊ;

ປຈ຺ຈກມິຕ຺ຖ ເນສາໂທ, ພທ຺ຘາ ອິຕິ ວິຈິນ຺ຕຍໍ.

໑໗. ‘‘ເອກໍວ ພທ຺ຘມາສີນໍ, ອພທ຺ຘຎ຺ຈ ປຸນາປຣໍ;

ອາສຊ຺ຊ ພທ຺ຘມາສີນໍ, ເປກ຺ຂມານມທີນວໍ.

໑໘. ‘‘ຕໂຕ ໂສ ວິມໂຕເຍວ, ປຓ຺ຑເຣ ອຊ຺ຌຠາສຖ;

ປວຑ຺ຒກາເຍ ອາສີເນ, ທິຊສງ຺ຆຄຓາຘິເປ.

໑໙. ‘‘ຍໍ ນຸ ປາເສນ ມຫຕາ, ພທ຺ໂຘ ນ ກຸຣຸເຕ ທິສໍ;

ອຖ ກສ຺ມາ ອພທ຺ໂຘ ຕ຺ວໍ, ພລີ ປກ຺ຂິ ນ ຄຈ຺ຉສິ.

໒໐. ‘‘ກິໍ ນຸ ຕ຺ຍາຍໍ ທິໂຊ ໂຫຕິ, ມຸຕ຺ໂຕ ພທ຺ຘໍ ອຸປາສສິ;

ໂອຫາຍ ສກຸຓາ ຍນ຺ຕິ, ກິໍ ເອໂກ ອວຫີຍສິ.

໒໑. ‘‘ຣາຊາ ເມ ໂສ ທິຊາມິຕ຺ຕ, ສຂາ ປາຓສໂມ ຈ ເມ;

ເນວ ນໍ ວິຊຫິສ຺ສາມິ, ຍາວ ກາລສ຺ສ ປຣິຍາຍໍ.

໒໒. ‘‘ກຖໍ ປນາຍໍ ວິຫງ຺ໂຄ, ນາທ຺ທສ ປາສໂມຑ຺ຑິຕໍ;

ປທຎ຺ເຫຕໍ ມຫນ຺ຕານໍ, ໂພທ຺ຘຸມຣຫນ຺ຕິ ອາປທໍ.

໒໓. ‘‘ຍທາ ປຣາຠໂວ ໂຫຕິ, ໂປໂສ ຊີວິຕສງ຺ຂເຍ;

ອຖ ຊາລຎ຺ຈ ປາສຎ຺ຈ, ອາສຊ຺ຊາປິ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ.

໒໔. ‘‘ອປິ ຕ຺ເວວ ມຫາປຎ຺ຎ, ປາສາ ພຫຸວິຘາ ຕຕາ;

ຄຸຍ຺ຫມາສຊ຺ຊ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ, ອເຖວໍ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ’’ຕິ. –

ອິມາສໍ ຄາຖານໍ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ປາຬິນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຄຈ຺ເຉ ວາຕິ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ອິໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ ວາ ນ ວາ, ນາຫໍ ເຕນ ຄມເນນ ວາ ອຄມເນນ ວາ ອມໂຣ ສິຍໍ, ອຫຎ຺ຫິ ອິໂຕ ຄໂຕປິ ອຄໂຕປິ ມຣຓໂຕ ອມຸຕ຺ໂຕວ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ປນ ສຸຂິຕໍ ຕໍ ອຸປາສິຕ຺ວາ ອິທານິ ທຸກ຺ຂິຕໍ ຕໍ ກຖໍ ຊເຫຍ຺ຍນ຺ຕິ ວທຕິ. ມຣຓໍ ວາຕິ ມມ ອຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ມຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ວາ ຕຍາ ວິນາ ຊີວິຕໍ. ເຕສຸ ທ຺ວີສຸ ຍໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ມຣຓໍ, ຕເທວ ເມ ວຣໍ, ຍໍ ຕຍາ ວິນາ ຊີເວຍ຺ຍໍ, ນ ເມ ຕໍ ວຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣຸຈ຺ຈເຕຕິ ຍາ ຕວ ຄຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ, ສາວ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ກຖນ຺ຕິ ສມ຺ມ ສຸມຸຂ ມມ ຕາວ ທຬ຺ເຫນ ວາລປາເສນ ພທ຺ຘສ຺ສ ປຣຫຕ຺ຖໍ ຄຕສ຺ສ ສາ ຄຕິ ຣຸຈ຺ຈຕຸ, ຕວ ປນ ເຈຕຍານສ຺ສ ສເຈຕນສ຺ສ ປຎ຺ຎວໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ຣຸຈ຺ຈຕິ.

