໑໓. ເຕຣສກນິປາໂຕ

[໔໗໔] ໑. ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຫາສິ ເມ ອມ຺ພຜລານິ ປຸພ຺ເພຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເທວທຕ຺ໂຕ ຫິ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ມຍ຺ຫໍ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ເນວ ອາຈຣິໂຍ ນ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ’’ຕິ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ຌານປຣິຫີໂນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ພຫິເຊຕວເນ ປຖວິຍາ ວິວເຣ ທິນ຺ເນ ອວີຈິໍ ປາວິສິ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ, ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕກຸລໍ ອຫິວາຕໂຣເຄນ ວິນສ຺ສິ. ເອໂກວ ປຸຕ຺ໂຕ ຠິຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປລາໂຕ. ໂສ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ຈ ອວເສສສິປ຺ປານິ ຈ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘‘ເທສຈາຣິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ປາປຸຓິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຈຓ຺ຑາລຄາມໂກ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ປຏິວສຕິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ອກາເລ ຜລໍ ຄຓ຺ຫາປນມນ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ໂສ ປາໂຕວ ວຸຏ຺ຐາຍ ກາຊໍ ອາທາຍ ຕໂຕ ຄາມາ ນິກ຺ຂິມິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໍ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປທມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ເອເກນ ອຸທກປສເຕນ ປຫຣຕິ. ຣຸກ຺ຂໂຕ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຸຣາຓປຓ຺ຓານິ ປຕນ຺ຕິ, ນວານິ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜິຕ຺ວາ ປຕນ຺ຕິ, ອມ຺ພຜລານິ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ມຘຸຣານິ ໂອຊວນ຺ຕານິ ທິພ຺ພຣສສທິສານິ ຫຸຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ປຕນ຺ຕິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕານິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຍາວທຕ຺ຖໍ ຂາທິຕ຺ວາ ກາຊໍ ປູຣາເປຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕານິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ໂປເສສິ.

ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸມາໂຣ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອກາເລ ອມ຺ພປກ຺ການິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສໍສເຍນ ເຕຫິ ມນ຺ຕພເລນ ອຸປ຺ປນ຺ເນຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ, ອິມໍ ປຸຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ອິທໍ ອນຄ຺ຆມນ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອມ຺ພານິ ອາຫຣຓນິຍາມໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕຖໂຕ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອນາຄເຕເຍວ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຣິຍໍ ‘‘ກຸຫິໍ ອຍ຺ໂຍ, ອາຈຣິໂຍ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຣຎ຺ຎໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ອາຄຕໍ ອາຄມຍມາໂນວ ຐຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຈ຺ຉິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຄເຫ ຐເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ຠທ຺ເທ, ອຍໍ ມາຓໂວ ມນ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ, ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມນ຺ໂຕ ນສ຺ສຕິ, ອສປ຺ປຸຣິໂສ ເອໂສ’’ຕິ. ມາຓໂວປິ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອຸປກາຣໂກ ຫຸຕ຺ວາ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ກໂຣຕິ. ທາຣູນິ ອາຫຣຕິ, ວີຫິໍ ໂກຏ຺ເຏຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ປຈຕິ, ທນ຺ຕກຏ຺ຐມຸຂໂຘວນາທີນິ ເທຕິ, ປາທໍ ໂຘວຕິ.

ເອກທິວສໍ ມຫາສຕ຺ເຕນ ‘‘ຕາຕ ມາຓວ, ມຎ຺ຈປາທານໍ ເມ ອຸປຘານໍ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ອູຣຸມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອປຣຠາເຄ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຠຣິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕສ຺ສາ ປສູຕິກາເລ ປຣິກມ຺ມໍ ສພ຺ພມກາສິ. ສາ ເອກທິວສໍ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອາຫ ‘‘ສາມິ, ອຍໍ ມາຓໂວ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ຕຕ຺ຖາຍ ອມ຺ຫາກໍ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈໍ ກໂຣຕິ, ເອຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ມນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕຸ ວາ ມາ ວາ, ເທຖ ຕສ຺ສ ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມນ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຕາຕ, ອນຄ຺ໂຆຍໍ ມນ຺ໂຕ, ຕວ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ຣຎ຺ຎາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ເຕນ ວາ ‘ໂກ ເຕ ອາຈຣິໂຍ’ຕິ ປຸຏ຺ຐກາເລ ມາ ມໍ ນິຄູຫິຕ຺ໂຖ, ສເຈ ຫິ ‘ຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ເມ ສນ຺ຕິກາ ມນ຺ໂຕ ຄຫິໂຕ’ຕິ ລຊ຺ຊນ຺ໂຕ ‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາໂລ ເມ ອາຈຣິໂຍ’ຕິ ກເຖສ຺ສສິ, ອິມສ຺ສ ມນ຺ຕສ຺ສ ຜລໍ ນ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຕໍ ນິຄູຫິສ຺ສາມິ, ເກນຈິ ປຸຏ຺ຐກາເລ ຕຸມ຺ເຫເຍວ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑາລຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ອມ຺ພານິ ວິກ຺ກິຓິຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິ.

ອເຖກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ອມ຺ພໍ ກິຓິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອທາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ສມ຺ມ, ຕຍາ ເອວຣູປໍ ອມ຺ພໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເທວ, ເອໂກ ມາຓໂວ ອກາລອມ຺ພຜລານິ ອາເນຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓາຕິ, ຕໂຕ ເມ ຄຫິຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິເຘວ ອມ຺ພານິ ອາຫຣຕູ’’ຕິ ນໍ ວເທຫີຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ມາຓໂວປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອມ຺ພານິ ຣາຊກຸລໍ ຫຣຕິ. ອຖ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ອຸປຏ຺ຐຫ ມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ວິສ຺ສາສິໂກ ຊາໂຕ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ມາຓວ, ກຸໂຕ ອກາເລ ເອວໍ ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສສມ຺ປນ຺ນານິ ອມ຺ພານິ ລຠສິ, ກິໍ ເຕ ນາໂຄ ວາ ສຸປຓ຺ໂຓ ວາ ເທໂວ ວາ ໂກຈິ ເທຕິ, ອຸທາຫຸ ມນ຺ຕພລໍ ເອຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ເມ ມຫາຣາຊ, ໂກຈິ ເທຕິ, ອນຄ຺ໂຆ ປນ ເມ ມນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ພລ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ມຍມ຺ປິ ເຕ ເອກທິວສໍ ມນ຺ຕພລໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຣາຊາ ປຸນທິວເສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປທມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸທເກນ ປຫຣິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ ຜລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາເມໂຆ ວິຍ ອມ຺ພວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ມຫາຊໂນ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ, ເຈລຸກ຺ເຂປາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ.

