ຊາຕກ-ອຏ຺ຐກຖາ

(ປຎ຺ຈໂມ ຠາໂຄ)

໑໖. ຕິໍສນິປາໂຕ

[໕໑໑] ໑. ກິໍຉນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິໍຉນ຺ໂທ ກິມຘິປ຺ປາໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກທິວສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ພຫູ ອຸປາສເກ ຈ ອຸປາສິກາໂຍ ຈ ອຸໂປສຖິເກ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສິນ຺ເນ ‘‘ອຸໂປສຖິກາຕ຺ຖ ອຸປາສກາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ໂວ ກຕໍ ອຸໂປສຖໍ ກໂຣນ຺ເຕຫິ, ໂປຣາຓກາ ອຸປຑ຺ຒູໂປສຖກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ປຏິລຠິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ທານສີລອຸໂປສຖກມ຺ເມສຸ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ. ໂສ ເສເສປິ ອມຈ຺ຈາທໂຍ ທານາທີສຸ ສມາທເປສິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ປນສ຺ສ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ ລຎ຺ຊຂາທໂກ ກູຏວິນິຈ຺ຉຍິໂກ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ອຸໂປສຖທິວເສ ອມຈ຺ຈາທໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ອຸໂປສຖິກາ ໂຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸໂຣຫິໂຕ ອຸໂປສຖໍ ນ ສມາທິຍິ. ອຖ ນໍ ທິວາ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກູຏຑ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຕໍ ຣາຊາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຸໂປສຖິກາ’’ຕິ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ‘‘ຕ຺ວມ຺ປິ ອາຈຣິຍ ອຸໂປສຖິໂກ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ປາສາທາ ໂອຕຣິ. ອຖ ນໍ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ‘‘ນນຸ ຕຸມ຺ເຫ ນ ອຸໂປສຖິກາ’’ຕິ ໂຈເທສິ. ໂສ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ ເວລາຍເມວ ຠຸຎ຺ຊິໍ, ເຄຫໍ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ສາຍໍ ນ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຣຕ຺ຕິໍ ສີລໍ ຣກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ເມ ອຸປຑ຺ຒູໂປສຖກມ຺ມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ອາຈຣິຍາ’’ຕິ. ໂສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ປຸເນກທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສິນ຺ເນ ອຎ຺ຎຕຣາ ສີລວຕີ ອິຕ຺ຖີ ອຑ຺ຑໍ ກໂຣນ຺ຕີ ຆຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ອລຠມານາ ‘‘ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ນາຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປກຏ຺ເຐ ກາເລ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຸປກ຺ການໍ ອມ຺ພຜລານໍ ອມ຺ພປິຓ຺ຑິ ອາຫຣິຍິຕ຺ຖ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອຸໂປສຖິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິມານິ ຂາທິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖິກາ ໂຫຫີ’’ຕິ ອທາສິ. ສາ ຕຖາ ອກາສິ. ເອຕ຺ຕກໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ກມ຺ມໍ.

ໂສ ອປຣຠາເຄ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ໂກສິກິຄງ຺ຄາຍ ຕີເຣ ຕິໂຍຊນິເກ ອມ຺ພວເນ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ເຕ ກນກວິມາເນ ອລງ຺ກຕສິຣິສຍເນ ສຸຕ຺ຕປ຺ປພຸທ຺ໂຘ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘໂຣ ໂສຬສສຫສ຺ສເທວກຎ຺ຎາປຣິວາໂຣ. ໂສ ຣຕ຺ຕິຎ຺ເຎວ ຕໍ ສິຣິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕິ. ເວມານິກເປຕຠາເວນ ຫິສ຺ສ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂໂກ ວິປາໂກ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ອຣຸເຓ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອມ຺ພວນໍ ປວິສຕິ, ປວິຏ຺ຐກ຺ຂເຓເຍວສ຺ສ ທິພ຺ພຕ຺ຕຠາໂວ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອສີຕິຫຕ຺ຖຕາລກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປມາໂຓ ອຕ຺ຕຠາໂວ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ສກລສຣີຣໍ ຌາຍຕິ, ສຸປຸປ຺ຜິຕກິໍສຸໂກ ວິຍ ໂຫຕິ. ທ຺ວີສຸ ຫຕ຺ເຖສຸ ເອເກກາວ ອງ຺ຄຸລິ, ຕຕ຺ຖ ມຫາກຸທ຺ທາລປ຺ປມາຓາ ນຂາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕຫິ ນເຂຫິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ຐິມໍສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຂາທນ຺ໂຕ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາຣວໍ ຣວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠຕິ. ສູຣິເຍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຕໍ ສຣີຣໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ທິພ຺ພສຣີຣໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ທິພ຺ພນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ນານາຕູຣິຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວາເຣນ຺ຕິ. ໂສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຣມຓີເຍ ອມ຺ພວເນ ທິພ຺ພປາສາທໍ ອຠິຣຸຫຕິ. ອິຕິ ໂສ ອຸໂປສຖິກາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ອມ຺ພຜລທານສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕິໂຍຊນິກໍ ອມ຺ພວນໍ ປຏິລຠຕິ, ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກູຏຑ຺ຑກຣຓນິສ຺ສນ຺ເທນ ປນ ປິຏ຺ຐິມໍສໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຂາທຕິ, ອຸປຑ຺ຒູໂປສຖສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຣຕ຺ຕິໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸໂຠຕິ, ໂສຬສສຫສ຺ສນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຣິຈາເຣສິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ພາຣາຓສິຣາຊາ ກາເມສຸ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອໂຘຄງ຺ຄາຍ ຣມຓີເຍ ຠູມິປເທເສ ປຓ຺ຓສາລໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອຸຎ຺ຉາຈຣິຍາຍ ຍາເປນ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ອເຖກທິວສໍ ຕມ຺ຫາ ອມ຺ພວນາ ມຫາຆຏປ຺ປມາຓໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ຄງ຺ຄາຍ ປຕິຕ຺ວາ ໂສເຕນ ວຸຍ຺ຫມານໍ ຕສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ປຣິໂຠຄຕິຕ຺ຖາຠິມຸຂໍ ອຄມາສິ. ໂສ ມຸຂໍ ໂຘວນ຺ໂຕ ຕໍ ມຊ຺ເຌ ນທິຍາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸທກໍ ຕຣນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາທາຍ ອສ຺ສມປທໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຄ຺ຍາຄາເຣ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖເກນ ຜາເລຕ຺ວາ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຂາທິຕ຺ວາ ເສສໍ ກທລິປຓ຺ເຓຫິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ທິວເສ ທິວເສ ຍາວ ປຣິກ຺ຂຍາ ຂາທິ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ຂີເຓ ອຎ຺ຎໍ ຜລາຜລໍ ຂາທິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຕເມວ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນທີຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອມ຺ພໍ ອລຠິຕ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິຣາຫາໂຣ ເອກມ຺ປິ ທິວສໍ, ທ຺ເວປິ, ຕີຓິ, ຈຕຸ, ປຎ຺ຈ, ຉ ທິວສານິ ວາຕາຕເປນ ປຣິສຸສ຺ສນ຺ໂຕ ອມ຺ພໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ອຖ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ນທີເທວຕາ ອາວຊ຺ຊມານາ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຕາປໂສ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິຣາຫາໂຣ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິ, ອິມສ຺ສ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອລຠນ຺ໂຕ ມຣິສ຺ສຕິ, ທສ຺ສາມິ ຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄງ຺ຄາຍ ອຸປຣິ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕີ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ກິໍຉນ຺ໂທ ກິມຘິປ຺ປາໂຍ, ເອໂກ ສມ຺ມສິ ຆມ຺ມນິ;

ກິໍປຕ຺ຖຍາໂນ ກິໍ ເອສໍ, ເກນ ອຕ຺ເຖນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຉນ຺ໂທຕິ ອຊ຺ຌາສໂຍ. ອຘິປ຺ປາໂຍຕິ ຈິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມສີຕິ ອຈ຺ຉສິ. ຆມ຺ມນີຕິ ຄິມ຺ເຫ. ເອສນ຺ຕິ ເອສນ຺ໂຕ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ຕາປສໍ ອາລປຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ອຘິປ຺ປາໂຍ ກິໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ກິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ໂຕ ກິໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ເກນຕ຺ເຖນ ອິມສ຺ມິໍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປໂສ ນວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒. ‘‘ຍຖາ ມຫາ ວາຣິຘໂຣ, ກຸມ຺ໂຠ ສຸປຣິຓາຫວາ;

ຕຖູປມໍ ອມ຺ພປກ຺ກໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສຸຕ຺ຕມໍ.