ປກ຺ຂິມາຕິ ປກ຺ຂສມ຺ປນ຺ນ. ອຸຠິນ຺ນນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ ສຕິ ຕ຺ວໍ ມມ ວາ ຕວ ວາ ອວສິຏ຺ຐຎາຕີນໍ ວາ ກໍ ອຕ຺ຖໍ ປສ຺ສສິ. ຍໍ ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ນ-ກາໂຣ ອຸປມາເນ. ກຎ຺ຈນເທປິຎ຺ຉາຕິ ກຎ຺ຈນທ຺ເວປິຎ຺ຉ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ກຎ຺ຈນສທິສອຸຠຍປກ຺ຂາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕມສາຕິ ຕມສິ. ຄຕນ຺ຕິ ກຕໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ປຸຣິມສ຺ສ ນ-ກາຣສ຺ສ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ‘‘ນ ກຕ’’ນ຺ຕິ ກຕໍ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕຍິ ປາຓໍ ຈຊນ຺ເຕປິ ອຈຊນ຺ເຕປິ ມມ ຊີວິຕສ຺ສ ອຠາວາ ຍໍ ຕວ ປາຓສຎ຺ຈຊນໍ, ຕໍ ອນ຺ເຘນ ຕມສິ ກຕໍ ວິຍ ກິຎ຺ຈິເທວ ຣູປກມ຺ມໍ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຄຸຓໍ, ຕາທິເສ ຕວ ອປຈ຺ຈກ຺ຂຄຸເຓ ປາຓສຎ຺ຈຊເນ ຕ຺ວໍ ປາຓໍ ສຎ຺ຈຊນ຺ໂຕ ກມຕ຺ຖໍ ໂຊເຕຍ຺ຍາສີຕິ.

ຘມ຺ໂມ ອປຈິໂຕ ສນ຺ໂຕຕິ ຘມ຺ໂມ ປູຊິໂຕ ມານິໂຕ ສມາໂນ. ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕີຕິ ວຸທ຺ຘິໍ ທສ຺ເສຕິ. ອເປກ຺ຂາໂນຕິ ອເປກ຺ຂນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມາ ຈຕ຺ຖນ຺ຕິ ຘມ຺ມໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ຠຕ຺ຕິນ຺ຕິ ສິເນຫໍ. ສຕໍ ຘມ຺ໂມຕິ ປຓ຺ຑິຕານໍ ສຠາໂວ. ໂຍ ມິຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ມິຕ຺ໂຕ ອາປທາສຸ ມິຕ຺ຕໍ ນ ຈເຊ, ຕສ຺ສ ອຈຊນ຺ຕສ຺ສ ມິຕ຺ຕສ຺ສ ເອສ ສຠາໂວ ນາມ ອທ຺ຘາ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ. ວິທິຕາຕິ ປາກຏາ ຊາຕາ. ກາມໍ ກຣສ຺ສູຕິ ເອຕໍ ມມ ກາມໍ ມຍາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ມມ ວຈນໍ ກຣສ຺ສຸ. ອປິ ຕ຺ເວວໍ ຄເຕ ກາເລຕິ ອປິ ຕຸ ເອວໍ ຄເຕ ກາເລ ມຍິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ປາເສນ ພທ຺ເຘ. ປຣມສໍວຸຕນ຺ຕິ ປຣມປຣິປຸຓ຺ຓໍ.