ຣາຊາ ອມ຺ພຜລານິ ຂາທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ພຫຸໍ ຘນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ມາຓວກ, ເອວຣູໂປ ເຕ ອຈ຺ຉຣິຍມນ຺ໂຕ ກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຫິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມາຓໂວ ‘‘ສຈາຫໍ ‘ຈຓ຺ຑາລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ລຊ຺ຊິຕພ຺ພກໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມຎ຺ຈ ຄຣຫິສ຺ສນ຺ຕິ, ມນ຺ໂຕ ໂຂ ປນ ເມ ປຄຸໂຓ, ອິທານິ ນ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ທິສາປາໂມກ຺ຂໍ ອາຈຣິຍໍ ອປທິສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຄຫິໂຕ ເມ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣຘາຍິ. ຣາຊາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ‘‘ອມ຺ພານິ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິສີທິຕ຺ວາ ມາຓວ, ອມ຺ພານິ ອາຫຣາຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອມ຺ພໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປທມຕ຺ຖເກ ຐິໂຕ ‘‘ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ມນ຺ເຕ ອນຸປຏ຺ຐຫນ຺ເຕ ອນ຺ຕຣຫິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ລຊ຺ຊິໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ປຸພ຺ເພ ປຣິສມຊ຺ເຌເຍວ ອມ຺ພານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ເທຕິ, ຆນເມຆວສ຺ສໍ ວິຍ ອມ຺ພວສ຺ສໍ ວສ຺ສາເປຕິ, ອິທານິ ຖທ຺ໂຘ ວິຍ ຐິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ອຫາສິ ເມ ອມ຺ພຜລານິ ປຸພ຺ເພ, ອຓູນິ ຖູລານິ ຈ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິ;

ເຕເຫວ ມນ຺ເຕຫິ ນ ທານິ ຕຸຍ຺ຫໍ, ທຸມປ຺ຜລາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫາສີຕິ ອາຫຣິ. ທຸມປ຺ຜລາຕິ ຣຸກ຺ຂຜລານິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ ‘‘ສເຈ ‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ພຜລໍ ນ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວກ຺ຂາມິ, ຣາຊາ ເມ ກຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ມຸສາວາເທນ ນໍ ວຎ຺ເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒. ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ປຏິມານຍາມິ, ຂຓໍ ມຸຫຸຕ຺ຕຎ຺ຈ ມນ຺ເຕ ນ ປສ຺ສໍ;

ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄຎ຺ຈ ຂຓຎ຺ຈ ລທ຺ຘາ, ອທ຺ຘາ ຫຣິສ຺ສມ຺ພຜລໍ ປຫູຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອທ຺ຘາຫຣິສ຺ສມ຺ພຜລນ຺ຕິ ອທ຺ຘາ ອມ຺ພຜລໍ ອາຫຣິສ຺ສາມິ.

ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ອຎ຺ຎທາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ນ ວທຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓. ‘‘ນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍຄໍ ນ ປຸເຣ ອຠາຓິ, ຂຓໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນ ປຸເຣ ອສໍສິ;

ສຍໍ ຫຣີ ອມ຺ພຜລໍ ປຫູຕໍ, ວຓ຺ເຓນ ຄນ຺ເຘນ ຣເສນຸເປຕໍ.

໔. ‘‘ມນ຺ຕາຠິຊປ຺ເປນ ປຸເຣ ຫິ ຕຸຍ຺ຫໍ, ທຸມປ຺ຜລາ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ ພ຺ຣຫ຺ເມ;

ສ຺ວາຊ຺ຊ ນ ປາເຣສິ ຊປ຺ປມ຺ປິ ມນ຺ຕໍ, ອຍໍ ໂສ ໂກ ນາມ ຕວຊ຺ຊ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ປາເຣສີຕິ ນ ສກ຺ໂກສິ. ຊປ຺ປມ຺ປີຕິ ຊປ຺ປນ຺ໂຕປິ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕປິ. ອຍໍ ໂສຕິ ອຍເມວ ໂສ ຕວ ສຠາໂວ ອຊ຺ຊ ໂກ ນາມ ຊາໂຕຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຣາຊານໍ ມຸສາວາເທນ ວຎ຺ເຈຕຸໍ, ສເຈປິ ເມ ສຠາເວ ກຖິເຕ ອາຓໍ ກເຣຍ຺ຍ, ກໂຣຕຸ, ສຠາວເມວ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໕. ‘‘ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ມມ ສມ຺ປທາສິ, ຘມ຺ເມນ ມນ຺ເຕ ປກຕິຎ຺ຈ ສໍສິ;

ມາ ຈສ຺ສຸ ເມ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ, ຄຸຍ຺ຫິຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖໍ ວິຊເຫຍ຺ຍ ມນ຺ໂຕ.

໖. ‘‘ໂສຫໍ ຊນິນ຺ເທນ ຊນມ຺ຫິ ປຸຏ຺ໂຐ, ມກ຺ຂາຠິຠູໂຕ ອລິກໍ ອຠາຓິໍ;

‘ມນ຺ຕາ ອິເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາ’ຕິ ມິຈ຺ຉາ, ປຫີນມນ຺ໂຕ ກປໂຓ ຣຸທາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນາຕິ ສເມນ ກາຣເຓນ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາວ ອທາສິ. ປກຕິຎ຺ຈ ສໍສີຕິ ‘‘ມາ ເມ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ນາມໂຄຕ຺ຕໍ ຄຸຍ຺ຫິຕ຺ໂຖ, ສເຈ ຄູຫສິ, ມນ຺ຕາ ເຕ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ເຕສໍ ນສ຺ສນປກຕິຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ສໍສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາຕິ ມິຈ຺ຉາຕິ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ມຍາ ອິເມ ມນ຺ຕາ ຄຫິຕາ’’ຕິ ມິຈ຺ຉາຍ ອຠຓິໍ, ເຕນ ເມ ເຕ ມນ຺ຕາ ນຏ຺ຐາ, ສ຺ວາຫໍ ປຫີນມນ຺ໂຕ ອິທານິ ກປໂຓ ຣຸທາມີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ປາປຘມ຺ໂມ ເອວຣູປໍ ຣຕນມນ຺ຕໍ ນ ໂອໂລເກສິ, ເອວຣູປສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸຕ຺ຕມຣຕນມນ຺ເຕ ລທ຺ເຘ ຊາຕິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄຣຫນ຺ໂຕ –

໗. ‘‘ເອຣຓ຺ຑາ ປຸຈິມນ຺ທາ ວາ, ອຖ ວາ ປາລິຠທ຺ທກາ;

ມຘຸໍ ມຘຸຕ຺ຖິໂກ ວິນ຺ເທ, ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ທຸມຸຕ຺ຕໂມ.