໓. ‘‘ຕໍ ວຸຍ຺ຫມານໍ ໂສເຕນ, ທິສ຺ວານາມລມຊ຺ຌິເມ;

ປາຓີຠິ ນໍ ຄເຫຕ຺ວານ, ອຄ຺ຍາຍຕນມາຫຣິໍ.

໔. ‘‘ຕໂຕ ກທລິປຕ຺ເຕສຸ, ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຍໍ ອຫໍ;

ສຕ຺ເຖນ ນໍ ວິກປ຺ເປຕ຺ວາ, ຂຸປ຺ປິປາສໍ ອຫາສິ ເມ.

໕. ‘‘ໂສຫໍ ອເປຕທຣໂຖ, ພ຺ຍນ຺ຕີຠູໂຕ ທຸຂກ຺ຂໂມ;

ອສ຺ສາທໍ ນາຘິຄຈ຺ຉາມິ, ຜເລສ຺ວຎ຺ເຎສຸ ເກສຸຈິ.

໖. ‘‘ໂສເສຕ຺ວາ ນູນ ມຣຓໍ, ຕໍ ມມໍ ອາວຫິສ຺ສຕິ;

ອມ຺ພໍ ຍສ຺ສ ຜລໍ ສາທຸ, ມຘຸຣຄ຺ຄໍ ມໂນຣມໍ;

ຍມຸທ຺ຘຣິໍ ວຸຍ຺ຫມານໍ, ອຸທຘິສ຺ມາ ມຫຓ຺ຓເວ.

໗. ‘‘ອກ຺ຂາຕໍ ເຕ ມຍາ ສພ຺ພໍ, ຍສ຺ມາ ອຸປວສາມຫໍ;

ຣມ຺ມໍ ປຕິ ນິສິນ຺ໂນສ຺ມິ, ປຸຖຸໂລມາຍຸຕາ ປຸຖຸ.

໘. ‘‘ຕ຺ວຎ຺ຈ ໂຂ ເມວ ອກ຺ຂາຫິ, ອຕ຺ຕານມປລາຍິນິ;

ກາ ວາ ຕ຺ວມສິ ກລ຺ຍາຓິ, ກິສ຺ສ ວາ ຕ຺ວໍ ສຸມຊ຺ຌິເມ.

໙. ‘‘ຣຸປ຺ປປຏ຺ຏປລິມຏ຺ຐີວ, ພ຺ຍຄ຺ຆີວ ຄິຣິສານຸຊາ;

ຍາ ສນ຺ຕິ ນາຣິໂຍ ເທເວສຸ, ເທວານໍ ປຣິຈາຣິກາ.

໑໐. ‘‘ຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລກສ຺ມິໍ, ຣູເປນານ຺ວາຄຕິຕ຺ຖິໂຍ;

ຣູເປນ ເຕ ສທິສີ ນຕ຺ຖິ, ເທເວສຸ ຄນ຺ຘພ຺ພມນຸສ຺ສໂລເກ;

ປຸຏ຺ຐາສິ ເມ ຈາຣຸປຸພ຺ພງ຺ຄິ, ພ຺ຣູຫິ ນາມຎ຺ຈ ພນ຺ຘເວ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວາຣິຘໂຣ ກຸມ຺ໂຠຕິ ອຸທກຆໂຏ. ສຸປຣິຓາຫວາຕິ ສຸສຓ຺ຐາໂນ. ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສຸຕ຺ຕມນ຺ຕິ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣເສຫິ ອຸຕ຺ຕມໍ. ທິສ຺ວານາຕິ ທິສ຺ວາ. ອມລມຊ຺ຌິເມຕິ ນິມ຺ມລມຊ຺ເຌ. ເທວຕໍ ອາລປນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ປາຓີຠີຕິ ຫຕ຺ເຖຫິ. ອຄ຺ຍາຍຕນມາຫຣິນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຄ຺ຄິຫຸຕສາລໍ ອາຫຣິໍ. ວິກປ຺ເປຕ຺ວາຕິ ວິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ‘‘ວິກນ຺ເຕຕ຺ວາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ‘‘ຂາທິ’’ນ຺ຕິ ປາຐເສໂສ. ອຫາສິ ເມຕິ ຕໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐປິຕມຕ຺ຕເມວ ສຕ຺ຕ ຣສຫຣຓິສຫສ຺ສານິ ຜຣິຕ຺ວາ ມມ ຂຸທຎ຺ຈ ປິປາສຎ຺ຈ ຫຣິ. ອເປຕທຣໂຖຕິ ວິຄຕກາຍຈິຕ຺ຕທຣໂຖ. ສຸຘາໂຠຊນໍ ຠຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຫິ ຕສ຺ສ ສພ຺ພທຣຖໍ ອປຫຣິ. ພ຺ຍນ຺ຕີຠູໂຕຕິ ຕສ຺ສ ອມ຺ພປກ຺ກສ຺ສ ວິຄຕນ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ປຣິກ຺ຂີຓອມ຺ພປກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸຂກ຺ຂໂມຕິ ທຸກ຺ເຂນ ອສາເຕນ ກາຍກ຺ຂເມນ ເຈວ ຈິຕ຺ຕກ຺ຂເມນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ກທລິປນສາທີສຸ ຜເລສຸ ປຣິຕ຺ຕກມ຺ປິ ອສ຺ສາທໍ ນາຘິຄຈ຺ຉາມິ, ສພ຺ພານິ ເມ ຊິວ຺ຫາຍ ຐປິຕມຕ຺ຕານິ ຕິຕ຺ຕກາເນວ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ.