ອິຈ຺ເຈວໍ ມນ຺ຕຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ເອວໍ ກເຖນ຺ຕານໍ ອຣິຍານນ຺ຕິ ອາຈາຣອຣິຍານໍ. ປຈ຺ຈທິສ຺ສຖາຕິ ກາສາຍານິ ນິວາເສຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ມຸຄ຺ຄຣໍ ອາທາຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອທິສ຺ສຖ. ອາຕຸຣານນ຺ຕິ ຄິລານານໍ ມຈ຺ຈຸ ວິຍ. ອຠິສຎ຺ຈິກ຺ຂາຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເຕ ອຸໂຠປິ ສຕ຺ຕຸໍ ອາຍນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ. ຫິຕາຕິ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຫິຕາ ມຸທຸຈິຕ຺ຕາ. ນ ສຎ຺ຈເລສຸມາສນາຕິ ອາສນໂຕ ນ ຈລິໍສຸ, ຍຖານິສິນ຺ນາວ ອເຫສຸໍ. ສຸມຸໂຂ ປນ ‘‘ອຍໍ ເນສາໂທ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຫຣນ຺ໂຕ ມໍ ປຐມໍ ປຫຣຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉໂຕ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຘຕຣຏ຺ເຐຕິ ຫໍເສ. ສມຸຑ຺ເຑນ຺ເຕຕິ ມຣຓຠເຍນ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ອຸປ຺ປຕນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ. ອາສຊ຺ຊາຕິ ອິຕເຣ ທ຺ເວ ຊເນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ. ປຈ຺ຈກມິຕ຺ຖາຕິ ‘‘ພທ຺ຘາ, ນ ພທ຺ຘາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອກມິຕ຺ຖ, ເວຄໍ ຫາເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ອຄມາສິ. ອາສຊ຺ຊ ພທ຺ຘມາສີນນ຺ຕິ ພທ຺ຘໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ສຸມຸຂໍ. ອທີນວນ຺ຕິອາທີນວເມວ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ. ວິມໂຕຕິ ກິໍ ນຸ ໂຂ ອພທ຺ໂຘ ພທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນ, ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີຕິ ວິມຕິຊາໂຕ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຓ຺ຑເຣຕິ ຫໍເສ, ອຖ ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ນິມ຺ມເລ, ສມ຺ປຫຏ຺ຐກຎ຺ຈນວຓ຺ເຓຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປວຑ຺ຒກາເຍຕິ ວຑ຺ຒິຕກາເຍ ມຫາສຣີເຣ. ຍໍ ນູຕິ ຍໍ ຕາວ ເອໂສ ມຫາປາເສນ ພທ຺ໂຘ. ນ ກຸຣຸເຕ ທິສນ຺ຕິ ປລາຍນຕ຺ຖາຍ ເອກໍ ທິສໍ ນ ຠຊຕິ, ຕໍ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ພລີຕິ ພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາປິ. ປກ຺ຂີຕິ ຕໍ ອາລປຕິ. ໂອຫາຍາຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ. ຍນ຺ຕີຕິ ເສສສກຸຓາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອວຫີຍສີຕິ ໂອຫີຍສິ.