໘. ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ, ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລປຸກ຺ກຸສາ;

ຍມ຺ຫາ ຘມ຺ມໍ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ໂສ ຫິ ຕສ຺ສ ນຣຸຕ຺ຕໂມ.

໙. ‘‘ອິມສ຺ສ ທຓ຺ຑຎ຺ຈ ວຘຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ, ຄເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຂລຍາຖ ຊມ຺ມໍ;

ໂຍ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ກສິເຣນ ລທ຺ຘໍ, ມານາຕິມາເນນ ວິນາສຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ມຘຸຕ຺ຖິໂກຕິ ມຘຸອຕ຺ຖິໂກ ປຸຣິໂສ ອຣຎ຺ເຎ ມຘຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອເຕສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ຍໂຕ ມຘຸໍ ລຠຕິ, ໂສວ ທຸໂມ ຕສ຺ສ ທຸມຸຕ຺ຕໂມ ນາມ. ຕເຖວ ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸ ຍມ຺ຫາ ປຸຣິສາ ຘມ຺ມໍ ກາຣຓໍ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖໍ ວິຊາເນຍ຺ຍ, ໂສວ ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕໂມ ນໂຣ ນາມ. ອິມສ຺ສ ທຓ຺ຑຎ຺ຈາຕິ ອິມສ຺ສ ປາປຘມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສຫຣຓທຓ຺ຑຎ຺ຈ ເວຬຸເປສິກາທີຫິ ປິຏ຺ຐິຈມ຺ມໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ວຘຎ຺ຈ ທຕ຺ວາ ອິມໍ ຊມ຺ມໍ ຄເລ ຄເຫຕ຺ວາ ຂລຍາຖ, ຂລິກາຣຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ນິທ຺ຘມຖ ນິກ຺ກຑ຺ຒຖ, ກິໍ ອິມິນາ ອິຘ ວສນ຺ເຕນາຕິ.

ຣາຊປຸຣິສາ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕວາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາວ ສເຈ ປຸນ ມນ຺ເຕ ລຠິສ຺ສສິ, ອິຘ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ໂນ ເຈ, ອິມໍ ທິສໍ ມາ ໂອໂລເກຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕໍ ນິພ຺ພິສຍມກໍສຸ. ໂສ ອນາໂຖ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ນ ເມ ອຎ຺ຎໍ ປຏິສຣຓໍ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ປຸນ ມນ຺ຕໍ ຍາຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂຣທນ຺ໂຕ ຕໍ ຄາມໍ ອຄມາສິ. ອຖ ນໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຠຣິຍໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ປສ຺ສ ຕໍ ປາປຘມ຺ມໍ ປຣິຫີນມນ຺ຕໍ ປຸນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ມຫາສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຸສາວາທໍ ກຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂິຕ຺ວາ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ມນ຺ເຕ ຍາຈນ຺ໂຕ –

໑໐. ‘‘ຍຖາ ສມໍ ມຎ຺ຎມາໂນ ປເຕຍ຺ຍ, ໂສພ຺ຠໍ ຄຸຫໍ ນຣກໍ ປູຕິປາທໍ;

ຣຊ຺ຊູຕິ ວາ ອກ຺ກເມ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ, ອນ຺ໂຘ ຍຖາ ໂຊຕິມຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ;

ເອວມ຺ປິ ມໍ ຕໍ ຂລິຕໍ ສປຎ຺ຎ, ປຫີນມນ຺ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປທາຫີ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ສມນ຺ຕິ ຍຖາ ປຸຣິໂສ ອິທໍ ສມໍ ຐານນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ໂສພ຺ຠໍ ວາ ຄຸຫໍ ວາ ຠູມິຍາ ຜລິຕຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ນຣກໍ ວາ ປູຕິປາທໍ ວາ ປເຕຍ຺ຍ. ປູຕິປາໂທຕິ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫາຣຸກ຺ເຂ ສຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມເຕ ຕສ຺ສ ມູເລສຸ ປູຕິເກສຸ ຊາເຕສຸ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຫາອາວາໂຏ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ນາມໍ. ໂຊຕິມຘິຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຕິ ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກເມຍ຺ຍ. ເອວມ຺ປີຕິ ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸໂນ ອຠາວາ ອນ຺ໂຘ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວິເສສໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫສຸ ຂລິໂຕ, ຕໍ ມໍ ຂລິຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ສປຎ຺ຎ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນ ປຫີນມນ຺ຕສ຺ສ ມມ ປຸນປິ ເທຖາຕິ.

ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກເຖສິ, ອນ຺ໂຘ ຫິ ສຎ຺ຎາຍ ທິນ຺ນາຍ ໂສພ຺ຠາທີນິ ປຣິຫຣຕິ, ມຍາ ປຐມເມວ ຕວ ກຖິຕໍ, ອິທານິ ກິມຕ຺ຖໍ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ –

໑໑. ‘‘ຘມ຺ເມນ ມນ຺ຕໍ ຕວ ສມ຺ປທາສິໍ, ຕຸວມ຺ປິ ຘມ຺ເມນ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ;

ປກຕິມ຺ປິ ເຕ ອຕ຺ຕມໂນ ອສໍສິໍ, ຘມ຺ເມ ຐິຕໍ ຕໍ ນ ຊເຫຍ຺ຍ ມນ຺ໂຕ.

໑໒. ‘‘ໂຍ ພາລ-ມນ຺ຕໍ ກສິເຣນ ລທ຺ຘໍ, ຍໍ ທຸລ຺ລຠໍ ອຊ຺ຊ ມນຸສ຺ສໂລເກ;

ກິຎ຺ຈາປິ ລທ຺ຘາ ຊີວິຕຸໍ ອປ຺ປປຎ຺ໂຎ, ວິນາສຍີ ອລິກໍ ຠາສມາໂນ.

໑໓. ‘‘ພາລສ຺ສ ມູຬ຺ຫສ຺ສ ອກຕຎ຺ຎຸໂນ ຈ, ມຸສາ ຠຓນ຺ຕສ຺ສ ອສຎ຺ຎຕສ຺ສ;

ມນ຺ເຕ ມຍໍ ຕາທິສເກ ນ ເທມ, ກຸໂຕ ມນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉ ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຸຈ຺ຈສີ’’ຕິ. –

ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ເມນາຕິ ອຫມ຺ປິ ຕວ ອາຈຣິຍຠາຄໍ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ເມເນວ ມນ຺ຕໍ ສມ຺ປທາສິໍ, ຕ຺ວມ຺ປິ ກິຎ຺ຈິ ອທຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ສເມເນວ ປຏິຄ຺ຄເຫສິ. ຘມ຺ເມ ຐິຕນ຺ຕິ ອາຈຣິຍປູຊກຘມ຺ເມ ຐິຕໍ. ຕາທິສເກຕິ ຕຖາຣູເປ ອກາລຜລຄຓ຺ຫາປເກ ມນ຺ເຕ ນ ເທມ, ຄຈ຺ຉ ນ ເມ ຣຸຈ຺ຈສີຕິ.