ໂສເສຕ຺ວາຕິ ນິຣາຫາຣຕາຍ ໂສເສຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປຕ຺ວາ. ຕໍ ມມນ຺ຕິ ຕໍ ມມ. ຍສ຺ສາຕິ ຍໍ ອສ຺ສ, ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຜລໍ ມມ ສາທຸ ອໂຫສິ, ຍມຫໍ ຄມ຺ຠີເຣ ປຸຖຸລອຸທກກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕ ມຫຓ຺ຓເວ ວຸຍ຺ຫມານໍ ຕໂຕ ອຸທຘິສ຺ມາ ອຸທ຺ຘຣິໍ, ຕໍ ອມ຺ພໍ ມມ ມຣຓໍ ອາວຫິສ຺ສຕີຕິ ມຎ຺ຎາມິ, ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ອລຠນ຺ຕສ຺ສ ຊີວິຕໍ ນປ຺ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີຕິ. ອຸປວສາມີຕິ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ອຸປຄໂຕ ວສາມິ. ຣມ຺ມໍ ປຕິ ນິສິນ຺ໂນສ຺ມີຕິ ຣມຓີຍໍ ນທິໍ ປຕິ ອຫໍ ນິສິນ຺ໂນ. ປຸຖຸໂລມາຍຸຕາ ປຸຖູຕິ ອຍໍ ນທີ ປຸຖຸໂລເມຫິ ມຈ຺ເຉຫິ ອາຍຸຕາ ປຸຖຸ ວິປຸລາ, ອປິ ນາມ ເມ ອິໂຕ ໂສຕ຺ຖິ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອປລາຍິນີຕິ ອປລາຍິຕ຺ວາ ມມ ສມ຺ມຸເຂ ຐິເຕຕິ ຕໍ ເທວຕໍ ອາລປຕິ. ‘‘ອປລາສິນີ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ປລາສຣຫິເຕ ອນວຊ຺ຊສຣີເຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິສ຺ສ ວາຕິ ກິສ຺ສ ວາ ກາຣຓາ ອິຘາຄຕາສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຣູປປຏ຺ຏປລິມຏ຺ຐີວາຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ປຣິມຊ຺ຊິຕກຎ຺ຈນປຏ຺ຏສທິສີ. ພ຺ຍຄ຺ຆີວາຕິ ລີລາວິລາເສນ ຕຣຸຓພ຺ຍຄ຺ຆໂປຕິກາ ວິຍ. ເທວານນ຺ຕິ ຉນ຺ນໍ ກາມາວຈຣເທວານໍ. ຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ຍາ ຈ ມນຸສ຺ສໂລເກ. ຣູເປນານ຺ວາຄຕິຕ຺ຖິໂຍຕິ ຣູເປນ ອນ຺ວາຄຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ຠາວນາຍ ເອວມາຫ. ຕວ ຣູປສທິສາຍ ນາມ ນ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຫິສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຄນ຺ຘພ຺ພມນຸສ຺ສໂລເກຕິ ມູລຄນ຺ຘາທິນິສ຺ສິເຕສຸ ຄນ຺ຘພ຺ເພສຸ ຈ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຈ. ຈາຣຸປຸພ຺ພງ຺ຄີຕິ ຈາຣຸນາ ປຸພ຺ພງ຺ເຄນ ອູຣຸລກ຺ຂເຓນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ນາມຎ຺ຈ ພນ຺ຘເວຕິ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໂຄຕ຺ຕຎ຺ຈ ພນ຺ຘເວ ຈ ມຍ຺ຫໍ ອກ຺ຂາຫີຕິ ວທຕິ.

ຕໂຕ ເທວຘີຕາ ອຏ຺ຐ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໑. ‘‘ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຕິ ນິສິນ຺ໂນສິ, ຣມ຺ມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ໂກສິກິໍ;

ສາຫໍ ຠຸສາລຍາວຸຕ຺ຖາ, ວຣວາຣິວໂຫຆສາ.

໑໒. ‘‘ນານາທຸມຄຓາກິຓ຺ຓາ, ພຫຸກາ ຄິຣິກນ຺ທຣາ;

ມເມວ ປມຸຂາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປາວຸເສ.

໑໓. ‘‘ອໂຖ ພຫູ ວນໂຕທາ, ນີລວາຣິວຫິນ຺ຘຣາ;

ພຫຸກາ ນາຄວິຕ຺ໂຕທາ, ອຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ວາຣິນາ.

໑໔. ‘‘ຕາ ອມ຺ພຊມ຺ພຸລພຸຊາ, ນີປາ ຕາລາ ຈຸທຸມ຺ພຣາ;

ພຫູນິ ຜລຊາຕານິ, ອາວຫນ຺ຕິ ອຠິຓ຺ຫໂສ.

໑໕. ‘‘ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ອຸຠໂຕ ຕີເຣ, ຜລໍ ປຕຕິ ອມ຺ພຸນິ;

ອສໍສຍໍ ຕໍ ໂສຕສ຺ສ, ຜລໍ ໂຫຕິ ວສານຸຄໍ.

໑໖. ‘‘ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວິ, ປຸຖຸປຎ຺ຎ ສຸໂຓຫິ ເມ;

ມາ ໂຣຈຍ ມຠິສງ຺ຄໍ, ປຏິເສຘ ຊນາຘິປ.

໑໗. ‘‘ນ ວາຫໍ ວຑ຺ຒວໍ ມຎ຺ເຎ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ຣຏ຺ຐາຠິວຑ຺ຒນ;

ອາເຈຍ຺ຍມາໂນ ຣາຊິສິ, ມຣຓໍ ອຠິກງ຺ຂສິ.

໑໘. ‘‘ຕສ຺ສ ຊານນ຺ຕິ ປິຕໂຣ, ຄນ຺ຘພ຺ພາ ຈ ສເທວກາ;

ເຍ ຈາປິ ອິສໂຍ ໂລເກ, ສຎ຺ຎຕຕ຺ຕາ ຕປສ຺ສິໂນ;

ອສໍສຍໍ ເຕປິ ຊານນ຺ຕິ, ປຏ຺ຐຠູຕາ ຍສສ຺ສິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກສິກິນ຺ຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣມ຺ມໍ ໂກສິກິໍ ຄງ຺ຄໍ ປຕິ ນິສິນ຺ໂນ. ຠຸສາລຍາວຸຕ຺ຖາຕິ ຠຸເສ ຈຓ຺ຑໂສເຕ ອາລໂຍ ຍສ຺ສ ວິມານສ຺ສ, ຕສ຺ມິໍ ອຘິວຕ຺ຖາ, ຄງ຺ຄຏ຺ຐກວິມານວາສິນີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຣວາຣິວໂຫຆສາຕິ ວຣວາຣິວເຫນ ໂອເຆນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປມຸຂາຕິ ຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ຄິຣິກນ຺ທຣາ ມໍ ປມຸຂໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຫໍ ຕາສໍ ປາໂມກ຺ຂາ ໂຫມີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຠິສນ຺ທນ຺ຕີຕິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຕໂຕ ຕໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ໂກສິກິຄງ຺ຄໍ ປວິສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວນໂຕທາຕິ ນ ເກວລໍ ກນ຺ທຣາວ, ອຖ ໂຂ ພຫູ ວນໂຕທາ ຕມ຺ຫາ ຕມ຺ຫາ ວນມ຺ຫາ ອຸທການິປິ ມໍ ພຫູນິ ປວິສນ຺ຕິ. ນີລວາຣິວຫິນ຺ຘຣາຕິ ມຓິວຓ຺ເຓນ ນີລວາຣິນາ ຍຸຕ຺ເຕ ອຸທກກ຺ຂນ຺ຘສງ຺ຂາເຕ ວເຫ ຘາຣຍນ຺ຕິໂຍ. ນາຄວິຕ຺ໂຕທາຕິ ນາຄານໍ ວິຕ຺ຕິກາເຣນ ຘນສງ຺ຂາເຕນ ວາ ອຸທເກນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ວາຣິນາຕິ ເອວຣູປາ ຫິ ພຫູ ນທິໂຍ ມໍ ວາຣິນາວ ອຠິສນ຺ທນ຺ຕິ ປູເຣນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຕາຕິ ຕາ ນທິໂຍ. ອາວຫນ຺ຕີຕິ ເອຕານິ ອມ຺ພາທີນິ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ສພ຺ພານິ ຫິ ເອຕານິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນານິ. ອຖ ວາ ຕາຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ. ອາວຫນ຺ຕີຕິ ອິມານິ ອມ຺ພາທີນິ ຕາ ນທິໂຍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸປຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເອວໍ ອຸປຄຕານິ ປນ ມມ ໂສຕໍ ປວິສນ຺ຕີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ໂສຕສ຺ສາຕິ ຍໍ ອຸຠໂຕ ຕີເຣ ຊາຕຣຸກ຺ເຂຫິ ຜລໍ ມມ ອມ຺ພຸນິ ປຕຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ມມ ໂສຕສ຺ເສວ ວສານຸຄໍ ໂຫຕິ. ນຕ຺ເຖຕ຺ຖ ສໍສໂຍຕິ ເອວໍ ອມ຺ພປກ຺ກສ຺ສ ນທີໂສເຕນ ອາຄມນກາຣຓໍ ກເຖສິ.