ທິຊາມິຕ຺ຕາຕິ ທິຊານໍ ອມິຕ຺ຕ. ຍາວ ກາລສ຺ສ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ຍາວ ມຣຓສ຺ສ ວາໂຣ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ກຖໍ ປນາຍນ຺ຕິ ຕ຺ວໍ ຣາຊາ ເມ ໂສຕິ ວທສິ, ຣາຊາໂນ ຈ ນາມ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ອິຕິປິ ປຓ຺ຑິໂຕ ສມາໂນ ເກນ ກາຣເຓນ ໂອຑ຺ຑິຕໍ ປາສໍ ນ ອທ຺ທສ. ປທໍ ເຫຕນ຺ຕິ ຍສມຫຕ຺ຕໍ ວາ ຎາຓມຫຕ຺ຕໍ ວາ ປຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕໂນ ອາປທພຸຊ຺ຌນໍ ນາມ ປທໍ ກາຣຓໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ອາປທໍ ໂພທ຺ຘຸມຣຫນ຺ຕິ. ປຣາຠໂວຕິ ອວຑ຺ຒິ. ອາສຊ຺ຊາປີຕິ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາປິ ນ ພຸຊ຺ຌຕິ. ຕຕາຕິ ວິຕຕາ ໂອຑ຺ຑິຕາ. ຄຸຍ຺ຫມາສຊ຺ຊາຕິ ເຕສຸ ປາເສສຸ ໂຍ ຄຸຬ຺ໂຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ປາໂສ, ຕໍ ອາສຊ຺ຊ ພຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອເຖວນ຺ຕິ ອຖ ເອວໍ ຊີວິຕກ຺ຂເຍ ພຊ຺ຌນ຺ເຕວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ນໍ ໂສ ກຖາສລ຺ລາເປນ ມຸທຸຫທຍໍ ກຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ຍາຈນ຺ໂຕ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ອປິ ນາຍໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ, ສໍວາສສ຺ສ ສຸຂຸທ຺ຣໂຍ;

ອປິ ໂນ ອນຸມຎ຺ຎາສິ, ອປິ ໂນ ຊີວິຕໍ ທເທ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອປິ ນາຍນ຺ຕິ ອປິ ນຸ ອຍໍ. ສຸຂຸທ຺ຣໂຍຕິ ສຸຂຜໂລ. ອປິ ໂນ ອນຸມຎ຺ຎາສີຕິ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຎາຕເກ ປສ຺ສິຕຸໍ ຕ຺ວໍ ອປິ ໂນ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາສິ. ອປິ ໂນ ຊີວິຕໍ ທເທຕິ ອປິ ໂນ ອິມາຍ ກຖາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນວິສ຺ສາໂສ ນ ມາເຣຍ຺ຍາສີຕິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ມຘຸຣກຖາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ນ ເຈວ ເມ ຕ຺ວໍ ພທ຺ໂຘສິ, ນປິ ອິຈ຺ຉາມິ ເຕ ວຘໍ;

ກາມໍ ຂິປ຺ປມິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຊີວ ຕ຺ວໍ ອນິໂຆ ຈິຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ສຸມຸໂຂ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໗. ‘‘ເນວາຫເມຕມິຈ຺ຉາມິ, ອຎ຺ຎຕ຺ເຣຕສ຺ສ ຊີວິຕາ;

ສເຈ ເອເກນ ຕຸຏ຺ໂຐສິ, ມຸຎ຺ເຈຕໍ ມຎ຺ຈ ຠກ຺ຂຍ.

໒໘. ‘‘ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ, ຕຸລ຺ຍາສ຺ມາ ວຍສາ ອຸໂຠ;

ນ ເຕ ລາເຠນ ຊີວຕ຺ຖິ, ເອເຕນ ນິມິນາ ຕຸວໍ.

໒໙. ‘‘ຕທິງ຺ຆ ສມເປກ຺ຂສ຺ສຸ, ໂຫຕຸ ຄິທ຺ຘິ ຕວມ຺ຫສຸ;

ມໍ ປຸພ຺ເພ ພນ຺ຘ ປາເສນ, ປຈ຺ຉາ ມຸຎ຺ຈ ທິຊາຘິປໍ.