ໂສ ເອວໍ ອາຈຣິເຍນ ອຸຍ຺ໂຍຊິໂຕ ‘‘ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນາຖມຣຓໍ ມຣິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອກຕຎ຺ຎູ ມາຓໂວ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອມ຺ພຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໗໕] ໒. ຜນ຺ທນຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກຸຐາຣິຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ໂຣຫິຓີນທີຕີເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕການໍ ກລຫໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ກຸຓາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຎາຕເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ມຫາຣາຊາ, ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພຫິນຄເຣ ວຑ຺ຒກິຄາໂມ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຑ຺ຒກີ ອຣຎ຺ຎໂຕ ທາຣູນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣຖໍ ກຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ຕທາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫາຜນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ເອໂກ ກາຬສີໂຫ ໂຄຈຣໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມູເລ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ເອໂກ ສຸກ຺ຂທຓ຺ຑໂກ ປຕິຕ຺ວາ ຂນ຺ເຘ ອວຕ຺ຖາສິ. ໂສ ໂຖກໍ ຂນ຺ເຘນ ຣຸຊນ຺ເຕນ ຠີຕຕສິໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ໂຕ ອາຄຕມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ໂຎ ມໍ ສີໂຫ ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ວາ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ມໍ ເອຕ຺ຖ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕໍ ນ ສຫຕິ ມຎ຺ເຎ, ໂຫຕຸ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຏ຺ຐາເນ ໂກປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເນວ ຕວ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ຂາທາມິ, ນ ສາຂໍ ຠຎ຺ຊາມິ, ອິຘ ອຎ຺ເຎ ມິເຄ ວສນ຺ເຕ ສຫສິ, ມໍ ນ ສຫສິ, ໂກ ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ ອຕ຺ຖິ, ກຕິປາຫໍ ອາຄເມຫິ, ສມູລໍ ເຕ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ເຉທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຸກ຺ຂເທວຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ຕທາ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວຑ຺ຒກີ ທ຺ເວ ຕໂຍ ມນຸສ຺ເສ ອາທາຍ ຣຖທາຣູນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຍານເກນ ຕໍ ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຍານກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວາສິຜຣສຸຫຕ຺ໂຖ ຣຸກ຺ເຂ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຜນ຺ທນສມີປໍ ອຄມາສິ. ກາຬສີໂຫ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ, ມຍາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂມູເລ ອຏ຺ຐາສິ. ວຑ຺ຒກີ ຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຜນ຺ທນສມີເປນ ປາຍາສິ. ໂສ ‘‘ຍາວ ເອໂສ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ຕາວເທວສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔. ‘‘ກຸຐາຣິຫຕ຺ໂຖ ປຸຣິໂສ, ວນໂມຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐສິ;

ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ສມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ກິໍ ທາຣຸໍ ເຉຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸຣິໂສຕິ ຕ຺ວໍ ກຸຐາຣິຫຕ຺ໂຖ ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອິມໍ ວນໍ ໂອຄຍ຺ຫ ຕິຏ຺ຐສີຕິ.

ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍໍ ວຕ ໂຠ, ນ ວຕ ເມ ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ມິໂຄ ມນຸສ຺ສວາຈໍ ຠາສນ຺ໂຕ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ເອສ ຣຖານຸຈ຺ຉວິກໍ ທາຣຸໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕. ‘‘ອິສ຺ໂສ ວນານິ ຈຣສິ, ສມານິ ວິສມານິ ຈ;

ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ສມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ກິໍ ທາຣຸໍ ເນມິຍາ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິສ຺ໂສຕິ ຕ຺ວມ຺ປິ ເອໂກ ກາຬສີໂຫ ວນານິ ຈຣສິ, ຕ຺ວໍ ຣຖານຸຈ຺ຉວິກໍ ທາຣຸໍ ຊານິສ຺ສສີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກາຬສີໂຫ ‘‘ອິທານິ ເມ ມໂນຣໂຖ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໖. ‘‘ເນວ ສາໂລ ນ ຂທິໂຣ, ນາສ຺ສກຓ຺ໂຓ ກຸໂຕ ຘໂວ;

ຣຸກ຺ໂຂ ຈ ຜນ຺ທໂນ ນາມ, ຕໍ ທາຣຸໍ ເນມິຍາ ທຬ຺ຫ’’ນ຺ຕິ.

ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ສຸທິວເສນ ວຕມ຺ຫິ ອຊ຺ຊ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕ ເມ ຣຖານຸຈ຺ຉວິກໍ ທາຣຸໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອໂຫ ສາຘູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໗. ‘‘ກີທິສານິສ຺ສ ປຕ຺ຕານິ, ຂນ຺ໂຘ ວາ ປນ ກີທິໂສ;

ປຸຏ຺ໂຐ ເມ ສມ຺ມ ອກ຺ຂາຫິ, ຍຖາ ຊາເນມຸ ຜນ຺ທນ’’ນ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ໂສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໘. ‘‘ຍສ຺ສ ສາຂາ ປລມ຺ພນ຺ຕິ, ນມນ຺ຕິ ນ ຈ ຠຎ຺ຊເຣ;

ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ຜນ຺ທໂນ ນາມ, ຍສ຺ສ ມູເລ ອຫໍ ຐິໂຕ.

໑໙. ‘‘ອຣານໍ ຈກ຺ກນາຠີນໍ, ອີສາເນມິຣຖສ຺ສ ຈ;