ເມຘາວິ ປຸຖຸປຎ຺ຎາຕິ ອຸຠຍໍ ອາລປນເມວ. ມາ ໂຣຈຍາຕິ ເອວໍ ຕຓ຺ຫາຠິສງ຺ຄໍ ມາ ໂຣຈຍ. ປຏິເສຘາຕິ ປຏິເສເຘຫິ ນນ຺ຕິ ຣາຊານໍ ໂອວທຕິ. ວຑ຺ຒວນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາວຑ຺ຒຠາວໍ ປຓ຺ຑິຕຠາວໍ. ຣຏ຺ຐາຠິວຑ຺ຒນາຕິ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິວຑ຺ຒນ. ອາເຈຍ຺ຍມາໂນຕິ ມໍສໂລຫິເຕຫິ ອາຈິຍນ຺ໂຕ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ, ຕຣຸໂຓວ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຊິສີຕິ ຕໍ ອາລປຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍໍ ຕ຺ວໍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ສຸສ຺ສມາໂນ ຕຣຸໂຓວ ສມາໂນ ອມ຺ພໂລເຠນ ມຣຓໍ ອຠິກງ຺ຂສິ, ນ ເວ ອຫໍ ຕວ ອິມໍ ປຓ຺ຑິຕຠາວໍ ມຎ຺ຎາມີຕິ.

ຕສ຺ສາຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວສິກຠາວໍ ‘‘ປິຕໂຣ’’ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ກາມາວຈຣເທເວຫິ ຄນ຺ຘພ຺ພາ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸກາ ອິສໂຍ ຈ ອສໍສຍໍ ຊານນ຺ຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍຎ຺ເຈຕໍ, ຍໍ ເຕ ອິທ຺ຘິມນ຺ໂຕ ຊາເນຍ຺ຍຸໍ, ‘‘ອສຸໂກ ຫິ ນາມ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ໂຫຕີ’’ຕິ. ປຸນ ເຕສໍ ຠາສມານານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຍປິ ເຕສໍ ປຏ຺ຐຠູຕາ ຍສສ຺ສິໂນ ປຣິຈາຣກາ, ເຕປິ ຊານນ຺ຕິ. ປາປກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຣໂຫ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາປສສ຺ສ ສໍເວຄໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີ ເອວມາຫ.

ຕໂຕ ຕາປໂສ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໙. ‘‘ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ ວິທູ ສພ຺ພຘມ຺ມໍ, ວິທ຺ຘໍສນໍ ຈວນໍ ຊີວິຕສ຺ສ;

ນ ຈີຍຕີ ຕສ຺ສ ນຣສ຺ສ ປາປໍ, ສເຈ ນ ເຈເຕຕິ ວຘາຍ ຕສ຺ສ.

໒໐. ‘‘ອິສິປູຄສມຎ຺ຎາເຕ, ເອວໍ ໂລກ຺ຍາ ວິທິຕາ ສຕິ;

ອນຣິຍປຣິສມ຺ຠາເສ, ປາປກມ຺ມໍ ຊິຄີສສິ.

໒໑. ‘‘ສເຈ ອຫໍ ມຣິສ຺ສາມິ, ຕີເຣ ເຕ ປຸຖຸສຸສ຺ໂສຓິ;

ອສໍສຍໍ ຕໍ ອສິໂລໂກ, ມຍິ ເປເຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ.

໒໒. ‘‘ຕສ຺ມາ ຫິ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ຣກ຺ຂສ຺ເສວ ສຸມຊ຺ຌິເມ;

ມາ ຕໍ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ປຈ຺ຉາ, ປກຸຏ຺ຐາຍິ ມຍິ ມເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາຕິ ຍຖາ ອຫໍ ສີລຎ຺ຈ ອນິຈ຺ຈຕຎ຺ຈ ຊານາມິ, ເອວໍ ຊານິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ. ວິທູຕິ ວິທຸໂນ. ສພ຺ພຘມ຺ມນ຺ຕິ ສພ຺ພໍ ສຸຈຣິຕຘມ຺ມໍ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ສຸຈຣິຕໍ ອິຘ ສພ຺ພຘມ຺ໂມຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ວິທ຺ຘໍສນນ຺ຕິ ຠງ຺ຄໍ. ຈວນນ຺ຕິ ຈຸຕິໍ. ຊີວິຕສ຺ສາຕິ ອາຍຸໂນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເອວໍ ວິທິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ສຸຈຣິຕຘມ຺ມໍ ຊີວິຕສ຺ສ ຈ ອນິຈ຺ຈຕໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ເອວຣູປສ຺ສ ນຣສ຺ສ ປາປໍ ນ ຈີຍຕິ ນ ວຑ຺ຒຕິ. ສເຈ ນ ເຈເຕຕິ ວຘາຍ ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ສງ຺ຂໍ ຄຕສ຺ສ ປຣປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ວຘາຍ ນ ເຈເຕຕິ ນ ປກປ຺ເປຕິ, ເນວ ປຣປຸຄ຺ຄລໍ ວຘາຍ ເຈເຕຕິ, ນາປິ ປຣສນ຺ຕກໍ ວິນາເສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ວຘາຍ ອເຈເຕຕ຺ວາ ເກວລໍ ອມ຺ພປກ຺ເກ ອາສງ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ຄງ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ກິໍ ນາມ ອກຸສລໍ ປສ຺ສສີຕິ.

ອິສິປູຄສມຎ຺ຎາເຕຕິ ອິສິຄເຓນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຎ຺ຎາເຕ ອິສີນໍ ສມ຺ມເຕ. ເອວໍ ໂລກ຺ຍາຕິ ຕ຺ວໍ ນາມ ປາປປວາຫເນນ ໂລກສ຺ສ ຫິຕາຕິ ເອວໍ ວິທິຕາ. ສຕີຕິ ສຕິ ໂສຠເນ ອຸຕ຺ຕເມຕິ ອາລປນເມຕໍ. ອນຣິຍປຣິສມ຺ຠາເສຕິ ‘‘ຕສ຺ສ ຊານນ຺ຕິ ປິຕໂຣ’’ຕິອາທິກາຍ ອສຸນ຺ທຣາຍ ປຣິຠາສາຍ ສມນ຺ນາຄເຕ. ຊິຄີສສີຕິ ມຍິ ປາເປ ອສໍວິຊ຺ຊນ຺ເຕປິ ມໍ ເອວໍ ປຣິຠາສນ຺ຕີ ຈ ປຣມຣຓໍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນ຺ຕີ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ປາປກມ຺ມໍ ຄເວສສິ ອຸປ຺ປາເທສິ. ຕີເຣ ເຕຕິ ຕວ ຄງ຺ຄາຕີເຣ. ປຸຖຸສຸສ຺ໂສຓີຕິ ປຸຖຸລາຍ ສຸນ຺ທຣາຍ ໂສຓິຍາ ສມນ຺ນາຄເຕ. ເປເຕຕິ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຣໂລກໍ ຄເຕ, ມເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປກຸຏ຺ຐາຍີຕິ ອກ຺ໂກສິ ຄຣຫິ ນິນ຺ທິ. ‘‘ປກ຺ວຕ຺ຖາສີ’’ຕິປິ ປາໂຐ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຘີຕາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓. ‘‘ອຎ຺ຎາຕເມຕໍ ອວິສຍ຺ຫສາຫິ, ອຕ຺ຕານມມ຺ພຎ຺ຈ ທທາມິ ເຕ ຕໍ;

ໂຍ ທຸພ຺ພເຊ ກາມຄຸເຓ ປຫາຍ, ສນ຺ຕິຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ອຘິຏ຺ຐິໂຕສິ.

໒໔. ‘‘ໂຍ ຫິຕ຺ວາ ປຸພ຺ພສຎ຺ໂຎຄໍ, ປຈ຺ຉາສໍໂຍຊເນ ຐິໂຕ;

ອຘມ຺ມຎ຺ເຈວ ຈຣຕິ, ປາປຎ຺ຈສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕິ.

