໒໐. ສຕ຺ຕຕິນິປາໂຕ

[໕໓໑] ໑. ກຸສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິທໍ ເຕ ຣຏ຺ຐນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ເອກທິວສໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ອລງ຺ກຕອິຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ສຸຠນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫວເສນ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ກິເລສາຠິຠູໂຕ ອນຠິຣໂຕ ວິຫາສິ ທີຆເກສນໂຂ ກິລິຏ຺ຐຈີວໂຣ ອຸປ຺ປຓ຺ຑຸປ຺ປຓ຺ຑຸກຊາໂຕ ຘມນີສນ຺ຖຕຄຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເທວໂລກາ ຈວນຘມ຺ມານໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ມາລາ ມິລາຍນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຣີເຣ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ອຸໂຠຫິ ກຈ຺ເຉຫິ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເທໂວ ເທວາສເນ ນາຠິຣມຕິ, ເອວເມວ ສາສນາ ຈວນຘມ຺ມານໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂູນໍ ປຎ຺ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ສທ຺ຘາປຸປ຺ຜານິ ມິລາຍນ຺ຕິ, ສີລວຕ຺ຖານິ ກິລິສ຺ສນ຺ຕິ, ສຣີເຣ ມງ຺ກຸຕາຍ ເຈວ ອຍສວເສນ ຈ ທຸພ຺ພຓ຺ຓິຍໍ ໂອກ຺ກມຕິ, ກິເລສເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອຣຎ຺ຎຣຸກ຺ຂມູລສຸຎ຺ຎາຄາເຣສຸ ນາຠິຣມນ຺ຕິ. ຕສ຺ສປິ ຕານິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ທສ຺ເສສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ຠິກ຺ຂຸ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂຸ, ກິເລສວສິໂກ ໂຫຫິ, ມາຕຸຄາໂມ ນາເມສ ປາໂປ, ຕສ຺ມິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕໍ ວິໂນເທຫິ, ສາສເນ ອຠິຣມ, ມາຕຸຄາເມ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ຫິ ເຕຊວນ຺ໂຕປິ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ນິຕ຺ເຕຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປາປຸຓິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ກຸສາວຕີຣາຊຘານິຍໍ ໂອກ຺ກາໂກ ນາມ ຣາຊາ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ໂສຬສນ຺ນໍ ອິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານໍ ເຊຏ຺ຐິກາ ສີລວຕີ ນາມ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອໂຫສິ, ສາ ເນວ ປຸຕ຺ຕໍ, ນ ຘີຕຣໍ ລຠິ. ອຖສ຺ສ ນາຄຣາ ເຈວ ຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຈ ຣາຊນິເວສນທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ຣຏ຺ຐໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ຣຏ຺ຐໍ ນສ຺ສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປກ຺ໂກສິໍສຸ. ຣາຊາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ອຘມ຺ມກາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ກສ຺ມາ ອຸປກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ເທວ, ອຘມ຺ມກາໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ວໍສານຸຣກ຺ຂໂກ ປນ ໂວ ປຸຕ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐໍ ນາເສສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖຖາ’’ຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ? ‘‘ປຐມໍ ຕາວ ເອກໍ ສຕ຺ຕາຫໍ ຈຸລ຺ລນາຏກໍ ຘມ຺ມນາຏກໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ສເຈ ສາ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ສາຘຸ, ໂນ ເຈ, ອຖ ມຊ຺ຌິມນາຏກໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ຕໂຕ ເຊຏ຺ຐນາຏກໍ, ອວສ຺ສໍ ເອຕ຺ຕກາສຸ ອິຕ຺ຖີສຸ ເອກາ ປຸຎ຺ຎວຕີ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈເນນ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວເສ ຍຖາສຸຂໍ ອຠິຣມິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ ປຸຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ? ສພ຺ພາ ‘‘ນ ລຠາມ, ເທວາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ນ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ນາຄຣາ ປຸນ ຕເຖວ ອຸປກ຺ໂກສິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ອຸປກ຺ໂກສຖ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຈເນນ ນາຏການິ ວິສ຺ສຏ຺ຐານິ, ເອກາປິ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ລຠຕິ, ອິທານິ ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເທວ, ເອຕາ ທຸສ຺ສີລາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ນິປ຺ປຸຎ຺ຎາ, ນຕ຺ຖິ ເອຕາສໍ ປຸຕ຺ຕລາຠາຍ ປຸຎ຺ຎໍ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕາສຸ ປຸຕ຺ຕໍ ອລຠນ຺ຕີສຸປິ ມາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ກຕໍ ອາປຊ຺ຊຖ, ອຄ຺ຄມເຫສີ ໂວ ສີລວຕີ ເທວີ ສີລສມ຺ປນ຺ນາ, ຕໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ, ຕສ຺ສາ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ກິຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຊາ ສີລວຕິໍ ເທວິໍ ຘມ຺ມນາຏກໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສຕິ, ປຸຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕູ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເທວິໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊນິເວສນາ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕສ຺ສາ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ຠວນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເທວິຍາ ປຸຕ຺ຕປຕ຺ຖນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອຕິສ຺ສາ ມຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ເທວໂລເກ ເອຕິສ຺ສາ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ກິຣ ຕທາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ອາຍຸໍ ເຂເປຕ຺ວາ ອຸປຣິເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວິມານທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ມາຣິສ, ຕຍາ ມນຸສ຺ສໂລກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອກ຺ກາກຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ເອຕິສ຺ສາ ເອວ ປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມາ ໂຂ ປນສ຺ສາ ໂກຈິ ສີລໍ ຠິນ຺ທຕູ’’ຕິ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ.

ມຫາຊໂນປິ ນ຺ຫາໂຕ ອລງ຺ກໂຕ ‘‘ອຫໍ ເທວິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ອຫໍ ເທວິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊທ຺ວາເຣ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສກ຺ກຎ຺ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຣິຫາສມກາສິ. ສກ຺ໂກ ‘‘ກິໍ ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຄຣຫຖ, ສເຈປິ ເມ ສຣີຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ, ຣາໂຄ ປນ ນ ຊີຣຕິ, ສເຈ ສີລວຕິໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ອາທາຍ ນໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ ອາຄໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ສພ຺ເພສໍ ປຸຣໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ. ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ຕສ຺ສ ເຕເຊນ ປຸຣໂຕ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນິເວສນາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິຎ຺ເຎວ ຫຕ຺ເຖ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຖ ນໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຐິຕາ ຄຣຫິໍສຸ ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ, ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເອວໍ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣໍ ເທວິໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ຍຸຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ. ເທວີປິ ‘‘ມຫລ຺ລໂກ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ນ ອຏ຺ຏີຍຕິ ນ ຫຣາຍຕິ. ຣາຊາປິ ວາຕປາເນ ຐຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ.

ສກ຺ໂກ ຕໍ ອາທາຍ ນຄຣທ຺ວາຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣສມີເປ ເອກໍ ຆຣໍ ມາເປສິ ວິວຏທ຺ວາຣໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕກຏ຺ຐຕ຺ຖຣິກໍ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ອິທໍ ເຕ ນິເວສນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອາມ, ຠທ຺ເທ, ປຸພ຺ເພ ປນາຫໍ ເອໂກ, ອິທານິມ຺ຫາ ມຍໍ ທ຺ເວ ຊນາ, ອຫໍ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອາຫຣິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ອິມິສ຺ສາ ກຏ຺ຐຕ຺ຖຣິກາຍ ນິປຊ຺ຊາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ມຸທຸນາ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສນ຺ໂຕ ທິພ຺ພສມ຺ຜສ຺ສໍ ຜຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ສາ ທິພ຺ພສມ຺ຜສ຺ສຜຣເຓນ ສຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖ ນໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ເນຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕວິມາເນ ທິພ຺ພສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປສິ. ສາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ມນຸສ຺ໂສ, ສກ຺ໂກ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ສກ຺ໂກປິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ທິພ຺ພນາຏກປຣິວຸໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ອໂຫສິ. ສາ ສຍນາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສກ຺ໂກ ‘‘ວຣໍ ເຕ, ເທວິ, ທທາມິ, ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ເທວ, ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ເທວິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ, ອຫໍ ເຕ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ທສ຺ສາມິ. ເຕສຸ ປນ ເອໂກ ປຎ຺ຎວາ ຠວິສ຺ສຕິ ວິຣູປວາ, ເອໂກ ຣູປວາ ນ ປຎ຺ຎວາ. ເຕສຸ ກຕຣໍ ປຐມໍ ອິຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ‘‘ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ, ເທວາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ກຸສຕິຓໍ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພຈນ຺ທນໍ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກປຸປ຺ຜໍ ໂກກນຸທຎ຺ຈ ນາມ ວີຓໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສຍນຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ເອກສຍເນ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸຏ຺ຐເກນ ຕສ຺ສາ ນາຠິໍ ປຣາມສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສກ຺ໂກປິ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ປຓ຺ຑິຕາ ເທວີ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວໍ ຊານິ.

ອຖ ນໍ ປພຸທ຺ໂຘ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ, ‘‘ເທວິ, ເກນ ນີຕາສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ສກ຺ເກນ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ເອກໍ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຕໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອທ຺ທສໍ, ກສ຺ມາ ມໍ ວຎ຺ເຈສີ’’ຕິ? ‘‘ສທ຺ທຫຖ, ເທວ, ສກ຺ໂກ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວໂລກໍ ເນສີ’’ຕິ. ‘‘ນ ສທ຺ທຫາມິ, ເທວີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍໍ ກຸສຕິຓໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສທ຺ທຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ກຸສຕິຓໍ ນາມ ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ນ ສທ຺ທຫິ. ອຖສ຺ສ ສາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖາທີນິ ທສ຺ເສສິ. ຣາຊາ ຕານິ ທິສ຺ວາ ສທ຺ທຫິຕ຺ວາ, ‘‘ຠທ຺ເທ, ສກ຺ໂກ ຕາວ ຕໍ ເນຕຸ, ປຸຕ຺ໂຕ ປນ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ລທ຺ໂຘ ມຫາຣາຊ, ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣໍ ອທາສິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎໍ ນາມໍ ອກຕ຺ວາ ກຸສຕິຓນາມເມວ ອກໍສຸ. ກຸສກຸມາຣສ຺ສ ປທສາ ຄມນກາເລ ອິຕໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ທສມາເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ຕສ຺ສ ‘‘ຊຍມ຺ປຕີ’’ຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ເຕ ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ວຑ຺ຒິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອນຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ປຎ຺ຎາຍ ສພ຺ພສິປ຺ເປສຸ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິ.