ສພ຺ພສ຺ສ ເຕ ກມ຺ມນິໂຍ, ອຍໍ ເຫສ຺ສຕິ ຜນ຺ທໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອຣານ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ໂສ ‘‘ກທາເຈສ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ, ຄຸຓມ຺ປິສ຺ສ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອີສາເນມິຣຖສ຺ສ ຈາຕິ ອີສາຍ ຈ ເນມິຍາ ຈ ເສສສ຺ສ ຈ ຣຖສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສ ເຕ ເອສ ກມ຺ມນິໂຍ ກມ຺ມກ຺ຂໂມ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ໂສ ເອວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ເອກມນ຺ເຕ ວິຈຣິ, ວຑ຺ຒກີປິ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ອາຣຠິ. ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ເອຕສ຺ສ ອຸປຣິ ນ ກິຎ຺ຈິ ປາຕິຕໍ, ອຍໍ ອຏ຺ຐາເນ ອາຆາຕໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ມມ ວິມານໍ ນາເສຕິ, ອຫຎ຺ຈ ວິນສ຺ສິສ຺ສາມິ, ເອເກນຸປາເຍນ ອິມຎ຺ຈ ອິສ຺ສໍ ວິນາເສສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສາ ວນກມ຺ມິກປຸຣິໂສ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ ມນາໂປ ເຕ ຣຸກ຺ໂຂ ລທ຺ໂຘ, ອິມໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ຣຖເນມິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິມິນາ ຣຸກ຺ເຂນ ຣໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເກນ ເຕ ອກ຺ຂາຕນ຺ຕິ. ‘‘ເອເກນ ກາຬສີເຫນາ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສຸຏ຺ຐຸ ເຕນ ອກ຺ຂາຕໍ, ອິມິນາ ຣຸກ຺ເຂນ ຣໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຠວິສ຺ສຕິ, ກາຬສີຫສ຺ສ ຄລຈມ຺ມໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລມຕ຺ເຕ ຐາເນ ອຍປຏ຺ເຏນ ວິຍ ເນມິມຓ຺ຑເລ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ເນມິ ຈ ຖິຣາ ຠວິສ຺ສຕິ, ພຫຸຎ຺ຈ ຘນໍ ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ກາຬສີຫຈມ຺ມໍ ກຸໂຕ ລຈ຺ຉາມີ’’ຕິ? ‘‘ຕ຺ວໍ ພາລໂກສິ, ອຍໍ ຕວ ຣຸກ຺ໂຂ ວເນ ຐິໂຕ ນ ປລາຍຕິ, ຕ຺ວໍ ເຍນ ເຕ ຣຸກ຺ໂຂ ອກ຺ຂາໂຕ, ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ສາມິ ຕຍາ ທສ຺ສິຕຣຸກ຺ຂໍ ກຕຣຏ຺ຐາເນ ຉິນ຺ທາມີ’ຕິ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາເນຫິ, ອຖ ນໍ ນິຣາສງ຺ກໍ ‘ອິຘ ຈ ເອຕ຺ຖ ຈ ຉິນ຺ທາ’ຕິ ມຸຂຕຸຓ຺ຑໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ຕິຂິເຓນ ມຫາຜຣສຸນາ ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປຕ຺ວາ ຈມ຺ມໍ ອາທາຍ ວຣມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ເວຣໍ ອປ຺ເປສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອິມາ ຄາຖາ ອາຫ –

໒໐. ‘‘ອິຕິ ຜນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂປິ, ຕາວເທ ອຊ຺ຌຠາສຖ;

ມຍ຺ຫມ຺ປິ ວຈນໍ ອຕ຺ຖິ, ຠາຣທ຺ວາຊ ສຸໂຓຫິ ເມ.

໒໑. ‘‘ອິສ຺ສສ຺ສ ອຸປກ຺ຂນ຺ຘມ຺ຫາ, ອຸກ຺ກຈ຺ຈ ຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ;

ເຕນ ເນມິໍ ປສາເຣສິ, ເອວໍ ທຬ຺ຫຕຣໍ ສິຍາ.

໒໒. ‘‘ອິຕິ ຜນ຺ທນຣຸກ຺ໂຂປິ, ເວຣໍ ອປ຺ເປສິ ຕາວເທ;

ຊາຕານຎ຺ຈ ອຊາຕານໍ, ອິສ຺ສານໍ ທຸກ຺ຂມາວຫີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠາຣທ຺ວາຊາຕິ ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ອາລປຕິ. ອຸປກ຺ຂນ຺ຘມ຺ຫາຕິ ຂນ຺ຘໂຕ. ອຸກ຺ກຈ຺ຈາຕິ ອຸກ຺ກນ຺ຕິຕ຺ວາ.

ວຑ຺ຒກີ ຣຸກ຺ຂເທວຕາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ມງ຺ຄລທິວໂສ’’ຕິ ກາຬສີຫໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ເຉຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອາຫ –

໒໓. ‘‘ອິຈ຺ເຈວໍ ຜນ຺ທໂນ ອິສ຺ສໍ, ອິສ຺ໂສ ຈ ປນ ຜນ຺ທນໍ;

ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິວາເທນ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມຆາຕຍຸໍ.

໒໔. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ສານໍ, ວິວາໂທ ຍຕ຺ຖ ຊາຍຕິ;

ມຍູຣນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍຖາ ເຕ ອິສ຺ສຜນ຺ທນາ.

໒໕. ‘‘ຕໍ ໂວ ວທາມິ ຠທ຺ທໍ ໂວ, ຍາວນ຺ເຕຕ຺ຖ ສມາຄຕາ;

ສມ຺ໂມທຖ ມາ ວິວທຖ, ມາ ໂຫຖ ອິສ຺ສຜນ຺ທນາ.

໒໖. ‘‘ສາມຄ຺ຄິເມວ ສິກ຺ເຂຖ, ພຸທ຺ເຘເຫຕໍ ປສໍສິຕໍ;

ສາມຄ຺ຄິຣໂຕ ຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຆາຕຍຸນ຺ຕິ ຆາຕາເປສຸໍ. ມຍູຣນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕີຕິ ມຫາຣາຊາ ຍຕ຺ຖ ຫິ ມນຸສ຺ສານໍ ວິວາໂທ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ນາມ ມຍູຣາ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພໍ ຣຫສ຺ສງ຺ຄໍ ປາກຏໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວໍ ມນຸສ຺ສາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຣນ຺ຘໍ ປກາເສນ຺ຕາ ມຍູຣນຈ຺ຈໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕິ ນາມ. ຍຖາ ເຕ ອິສ຺ສຜນ຺ທນາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຣນ຺ຘໍ ປກາເສນ຺ຕາ ນຈ຺ຈິໍສຸ ນາມ. ຕໍ ໂວຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຸມ຺ເຫ ວທາມິ. ຠທ຺ທໍ ໂວຕິ ຠທ຺ທໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ໂຫຕຸ. ຍາວນ຺ເຕຕ຺ຖາຕິ ຍາວນ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ອິສ຺ສຜນ຺ທນສທິສາ ມາ ອຫຸວຕ຺ຖ. ສາມຄ຺ຄິເມວ ສິກ຺ເຂຖາຕິ ສມຄ຺ຄຠາວເມວ ຕຸມ຺ເຫ ສິກ຺ຂຖ, ອິທໍ ປຎ຺ຎາວຸທ຺ເຘຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ປສໍສິຕໍ. ຘມ຺ມຏ຺ໂຐຕິ ສຸຈຣິຕຘມ຺ເມ ຐິໂຕ. ໂຍຄກ຺ເຂມາ ນ ຘໍສຕີຕິ ໂຍເຄຫິ ເຂມາ ນິພ຺ພານາ ນ ປຣິຫາຍຕີຕິ ນິພ຺ພາເນນ ເທສນາກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ. ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສມຄ຺ຄາ ຊາຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ຕໍ ກາຣຓໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວນສຓ຺ເຑ ນິວຸຕ຺ຖເທວຕາ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຜນ຺ທນຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໗໖] ໓. ຊວນຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິເຘວ ຫໍສ ນິປຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຘມ຺ມຘນຸຄ຺ຄຫສຸຕ຺ຕນ຺ຕເທສນໍ (ສໍ. ນິ. ໒.໒໒໘) ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຠຄວຕາ ຫິ –

‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຬ຺ຫຘມ຺ມາ ຘນຸຄ຺ຄຫາ ສຸສິກ຺ຂິຕາ ກຕຫຕ຺ຖາ ກຕູປາສນາ ຈຕຸທ຺ທິສາ ຐິຕາ ອສ຺ສຸ, ອຖ ປຸຣິໂສ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ‘ອຫໍ ອິເມສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ທຬ຺ຫຘມ຺ມານໍ ຘນຸຄ຺ຄຫານໍ ສຸສິກ຺ຂິຕານໍ ກຕຫຕ຺ຖານໍ ກຕູປາສນານໍ ຈຕຸທ຺ທິສາ ກຓ຺ເຑ ຂິຕ຺ເຕ ອປຕິຏ຺ຐິເຕ ປຖວິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’ຕິ. ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ‘ຊວໂນ ປຸຣິໂສ ປຣເມນ ຊເວນ ສມນ຺ນາຄໂຕ’ຕິ ອລໍ ວຈນາຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອວໍ ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕໂຣ. ຍຖາ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ຊໂວ, ຍຖາ ຈ ຍາ ເທວຕາ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຸຣໂຕ ຘາວນ຺ຕິ, ຕາສໍ ເທວຕານໍ ຊໂວ, ຕໂຕ ສີຆຕຣໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ຂີຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາຕິຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ວິຫຣິສ຺ສາມາ’ຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ –

ອິມສ຺ສ ສຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຖິຕທິວສໂຕ ທຸຕິຍທິວເສ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸສງ຺ຂາເຣ ອິຕ຺ຕເຣ ທຸພ຺ພເລ ກຕ຺ວາ ປຣິທີເປນ຺ໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ອຕິວິຍ ສນ຺ຕາສໍ ປາເປສິ, ອໂຫ ພຸທ຺ຘພລໍ ນາມາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສ຺ວາຫໍ ອິທານິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອາຍຸສງ຺ຂາຣານໍ ອິຕ຺ຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ, ມຍາ ຫິ ປຸພ຺ເພ ອເຫຕຸກຫໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນປິ ອາຍຸສງ຺ຂາຣານໍ ອິຕ຺ຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສກລຣາຊປຣິສໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຊວນຫໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນວຸຕິຫໍສສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ຈິຕ຺ຕກູເຏ ປຏິວສຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ເອກສ຺ມິໍ ສເຣ ສປຣິວາໂຣ ສຍໍຊາຕສາລິໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອາກາເສ ສຸວຓ຺ຓກິລຎ຺ຊໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ວິຍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ພາຣາຓສິນຄຣສ຺ສ ມຕ຺ຖເກນ ມນ຺ທມນ຺ທາຍ ວິລາສຄຕິຍາ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ພາຣາຓສິຣາຊາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາປິ ມາທິເສນ ຣຎ຺ຎາ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອມຈ຺ຈານໍ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ສິເນຫໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສພ຺ພຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຫໍເສ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ຣາຊາ, ມມ ເອວຣູປໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກິໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ຣຎ຺ໂຎ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕູ’’ຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຕກາເລ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອເກນ ປກ຺ເຂນ ອຸທກໍ, ເອເກນ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ເຕນ ອຸທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ເຓນ ໂອກິຣິຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ສປຣິວາໂຣ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສຫາໂຍ ເມ ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ສຫາໂຍ ເມ ອຊ຺ຊ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຄມນມຄ຺ຄໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຈ຺ຉຕິ.

ຕທາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ຐາ ທ຺ເວ ຫໍສໂປຕກາ ‘‘ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ ‘‘ມຍໍ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕາ, ສູຣິຍຊໂວ ນາມ ສີໂຆ, ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຖ, ອນ຺ຕຣາວ ວິນສ຺ສິສ຺ສຖ, ມາ ຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຕ ທຸຕິຍມ຺ປິ ຕຕິຍມ຺ປິ ຍາຈິໍສຸ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ເຕ ຍາວຕຕິຍໍ ວາເຣສິເຍວ. ເຕ ມານຖທ຺ຘາ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ອຊານນ຺ຕາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາວ ‘‘ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສູຣິເຍ ອນຸຄ຺ຄເຕເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ນິສີທິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເຕ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເຕ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ, ອນ຺ຕຣາວ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຊີວິຕໍ ເຕສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກເຍວ ນິສີທິ. ອຖ ອຸຄ຺ຄເຕ ສູຣິຍມຓ຺ຑເລ ຫໍສໂປຕກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ, ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ ຍາວ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍາ ຊວິຕ຺ວາ ກິລມິ, ປກ຺ຂສນ຺ຘີສຸ ອຄ຺ຄິອຸຏ຺ຐານກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຠາຕິກ, ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ຊີວິຕໍ ເຕ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ຂປຎ຺ຊເຣນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕໍ ເນຕ຺ວາ ຫໍສານໍ ມຊ຺ເຌ ຐເປຕ຺ວາ ປຸນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ສູຣິຍໍ ປຕ຺ວາ ອິຕເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາຍາສິ. ໂສປິ ຍາວ ອຸປກຏ຺ຐມຊ຺ຌນ຺ຫິກາ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິຕ຺ວາ ກິລມິ, ປກ຺ຂສນ຺ຘີສຸ ອຄ຺ຄິອຸຏ຺ຐານກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຠາຕິກ, ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ. ຕມ຺ປິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປກ຺ຂປຎ຺ຊເຣນາທາຍ ຈິຕ຺ຕກູຏເມວ ອຄມາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສູຣິໂຍ ນຠມຊ຺ຌໍ ປາປຸຓິ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ມມ ອຊ຺ຊ ສຣີຣພລໍ ວີມໍສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ຍຸຄນ຺ຘຣມຕ຺ຖເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຕໂຕ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເອກເວເຄນ ສູຣິຍໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ກາເລນ ປຸຣໂຕ, ກາເລນ ປຈ຺ຉໂຕ ຊວິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວນໍ ນາມ ນິຣຕ຺ຖກໍ ອໂຍນິໂສມນສິກາຣສມ຺ຠູຕໍ, ກິໍ ເມ ອິມິນາ, ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ສຫາຍກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖຍຸຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ນຠມຊ຺ຌໍ ອນຕິກ຺ກນ຺ເຕເຍວ ສກລຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ເວຄໍ ປຣິຫາເປນ຺ໂຕ ສກລຊມ຺ພຸທີປໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ອນຸສໍຍາຍິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ປາປຸຓິ. ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ສກລນຄຣໍ ຫໍສຈ຺ຉນ຺ນໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ຉິທ຺ທໍ ນາມ ນ ປຎ຺ຎາຍິ, ອນຸກ຺ກເມນ ເວເຄ ປຣິຫາຍນ຺ເຕ ອາກາເສ ຉິທ຺ທານິ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເວຄໍ ປຣິຫາເປຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສີຫປຎ຺ຊຣສ຺ສ ອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ‘‘ອາຄໂຕ ເມ ສຫາໂຍ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ກຎ຺ຈນປີຐໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ປວິສ, ອິຘ ນິສີທາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໗. ‘‘ອິເຘວ ຫໍສ ນິປຕ, ປິຍໍ ເມ ຕວ ທສ຺ສນໍ;