໒໕. ‘‘ເອຫິ ຕໍ ປາປຍິສ຺ສາມິ, ກາມໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸໂກ ຠວ;

ອຸປນຍາມິ ສີຕສ຺ມິໍ, ວິຫຣາຫິ ອນຸສ຺ສຸໂກ.

໒໖. ‘‘ຕໍ ປຸປ຺ຜຣສມຕ຺ເຕຠິ, ວກ຺ກງ຺ເຄຫິ ອຣິນ຺ທມ;

ໂກຎ຺ຈາ ມຍູຣາ ທິວິຍາ, ໂກລຏ຺ຐິມຘຸສາຬິກາ;

ກູຊິຕາ ຫໍສປູເຄຫິ, ໂກກິເລຕ຺ຖ ປໂພຘເຣ.

໒໗. ‘‘ອມ຺ເພຕ຺ຖ ວິປ຺ປສາຂຄ຺ຄາ, ປລາລຂລສນ຺ນິຠາ;

ໂກສມ຺ພສລຬາ ນີປາ, ປກ຺ກຕາລວິລມ຺ພິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາຕເມຕນ຺ຕິ ‘‘ຄຣຫາ ເຕ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ວທນ຺ໂຕ ອມ຺ພປກ຺ກຕ຺ຖາຍ ວທສີ’’ຕິ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ມຍາ ອຎ຺ຎາຕໍ. ອວິສຍ຺ຫສາຫີຕິ ຣາຊາໂນ ນາມ ທຸສ຺ສຫໍ ສຫນ຺ຕິ, ເຕນ ນໍ ອາລປນ຺ຕີ ເອວມາຫ. ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຕໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ອມ຺ພວນໍ ນຍນ຺ຕີ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ເຕ ທທາມິ ຕຎ຺ຈ ອມ຺ພໍ. ກາມຄຸເຓຕິ ກຎ຺ຈນມາລາເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕປຏິມຓ຺ຑິເຕ ວຕ຺ຖຸກາເມ. ສນ຺ຕິຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈາຕິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍວູປສເມນ ສນ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ສີລຎ຺ເຈວ ສຸຈຣິຕຘມ຺ມຎ຺ຈ. ອຘິຏ຺ຐິໂຕສີຕິ ໂຍ ຕ຺ວໍ ອິເມ ຄຸເຓ ອຸປຄໂຕ, ເອເຕສຸ ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ປຸພ຺ພສຎ຺ໂຎຄນ຺ຕິ ປຸຣິມພນ຺ຘນໍ. ປຈ຺ຉາສໍໂຍຊເນຕິ ປຈ຺ຉິມພນ຺ຘເນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອມ຺ໂຠ ຕາປສ ໂຍ ມຫນ຺ຕໍ ຣຊ຺ຊສິຣິວິຠວໍ ປຫາຍ ອມ຺ພປກ຺ກມຕ຺ເຕ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາຕາຕປໍ ອຄເຓຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ສຸສ຺ສມາໂນ ນິສີທຕິ, ໂສ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣິຕ຺ວາ ເວລນ຺ເຕ ສໍສີທນປຸຄ຺ຄລສທິໂສ. ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຣສຕຓ຺ຫາວສິໂກ ອຘມ຺ມຎ຺ເຈວ ຈຣຕິ, ຣສຕຓ຺ຫາວເສນ ກຣິຍມານໍ ປາປຎ຺ຈສ຺ສ ປວຑ຺ຒຕີຕິ. ອິຕິ ສາ ຕາປສໍ ຄຣຫນ຺ຕີ ເອວມາຫ.

ກາມໍ ອປ຺ໂປສ຺ສຸໂກ ຠວາຕິ ເອກໍເສເນວ ອມ຺ພປກ຺ເກ ນິຣາລໂຍ ໂຫຫິ. ສີຕສ຺ມິນ຺ຕິ ສີຕເລ ອມ຺ພວເນ. ຕນ຺ຕິ ເອວໍ ວທມານາວ ເທວຕາ ຕາປສໍ ອາລິງ຺ຄິຕ຺ວາ ອຸເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ຕາ ຕິໂຍຊນິກໍ ທິພ຺ພອມ຺ພວນໍ ທິສ຺ວາ ສກຸຓສທ຺ທຎ຺ຈ ສຸຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີ ‘‘ຕ’’ນ຺ຕິ ເອວມາຫ. ປຸປ຺ຜຣສມຕ຺ເຕຠີຕິ ປຸປ຺ຜຣເສນ ມຕ຺ເຕຫິ. ວກ຺ກງ຺ເຄຫີຕິ ວງ຺ກຄີເວຫິ ສກຸເຓຫິ ອຠິນາທິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ເຕ ສກຸເຓ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕີ ‘‘ໂກຎ຺ຈາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທິວິຍາຕິ ທິພ຺ຍາ. ໂກລຏ຺ຐິມຘຸສາຬິກາຕິ ໂກລຏ຺ຐິສກຸຓາ ຈ ນາມ ສຸວຓ຺ຓສາຬິກາ ສກຸຓາ ຈ. ເອເຕ ທິພ຺ພສກຸຓາ ເອຕ຺ຖ ວສນ຺ຕີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກູຊິຕາ ຫໍສປູເຄຫີຕິ ຫໍສຄເຓຫິ ອຸປກູຊິຕາ ວິຣວສງ຺ຆຏ຺ຏິຕາ. ໂກກິເລຕ຺ຖ ປໂພຘເຣຕິ ເອຕ຺ຖ ອມ຺ພວເນ ໂກກິລາ ວສ຺ສນ຺ຕິໂຍ ອຕ຺ຕານໍ ປໂພເຘນ຺ຕິ ຎາເປນ຺ຕິ. ອມ຺ເພຕ຺ຖາຕິ ອມ຺ພາ ເອຕ຺ຖ. ວິປ຺ປສາຂຄ຺ຄາຕິ ຜລຠາເຣນ ໂອນມິຕສາຂຄ຺ຄາ. ປລາລຂລສນ຺ນິຠາຕິ ປຸປ຺ຜສນ຺ນິຈເຍນ ສາລິປລາລຂລສທິສາ. ປກ຺ກຕາລວິລມ຺ພິໂນຕິ ປກ຺ກຕາລຜລວິລມ຺ພິໂນ. ເອວຣູປາ ຣຸກ຺ຂາ ຈ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ອມ຺ພວນໍ ວຓ຺ເຓຕິ.

ວຓ຺ຓຍິຕ຺ວາ ຈ ປນ ຕາປສໍ ຕຕ຺ຖ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ອມ຺ພານິ ຂາທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຕຓ຺ຫໍ ປູເຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕາປໂສ ອມ຺ພານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫໍ ປູເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ອມ຺ພວເນ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຕໍ ເປຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສູຣິເຍ ປນ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ຕໍ ນາຏກິຕ຺ຖິປຣິວາຣິຕໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມານໍ ທິສ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໘. ‘‘ມາລີ ກິຣິຏີ ກາຍູຣີ, ອງ຺ຄທີ ຈນ຺ທນຸສ຺ສໂທ;

ຣຕ຺ຕິໍ ຕ຺ວໍ ປຣິຈາເຣສິ, ທິວາ ເວເທສິ ເວທນໍ.

໒໙. ‘‘ໂສຬສິຕ຺ຖິສຫສ຺ສານິ, ຍາ ເຕມາ ປຣິຈາຣິກາ;

ເອວໍ ມຫານຸຠາໂວສິ, ອພ຺ຠຸໂຕ ໂລມຫໍສໂນ.