ອຖສ຺ສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸກາໂມ ເທວິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ນາຏການິ ອຸປຏ຺ຐເປສ຺ສາມ, ມຍໍ ຊີວນ຺ຕາເຍວ ນໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ໂຂ ປນ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕມສ຺ສ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ຊານາຫິ, ກຕຣໍ ຣາຊຘີຕຣໍ ໂຣເຈສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກຸມາຣສ຺ສ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຫີ’’ຕິ ເອກໍ ປຣິຈາຣິກໍ ເປເສສິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ນ ຣູປວາ, ຣູປສມ຺ປນ຺ນາ ຣາຊຘີຕາ ອານີຕາປິ ມໍ ທິສ຺ວາ ‘ກິໍ ເມ ອິມິນາ ວິຣູເປນາ’ຕິ ປລາຍິສ຺ສຕິ ອິຕິ ໂນ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ, ຘຣມາເນ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເນວ ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ, ນ ນາຏເກຫິ, ອຫໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອຈ຺ຈເຍນ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ເທວິຍາ ອາໂຣເຈສິ, ເທວີປິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສາສນໍ ເປເສສິ. ໂສປິ ປຏິພາຫຕິເຍວ. ເອວໍ ຍາວຕຕິຍໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມາຕາປິຕູຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກນ຺ເຕນ ປຏິປກ຺ຂຠາໂວ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ໂຕ, ເອກໍ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ໂສ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ພຫຸໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ອິຕ຺ຖິຣູປກໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ສຸວຓ຺ຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິຣູປກໍ ອກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ ສມິຊ຺ຌຕິ. ຕໍ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ຊິວ຺ຫາຍ ອວຓ຺ຓນີຍໂສຠໍ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂຂມໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ເຠ ຐປາເປສິ. ໂສ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐເກນ ອາຠຕຣູປກໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ອມ຺ຫາກໍ ສິຣິຄພ຺ເຠ ຐປິຕຣູປກໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸມາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຠິຣມິຕຸໍ ເອກາ ເທວຈ຺ຉຣາ, ອາຄຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ສິຣິຄພ຺ເຠ ອຍ຺ຍາ ເອກິກາວ ຐິຕາ, ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕາຕ, ຄຈ຺ຉ, ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ເອຕໍ, ອາຫຣາ’’ຕິ ປຸນ ເປສິໂຕ ອາຫຣິ. ກຸມາໂຣ ກມ຺ມາເຣນ ກຕໍ ຣູປກໍ ສຸວຓ຺ຓຄພ຺ເຠ ນິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣເຖ ຐປາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ລຠນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ.

ສາ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ມຫາປຸຎ຺ໂຎ ສກ຺ກທຕ຺ຕິໂຍ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຸມາຣິກໍ ລຠິສ຺ສຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປໍ ລຠນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຖ, ອິມໍ ຣູປກໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ຈຣນ຺ຕາ ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອວຣູປໍ ຘີຕຣໍ ປສ຺ສຖ, ຕສ຺ເສຕໍ ທຕ຺ວາ ‘ໂອກ຺ກາກຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາວາຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ທິວສໍ ວວຕ຺ຖເປຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ວິຈຣນ຺ຕາ ຍໍ ຣາຊຘານິໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ມຫາຊນສ຺ສ ສໂມສຣຓຏ຺ຐາເນ ຕໍ ຣູປກໍ ວຕ຺ຖປຸປ຺ຜາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓສິວິກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາ ສຍໍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຄຕາຄຕານໍ ກຖາສວນຕ຺ຖໍ ເອກມນ຺ເຕ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ມຫາຊໂນ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຣູປກ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມນຸສ຺ສິຕ຺ຖີ ສມານາປິ ເທວຈ຺ຉຣປຏິຠາຄາ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ຐິຕາ, ກຸໂຕ ວາ ອາຄຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ນຄເຣ ເອວຣູປາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ປກ຺ກມຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈາ ‘‘ສເຈ ອິຘ ເອວຣູປາ ທາຣິກາ ຠເວຍ຺ຍ, ‘ອສຸກາ ຣາຊຘີຕາ ວິຍ ອສຸກາ ອມຈ຺ຈຘີຕາ ວິຍາ’ຕິ ວເທຍ຺ຍຸໍ, ອທ຺ຘາ ອິຘ ເອວຣູປາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕໍ ອາທາຍ ອຎ຺ຎໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ເຕ ເອວໍ ວິຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ມທ຺ທຣຏ຺ເຐ ສາຄລນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມທ຺ທຣຎ຺ໂຎ ອຏ຺ຐ ຘີຕໂຣ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ເທວຈ຺ຉຣປຏິຠາຄາ, ຕາສໍ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ ປຠາວຕີ ນາມ. ຕສ຺ສາ ສຣີຣໂຕ ພາລສູຣິຍສ຺ສ ປຠາ ວິຍ ປຠາ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ, ອນ຺ຘກາເຣປິ ຈຕຸຫຕ຺ເຖ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ປທີປກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ໂພ ຄພ຺ໂຠ ເອໂກຠາໂສວ ໂຫຕິ. ຘາຕີ ປນສ຺ສາ ຂຸຊ຺ຊາ, ສາ ປຠາວຕິໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສີສນ຺ຫາປນຕ຺ຖໍ ອຏ຺ຐຫິ ວຓ຺ຓທາສີຫິ ອຏ຺ຐ ຆເຏ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອຸທກຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐິຕໍ ຕໍ ຣູປກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຠາວຕີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ອຍໍ ທຸພ຺ພິນີຕາ ‘ສີສໍ ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’ຕິ ອມ຺ເຫ ອຸທກຕ຺ຖາຍ ເປເສຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຕ຺ຖມຄ຺ເຄ ຐິຕາ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອເຣ ກຸລລຊ຺ຊາປນິເກ ອມ຺ເຫຫິ ປຸຣິມຕຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ກສ຺ມາ ອິຘ ຐິຕາສິ, ສເຈ ຣາຊາ ຊານິສ຺ສຕິ, ນາເສສ຺ສຕິ ໂນ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຑປສ຺ເສ ປຫຣິ, ຫຕ຺ຖຕລໍ ຠິຊ຺ຊມານໍ ວິຍ ຊາຕໍ. ຕໂຕ ‘‘ສຸວຓ຺ຓຣູປກ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຫສມານາ ຕາສໍ ວຓ຺ຓທາສີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ‘‘ປສ຺ສເຖຕໍ ເມ ກມ຺ມໍ, ມມ ຘີຕາຕິສຎ຺ຎາຍ ປຫາຣໍ ອທາສິໍ, ອຍໍ ມມ ຘີຕຸ ສນ຺ຕິເກ ກິມຄ຺ຆຕິ, ເກວລໍ ເມ ຫຕ຺ໂຖ ທຸກ຺ຂາປິໂຕ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ຣາຊທູຕາ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ‘ມມ ຘີຕາ ອິໂຕ ອຠິຣູປຕຣາ’ຕິ ວທນ຺ຕີ ກໍ ນາມ ກເຖສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ມທ຺ທຣຎ຺ໂຎ ຘີຕຣໍ ປຠາວຕິໍ, ອິທໍ ຣູປກໍ ຕສ຺ສາ ໂສຬສິມ຺ປິ ກລໍ ນ ອຄ຺ຆຕີ’’ຕິ. ເຕ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂອກ຺ກາກຣຎ຺ໂຎ ທູຕາ ທ຺ວາເຣ ຐິຕາ’’ຕິ ປຏິຫາເຣສຸໍ. ຣາຊາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຐິຕໂກວ ‘‘ປກ຺ໂກສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຕສກ຺ກາຣສມ຺ມານາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ອາຄຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຣຎ຺ໂຎ ສີຫສ຺ສໂຣ ປຸຕ຺ໂຕ ກຸສກຸມາໂຣ ນາມ, ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທາຕຸກາໂມ ອມ຺ເຫ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິຓິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຘີຕາ ປຠາວຕີ, ຕໍ ຕສ຺ສ ເທຖ, ອິມຎ຺ຈ ສຸວຓ຺ຓຣູປກໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ຕໍ ຣູປກໍ ຕສ຺ສ ອທໍສຸ. ໂສປິ ‘‘ເອວຣູເປນ ມຫາຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ວິວາຫມງ຺ຄລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ທູຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ອມ຺ເຫຫິ ນ ສກ຺ກາ ປປຎ຺ຈໍ ກາຕຸໍ, ກຸມາຣິກາຍ ລທ຺ຘຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມ, ອຖ ນໍ ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ເທວິຍາ ຈ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ກຸສາວຕິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາຄລນຄຣໍ ປາປຸຓິ. ມທ຺ທຣາຊາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ນຄຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣມກາສິ.

ສີລວຕີ ເທວີ ປຓ຺ຑິຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂກ ຊານາຕິ, ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກາຫທ຺ວີຫຈ຺ຈເຍນ ມທ຺ທຣາຊານໍ ອາຫ – ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຸຓິສໍ ທຏ຺ຐຸກາມາມ຺ຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ປຠາວຕີ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ຘາຕິຄຓປຣິວຸຕາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສສ຺ສຸໍ ວນ຺ທິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກຸມາຣິກາ ອຠິຣູປາ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຣູໂປ. ສເຈ ເອສາ ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ເອກາຫມ຺ປິ ອວສິຕ຺ວາ ປລາຍິສ຺ສຕິ, ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ມທ຺ທຣາຊານໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຸຓິສາ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກາ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ກຸລປເວຓິຍາ ອາຄຕໍ ຈາຣິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ສເຈ ອຍໍ ຕສ຺ມິໍ ຈາຣິຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ເນສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ກິໍ ປນ ໂວ ຈາຣິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ວໍເສ ຍາວ ເອກສ຺ສ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕາວ ທິວາ ສາມິກໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ສເຈ ເອສາ ຕຖາ ກຣິສ຺ສຕິ, ເນສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ເອວໍ ວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຘີຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ອາມ ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ໂອກ຺ກາກຣາຊາ ມທ຺ທຣຎ຺ໂຎ ພຫຸໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ປກ຺ກາມິ. ມທ຺ທຣາຊາປິ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຘີຕຣໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ.