ອິສ຺ສໂຣສິ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຍມິຘຕ຺ຖິ ປເວທຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິຘາ’’ຕິ ກຎ຺ຈນປີຐໍ ສນ຺ຘາຍາຫ. ນິປຕາຕິ ນິສີທ. ອິສ຺ສໂຣສີຕິ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ຐານສ຺ສ ອິສ຺ສໂຣ ສາມິ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີຕິ ວທຕິ. ຍມິຘຕ຺ຖິ ປເວທຍາຕິ ຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ນິເວສເນ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອປຣິສງ຺ກນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ກເຖຫີຕິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ກຎ຺ຈນປີເຐ ນິສີທິ. ຣາຊາ ສຕປາກສຫສ຺ສປາເກຫິ ເຕເລຫິ ຕສ຺ສ ປກ຺ຂນ຺ຕຣານິ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ກຎ຺ຈນຕຏ຺ຏເກ ມຘຸລາເຊ ຈ ມຘຸໂຣທກຎ຺ຈ ສກ຺ຂໂຣທກຎ຺ຈ ທາເປຕ຺ວາ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ເອກໂກວ ອາຄໂຕສິ, ກຸຫິໍ ອຄມິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ວິຕ຺ຖາເຣນ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ ‘‘ສມ຺ມ, ມມປິ ສູຣິເຍນ ສທ຺ຘິໍ ຊວິຕເວຄໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ. ມຫາຣາຊ, ນ ສກ຺ກາ ໂສ ເວໂຄ ທສ຺ເສຕຸນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ເມ ສຣິກ຺ຂກມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີຕິ. ສາຘຸ, ມຫາຣາຊ, ສຣິກ຺ຂກມຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມິ, ອກ຺ຂຓເວຘີ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ສນ຺ນິປາເຕຫີຕິ. ຣາຊາ ສນ຺ນິປາເຕສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ນິເວສນາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣາຊງ຺ຄເຓ ສິລາຖມ຺ຠໍ ນິຂຓາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຄີວາຍໍ ຆຓ຺ຏໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ສິລາຖມ຺ຠມຕ຺ຖເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘນຸຄ຺ຄເຫ ຖມ຺ຠໍ ນິສ຺ສາຍ ຈຕຸທ຺ທິສາຠິມຸເຂ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຊນາ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຈຕຸທ຺ທິສາຠິມຸຂາ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຓ຺ຑານິ ຂິປນ຺ຕຸ, ຕານິ ອຫໍ ປຖວິໍ ອປ຺ປຕ຺ຕາເນວ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເອເຕສໍ ປາທມູເລ ປາເຕສ຺ສາມິ. ມມ ກຓ຺ຑຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຄຕຠາວໍ ຆຓ຺ຏສທ຺ທສຎ຺ຎາຍ ຊາເນຍ຺ຍາສິ, ມໍ ປນ ນ ປສ຺ສິສ຺ສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຂິຕ຺ຕກຓ຺ຑານິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປາທມູເລ ປາເຕຕ຺ວາ ສິລາຖມ຺ຠມຕ຺ຖເກ ນິສິນ຺ນເມວ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ເວໂຄ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ເວໂຄ ມຍ຺ຫໍ ເນວ ອຸຕ຺ຕໂມ, ມຊ຺ຌິໂມ, ປຣິຕ຺ໂຕ ລາມກເວໂຄ ເອສ, ເອວໍ ສີໂຆ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ເວໂຄ’’ຕິ ອາຫ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ສມ຺ມ, ອຕ຺ຖິ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເວຄໂຕ ອຎ຺ໂຎ ສີຆຕໂຣ ເວໂຄ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ອຸຕ຺ຕມເວຄໂຕປິ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອາຍຸສງ຺ຂາຣາ ສີຆຕຣໍ ຂີຍນ຺ຕິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຂຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ ຂຓິກນິໂຣຘວເສນ ຣູປຘມ຺ມານໍ ນິໂຣຘໍ ທສ຺ເສຕິ, ຕໂຕ ນາມຘມ຺ມານໍ. ຣາຊາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຠີໂຕ ສຕິໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ປຕິ, ມຫາຊໂນ ອຸຕ຺ຣາສໍ ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຣຎ຺ໂຎ ມຸຂໍ ອຸທເກນ ສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສຕິໍ ລຠາເປສິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມາ ຠາຍິ, ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຫິ, ຘມ຺ມໍ ຈຣາຫິ, ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣຫິ, ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫິ, ເທວາ’’ຕິ ໂອວທິ. ອຖ ຣາຊາ ‘‘ສາມິ, ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາທິເສນ ຎາຓພລສມ຺ປນ຺ເນນ ອາຈຣິເຍນ ວິນາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສາຫີ’’ຕິ ຍາຈນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໘. ‘‘ສວເນນ ເອກສ຺ສ ປິຍາ ຠວນ຺ຕິ, ທິສ຺ວາ ປເນກສ຺ສ ວິເຍຕິ ຉນ຺ໂທ;

ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈ ປິຍາ ຠວນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິນ຺ນຸ ເມ ປີຍສິ ທສ຺ສເນນ.

໒໙. ‘‘ສວເນນ ປິໂຍ ເມສິ, ຠິຍ຺ໂຍ ຈາຄມ຺ມ ທສ຺ສນໍ;

ເອວໍ ປິຍທສ຺ສໂນ ເມ, ວສ ຫໍສ ມມນ຺ຕິເກ’’ຕິ.