໓໐. ‘‘ກິໍ ກມ຺ມມກຣີ ປຸພ຺ເພ, ປາປໍ ອຕ຺ຕທຸຂາວຫໍ;

ຍໍ ກຣິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສສຸ, ປິຏ຺ຐິມໍສານິ ຂາທສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມາລີຕິ ທິພ຺ພມາລາຘໂຣ. ກິຣິຏີຕິ ທິພ຺ພເວຐນຘໂຣ. ກາຍູຣີຕິ ທິພ຺ພາຠຣຓປຏິມຓ຺ຑິໂຕ. ອງ຺ຄທີຕິ ທິພ຺ພງ຺ຄທສມນ຺ນາຄໂຕ. ຈນ຺ທນຸສ຺ສໂທຕິ ທິພ຺ພຈນ຺ທນວິລິຕ຺ໂຕ. ປຣິຈາເຣສີຕິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ທິພ຺ພວິສເຍສຸ ຈາເຣສິ. ທິວາຕິ ທິວາ ປນ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສິ. ຍາ ເຕມາຕິ ຍາ ເຕ ອິມາ. ອພ຺ຠຸໂຕຕິ ມນຸສ຺ສໂລເກ ອຠູຕປຸພ຺ໂພ. ໂລມຫໍສໂນຕິ ເຍ ຕໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕສໍ ໂລມານິ ຫໍສນ຺ຕິ. ປຸພ຺ເພຕິ ປຸຣິມຠເວ. ອຕ຺ຕທຸຂາວຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ທຸກ຺ຂາວຫໍ. ມນຸສ຺ເສສູຕິ ຍໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ກຕ຺ວາ ອິທານິ ອຕ຺ຕໂນ ປິຏ຺ຐິມໍສານິ ຂາທສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ເປໂຕ ຕໍ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມໍ ນ ສຎ຺ຊານາຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິໍ, ອິທໍ ເມ ຣຕ຺ຕິໍ ສຸຂານຸຠວນໍ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ກຕສ຺ສ ອຸປຑ຺ຒູໂປສຖສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ລທ຺ຘໍ, ທິວາ ທຸກ຺ຂານຸຠວນໍ ປນ ມຍາ ປກຕສ຺ສ ປາປສ຺ເສວ ນິສ຺ສນ຺ເທນ. ອຫຎ຺ຫິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວິນິຈ຺ຉເຍ ຐປິໂຕ ກູຏຑ຺ຑໍ ກຣິຕ຺ວາ ລຎ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ທິວາ ກຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ອິທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

໓໑. ‘‘ອຊ຺ເຌນານິ ປຏິຄ຺ຄຍ຺ຫ, ກາເມສຸ ຄຘິໂຕ ອຫໍ;

ອຈຣິໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ປເຣສໍ ອຫິຕາຍຫໍ.

໓໒. ‘‘ໂຍ ປິຏ຺ຐິມໍສິໂກ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຸກ຺ກຈ຺ຈ ຂາທຕິ;

ຍຖາຫໍ ອຊ຺ຊ ຂາທາມິ, ປິຏ຺ຐິມໍສານິ ອຕ຺ຕໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ເຌນານີຕິ ເວເທ. ປຏິຄ຺ຄຍ຺ຫາຕິ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຘີຍິຕ຺ວາ. ອຈຣິນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊິໍ. ອຫິຕາຍຫນ຺ຕິ ອຫິຕາຍ ອຕ຺ຖນາສນາຍ ອຫໍ. ໂຍ ປິຏ຺ຐິມໍສິໂກຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເຣສໍ ປິຏ຺ຐິມໍສຂາທໂກ ປິສຸໂຓ ໂຫຕິ. ອຸກ຺ກຈ຺ຈາຕິ ອຸກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ.

ອິທຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕາປສໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກຖໍ ອິຘາຄຕາ’’ຕິ. ຕາປໂສ ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖສິ. ‘‘ອິທານິ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ອິເຘວ ວສິສ຺ສຖ, ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ. ‘‘ນ ວສິສ຺ສາມິ, ອສ຺ສມປທໍເຍວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເປໂຕ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ໂວ ນິພທ຺ຘໍ ອມ຺ພປກ຺ເກນ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ອສ຺ສມປເທເຍວ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອນຸກ຺ກຓ຺ຐາ ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິພທ຺ຘໍ ອມ຺ພປກ຺ເກນ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ຕາປໂສ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ກສິຓປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອຸປາສການໍ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ເກຈິ ໂສຕາປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ເກຈິ ສກທາຄາມິໂນ, ເກຈິ ອນາຄາມິໂນ. ຕທາ ເທວຘີຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອໂຫສິ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ກິໍຉນ຺ທຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໕໑໒] ໒. ກຸມ຺ຠຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ໂກ ປາຕຸຣາສີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິສາຂາຍ ສຫາຍິກາ ສຸຣາປີຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກິຣ ສຸຣາຉເຓ ສງ຺ຆຸຏ຺ເຐ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ສາມິການໍ ຉເຓ ກີຬມານານໍ ຕິກ຺ຂສຸຣໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ຉຓໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາປິ ວິສາຂາຍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍິເກ ຉຓໍ ກີຬິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຸຣາຉໂຓ, ນ ອຫໍ ສຸຣໍ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ທານໍ ເທຖ, ມຍໍ ຉຓໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຕາຫິ ປຣິວຸຕາ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ. ຕາ ປນິຕ຺ຖິໂຍ ສຸຣໍ ປິວມານາວ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ຐຕ຺ວາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາວ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມໍສຸ. ວິສາຂາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ, ອິຕຣາສຸ ເອກຈ຺ຈາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກເຍວ ນຈ຺ຈິໍສຸ, ເອກຈ຺ຈາ ຄາຍິໍສຸ, ເອກຈ຺ຈາ ຫຕ຺ຖກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປາທກຸກ຺ກຸຈ຺ຈານິ, ເອກຈ຺ຈາ ກລຫໍ ອກໍສຸ.

ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖາຍ ຠມຸກໂລມໂຕ ຣໍສີ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອນ຺ຘກາຣຕິມິສາ ອໂຫສິ. ຕາ ຠີຕາ ອເຫສຸໍ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິຕາ, ເຕນ ຕາສໍ ສຸຣາ ຊີຣິ. ສຕ຺ຖາ ນິສິນ຺ນປລ຺ລງ຺ເກ ອນ຺ຕຣຫິໂຕ ສິເນຣຸມຸທ຺ຘນິ ຐຕ຺ວາ ອຸຓ຺ຓໂລມໂຕ ຣໍສີ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ຈນ຺ທສູຣິຍສຫສ຺ສຸຄ຺ຄມນໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕວ ຕາສໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖາຍ –

‘‘ໂກ ນຸ ຫາໂສ ກິມານນ຺ໂທ, ນິຈ຺ຈໍ ປຊ຺ຊລິເຕ ສຕິ;