ໂອກ຺ກາໂກ ກຸສາວຕິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ສພ຺ພພນ຺ຘນານິ ໂມເຈຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິເສກໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ປຠາວຕິໍ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ນຄເຣ ‘‘ກຸສຣາຊສ຺ສ ອາຓາ’’ຕິ ເຠຣິໍ ຈຣາເປສິ. ສກລຊມ຺ພຸທີປຕເລ ຣາຊາໂນ ເຍສໍ ຘີຕໂຣ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ກຸສຣຎ຺ໂຎ ຘີຕໂຣ ປຫິຓິໍສຸ. ເຍສໍ ປຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ອາກງ຺ຂນ຺ຕາ ປຸຕ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐາເກ ກຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ນາຏກປຣິວາໂຣ ມຫາ ອໂຫສິ, ມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂສ ປຠາວຕິໍ ທິວາ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ສາປິ ຕໍ ທິວາ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ອຸຠິນ຺ນໍ ຣຕ຺ຕິທສ຺ສນເມວ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຠາວຕິຍາ ສຣີຣປ຺ປຠາປິ ອພ຺ໂພຫາຣິກາ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສິຣິຄພ຺ຠໂຕ ຣຕ຺ຕິໍເຍວ ນິກ຺ຂມຕິ.

ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ປຠາວຕິໍ ທິວາ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ມາຕຸຍາ ອາໂຣເຈສິ. ສາ ‘‘ມາ ເຕ ຕາຕ, ຣຸຈ຺ຈິ, ຍາວ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠສິ, ຕາວ ອາຄເມຫີ’’ຕິ, ປຏິກ຺ຂິປິ. ໂສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິເຍວ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑເວເສນ ຕິຏ຺ຐ, ອຫໍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາເນສ຺ສາມິ, ອຖ ນໍ ອກ຺ຂີນິ ປູເຣຕ຺ວາ ໂອໂລເກຍ຺ຍາສິ, ມາ ຈ ອຕ຺ຕານໍ ຊານາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ອຄມາສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ປຠາວຕິໍ ‘‘ເອຫິ ສາມິກສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຕ຺ຖ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ອສຸໂກ ນາມ, ອຍໍ ຫຕ຺ຖີ ອສຸໂກ ນາມາ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ທສ຺ເສສິ. ຕຕ຺ຖ ຕໍ ຣາຊາ ມາຕຸ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂຄປກເວເສນ ຫຕ຺ຖິຉກຓປິຓ຺ເຑນ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣິ. ສາ ກຸທ຺ຘາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຕ຺ວາ ເຕ ຫຕ຺ຖໍ ຉິນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເທວິໍ ອຸຊ຺ຌາເປສິ. ຣາຊມາຕາ ‘‘ມາ ອມ຺ມ ກຸຊ຺ຌີ’’ຕິ ສຸຓິສໍ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ປຣິມຊ຺ຊິ. ປຸນປິ ຣາຊາ ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອສ຺ສສາລາຍ ອສ຺ສໂຄປກເວເສນ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ອສ຺ສຉກຓປິຓ຺ເຑນ ປຫຣິ. ຕທາປິ ຕໍ ກຸທ຺ຘໍ ສສ຺ສຸ ສຎ຺ຎາເປສິ.

ປຸເນກທິວເສ ປຠາວຕີ ມຫາສຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ສສ຺ສຸຍາ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ເຕນ ຫິ ສ຺ເວ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຊຍມ຺ປຕິກຸມາຣໍ ຣາຊເວສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ເຐ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຉິມາສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກາຣາເປສິ. ສາ ປຠາວຕິໍ ອາທາຍ ສີຫປຎ຺ຊເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ ຕວ ສາມິກສ຺ສ ສິຣິໂສຠຄ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ເມ ສາມິໂກ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຕມນາ ອໂຫສິ. ຕໍ ທິວສໍ ປນ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ຑເວເສນ ຊຍມ຺ປຕິສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ຍຖາຘິປ຺ປາເຍນ ປຠາວຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທິວເສນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍາ ເກຬິໍ ທສ຺ເສສິ. ຫຕ຺ຖິມ຺ຫິ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຣາຊມາຕາ ປຠາວຕິໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ອມ຺ມ, ສາມິໂກ’’ຕິ. ‘‘ອາມ ອຍ຺ເຍ, ປຈ຺ຉິມາສເນ ປນສ຺ສ ນິສິນ຺ໂນ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ໂຑ ອຕິວິຍ ທຸພ຺ພິນີໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ຫຕ຺ຖວິກາຣາທີນິ ທສ຺ເສສິ, ກສ຺ມາ ເອວຣູປໍ ອລກ຺ຂິກໍ ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຉິມາສເນ ນິສີທາເປສຸໍ, ນີຫຣາເປຫິ ນ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອມ຺ມ, ຣຎ຺ໂຎ ປຈ຺ຉິມາສເນ ຣກ຺ຂາ ນາມ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ’’ຕິ.

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຫຕ຺ຖິເມຓ຺ໂຑ ອຕິວິຍ ນິພ຺ຠໂຍ, ຣາຊານໍ ‘ຣາຊາ’ຕິປິ ນ ມຎ຺ຎຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອໂສວ ກຸສຣາຊາ, ອທ຺ຘາ ຫິ ເອໂສ ອຕິວິຍ ວິຣູໂປ ເອວ ຠວິສ຺ສຕິ, ເຕເນວ ມໍ ນ ທສ຺ເສນ຺ຕີ’’ຕິ. ສາ ຂຸຊ຺ຊໍ ກຓ຺ຓມູເລ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ຄຈ຺ຉ ຕາວ ຊານາຫິ, ກິໍ ປຸຣິມາສເນ ນິສິນ຺ນໂກ ຣາຊາ, ອຸທາຫຸ ປຈ຺ຉິມາສເນ’’ຕິ? ‘‘ກຖໍ ປນາຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ຫິ ໂສ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຐມຕຣໍ ຫຕ຺ຖິປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຕຣິສ຺ສຕິ, ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ຐິຕາ ປຐມໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂອຕຣນ຺ຕໍ ອທ຺ທສ, ປຈ຺ຉາ ຊຍມ຺ປຕິກຸມາຣໍ. ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຂຸຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ກາຣເຓນ ເອສາ ອາຄຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອນ຺ຕຣໍ ປຠາວຕິຍາ ມາ ກເຖຫີ’’ຕິ ທຬ຺ຫໍ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິມາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ປຐມໍ ໂອຕຣີ’’ຕິ ອາຫ. ປຠາວຕີ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສທ຺ທຫິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ປຸນ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ຍາຈິ. ສາ ປຏິກ຺ຂິປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ‘‘ເຕນ ຫິ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ຄລປ຺ປມາຓໍ ອຸທກໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕນ ສີສໍ ຉາເທຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜິຕປທຸເມນ ມຸຂໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມາຕາປິສ຺ສ ປຠາວຕິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ເນຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ‘‘ອິເມ ຣຸກ຺ເຂ ປສ຺ສ, ສກຸເຓ ປສ຺ສ, ມິເຄ ປສ຺ສາ’’ຕິ ປໂລຠຍມານາ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີຣໍ ປາຍາສິ. ສາ ປຎ຺ຈວິຘປທຸມສຎ຺ຉນ຺ນໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ທິສ຺ວາ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມາ ປຣິຈາຣິກາຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕີ ຕໍ ປທຸມໍ ທິສ຺ວາ ວິຈິນິຕຸກາມາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປທຸມິນິປຕ຺ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ກຸສຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍກ຺ໂຂ ມໍ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວິຣວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວິສຎ຺ຎິຕໍ ປຕ຺ຕາ. ອຖສ຺ສາ ຣາຊາ ຫຕ຺ຖໍ ມຸຎ຺ຈິ. ສາ ສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກຸສຣາຊາ ກິຣ ມໍ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ຫິ, ອິມິນາວາຫໍ ຫຕ຺ຖິສາລາຍ ຫຕ຺ຖິຉກຓປິຓ຺ເຑນ, ອສ຺ສສາລາຍ ອສ຺ສຉກຓປິຓ຺ເຑນ ປຫຏາ, ອຍເມວ ມໍ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຓ຺ເຑສິ, ກິໍ ເມ ເອວຣູເປນ ທຸມ຺ມຸເຂນ ປຕິນາ, ອິມໍ ຊຫິຕ຺ວາ ອຫໍ ຊີວນ຺ຕີ ອຎ຺ຎໍ ປຕິໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ອາຄເຕ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ຍານວາຫນໍ ສຊ຺ຊໍ ກໂຣຖ, ອຊ຺ເຊວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫໍ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສຕິ, ຫທຍມສ຺ສາ ຜລິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉຕຸ ປຸນ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ອາເນສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຖສ຺ສາ ຄມນໍ ອນຸຊານິ. ສາ ປິຕຸນຄຣເມວ ອຄມາສິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ອຸຍ຺ຍານໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສາ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນາວເສນ ນ ອິຈ຺ຉິ, ໂສປິ ປຸພ຺ພກມ຺ມວເສເນວ ວິຣູໂປ ອໂຫສິ. ອຕີເຕ ກິຣ ພາຣາຓສິຍໍ ທ຺ວາຣຄາເມ ອຸປຣິມວີຖິຍາ ຈ ເຫຏ຺ຐິມວີຖິຍາ ຈ ທ຺ເວ ກຸລານິ ວສິໍສຸ. ເອກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ເອກສ຺ສ ເອກາວ ຘີຕາ ອໂຫສິ. ທ຺ວີສຸ ປຸຕ຺ເຕສຸ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກນິຏ຺ໂຐ. ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອທໍສຸ. ກນິຏ຺ໂຐ ອທາຣຠຣໂຓ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິເກເຍວ ວສິ. ອເຖກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຆເຣ ອຕິຣສກປູເວ ປຈິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ປູວໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສເສ ຠາເຊຕ຺ວາ ຂາທິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຠິກ຺ຂາຍ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຠາຕຸຊາຍາ ‘‘ຈູຬປຕິໂນ ອຎ຺ຎໍ ປູວໍ ປຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ອທາສິ. ໂສປິ ຕໍ ຂຓຎ຺ເຎວ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ສາ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຫິ, ຕວ ໂກຏ຺ຐາໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ໂນ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ຕວ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມມ ໂກຏ຺ຐາສໍ ເທສິ, ອຫໍ ກິໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຸທ຺ໂຘ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອນຸຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໂຕ ປູວໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ມາຕຸ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນວວິລີນໍ ຈມ຺ປກປຸປ຺ຜວຓ຺ຓໍ ສປ຺ປິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣສິ, ຕໍ ໂອຠາສໍ ມຸຎ຺ຈິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ທານພເລນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເມ ສຣີຣໍ ໂອຠາສຊາຕໍ ໂຫຕຸ, ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ຈ ຠເວຍ຺ຍໍ, ອິມິນາ ຈ ເມ ອສປ຺ປຸຣິເສນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ວາໂສ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ. ອິຕິ ສາ ອິມິສ຺ສາ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນາຍ ວເສນ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ປູວ ຕສ຺ມິໍ ສປ຺ປິປຕ຺ເຕ ໂອສີທາເປຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ໂຍຊນສເຕ ວສນ຺ຕິມ຺ປິ ອາເນຕ຺ວາ ມມ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປູວໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພກມ຺ມສ຺ສ ວເສນ ວິຣູໂປ ອໂຫສິ, ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນາຍ ສາ ຈ ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉີຕິ.