໓໐. ‘‘ຕາວເທວ ຈ ເຕ ລາໂຠ, ກຕາສ຺ສ ຍາຈນາຍ ຈ;

ມິຕ຺ຕິ ຈ ຘຕຣຏ຺ເຐຫິ, ຍາວຊີວາຍ ເຕ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອຕນ຺ຕິ ຍໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ເອຕສ຺ສ ຊີວິຕາ ມມ ຊີວິຕໍ, ເອຕໍ ອຫໍ ເນວ ອິຈ຺ຉາມິ. ຕຸລ຺ຍາສ຺ມາຕິ ສມານາ ໂຫມ. ນິມິນາ ຕຸວນ຺ຕິ ປຣິວຕ຺ເຕຫິ ຕ຺ວໍ. ຕວມ຺ຫສູຕິ ຕວ ອມ຺ເຫສຸ ຄິທ຺ຘິ ໂຫຕຸ, ກິໍ ເຕ ເອເຕນ, ມຍິ ໂລຠໍ ອຸປ຺ປາເທຫີຕິ ວທຕິ. ຕາວເທວາຕິ ຕຕ຺ຕໂກເຍວ. ຍາຈນາຍ ຈາຕິ ຍາ ມມ ຍາຈນາ, ສາວ ກຕາ ອສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ໂສ ຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ເຕເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕກປ຺ປາສປິຈຸ ວິຍ ມຸທຸຄຕຫທໂຍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ທາຍໍ ກຕ຺ວາ ທທນ຺ໂຕ ອາຫ –

໓໑. ‘‘ປສ຺ສນ຺ຕຸ ໂນ ມຫາສງ຺ຆາ, ຕຍາ ມຸຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຄຕໍ;

ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຈ ຠຈ຺ຈາ ຈ, ປຸຕ຺ຕທາຣາ ຈ ພນ຺ຘວາ.

໓໒. ‘‘ນ ຈ ເຕ ຕາທິສາ ມິຕ຺ຕາ, ພຫູນໍ ອິຘ ວິຊ຺ຊຕິ;

ຍຖາ ຕ຺ວໍ ຘຕຣຏ຺ຐສ຺ສ, ປາຓສາຘາຣໂຓ ສຂາ.

໓໓. ‘‘ໂສ ເຕ ສຫາຍໍ ມຸຎ຺ຈາມິ, ໂຫຕຸ ຣາຊາ ຕວານຸໂຄ;

ກາມໍ ຂິປ຺ປມິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຎາຕິມຊ຺ເຌ ວິໂຣຈຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂນຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ຕຍາ ມຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມຎ຺ຫິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ມຸຎ຺ຈສິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ອິມໍ ຕຍາ ມຸຕ຺ຕໍ ອິໂຕ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕໍ ຄຕໍ ມຫນ຺ຕາ ຎາຕິສງ຺ຆາ ເອເຕ ຈ ມິຕ຺ຕາທໂຍ ປສ຺ສນ຺ຕຸ. ເອຕ຺ຖ ຈ ພນ຺ຘວາຕິ ເອກໂລຫິຕສມ຺ພນ຺ຘາ. ວິຊ຺ຊຕີຕິ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປາຓສາຘາຣໂຓຕິ ສາຘາຣຓປາໂຓ ອວິຠຕ຺ຕຊີວິໂກ, ຍຖາ ຕ຺ວໍ ເອຕສ຺ສ ສຂາ, ເອຕາທິສາ ອຎ຺ເຎສໍ ພຫູນໍ ມິຕ຺ຕາ ນາມ ນ ວິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕວານຸໂຄຕິ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ອາທາຍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ຕວ ອຍໍ ອນຸໂຄ ໂຫຕູຕິ.