ອນ຺ຘກາເຣນ ໂອນທ຺ຘາ, ປທີປໍ ນ ຄເວສຖາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໔໖) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຕາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘກຸຏິຉາຍາຍ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ວິສາຂາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທໍ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປເຠທກໍ ສຸຣາປານໍ ນາມ ກທາ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ເອໂກ ກາສິຣຏ຺ຐວາສີ ສຸໂຣ ນາມ ວນຈຣໂກ ຠຓ຺ຑປຣິເຍສນຕ຺ຖາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ເຖໂກ ຣຸກ຺ໂຂ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປຣິສມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຕິຘາກປ຺ໂປ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ກປ຺ປານໍ ອນ຺ຕເຣ ຈາຏິປ຺ປມາໂຓ ອາວາໂຏ ອໂຫສິ. ໂສ ເທເວ ວສ຺ສນ຺ເຕ ອຸທເກນ ປູຣິໂຕ, ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຫຣີຕກີ ອາມລກີ ມຣິຈຄຈ຺ໂຉ ຈ ອໂຫສິ, ເຕສໍ ປກ຺ການິ ຜລານິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ. ຕສ຺ສາວິທູເຣ ສຍໍຊາຕສາລິ ຊາໂຕ, ຕໂຕ ສຸວກາ ສາລິສີສານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຂາທມານານໍ ສາລີປິ ຕຓ຺ຑຸລາປິ ຕຕ຺ຖ ປຕນ຺ຕິ. ອິຕິ ຕໍ ອຸທກໍ ສູຣິຍສນ຺ຕາເປນ ປຈ຺ຈມານໍ ຣສໍ ໂລຫິຕວຓ຺ຓໍ ອໂຫສິ. ນິທາຆສມເຍ ປິປາສິຕາ ສກຸຓຄຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຕິໍສຸ, ຕສ຺ມິໍ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ວິກູຊມານາ ປກ຺ກມນ຺ຕິ. ຣຸກ຺ຂສຸນຂມກ຺ກຏາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວນຈຣໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສເຈ ອິທໍ ວິສໍ ຠເວຍ຺ຍ, ອິເມ ມເຣຍ຺ຍຸໍ, ອິເມ ປນ ໂຖກໍ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ຍຖາສຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນຍິທໍ ວິສ’’ນ຺ຕິ ສຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປຕິເຕ ຕິຕ຺ຕິຣກຸກ຺ກຸຏາທໂຍ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ອງ຺ຄາເຣ ປຈິຕ຺ວາ ເອເກນ ຫຕ຺ເຖນ ນຈ຺ຈນ຺ໂຕ ເອເກນ ມໍສໍ ຂາທນ຺ໂຕ ເອກາຫທ຺ວີຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ອໂຫສິ.

ຕໂຕ ປນ ອວິທູເຣ ເອໂກ ວຣຸໂຓ ນາມ ຕາປໂສ ວສຕິ. ວນຈຣໂກ ອຎ຺ຎທາປິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອິທໍ ປານໍ ຕາປເສນ ສທ຺ຘິໍ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອກໍ ເວຬຸນາຬິກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປກ຺ກມໍເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ປິວຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ມໍສໍ ຂາທນ຺ຕາ ປິວິໍສຸ. ອິຕິ ສຸເຣນ ຈ ວຣຸເຓນ ຈ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ປານສ຺ສ ‘‘ສຸຣາ’’ຕິ ຈ ‘‘ວຣຸຓາ’’ຕິ ຈ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເຕ ອຸໂຠປິ ‘‘ອຕ຺ເຖໂສ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ເວຬຸນາຬິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ກາເຊນາທາຍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປານກາຣກາ ນາມ ອາຄຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປສຸໍ. ຣາຊາ ເນ ປກ຺ໂກສາເປສິ, ເຕ ຕສ຺ສ ປານໍ ອຸປເນສຸໍ. ຣາຊາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ວາເຣ ປິວິຕ຺ວາ ມຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ເອກາຫທ຺ວີຫມຕ຺ຕເມວ ອໂຫສິ. ອຖ ເນ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຕ຺ຖິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ຫິມວນ຺ເຕ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາເນຖາ’’ຕິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທ຺ເວ ວາເຣ ອາເນຕ຺ວາ ‘‘ນິພທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມ຺ຠາເຣ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຕຈໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ສຸຣໍ ກຣິໍສຸ. ນາຄຣາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ປມາທໍ ອາປນ຺ນາ ທຸຄ຺ຄຕາ ອເຫສຸໍ, ນຄຣໍ ສຸຎ຺ຎໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ເຕນ ປານກາຣກາ ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປານກາຣກາ ອາຄຕາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈາເປສຸໍ. ຣາຊາ ເນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ອທາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖາປິ ສຸຣໍ ອກໍສຸ, ຕມ຺ປິ ນຄຣໍ ຕເຖວ ວິນສ຺ສິ, ຕໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ສາເກຕໍ, ສາເກຕໂຕ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມໍສຸ.

ຕທາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສພ຺ພມິຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ. ໂສ ເຕສໍ ສງ຺ຄຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ໂວ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ຠາຣມູເລນ ເຈວ ສາລິປິຏ຺ເຐນ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ຈາຏິສເຕຫິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສພ຺ພໍ ທາເປສິ. ເຕ ປຎ຺ຈສຸ ຈາຏິສເຕສຸ ສຸຣໍ ສຓ຺ຐາເປຕ຺ວາ ມູສິກຠເຍນ ຈາຏິຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ເອເກກາຍ ຈາຏິຍາ ສນ຺ຕິເກ ເອເກກໍ ພິຬາຣໍ ພນ຺ຘິໍສຸ. ເຕ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣຓກາເລ ຈາຏິກຸຈ຺ຉີສຸ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕໍ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕາ ນິທ຺ທາຍິໍສຸ. ມູສິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ກຓ຺ຓນາສິກທາຐິກນງ຺ຄຸຏ຺ເຐ ຂາທິຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ‘‘ພິຬາຣາ ສຸຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ມຕາ’’ຕິ ອາຍຸຕ຺ຕກປຸຣິສາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ວິສກາຣກາ ເອເຕ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຊນານໍ ສີສານິ ຉິນ຺ທາເປສິ. ເຕ ‘‘ສຸຣໍ ເທວ, ມຘຸຣໍ ເທວາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕາວ ມຣິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ມາຣາເປຕ຺ວາ ‘‘ຈາຏິໂຍ ຠິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ພິຬາຣາປິ ສຸຣາຍ ຊິຓ຺ຓາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກີຬນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ, ເຕ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ສເຈ ວິສໍ ອສ຺ສ, ເອເຕ ມເຣຍ຺ຍຸໍ, ມຘຸເຣເນວ ຠວິຕພ຺ພໍ, ປິວິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຣາຊງ຺ຄເຓ ມຓ຺ຑປໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕມຓ຺ຑເປ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຣາຊປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ສຸຣໍ ປາຕຸໍ ອາຣຠິ.

ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ມາຕຸປຏ຺ຐານາທີສຸ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ປູເຣນ຺ຕີ’’ຕິ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ຣາຊານໍ ສຸຣໍ ປາຕຸໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຍໍ ສຸຣໍ ປິວິສ຺ສຕິ, ສກລຊມ຺ພຸທີໂປ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ. ຍຖາ ນ ປິວິສ຺ສຕິ, ຕຖາ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ສຸຣາປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠໍ ຫຕ຺ຖຕເລ ຐເປຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓເວເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ກຸມ຺ຠໍ ກິຓາຖ, ອິມໍ ກຸມ຺ຠໍ ກິຓາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສພ຺ພມິຕ຺ຕຣາຊາ ຕໍ ຕຖາ ວທນ຺ຕໍ ອາກາເສ ຐິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໓. ‘‘ໂກ ປາຕຸຣາສີ ຕິທິວາ ນຠມ຺ຫິ, ໂອຠາສຍໍ ສໍວຣິໍ ຈນ຺ທິມາວ;

ຄຕ຺ເຕຫິ ເຕ ຣສ຺ມິໂຍ ນິຈ຺ຉຣນ຺ຕິ, ສເຕຣຕາ ວິຊ຺ຊຸຣິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ.

໓໔. ‘‘ໂສ ຉິນ຺ນວາຕໍ ກມສີ ອຆມ຺ຫິ, ເວຫາຍສໍ ຄຈ຺ຉສິ ຕິຏ຺ຐສີ ຈ;

ອິທ຺ຘີ ນຸ ເຕ ວຕ຺ຖຸກຕາ ສຸຠາວິຕາ, ອນທ຺ຘຄູນໍ ອປິ ເທວຕານໍ.