ໂສ ປຠາວຕິຍາ ຄຕາຍ ໂສກປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ນານາກາເຣຫິ ປຣິຈາຣຍມານາປິ ນໍ ເສສິຕ຺ຖິໂຍ ໂອໂລກາເປຕຸມ຺ປິ ນາສກ຺ຂິໍສຸ,, ປຠາວຕິຣຫິຕມສ຺ສ ສກລມ຺ປິ ນິເວສນໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ວິຍ ຂາຍິ. ໂສ ‘‘ອິທານິ ສາຄລນຄຣໍ ປຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ອຫໍ ປຠາວຕິໍ ອາເນສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສຖາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ອິທໍ ເຕ ຣຏ຺ຐໍ ສຘນໍ ສໂຍຄ຺ຄໍ, ສກາຍຸຣໍ ສພ຺ພກາມູປປນ຺ນໍ;

ອິທໍ ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສ ອມ຺ມ, ຄຈ຺ຉາມຫໍ ຍຕ຺ຖ ປິຍາ ປຠາວຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໂຍຄ຺ຄນ຺ຕິ ຫຕ຺ຖິໂຍຄ຺ຄາທິສຫິຕໍ. ສກາຍຸຣນ຺ຕິ ສປຎ຺ຈຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑໍ. ອນຸສາສ, ອມ຺ມາຕິ ໂສ ກິຣ ປຸຣິສສ຺ສ ຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ຄຓ຺ຫນໍ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ປິຕຸ ວາ ຠາຕຸ ວາ ອນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ມາຕຸ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ສາ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍາສິ, ມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອປຣິສຸທ຺ຘຫທໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓກໂຣຏິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ໂສ ຕໍ ອາທາຍ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຊີວນ຺ໂຕ ປຸນ ຕຸມ຺ເຫ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກໂຣຏິຍາ ສທ຺ຘິໍ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ປສິພ຺ພເກ ກຕ຺ວາ ໂກກນຸທຎ຺ຈ ວີຓໍ ອາທາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫພ຺ພໂລ ມຫາຖາໂມ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ປຓ຺ຓາສ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເສສທິວສຠາເຄນ ປຸນ ປຓ຺ຓາສ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກາເຫເນວ ໂຍຊນສຕິກໍ ມຄ຺ຄໍ ເຂເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສາຄລນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ປວິຏ຺ຐມຕ຺ເຕເຍວ ຕສ຺ສ ເຕເຊນ ປຠາວຕີ ສຍນປິຏ຺ເຐ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ນິປຊ຺ຊິ. ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ກິລນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວີຖິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎຕຣາ ອິຕ຺ຖີ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ປາເທ ໂຘວາເປຕ຺ວາ ສຍນໍ ທາເປສິ. ໂສ ກິລນ຺ຕກາໂຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ອຖ ສາ ຕສ຺ມິໍ ນິທ຺ທມຸປຄເຕ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ປໂພເຘຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ໂຠເຊສິ. ໂສ ຕຸຏ຺ໂຐ ຕສ຺ສາ ສທ຺ຘິໍ ຠຕ຺ຕກໂຣຏິຍາ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ອທາສິ. ໂສ ປຎ຺ຈາວຸຘໍ ຕຕ຺ເຖວ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ເມ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວີຓໍ ອາທາຍ ຫຕ຺ຖິສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ອິຘ ວສິຕຸໍ ເທຖ, ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ໂວ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໂຄປເກຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ເອກມນ຺ເຕ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ອຸຏ຺ຐາຍ ວີຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ‘‘ສາຄລນຄຣວາສິໂນ ອິມໍ ສທ຺ທໍ ສຸຓນ຺ຕູ’’ຕິ ວີຓໍ ວາເທນ຺ໂຕ ຄາຍິ. ປຠາວຕີ ຠູມິຍໍ ນິປນ຺ນາ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາວ ‘‘ອຍໍ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ວີຓາສທ຺ໂທ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ກຸສຣາຊາ ມມຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ມທ຺ທຣາຊາປິ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຕິວິຍ ມຘຸຣໍ ວາເທຕິ, ສ຺ເວ ເອຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ມມ ຄນ຺ຘພ຺ພໍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິຘ ວສມາເນນ ປຠາວຕີ ທຏ຺ຐຸໍ, ອຏ຺ຐານເມຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຕວ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສາຍໍ ຠຸຕ຺ຕເຄເຫເຍວ ປາຕຣາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວີຓໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຊກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ຆຣໍ ມຕ຺ຕິກາຍ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຠາຊນານິ ກໂຣມິ ອາຈຣິຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ, ‘‘ອາມ, ກາໂຣຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເອກໍ ມຕ຺ຕິກາປິຓ຺ຑໍ ຈກ຺ເກ ຐເປຕ຺ວາ ຈກ຺ກໍ ອາວິຎ຺ຉິ, ສກິໍ ອາວິທ຺ຘເມວ ຍາວ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກາຕິກ຺ກມາ ຠມິເຍວ. ໂສ ນານາວຓ຺ຓານິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕານິ ຠາຊນານິ ກຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຠາຊນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນານາຣູປານິ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ອຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ ສມິຊ຺ຌຕິ, ‘‘ຕານິ ຣູປານິ ປຠາວຕີເຍວ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ໂສ ສພ຺ພຠາຊນານິ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ປຈິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປູເຣສິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ນານາຠາຊນານິ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊກຸລໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິມານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຍາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ຕຍາ ກຕານິ ຊານາມິ, ກເຖຫິ, ເກນ ກຕານີ’’ຕິ? ‘‘ອນ຺ເຕວາສິເກນ ເມ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ເຕ ໂສ ອນ຺ເຕວາສີ, ອາຈຣິໂຍ ເຕ ໂສ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ໂສ ມມ ຘີຕານໍ ຠາຊນານິ ກໂຣຕຸ, ອິມຎ຺ຈສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ເທຫີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ນານາວຓ຺ຓານິ ອິມານິ ຂຸທ຺ທກຠາຊນານິ ມມ ຘີຕານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ຕານິ ຕາສໍ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ໂວ ກີຬນຕ຺ຖາຍ ຂຸທ຺ທກຠາຊນານີ’’ຕິ ອາຫ. ຕາ ສພ຺ພາ ອາຄມິໍສຸ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ມຫາສຕ຺ເຕນ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ກຕຠາຊນເມວ ຕສ຺ສາ ອທາສິ. ສາ ຈ ຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຂຸຊ຺ຊາຍ ຈ ຣູປໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນ ອຎ຺ເຎນ ກຕໍ, ກຸສຣາເຊເນວ ກຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ມຍ຺ຫໍ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອິຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສາ ຠຄິນິໂຍ ກຸທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຂຸທ຺ທກຠາຊນໍ ກຸສຣຎ຺ຎາ ກຕນ຺ຕິ ມຎ຺ຎສິ, ອິທໍ ເຕນ ນ ກຕໍ, ກຸມ຺ຠກາເຣເນວ ກຕໍ, ຄຓ຺ຫາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ອວຫສິໍສຸ. ສາ ເຕນ ກຕຠາວໍ ຕສ຺ສ ຈ ອາຄຕຠາວໍ ຕາສໍ ນ ກເຖສິ. ກຸມ຺ຠກາໂຣ ສຫສ຺ສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຣາຊາ ເຕ ຕຸຏ຺ໂຐ, ອິໂຕ ກິຣ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊຘີຕານໍ ຠາຊນານິ ກເຣຍ຺ຍາສິ, ອຫໍ ຕາສໍ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ‘‘ອິຘາປິ ວສນ຺ເຕນ ນ ສກ຺ກາ ປຠາວຕີ ທຏ຺ຐຸ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ຣາຊຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ນຬກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ຕາລວຓ຺ຏໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາປານຠູມິຎ຺ຈ ວຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຠາວຕິຎ຺ຈາຕິ ນານາຣູປານິ ທສ຺ເສສິ. ນຬກາໂຣ ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ເຕນ ກຕຠຓ຺ຑກໍ ອາທາຍ ຣາຊກຸລໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິມານິ ກຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ນຬກາຣຠຓ຺ຑານິ ມມ ຘີຕານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຕສ຺ສາເຍວ ອທາສິ. ຕຕ຺ຣປິ ຣູປານິ ອຎ຺ໂຎ ຊໂນ ນ ປສ຺ສຕິ, ປຠາວຕີ ປນ ທິສ຺ວາ ກຸສຣຎ຺ຎາ ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ກຸທ຺ຘາ ຠູມິຍໍ ຂິປິ. ອຖ ນໍ ເສສາ ອວຫສິໍສຸ. ນຬກາໂຣ ສຫສ຺ສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ.