ເອວໍ ວຕ຺ວາ ປນ ເນສາທປຸຕ຺ໂຕ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ພນ຺ຘນໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ສຣໂຕ ນິກ຺ຂາເມຕ຺ວາ ສຣຕີເຣ ຕຣຸຓທພ຺ພຕິຓປິຏ຺ເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປາເທ ພນ຺ຘນປາສໍ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ສຓິກໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ທູເຣ ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ເຕ ພລວສິເນຫໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ອຸທກໍ ອາທາຍ ໂລຫິຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິມຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານຸຠາເວນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາເທ ສິຣາ ສິຣາຫິ, ມໍສໍ ມໍເສນ, ຈມ຺ມໍ ຈມ຺ເມນ ຆຏິຕໍ, ຕາວເທວ ປາໂທ ສໍຣຸຬ຺ໂຫ ສຎ຺ຊາຕຉວິສຎ຺ຊາຕໂລໂມ ອໂຫສິ ອພທ຺ຘປາເທນ ນິພ຺ພິເສໂສ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸຂິໂຕ ປກຕິຠາເວເນວ ນິສີທິ. ອຖ ສຸມຸໂຂ ອຕ຺ຕານໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຂິຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ເນສາທສ຺ສ ຖຸຕິມກາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໓໔. ‘‘ໂສ ປຕີໂຕ ປມຸຕ຺ເຕນ, ຠຕ຺ຕຸນາ ຠຕ຺ຕຸຄາຣໂວ;

ອຊ຺ຌຠາສຖ ວກ຺ກງ຺ໂຄ, ວາຈໍ ກຓ຺ຓສຸຂໍ ຠຓໍ.

໓໕. ‘‘ເອວໍ ລຸທ຺ທກ ນນ຺ທສ຺ສຸ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຍຖາຫມຊ຺ຊ ນນ຺ທາມິ, ມຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທິຊາຘິປ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວກ຺ກງ຺ໂຄຕິ ວງ຺ກຄີໂວ.

ເອວໍ ລຸທ຺ທສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກຕ຺ວາ ສຸມຸໂຂ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມິນາ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາອຸປກາໂຣ ກໂຕ, ອຍຎ຺ຫິ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ອກຕ຺ວາ ກີຬາຫໍເສ ໂນ ກຕ຺ວາ ອິສ຺ສຣານໍ ເທນ຺ໂຕ ພຫຸໍ ຘນໍ ລເຠຍ຺ຍ, ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ມູລມ຺ປິ ລເຠຖ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ຊີວິຕໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ວຈນໍ ອກຣິ, ອິມໍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ສຸຂຊີວິຕໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສຸມຸໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ຠາສາຍ ມຫາສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນ ມນຸສ຺ສຠາສາຍ ລຸທ຺ທປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ກິມຕ຺ຖໍ ປາເສ ໂອຑ຺ເຑສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຘນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອມ຺ເຫ ອາທາຍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫິ, ພຫຸໍ ເຕ ຘນໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

໓໖. ‘‘ເອຫິ ຕໍ ອນຸສິກ຺ຂາມິ, ຍຖາ ຕ຺ວມປິ ລຈ຺ຉເສ;

ລາຠໍ ຕວາຍໍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ, ປາປໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ທກ຺ຂຕິ.

໓໗. ‘‘ຂິປ຺ປມນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫິ ໂນ ອຸໂຠ;

ອພທ຺ເຘ ປກຕິຠູເຕ, ກາເຊ ອຸຠຍໂຕ ຐິເຕ.

໓໘. ‘‘ຘຕຣຏ຺ຐາ ມຫາຣາຊ, ຫໍສາຘິປຕິໂນ ອິເມ;

ອຍຎ຺ຫິ ຣາຊາ ຫໍສານໍ, ອຍໍ ເສນາປຕີຕໂຣ.

໓໙. ‘‘ອສໍສຍໍ ອິມໍ ທິສ຺ວາ, ຫໍສຣາຊໍ ນຣາຘິໂປ.