໓໕. ‘‘ເວຫາຍສໍ ຄມ຺ມມາຄມ຺ມ ຕິຏ຺ຐສິ, ກຸມ຺ຠໍ ກິຓາຖາຕິ ຍເມຕມຕ຺ຖໍ;

ໂກ ວາ ຕຸວໍ ກິສ຺ສ ວາ ຕາຍ ກຸມ຺ໂຠ, ອກ຺ຂາຫິ ເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ເອຕມຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ປາຕຸຣາສີຕິ ກຸໂຕ ປາຕຸຠູໂຕສິ, ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕິທິວາ ນຠມ຺ຫີຕິ ກິໍ ຕາວຕິໍສຠວນາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘ ນຠມ຺ຫິ ອາກາເສ ປາກໂຏ ຊາໂຕສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ສໍວຣິນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ. ສເຕຣຕາຕິ ເອວໍນາມິກາ. ໂສຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ. ຉິນ຺ນວາຕນ຺ຕິ ວລາຫໂກປິ ຕາວ ວາເຕນ ກມຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ໂສປິ ວາໂຕ ນຕ຺ຖິ, ເຕເນວມາຫ. ກມສີຕິ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຆມ຺ຫີຕິ ອປ຺ປຏິເຆ ອາກາເສ. ວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວຕ຺ຖຸ ວິຍ ປຕິຏ຺ຐາ ວິຍ ກຕາ. ອນທ຺ຘຄູນໍ ອປິ ເທວຕານນ຺ຕິ ຍາ ປທສາ ອທ຺ຘານໍ ອຄມເນນ ອນທ຺ຘຄູນໍ ເທວຕານໍ ອິທ຺ຘິ, ສາ ອປິ ຕວ ສຸຠາວິຕາຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ເວຫາຍສໍ ຄມ຺ມມາຄມ຺ມາຕິ ອາກາເສ ປວຕ຺ຕໍ ປທວີຕິຫາຣໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິສ຺ສາຍ. ‘‘ຕິຏ຺ຐສີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ‘‘ໂກ ວາ ຕຸວ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ເອວໍ ຕິຏ຺ຐມາໂນ ໂກ ວາ ຕ຺ວນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍເມຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ຍໍ ເອຕໍ ວທສິ. ອິມສ຺ສ ‘‘ກິສ຺ສ ວາ ຕາຍ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສມ຺ພນ຺ໂຘ, ຍໍ ເອຕໍ ກຸມ຺ຠໍ ກິຓາຖາຕິ ວທສິ, ກິສ຺ສ ວາ ເຕ ອຍໍ ກຸມ຺ໂຠຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ‘‘ເຕນ ຫິ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸຣາຍ ໂທເສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ –

໓໖. ‘‘ນ ສປ຺ປິກຸມ຺ໂຠ ນປິ ເຕລກຸມ຺ໂຠ, ນ ຜາຓິຕສ຺ສ ນ ມຘຸສ຺ສ ກຸມ຺ໂຠ;

ກຸມ຺ຠສ຺ສ ວຊ຺ຊານິ ອນປ຺ປການິ, ໂທເສ ພຫູ ກຸມ຺ຠຄເຕ ສຸຓາຖ.

໓໗. ‘‘ຄເຬຍ຺ຍ ຍໍ ປິຕ຺ວາ ປເຕ ປປາຕໍ, ໂສພ຺ຠໍ ຄຸຫໍ ຈນ຺ທນິໂຍຬິຄລ຺ລໍ;

ພຫຸມ຺ປິ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍ ອໂຠຊເນຍ຺ຍໍ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໓໘. ‘‘ຍໍ ປິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ມິໍ ອເນສມາໂນ, ອາຫິຓ຺ຑຕີ ໂຄຣິວ ຠກ຺ຂສາທີ;

ອນາຖມາໂນ ອຸປຄາຍຕິ ນຈ຺ຈຕິ ຈ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໓໙. ‘‘ຍໍ ເວ ປິວິຕ຺ວາ ອເຈໂລວ ນຄ຺ໂຄ, ຈເຣຍ຺ຍ ຄາເມ ວິສິຂນ຺ຕຣານິ;

ສມ຺ມູຬ຺ຫຈິຕ຺ໂຕ ອຕິເວລສາຍີ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໐. ‘‘ຍໍ ປິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປເວຘມາໂນ, ສີສຎ຺ຈ ພາຫຸຎ຺ຈ ປຈາລຍນ຺ໂຕ;

ໂສ ນຈ຺ຈຕີ ທາຣຸກຏລ຺ລໂກວ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໑. ‘‘ຍໍ ເວ ປິວິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິທຑ຺ຒາ ສຍນ຺ຕິ, ອໂຖ ສິຄາເລຫິປິ ຂາທິຕາເສ;

ພນ຺ຘໍ ວຘໍ ໂຠຄຊານິຎ຺ຈຸເປນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໒. ‘‘ຍໍ ປິຕ຺ວາ ຠາເສຍ຺ຍ ອຠາສເນຍ຺ຍໍ, ສຠາຍມາສີໂນ ອເປຕວຕ຺ໂຖ;

ສມ຺ມກ຺ຂິໂຕ ວນ຺ຕຄໂຕ ພ຺ຍສນ຺ໂນ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໓. ‘‘ຍໍ ເວ ປິວິຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຏ຺ໂຐ ອາວິລກ຺ໂຂ, ມເມວ ສພ຺ພປຖວີຕິ ມຎ຺ເຎ;

ນ ເມ ສໂມ ຈາຕຸຣນ຺ໂຕປິ ຣາຊາ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໔. ‘‘ມານາຕິມານາ ກລຫານິ ເປສຸຓີ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓິນີ ນຄ຺ຄຍິນີ ປລາຍິນີ;

ໂຈຣານ ຘຸຕ຺ຕານ ຄຕີ ນິເກໂຕ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໕. ‘‘ອິທ຺ຘານິ ຜີຕານິ ກຸລານິ ອສ຺ສຸ, ອເນກສາຫສ຺ສຘນານິ ໂລເກ;

ອຸຈ຺ຉິນ຺ນທາຍຊ຺ຊກຕານິມາຍ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໖. ‘‘ຘຎ຺ຎໍ ຘນໍ ຣຊຕໍ ຊາຕຣູປໍ, ເຂຕ຺ຕໍ ຄວໍ ຍຕ຺ຖ ວິນາສຍນ຺ຕິ;

ອຸຈ຺ເຉທນີ ວິຕ຺ຕຄຕໍ ກຸລານໍ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໗. ‘‘ຍໍ ເວ ປິຕ຺ວາ ທິຕ຺ຕຣູໂປວ ໂປໂສ, ອກ຺ໂກສຕິ ມາຕຣໍ ປິຕຣຎ຺ຈ;

ສສ຺ສຸມ຺ປິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ອໂຖປິ ສຸຓ຺ຫໍ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໘. ‘‘ຍໍ ເວ ປິຕ຺ວາ ທິຕ຺ຕຣູປາວ ນາຣີ, ອກ຺ໂກສຕີ ສສ຺ສຸຣໍ ສາມິກຎ຺ຈ;

ທາສມ຺ປິ ຄຓ຺ເຫ ປຣິຈາຣິກມ຺ປິ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໔໙. ‘‘ຍໍ ເວ ປິວິຕ຺ວານ ຫເນຍ຺ຍ ໂປໂສ, ຘມ຺ເມ ຐິຕໍ ສມຓໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ວາ;

ຄຈ຺ເຉ ອປາຍມ຺ປິ ຕໂຕນິທານໍ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໕໐. ‘‘ຍໍ ເວ ປິວິຕ຺ວາ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣນ຺ຕິ, ກາເຍນ ວາຈາຍ ຈ ເຈຕສາ ຈ;

ນິຣຍໍ ວຊນ຺ຕິ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈຣິຕ຺ວາ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.

໕໑. ‘‘ຍໍ ຍາຈມານາ ນ ລຠນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ, ພຫຸໍ ຫິຣຎ຺ຎມ຺ປິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕາ;

ໂສ ຕໍ ປິວິຕ຺ວາ ອລິກໍ ຠຓາຕິ, ຕສ຺ສາ ປຸຓ຺ຓໍ ກຸມ຺ຠມິມໍ ກິຓາຖ.