ໂສ ‘‘ອິທມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ອວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສຫສ຺ສໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ຣາຊມາລາກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ນານາວິຘໍ ມາລາວິກຕິໍ ຄນ຺ຖິຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ນານາຣູປວິຈິຕ຺ຣໍ ເອກໍ ຈຸມ຺ພຏກໍ ອກາສິ. ມາລາກາໂຣ ຕໍ ສພ຺ພໍ ອາທາຍ ຣາຊກຸລໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ເກນິມານິ ຄນ຺ຖິຕານີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ມຍາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ຕຍາ ຄນ຺ຖິຕານິ ຊານາມິ, ກເຖຫິ, ເກນ ຄນ຺ຖິຕານີ’’ຕິ? ‘‘ອນ຺ເຕວາສິເກນ ເມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂສ ອນ຺ເຕວາສີ, ອາຈຣິໂຍ ເຕ ໂສ, ຕ຺ວໍ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈ ໂສ ມມ ຘີຕານໍ ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຖຕຸ, ອິມຎ຺ຈສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ເທຫີ’’ຕິ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ປຸປ຺ຜານິ ມມ ຘີຕານໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ປຠາວຕິຍາ ອຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ຈຸມ຺ພຏກໍ ຕສ຺ສາເຍວ ອທາສິ. ສາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຣຎ຺ໂຎ ຈ ຣູເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ນານາຣູປານິ ທິສ຺ວາ ເຕນ ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຂິປິ. ເສສາ ຠຄິນິໂຍ ຕໍ ຕເຖວ ອວຫສິໍສຸ. ມາລາກາໂຣປິ ສຫສ຺ສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ.

ໂສ ‘‘ອິທມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ອວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ສຫສ຺ສໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສູທສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິກຠາວໍ ອຸປຄຈ຺ຉິ. ອເຖກທິວສໍ ສູໂທ ຣຎ຺ໂຎ ໂຠຊນວິກຕິໍ ຫຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ປຈິຕຸໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐິມໍສໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຕຖາ ສມ຺ປາເທສິ, ຍຖາສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ສກລນຄຣໍ ອວຕ຺ຖຣິ. ຣາຊາ ຕໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ມຫານເສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ມໍສໍ ປຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນຕ຺ຖິ, ເທວ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ເມ ອນ຺ເຕວາສິກສ຺ສ ອຏ຺ຐິມໍສໍ ປຈນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ, ຕສ຺ເສວ ໂສ ຄນ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂຖກໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປສິ, ຕາວເທວ ສຕ຺ຕ ຣສຫຣຓິສຫສ຺ສານິ ໂຂເຠນ຺ຕໍ ຜຣິ. ຣາຊາ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕວ ອນ຺ເຕວາສິນາ ມມ ຈ ຘີຕານຎ຺ຈ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຫຣ, ໂສ ເມ ຘີຕານໍ ຫຣຕູ’’ຕິ ອາຫ. ສູໂທ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເມ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ອິທານິ ປນາຫໍ ປຠາວຕິໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸຏ຺ໂຐ ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ຠຕ຺ຕຠາຊນານິ ເປເສຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕານໍ ຠຕ຺ຕກາຊໍ ສຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ວສນປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ສາ ຕໍ ຠຕ຺ຕກາຊໍ ອາທາຍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ທາສກມ຺ມກເຣຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຕິ. ສເຈ ປນາຫໍ ກຕິປາຫໍ ຕຸຓ຺ຫີ ຠວິສ຺ສາມິ, ‘ອິທານິ ມໍ ເອສາ ໂຣຈຕີ’ຕິ ສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິເຘວ ວສິສ຺ສຕິ, ອິທາເນວ ຕໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອິຘ ວສິຕຸໍ ອທຕ຺ວາ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ທ຺ວາຣໍ ອຑ຺ຒວິວຏໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ຫຕ຺ຖໍ ກວາເຏ ລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ອຄ຺ຄຬໍ ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒. ‘‘ອນຸຊ຺ຊຸຠູເຕນ ຫຣໍ ມຫນ຺ຕໍ, ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ ນິສີຖກາເລ;

ປຏິຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ຂິປ຺ປໍ ກຸສາວຕິໍ ກຸສ, ນິຈ຺ຉາມິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓມຫໍ ວສນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸຊຸເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ໂຍປິ ເຕ ສີສໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍ, ຕສ຺ສເປຕໍ ກມ຺ມໍ ນ ກໂຣສິ, ອນຸຊຸຠູເຕນ ປນ ຈິຕ຺ເຕນ ມມຕ຺ຖາຍ ເອຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ກາຊໍ ຫຣນ຺ໂຕ ທິວາ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ ນິສີຖກາເລ ຈ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວິສ຺ສສິ, ກິໍ ເຕ ເຕນ ອນຸຠູເຕນ ທຸກ຺ເຂນ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ກຸສາວຕິເມວ ປຏິຄຈ຺ຉ, ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕນາ ສທິສິໍ ອຕິຣສກປູວສຓ຺ຐານມຸຂິໍ ຍກ຺ຂິນິໍ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫີຕິ. ນິຈ຺ຉາມິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓມຫໍ ວສນ຺ຕນ຺ຕິ ອຫໍ ປນ ຕໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕໍ ອິຘ ວສນ຺ຕໍ ນ ອິຈ຺ຉາມີຕິ.

ໂສ ‘‘ປຠາວຕິຍາ ເມ ສນ຺ຕິກາ ກຖາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓. ‘‘ນາຫໍ ຄມິສ຺ສາມິ ອິໂຕ ກຸສາວຕິໍ, ປຠາວຕີ ວຓ຺ຓປໂລຠິໂຕ ຕວ;

ຣມາມິ ມທ຺ທສ຺ສ ນິເກຕຣມ຺ເມ, ຫິຕ຺ວານ ຣຏ຺ຐໍ ຕວ ທສ຺ສເນ ຣໂຕ.

໔. ‘‘ປຠາວຕີ ວຓ຺ຓປໂລຠິໂຕ ຕວ, ສມ຺ມູຬ຺ຫຣູໂປ ວິຈຣາມິ ເມທິນິໍ;

ທິສໍ ນ ຊານາມິ ກຸໂຕມ຺ຫິ ອາຄໂຕ, ຕຍມ຺ຫິ ມຕ຺ໂຕ ມິຄມນ຺ທໂລຈເນ.

໕. ‘‘ສຸວຓ຺ຓຈີຣວສເນ, ຊາຕຣູປສຸເມຂເລ;

ສຸສ຺ໂສຓິ ຕວ ກາມາ ຫິ, ນາຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ມຕ຺ຖິໂກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣມາມີຕິ ອຠິຣມາມິ ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາມິ. ສມ຺ມູຬ຺ຫຣູໂປຕິ ກິເລສສມ຺ມູຬ຺ໂຫ ຫຸຕ຺ວາ. ຕຍມ຺ຫິ ມຕ຺ໂຕຕິ ຕຍິ ມຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຕຍາ ວາ ມຕ຺ໂຕມ຺ຫິ. ສຸວຓ຺ຓຈີຣວສເນຕິ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕວຕ຺ຖວສເນ. ນາຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ມຕ຺ຖິໂກຕິ ນ ອຫໍ ຣຊ຺ເຊນ ອຕ຺ຖິໂກ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເອຕໍ ‘ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ປຣິຠາສາມິ, ອຍໍ ປນ ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາວ ກເຖຕິ, ສເຈ ໂຂ ປນ ມໍ ‘ອຫໍ ກຸສຣາຊາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ໂກ ຕໍ ນິວາເຣຍ຺ຍ, ໂກຈິ ໂນ ອິມໍ ກຖໍ ສຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ຖເກຕ຺ວາ ສູຈິໍ ທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສປິ ຠຕ຺ຕກາຊໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຣາຊຘີຕໂຣ ໂຠເຊສິ. ປຠາວຕີ ‘‘ຄຈ຺ຉ ກຸສຣາເຊນ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ຂຸຊ຺ຊໍ ເປເສສິ. ສາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ນາຫໍ ເຕນ ປກ຺ກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊາມິ, ຕ຺ວໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘນິວາປໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາຫຣ, ກຸສຣຎ຺ໂຎ ອາຄຕຠາວຎ຺ຈ ມາ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສີຕິ. ຂຸຊ຺ຊາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສາ ໂກຏ຺ຐາສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຍໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ໂກຏ຺ຐາສໍ ຕສ຺ສາ ອຸປເນຕິ. ກຸສຣາຊາປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ປຠາວຕິຍາ ມຍິ ສິເນໂຫ, ອຸທາຫຸ ນຕ຺ຖິ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ຣາຊຘີຕໂຣ ໂຠເຊຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກາຊໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠທ຺ວາເຣ ປາສາທຕລໍ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ຠາຊນານິ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ນິຕ຺ຖຸນິຕ຺ວາ ວິສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ວິຍ ອວກຸຊ຺ໂຊ ປຕິ. ສາ ຕສ຺ສ ນິຕ຺ຖຸນິຕສທ຺ເທນ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຠຕ຺ຕກາເຊນ ໂອຕ຺ຖຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ, ສຸຂຸມາລຕາຍ ຠຕ຺ຕກາເຊນ ອວຕ຺ຖໂຕ ປຕຕິ, ຊີວຕິ ນຸ ໂຂ, ໂນ ວາ’’ຕິ. ສາ ຄພ຺ຠໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ນາສວາຕໍ ອຸປຘາເຣຕຸໍ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ມຸຂປູຣໍ ເຂຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສຣີເຣ ປາເຕສິ. ສາ ຕໍ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ອຑ຺ຒວິວຏໍ ຖເກຕ຺ວາ ຐິຕາ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ອພ຺ຠູຕິ ຕສ຺ສ ໂຠ ໂຫຕິ, ໂຍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕມິຈ຺ຉຕິ;

ອກາມໍ ຣາຊ ກາເມສິ, ອກນ຺ຕໍ ກນ຺ຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອພ຺ຠູຕີຕິ ອຠູຕິ, ອວຸຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ປນ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕາຍ ອກ຺ໂກສິຍມາໂນປິ ປຣິຠາສິຍມາໂນປິ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ອນຸປ຺ປາເທຕ຺ວາວ ອນນ຺ຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໗. ‘‘ອກາມໍ ວາ ສກາມໍ ວາ, ໂຍ ນໂຣ ລຠເຕ ປິຍໍ;

ລາຠເມຕ຺ຖ ປສໍສາມ, ອລາໂຠ ຕຕ຺ຖ ປາປໂກ’’ຕິ.