ປຕີໂຕ ສຸມໂນ ວິຕ຺ໂຕ, ພຫຸໍ ທສ຺ສຕິ ເຕ ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸສິກ຺ຂາມີຕິ ອນຸສາສາມິ. ປາປນ຺ຕິ ລາມກໍ. ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫິ ໂນ ອຸໂຠຕິ ອມ຺ເຫ ອຸໂຠປິ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫິ. ອຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາປຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ, ອຕ຺ຕໂນ ມິຕ຺ຕຘມ຺ມສ຺ສ ອາວິຠາວນຕ຺ຖໍ, ລຸທ຺ທສ຺ສ ຘນລາຠຕ຺ຖໍ, ຣຎ຺ໂຎ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາປນຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ເອວມາຫ. ຘຕຣຏ຺ຐາຕິ ເນຕ຺ວາ ຈ ປນ ຣຎ຺ໂຎ ເອວໍ ອາຈິກ຺ເຂຍ຺ຍາສິ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິເມ ຘຕຣຏ຺ຐກຸເລ ຊາຕາ ທ຺ເວ ຫໍສາຘິປຕິໂນ, ເອເຕສຸ ອຍໍ ຣາຊາ, ອິຕໂຣ ເສນາປຕີ’’ຕິ. ອິຕິ ນໍ ສິກ຺ຂາເປສິ. ‘‘ປຕີໂຕ’’ຕິອາທີນິ ຕີຓິປິ ຕຸຏ຺ຐາກາຣເວວຈນາເນວ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ລຸທ຺ໂທ, ‘‘ສາມິ, ມາ ໂວ ຣາຊທສ຺ສນໍ ຣຸຈ຺ຈິ, ຣາຊາໂນ ນາມ ຈລຈິຕ຺ຕາ, ກີຬາຫໍເສ ວາ ໂວ ກເຣຍ຺ຍຸໍ ມາຣາເປຍ຺ຍຸໍ ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ສມ຺ມ, ມາ ຠາຍິ, ອຫໍ ຕາທິສໍ ກກ຺ຂຬໍ ລຸທ຺ທໍ ໂລຫິຕປາຓິໍ ຘມ຺ມກຖາຍ ມຸທຸກໍ ກຕ຺ວາ ມມ ປາເທສຸ ປາເຕສິໍ, ຣາຊາໂນ ນາມ ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ຈ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕຎ຺ຎູ ຈ, ຂິປ຺ປໍ ອມ຺ເຫ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ມາ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ, ອຫໍ ອວສ຺ສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຸຈິຍາ ເນມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ກາຊໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ປຸຏ຺ໂຐ ຍຖາຠູຕໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໔໐. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ກມ຺ມຸນາ ອຸປປາທຍິ;

ຂິປ຺ປມນ຺ເຕປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ຫໍເສ ອທສ຺ສຍິ;

ອພທ຺ເຘ ປກຕິຠູເຕ, ກາເຊ ອຸຠຍໂຕ ຐິເຕ.

໔໑. ‘‘ຘຕຣຏ຺ຐາ ມຫາຣາຊ, ຫໍສາຘິປຕິໂນ ອິເມ;

ອຍຎ຺ຫິ ຣາຊາ ຫໍສານໍ, ອຍໍ ເສນາປຕີຕໂຣ;

໔໒. ‘‘ກຖໍ ປນິເມ ວິຫງ຺ຄາ, ຕວ ຫຕ຺ຖຕ຺ຕມາຄຕາ;

ກຖໍ ລຸທ຺ໂທ ມຫນ຺ຕານໍ, ອິສ຺ສເຣ ອິຘ ອຊ຺ຌຄາ.

໔໓. ‘‘ວິຫິຕາ ສນ຺ຕິເມ ປາສາ, ປລ຺ລເລສຸ ຊນາຘິປ;

ຍໍ ຍທາຍຕນໍ ມຎ຺ເຎ, ທິຊານໍ ປາຓໂຣຘນໍ.

໔໔. ‘‘ຕາທິສໍ ປາສມາສຊ຺ຊ, ຫໍສຣາຊາ ອພຊ຺ຌຖ;

ຕໍ ອພທ຺ໂຘ ອຸປາສິໂນ, ມມາຍໍ ອຊ຺ຌຠາສຖ.