ສາປິ ຕສ຺ມິໍ ເອວໍ ກເຖນ຺ເຕປິ ອໂນສກ຺ກິຕ຺ວາ ຖທ຺ຘຕຣວຈນໍ ວຕ຺ວາ ປລາເປຕຸກາມາ ອິຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໘. ‘‘ປາສາຓສາຣໍ ຂຓສິ, ກຓິກາຣສ຺ສ ທາຣຸນາ;

ວາຕໍ ຊາເລນ ພາເຘສິ, ໂຍ ອນິຈ຺ຉນ຺ຕມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຓິກາຣສ຺ສ ທາຣຸນາຕິ ກຓິກາຣກຏ຺ເຐນ. ພາເຘສີຕິ ພນ຺ຘສີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

໙. ‘‘ປາສາໂຓ ນູນ ເຕ ຫທເຍ, ໂອຫິໂຕ ມຸທຸລກ຺ຂເຓ;

ໂຍ ເຕ ສາຕໍ ນ ວິນ຺ທາມິ, ຕິໂຣຊນປທາຄໂຕ.

໑໐. ‘‘ຍທາ ມໍ ຠກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ, ຣາຊປຸຕ຺ຕີ ອຸທິກ຺ຂຕິ;

ອາຬາຣິໂກ ຕທາ ໂຫມິ, ຣຎ຺ໂຎ ມທ຺ທສ຺ສນ຺ເຕປຸເຣ.

໑໑. ‘‘ຍທາ ອຸມ຺ຫຍມານາ ມໍ, ຣາຊປຸຕ຺ຕີ ອຸທິກ຺ຂຕິ;

ນາຬາຣິໂກ ຕທາ ໂຫມິ, ຣາຊາ ໂຫມິ ຕທາ ກຸໂສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຸທຸລກ຺ຂເຓຕິ ມຸທຸນາ ອິຕ຺ຖິລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ໂຍຕິ ໂຍ ອຫໍ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາ ອາຄໂຕ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຖາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຕໍ ນ ລຠາມິ, ໂສ ເອວໍ ມຎ຺ຎາມິ, ມຍິ ສິເນຫຸປ຺ປຕ຺ຕິນິວາຣຓາຍ ນູນ ຕວ ຫທເຍ ປາສາໂຓ ຐປິໂຕ. ຠກຸຏິໍ ກຕ຺ວາຕິ ໂກຘວເສນ ວລິວິສມໍ ນລາຏໍ ກຕ຺ວາ. ອາຬາຣິໂກຕິ ຠຕ຺ຕກາຣໂກ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຫໍ ມທ຺ທຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ຠຕ຺ຕກາຣກທາໂສ ວິຍ ໂຫມີຕິ ວທຕິ. ອຸມ຺ຫຍມານາຕິ ປຫຏ຺ຐາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫສມານາ. ຣາຊາ ໂຫມີຕິ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອຫໍ ກຸສາວຕີນຄເຣ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຣາຊາ ວິຍ ໂຫມິ, ກສ຺ມາສິ ເອວໍ ຜຣຸສາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມາ ເອວຣູປໍ ກຣິ, ຠທ຺ເທຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ອຕິວິຍ ອລ຺ລີຍິຕ຺ວາ ກເຖຕິ, ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ອຸປາເຍນ ນໍ ອິໂຕ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄາຖມາຫ –

໑໒. ‘‘ສເຈ ຫິ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ເນມິຕ຺ຕານໍ ຠວິສ຺ສຕິ;

ເນວ ເມ ຕ຺ວໍ ປຕີ ອສ຺ສ, ກາມໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕຸ ສຕ຺ຕຘາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ມຍາ ‘‘ອຍໍ ກຸສຣາຊາ ມຍ຺ຫໍ ປຕິ ຠວິສ຺ສຕິ, ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພຫູ ນິມິຕ຺ຕປາຐກາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ເຕ ‘‘ກາມໍ ກິຣ ມໍ ສຕ຺ຕຘາ ຉິນ຺ທນ຺ຕຸ, ເນວ ເມ ຕ຺ວໍ ປຕິ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ວທິໍສູຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕໍ ປຏິພາຫນ຺ໂຕ ‘‘ຠທ຺ເທ, ມຍາປິ ອຕ຺ຕໂນ ຣຏ຺ເຐ ເນມິຕ຺ຕກາ ປຸຈ຺ຉິຕາ, ເຕ ‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສີຫສ຺ສຣກຸສຣາຊໂຕ ຕວ ປຕິ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ, ອຫມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຓພລນິມິຕ຺ເຕນ ເອວເມວ ກເຖສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ສເຈ ຫິ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ອຎ຺ເຎສໍ ຍທິ ວາ ມມ;

ເນວ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕີ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ໂຎ ສີຫສ຺ສຣາ ກຸສາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍທິ ຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ເນມິຕ຺ຕານໍ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ຍທິ ວາ ມມ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ຕວ ອຎ຺ໂຎ ປຕິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ອິມໍ ລຊ຺ຊາເປຕຸໍ ວາ ປລາເປຕຸໍ ວາ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ອຕ຺ຕານໍ ນ ທສ຺ເສສິ. ໂສປິ ກາຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອຕຣິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠຕິ, ຠຕ຺ຕກາຣກກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິວິຍ ກິລມຕິ, ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ທາຣູນິ ຜາເລຕິ, ຠາຊນານິ ໂຘວຕິ, ກາເຊນ ອຸທກໍ ອາຫຣຕິ, ສຍນ຺ໂຕ ອມ຺ພຓປິຏ຺ເຐ ສຍຕິ, ປາໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຍາຄຸອາທີນິ ປຈຕິ ຫຣຕິ ໂຠເຊຕິ, ນນ຺ທິຣາຄໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຕ຺ຕເຄຫທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິໍ ຂຸຊ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ປກ຺ໂກສິ. ສາ ປຠາວຕິຍາ ຠເຍນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ຕີ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕາ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ເວເຄນ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຂຸຊ຺ເຊ’’ຕິ ອາຫ.

ສາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຐິຕາ ‘‘ໂກ ເອໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສທ຺ທໍ ນ ສຸຓາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ‘‘ຂຸຊ຺ເຊ ຕ຺ວມ຺ປິ ສາມິນີປິ ເຕ ອຸໂຠປິ ອຕິວິຍ ຖທ຺ຘາ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ໂຕ ອາໂຣຄ຺ຍສາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ລຠາມິ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປນ ກິໍ ທສ຺ສຖ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາເວຕໍ, ອປິ ເມ ປຠາວຕິໍ ມຸທຸກໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ ອາຫ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ‘‘ສເຈ ເມ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ຂຸຊ຺ຊຠາວໍ ເຕ ອຸຊຸກໍ ກຕ຺ວາ ຄີເວຍ຺ຍກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປໂລເຠນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈ ຄາຖາໂຍ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກາເຣສ຺ສໍ, ປຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ເຊ ກຸສາວຕິໍ;

ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ໂອໂລເກຍ຺ຍ ປຠາວຕີ.

໑໕. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກາເຣສ຺ສໍ, ປຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ເຊ ກຸສາວຕິໍ;

ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ອາລເປຍ຺ຍ ປຠາວຕີ.

໑໖. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກາເຣສ຺ສໍ, ປຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ເຊ ກຸສາວຕິໍ;

ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ອຸມ຺ຫາເຍຍ຺ຍ ປຠາວຕີ.

໑໗. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກາເຣສ຺ສໍ, ປຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ເຊ ກຸສາວຕິໍ;

ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ປມ຺ຫາເຍຍ຺ຍ ປຠາວຕີ.

໑໘. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກາເຣສ຺ສໍ, ປຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ເຊ ກຸສາວຕິໍ;

ສເຈ ມໍ ນາຄນາສູຣູ, ປາຓີຫິ ອຸປສມ຺ຜຸເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕຕິ ຕວ ຄີເວຍ຺ຍໍ ສພ຺ພສຸວຓ຺ຓມຍເມວ ກາເຣສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ເນກ຺ຂໍ ຄີວໍ ເຕ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕວ ຄີວາຍ ເນກ຺ຂມຍໍ ປິຬນ຺ຘນໍ ປິຬນ຺ເຘສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂອໂລເກຍ຺ຍາຕິ ສເຈ ຕວ ວຈເນນ ມໍ ປຠາວຕີ ໂອໂລເກຍ຺ຍ, ສເຈ ມໍ ຕາຍ ໂອໂລກາເປຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອາລເປຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸມ຺ຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ມນ຺ທຫສິຕວເສນ ປຣິຫາເສຍ຺ຍ. ປມ຺ຫາເຍຍ຺ຍາຕິ ມຫາຫສິຕວເສນ ປຣິຫາເສຍ຺ຍ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ເທວ, ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ນໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວເສ ກຣິສ຺ສາມິ, ປສ຺ສຖ ເມ ປຣກ຺ກມ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ກຣຓີຍໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວສນຄພ຺ຠໍ ໂສເຘນ຺ຕີ ວິຍ ປຫຣຓໂຍຄ຺ຄໍ ເລຑ຺ຑຸຂຓ຺ຑມ຺ປິ ອເສເສຕ຺ວາ ອນ຺ຕມໂສ ປາທຸກາປິ ນີຫຣິຕ຺ວາ ສກລຄພ຺ຠໍ ສມ຺ມຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາເຣ ອຸມ຺ມາຣໍ ອນ຺ຕຣໍ ກຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ປຠາວຕິຍາ ເອກໍ ນີຈປີຐກໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ, ອມ຺ມ, ສີເສ ເຕ ອູກາ ວິຈິນິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປີຐເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອູຣຸອນ຺ຕເຣ ຕສ຺ສາ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ໂຖກໍ ກຓ຺ຑຸຍິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອິມິສ຺ສາ ສີເສ ພຫູ ອູກາ’’ຕິ ສກສີສໂຕ ອູກາ ຄເຫຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ປສ຺ສ ກິຕ຺ຕກາ ເຕ ສີເສ ອູກາ’’ຕິ ປິຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖນ຺ຕີ ຄາຖມາຫ –