໔໕. ‘‘ສຸທຸກ຺ກຣໍ ອນຣິເຍຠິ, ທຫເຕ ຠາວມຸຕ຺ຕມໍ;

ຠຕ຺ຕຸຣຕ຺ເຖ ປຣກ຺ກນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫງ຺ຄໂມ.

໔໖. ‘‘ອຕ຺ຕນາຍໍ ຈຊິຕ຺ວານ, ຊີວິຕໍ ຊີວິຕາຣໂຫ;

ອນຸຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ອາສີໂນ, ຠຕ຺ຕຸ ຍາຈິຕ຺ຖ ຊີວິຕໍ.

໔໗. ‘‘ຕສ຺ສ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ, ປສາທມຫມຊ຺ຌຄາ;

ຕໂຕ ນໍ ປາມຸຈິໍ ປາສາ, ອນຸຎ຺ຎາສິໍ ສຸເຂນ ຈ.

໔໘. ‘‘ໂສ ປຕີໂຕ ປມຸຕ຺ເຕນ, ຠຕ຺ຕຸນາ ຠຕ຺ຕຸຄາຣໂວ;

ອຊ຺ຌຠາສຖ ວກ຺ກງ຺ໂຄ, ວາຈໍ ກຓ຺ຓສຸຂໍ ຠຓໍ.

໔໙. ‘‘ເອວໍ ລຸທ຺ທກ ນນ຺ທສ຺ສຸ, ສຫ ສພ຺ເພຫິ ຎາຕິຠິ;

ຍຖາຫມຊ຺ຊ ນນ຺ທາມິ, ມຸຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທິຊາຘິປໍ.

໕໐. ‘‘ເອຫິ ຕໍ ອນຸສິກ຺ຂາມິ, ຍຖາ ຕ຺ວມປິ ລຈ຺ຉເສ;

ລາຠໍ ຕວາຍໍ ຘຕຣຏ຺ໂຐ, ປາປໍ ກິຎ຺ຈິ ນ ທກ຺ຂຕິ.

໕໑. ‘‘ຂິປ຺ປມນ຺ເຕປຸຣໍ ເນຕ຺ວາ, ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຫິ ໂນ ອຸໂຠ;

ອພທ຺ເຘ ປກຕິຠູເຕ, ກາເຊ ອຸຠຍໂຕ ຐິເຕ.

໕໒. ‘‘ຘຕຣຏ຺ຐາ ມຫາຣາຊ, ຫໍສາຘິປຕິໂນ ອິເມ;

ອຍຎ຺ຫິ ຣາຊາ ຫໍສານໍ, ອຍໍ ເສນາປຕີຕໂຣ.

໕໓. ‘‘ອສໍສຍໍ ອິມໍ ທິສ຺ວາ, ຫໍສຣາຊໍ ນຣາຘິໂປ;

ປຕີໂຕ ສຸມໂນ ວິຕ຺ໂຕ, ພຫຸໍ ທສ຺ສຕິ ເຕ ຘນໍ.

໕໔. ‘‘ເອວເມຕສ຺ສ ວຈນາ, ອານີຕາເມ ອຸໂຠ ມຍາ;

ເອຕ຺ເຖວ ຫິ ອິເມ ອາສຸໍ, ອຸໂຠ ອນຸມຕາ ມຍາ.

໕໕. ‘‘ໂສຍໍ ເອວໍ ຄໂຕ ປກ຺ຂີ, ທິໂຊ ປຣມຘມ຺ມິໂກ;

ມາທິສສ຺ສ ຫິ ລຸທ຺ທສ຺ສ, ຊນເຍຍ຺ຍາຖ ມທ຺ທວໍ.

໕໖. ‘‘ອຸປາຍນຎ຺ຈ ເຕ ເທວ, ນາຎ຺ຎໍ ປສ຺ສາມິ ເອທິສໍ;