໑໙. ‘‘ນ ຫິ ນູນາຍໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕີ, ກຸເສ ສາຕມ຺ປິ ວິນ຺ທຕິ;

ອາຬາຣິເກ ຠເຕ ໂປເສ, ເວຕເນນ ອນຕ຺ຖິເກ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ເອກໍເສນ ອຍໍ ຣາຊປຸຕ຺ຕີ ປຸພ຺ເພ ກຸສາວຕີນຄເຣ ກຸສນຣິນ຺ທສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣວເສນ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ສາຕໍ ນ ວິນ຺ທຕິ ນ ລຠຕິ, ຕມ຺ພູລມຕ຺ຕມ຺ປິ ເອເຕນ ເອຕິສ຺ສາ ທິນ຺ນປຸພ຺ພໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ເອກທິວສມ຺ປິ ອງ຺ກໍ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນສາມິກມ຺ຫິ ຫທຍໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ອາຬາຣິເກ ຠເຕ ໂປເສ ອາຬາຣິກຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຕກຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຸປຄເຕ ເອຕສ຺ມິໍ ປຸຣິເສ ມູເລນປິ ອນຕ຺ຖິເກ ເກວລໍ ຕໍເຍວ ນິສ຺ສາຍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ເຕ ປຏິສນ຺ຖາຣມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ກໂຣຕິ, ສເຈປິ ເຕ, ອມ຺ມ, ຕສ຺ມິໍ ສິເນໂຫ ນຕ຺ຖິ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ ມໍ ນິສ຺ສາຍ ກິລມຕີຕິ ຕສ຺ສ ກິຎ຺ຈິເທວ ທາຕຸໍ ອຣຫສີຕິ.

ສາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຂຸຊ຺ຊາຍ ກຸຊ຺ຌິ. ອຖ ນໍ ຂຸຊ຺ຊາ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ຂິປິຕ຺ວາ ສຍໍ ພຫິ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິຘາຍ ອາວິຎ຺ຉນຣຊ຺ຊຸມ຺ຫິ ໂອລມ຺ພນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ປຠາວຕີ ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕີ ທ຺ວາຣມູເລ ຐຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສນ຺ຕີ ອິຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໒໐. ‘‘ນ ຫິ ນູນາຍໍ ສາ ຂຸຊ຺ຊາ, ລຠຕິ ຊິວ຺ຫາຍ ເຉທນໍ;

ສຸນິສິເຕນ ສຕ຺ເຖນ, ເອວໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຠຓ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸນິສິເຕນາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ນິສິເຕນ ຕິຂິຓສຕ຺ເຖນ. ເອວໍ ທຸພ຺ຠາສິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ອໂສຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກໍ ທຸພ຺ຠາສິຕໍ ຠຓນ຺ຕີ.

ອຖ ຂຸຊ຺ຊາ ອາວິຎ຺ຈນຣຊ຺ຊຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາວ ‘‘ນິປ຺ປຎ຺ເຎ ທຸພ຺ພິນີເຕ ຕວ ຣູປໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ກິໍ ມຍໍ ຕວ ຣູປໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຍາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຣສຫິ ຄາຖາຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ປກາເສນ຺ຕີ ຂຸຊ຺ຊາຄຊ຺ຊິຕໍ ນາມ ຄຊ຺ຊິ –

໒໑. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຫາຍໂສຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໒. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຫທ຺ຘໂນຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໓. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຫພ຺ພໂລຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໔. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຫາຣຏ຺ໂຐຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໕. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຫາຣາຊາຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໖. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ສີຫສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໗. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ວຄ຺ຄຸສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໘. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ພິນ຺ທຸສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໒໙. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໓໐. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ມຘຸສ຺ສໂຣຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໓໑. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ສຕສິປ຺ໂປຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໓໒. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ຂຕ຺ຕິໂຍຕິປິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍໍ.

໓໓. ‘‘ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ ປຠາວຕິ;

ກຸສຣາຊາຕິ ກຕ຺ວານ, ກຣສ຺ສຸ ຣຸຈິເຣ ປິຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາ ນໍ ຣູເປນ ປາເມສິ, ອາໂຣເຫນ, ປຠາວຕີຕິ ອເຣ ປຠາວຕິ, ມາ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ກຸສນຣິນ຺ທໍ ອຕ຺ຕໂນ ຣູເປນ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ ປມິນິ, ເອວໍ ປມາຓໍ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາຍໂສຕິ ມຫານຸຠາໂວ ໂສຕິ ເອວໍ ຫທເຍ ກຕ຺ວານ ຣຸຈິເຣ ປິຍທສ຺ສເນ ກຣສ຺ສຸ ຕສ຺ສ ປິຍໍ. ອານຸຠາໂວເຍວ ຫິສ຺ສ ຣູປນ຺ຕິ ວທຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ອປິ ຈ ມຫາຍໂສຕິ ມຫາປຣິວາໂຣ. ມຫທ຺ຘໂນຕິ ມຫາໂຠໂຄ. ມຫພ຺ພໂລຕິ ມຫາຖາໂມ. ມຫາຣຏ຺ໂຐຕິ ວິປຸລຣຏ຺ໂຐ. ມຫາຣາຊາຕິ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊາ. ສີຫສ຺ສໂຣຕິ ສີຫສທ຺ທສມານສທ຺ໂທ. ວຄ຺ຄຸສ຺ສໂຣຕິ ລີລາຍຸຕ຺ຕສ຺ສໂຣ. ພິນ຺ທຸສ຺ສໂຣຕິ ສມ຺ປິຓ຺ຑິຕຆນສ຺ສໂຣ. ມຎ຺ຊຸສ຺ສໂຣຕິ ສຸນ຺ທຣສ຺ສໂຣ. ມຘຸສ຺ສໂຣຕິ ມຘຸຣຍຸຕ຺ຕສ຺ສໂຣ. ສຕສິປ຺ໂປຕິ ປເຣສໍ ສນ຺ຕິເກ ອສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພເລເນວ ນິປ຺ຜນ຺ນອເນກສຕສິປ຺ໂປ. ຂຕ຺ຕິໂຍຕິ ໂອກ຺ກາກປເວຓິຍໍ ຊາໂຕ ອສມ຺ຠິນ຺ນຂຕ຺ຕິໂຍ. ກຸສຣາຊາຕິ ສກ຺ກທຕ຺ຕິຍກຸສຕິຓສມານນາໂມ ຣາຊາ. ເອວຣູໂປ ຫິ ອຎ຺ໂຎ ຣາຊາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຊານິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ປິຍໍ ກໂຣຫີຕິ ຂຸຊ຺ຊາ ເອຕ຺ຕກາຫິ ຄາຖາຫິ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ກເຖສິ.

ປຠາວຕີ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຂຸຊ຺ເຊ ອຕິວິຍ ຄຊ຺ຊສິ, ຫຕ຺ເຖນ ປາປຸຓນ຺ຕີ ສສາມິກຠາວໍ ເຕ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຸຊ຺ຊໍ ຕຊ຺ເຊສິ. ສາປິ ຕໍ ‘‘ອຫໍ ຕໍ ຣກ຺ຂມານາ ປິຕຸໂນ ເຕ ກຸສຣາຊສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ນາໂຣເຈສິໍ, ໂຫຕຸ, ອຊ຺ຊ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ຠາຍາເປສິ. ສາປິ ‘‘ໂກຈິເທວ ສຸເຓຍ຺ຍາ’’ຕິ ຂຸຊ຺ຊໍ ສຎ຺ຎາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ມາເສ ທຸພ຺ໂຠຊເນນ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍາຍ ກິລມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ໂກ ເມ ເອຕາຍ ອຕ຺ໂຖ, ສຕ຺ຕ ມາເສ ວສນ຺ໂຕ ເອຕໍ ປສ຺ສິຕຸມ຺ປິ ນ ລຠາມິ, ອຕິວິຍ ກກ຺ຂຬາ ສາຫສິກາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ສຕ຺ຕ ມາເສ ປຠາວຕິໍ ທຏ຺ຐຸມ຺ປິ ນ ລຠິ, ລຠນາກາຣມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມທ຺ທຣຎ຺ໂຎ ທູເຕ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ທູຕໍ ປາເຫນ຺ໂຕ ‘‘ປຠາວຕີ, ກຸສຣາຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາຄຕາ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ ປຠາວຕິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ເອເກກສ຺ສ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ເຕ ມຫາປຣິວາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອາຄຕກາຣຓໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ‘‘ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ຎຕ຺ວາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ກິຣ ຘີຕຣໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ທສ຺ສຕິ, ປສ຺ສຖສ຺ສ ອນາຈາຣໍ, ອຸປ຺ປຓ຺ເຑຕິ ໂນ, ຄຓ຺ຫຖ ນ’’ນ຺ຕິ ‘‘ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ປຠາວຕິໍ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ສາສນານິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ. ມທ຺ທຣາຊາ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ອມຈ຺ເຈ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ອມຈ຺ຈາ ‘‘ເທວ, ສຕ຺ຕປິ ຣາຊາໂນ ປຠາວຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອາຄຕາ, ‘ສເຈ ນ ທສ຺ສຕິ, ປາກາຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ປາກາເຣ ອຠິນ຺ເນເຍວ ເຕສໍ ປຠາວຕິໍ ເປເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາຖມາຫໍສຸ –

໓໔. ‘‘ເອເຕ ນາຄາ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘາ, ສພ຺ເພ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ ວມ຺ມິຕາ;

ປຸຣາ ມທ຺ທນ຺ຕິ ປາກາຣໍ, ອາເນນ຺ເຕຕໍ ປຠາວຕິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປຕ຺ຖທ຺ຘາຕິ ອຕິຖທ຺ຘາ ທປ຺ປິຕາ. ອາເນນ຺ເຕຕໍ ປຠາວຕິນ຺ຕິ ອາເນນ຺ຕຸ ເອຕໍ ປຠາວຕິນ຺ຕິ ສາສນານິ ປຫິຓິໍສຸ. ຕສ຺ມາ ຍາວ ເອເຕ ນາຄາ ປາກາຣໍ ນ ມທ຺ທນ຺ຕິ, ຕາວ ເນສໍ ປຠາວຕິໍ ເປເສຫິ, ມຫາຣາຊາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ສຈາຫໍ ເອກສ຺ສ ປຠາວຕິໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ເສສາ ຍຸທ຺ຘໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ສກ຺ກາ ເອກສ຺ສ ທາຕຸໍ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອຄ຺ຄຣາຊານໍ ‘ວິຣູໂປ’ຕິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອາຄຕາ ອາຄມນສ຺ສ ຜລໍ ລຠຕຸ, ວຘິຕ຺ວານ ນໍ ສຕ຺ຕ ຂຓ຺ຑານິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ເປເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອນນ຺ຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ສຕ຺ຕ ພິເລ ກຣິຕ຺ວານ, ອຫເມຕໍ ປຠາວຕິໍ;

ຂຕ຺ຕິຍານໍ ປທສ຺ສາມິ, ເຍ ມໍ ຫນ຺ຕຸໍ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ.

ຕສ຺ສ ສາ ກຖາ ສກລນິເວສເນ ປາກຏາ ອໂຫສິ. ປຣິຈາຣິກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊາ ກິຣ ຕໍ ສຕ຺ຕ ຂຓ຺ຑານິ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຣາຊູນໍ ເປເສສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຠາວຕິຍາ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາ ມຣຓຠຍຠີຕາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠຄິນີຫິ ປຣິວຸຕາ ມາຕຸ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ອຄມາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໓໖. ‘‘ອວຸຏ຺ຐຫິ ຣາຊປຸຕ຺ຕີ, ສາມາ ໂກເສຍ຺ຍວາສິນີ;

ອສ຺ສຸປຸຓ຺ເຓຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ, ທາສີຄຓປຸຣກ຺ຂຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສາມາຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ. ໂກເສຍ຺ຍວາສິນີຕິ ສຸວຓ຺ຓຂຈິຕໂກເສຍ຺ຍນິວສນາ.

ສາ ມາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຣິເທວມານາ ອາຫ –

໓໗. ‘‘ຕໍ ນູນ ກກ຺ກູປນິເສວິຕໍ ມຸຂໍ, ອາທາສທນ຺ຕາຖຣຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕໍ;

ສຸຠໍ ສຸເນຕ຺ຕໍ ວິຣຊໍ ອນງ຺ຄຓໍ, ຉຸທ຺ຘໍ ວເນ ຐສ຺ສຕິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ.

໓໘. ‘‘ເຕ ນູນ ເມ ອສິເຕ ເວລ຺ລິຕຄ຺ເຄ, ເກເສ ມຸທູ ຈນ຺ທນສາຣລິຕ຺ເຕ;

ສມາກຸເລ ສີວຖິກາຍ ມຊ຺ເຌ, ປາເທຫິ ຄິຊ຺ຌາ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ.

໓໙. ‘‘ຕາ ນູນ ເມ ຕມ຺ພນຂາ ສຸໂລມາ, ພາຫາ ມຸທູ ຈນ຺ທນສາຣລິຕ຺ຕາ;

ຉິນ຺ນາ ວເນ ອຸຊ຺ຌິຕາ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ, ຄຍ຺ຫ ຘງ຺ໂກ ຄຈ຺ຉຕິ ເຍນກາມໍ.

໔໐. ‘‘ເຕ ນູນ ຕາລູປນິເຠ ອລມ຺ເພ, ນິເສວິເຕ ກາສິກຈນ຺ທເນນ;

ຖເນສຸ ເມ ລມ຺ພິສ຺ສຕິ ສິງ຺ຄາໂລ, ມາຕູວ ປຸຕ຺ໂຕ ຕຣຸໂຓ ຕນູໂຊ.

໔໑. ‘‘ຕໍ ນູນ ໂສຓິໍ ປຸຖຸລໍ ສຸໂກຏ຺ຏິຕໍ, ນິເສວິຕໍ ກຎ຺ຈນເມຂລາຫິ;

ຉິນ຺ນໍ ວເນ ຂຕ຺ຕິເຍຫີ ອວຕ຺ຖໍ, ສິງ຺ຄາລສງ຺ຆາ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ.

໔໒. ‘‘ໂສຓາ ຘງ຺ກາ ສິງ຺ຄາລາ ຈ, ເຍ ຈຎ຺ເຎ ສນ຺ຕິ ທາຐິໂນ;

ອຊຣາ ນູນ ເຫສ຺ສນ຺ຕິ, ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາ ປຠາວຕິໍ.

໔໓. ‘‘ສເຈ ມໍສານິ ຫຣິໍສຸ, ຂຕ຺ຕິຍາ ທູຣຄາມິໂນ;

ອຏ຺ຐີນິ ອມ຺ມ ຍາຈິຕ຺ວາ, ອນຸປເຖ ທຫາຖ ນໍ.

໔໔. ‘‘ເຂຕ຺ຕານິ ອມ຺ມ ກາເຣຕ຺ວາ, ກຓິກາເຣຕ຺ຖ ໂຣປຍ;

ຍທາ ເຕ ປຸປ຺ຜິຕາ ອສ຺ສຸ, ເຫມນ຺ຕານໍ ຫິມຈ຺ຈເຍ;

ສເຣຍ຺ຍາຖ ມມໍ ອມ຺ມ, ເອວໍວຓ຺ຓາ ປຠາວຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກກ຺ກູປນິເສວິຕນ຺ຕິລ ກກ຺ກູປນິເສວິຕນ຺ຕິ ສາສປກກ຺ກໂລຓກກ຺ກມຕ຺ຕິກກກ຺ກຕິລກກ຺ກຫລິທ຺ທິກກ຺ກມຸຂຈຸຓ຺ຓເກຫິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກກ຺ເກຫິ ອຸປນິເສວິຕໍ. ອາທາສທນ຺ຕາຖຣຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕນ຺ຕິ ທນ຺ຕມຍຖຣຸມ຺ຫິ ອາທາເສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕໍ ຕຕ຺ຖ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຓ຺ຑິຕໍ. ສຸຠນ຺ຕິ ສຸຠມຸຂໍ. ວິຣຊນ຺ຕິ ວິຄຕຣຊໍ ນິມ຺ມລໍ. ອນງ຺ຄຓນ຺ຕິ ຄຓ຺ຑປິຬກາທິໂທສຣຫິຕໍ. ຉຸທ຺ຘນ຺ຕິ ອມ຺ມ ເອວຣູປໍ ມມ ມຸຂໍ ອທ຺ຘາ ອິທານິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ຉຑ຺ຑິຕໍ ວເນ ອຣຎ຺ເຎ ຐສ຺ສຕີຕິ ປຣິເທວຕິ. ອສິເຕຕິ ກາຬເກ. ເວລ຺ລິຕຄ຺ເຄຕິ ອຸນ຺ນຕຄ຺ເຄ. ສີວຖິກາຍາຕິ ສຸສານມ຺ຫິ. ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ເອວຣູເປ ມມ ເກເສ ມນຸສ຺ສມໍສຂາທກາ ຄິຊ຺ຌາ ປາເທຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ນູນ ປຣິກຑ຺ຒິສ຺ສນ຺ຕິ. ຄຍ຺ຫ ຘງ຺ໂກ ຄຈ຺ຉຕິ ເຍນກາມນ຺ຕິ ອມ຺ມ ມມ ເອວຣູປໍ ພາຫໍ ນູນ ຘງ຺ໂກ ຄເຫຕ຺ວາ ລຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ເຍນກາມໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ.

ຕາລູປນິເຠຕິ ສຸວຓ຺ຓຕາລຜລສທິເສ. ກາສິກຈນ຺ທເນນາຕິ ສຸຂຸມຈນ຺ທເນນ ນິເສວິເຕ. ຖເນສຸ ເມຕິ ອມ຺ມ ມມ ສຸສາເນ ປຕິຕາຍ ເອວຣູເປ ຖເນ ທິສ຺ວາ ມຸເຂນ ຑໍສິຕ຺ວາ ເຕສຸ ເມ ຖເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຕນຸໂຊ ມາຕຸ ຕຣຸຓປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ນູນ ສິງ຺ຄາໂລ ລມ຺ພິສ຺ສຕິ. ໂສຓິນ຺ຕິ ກຏິໍ. ສຸໂກຏ຺ຏິຕນ຺ຕິ ໂຄຫນຸເກນ ປຫຣິຕ຺ວາ ສຸວຑ຺ຒິຕໍ. ອວຕ຺ຖນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ຠກ຺ຂຍິຕ຺ວາຕິ ອມ຺ມ ເອເຕ ເອຕ຺ຕກາ ນູນ ມມ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຊຣາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ.

ສເຈ ມໍສານິ ຫຣິໍສູຕິ ອມ຺ມ ສເຈ ເຕ ຂຕ຺ຕິຍາ ມຍິໍ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ມມ ມໍສານິ ຫເຣຍ຺ຍຸໍ, ອຖ ຕຸມ຺ເຫ ອຏ຺ຐີນິ ຍາຈິຕ຺ວາ ອນຸປເຖ ທຫາຖນໍ, ຊງ຺ຆມຄ຺ຄມຫາມຄ຺ຄານໍ ອນ຺ຕເຣ ທເຫຍ຺ຍາຖາຕິ ວທຕິ. ເຂຕ຺ຕານີຕິ ອມ຺ມ ມມ ຌາປິຕຏ຺ຐາເນ ມາລາທິວຕ຺ຖູນິ ກາເຣຕ຺ວາ ເອຕ຺ຖ ເອເຕສຸ ເຂຕ຺ເຕສຸ ກຓິກາຣຣຸກ຺ເຂ ໂຣປຍ. ຫິມຈ຺ຈເຍຕິ ຫິມປາຕາຕິກ຺ກເມ ຜຄ຺ຄຸຓມາເສ. ສເຣຍ຺ຍາຖາຕິ ເຕສໍ ປຸປ຺ຜານໍ ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອູຣູສຸ ຐເປຕ຺ວາ ມມ ຘີຕາ ປຠາວຕີ ເອວໍວຓ຺ຓາຕິ ສເຣຍ຺ຍາຖ.