ຕາສໍ ອຕ຺ໂຖ – ສມ຺ມ ຫໍສຣາຊ ສວເນນ ເອກສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ເອວໍ ຄຸໂຓ ນາມາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສວເນນ ປິຍາຍຕິ, ເອກສ຺ສ ປນ ເອກຈ຺ເຈ ທິສ຺ວາວ ຉນ຺ໂທ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ເປມໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕາ ຍກ຺ຂາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເອກສ຺ສ ເອກຈ຺ເຈ ທິສ຺ວາ ຈ ສຸຕ຺ວາ ຈາຕິ ອຸຠຍຖາປິ ປິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ. ກຈ຺ຈິນ຺ນຸ ເມ ປີຍສິ ທສ຺ສເນນາຕິ ກຈ຺ຈິ ນຸ ຕ຺ວໍ ມໍ ປິຍາຍສິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ຕ຺ວໍ ສວເນນ ປິໂຍວ, ທສ຺ສນໍ ປນາຄມ຺ມ ອຕິປິໂຍວ. ເອວໍ ມມ ປິຍທສ຺ສໂນ ສມາໂນ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຘ ມມ ສນ຺ຕິເກ ວສາຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

໓໐. ‘‘ວເສຍ຺ຍາມ ຕວາຄາເຣ, ນິຈ຺ຈໍ ສກ຺ກຕປູຊິຕາ;

ມຕ຺ໂຕ ຈ ເອກທາ ວຊ຺ເຊ, ຫໍສຣາຊໍ ປຈນ຺ຕຸ ເມ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຕ຺ໂຕ ຈ ເອກທາຕິ ມຫາຣາຊ, ມຍໍ ຕວ ຆເຣ ນິຈ຺ຈໍ ປູຊິຕາ ວເສຍ຺ຍາມ, ຕ຺ວໍ ປນ ກທາຈິ ສຸຣາມທມຕ຺ໂຕ ມໍສຂາທນຕ຺ຖໍ ‘‘ຫໍສຣາຊໍ ປຈນ຺ຕຸ ເມ’’ຕິ ວເທຍ຺ຍາສິ, ອຖ ເອວໍ ຕວ ອນຸຊີວິໂນ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປເຈຍ຺ຍຸໍ, ຕທາຫໍ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ.

ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ‘‘ເຕນ ຫິ ມຊ຺ຊເມວ ນ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ທາຕຸໍ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໑. ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ຕໍ ມຊ຺ຊປານໍ, ຍໍ ເມ ປິຍຕຣໍ ຕຍາ;

ນ ຈາປິ ມຊ຺ຊໍ ປິສ຺ສາມິ, ຍາວ ເມ ວຈ຺ຉສີ ຆເຣ’’ຕິ.

ຕໂຕ ປຣໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຉ ຄາຖາ ອາຫ –

໓໒. ‘‘ສຸວິຊານໍ ສິງ຺ຄາລານໍ, ສກຸຓານຎ຺ຈ ວສ຺ສິຕໍ;

ມນຸສ຺ສວສ຺ສິຕໍ ຣາຊ, ທຸພ຺ພິຊານຕຣໍ ຕໂຕ.

໓໓. ‘‘ອປິ ເຈ ມຎ຺ຎຕີ ໂປໂສ, ຎາຕິ ມິຕ຺ໂຕ ສຂາຕິ ວາ;

ໂຍ ປຸພ຺ເພ ສຸມໂນ ຫຸຕ຺ວາ, ປຈ຺ຉາ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ທິໂສ.

໓໔. ‘‘ຍສ຺ມິໍ ມໂນ ນິວິສຕິ, ອວິທູເຣ ສຫາປິ ໂສ;

ສນ຺ຕິເກປິ ຫິ ໂສ ທູເຣ, ຍສ຺ມິໍ ນາວິສເຕ ມໂນ.

໓໕. ‘‘ອນ຺ໂຕປິ ໂສ ໂຫຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ;

ອນ຺ໂຕປິ ໂສ ໂຫຕິ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ, ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ.

໓໖. ‘‘ສໍວສນ຺ຕາ ວິວສນ຺ຕິ, ເຍ ທິສາ ເຕ ຣເຖສຠ;

ອາຣາ ສນ຺ໂຕ ສໍວສນ຺ຕິ, ມນສາ ຣຏ຺ຐວຑ຺ຒນ.

໓໗. ‘‘ອຕິຈິຣໍ ນິວາເສນ, ປິໂຍ ຠວຕິ ອປ຺ປິໂຍ;

ອາມນ຺ຕ ໂຂ ຕໍ ຄຈ຺ຉາມ, ປຸຣາ ເຕ ໂຫມ ອປ຺ປິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສິຕນ຺ຕິ ມຫາຣາຊ, ຕິຣຈ຺ຉານຄຕາ ອຸຊຸຫທຍາ, ເຕນ ເຕສໍ ວສ຺ສິຕໍ ສຸວິຊານໍ, ມນຸສ຺ສາ ປນ ກກ຺ຂຬາ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວຈນໍ ທຸພ຺ພິຊານຕຣນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ປຸພ຺ເພຕິ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຐມເມວ ອຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕໂກ ມິຕ຺ໂຕ ປາຓສໂມ ສຂາ’’ຕິ ອປິ ເອວໍ ມຎ຺ຎຕິ, ສ຺ເວວ ປຈ຺ຉາ ທິໂສ ເວຣີ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ທຸພ຺ພິຊານໍ ນາມ ມນຸສ຺ສຫທຍນ຺ຕິ. ນິວິສຕີຕິ ມຫາຣາຊ, ຍສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ເປມວເສນ ມໂນ ນິວິສຕິ, ໂສ ທູເຣ ວສນ຺ໂຕປິ ອວິທູເຣ ສຫາປິ ວສຕິເຍວ ນາມ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ປຸຄ຺ຄເລ ມໂນ ນ ນິວິສຕິ ອເປຕິ, ໂສ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ໂຕປິ ທູເຣເຍວ.

ອນ຺ໂຕປິ ໂສ ໂຫຕີຕິ ມຫາຣາຊ, ໂຍ ສຫາໂຍ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈິຕ຺ເຕນ ອລ຺ລີນຕ຺ຕາ ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ວສນ຺ໂຕປິ ອນ຺ໂຕເຍວ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ປທຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ, ໂສ ຈິຕ຺ເຕນ ອນລ຺ລີນຕ຺ຕາ ອນ຺ໂຕ ວສນ຺ໂຕປິ ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ນາມ. ເຍ ທິສາ ເຕຕິ ເຍ ເວຣິໂນ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ, ເຕ ເອກໂຕ ວສນ຺ຕາປິ ທູເຣ ວສນ຺ຕິເຍວ ນາມ. ສນ຺ໂຕ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ອາຣາ ຐິຕາປິ ເມຕ຺ຕາຠາວິເຕນ ມນສາ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕາ ສໍວສນ຺ຕິເຍວ. ປຸຣາ ເຕ ໂຫມາຕິ ຍາວ ຕວ ອປ຺ປິຍາ ນ ໂຫມ, ຕາວເທວ ຕໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາມາຕິ ວທຕິ.

ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາຫ –

໓໘. ‘‘ເອວໍ ເຈ ຍາຈມານານໍ, ອຎ຺ຊລິໍ ນາວພຸຊ຺ຌສິ;

ປຣິຈາຣການໍ ສຕໍ, ວຈນໍ ນ ກໂຣສິ ໂນ;

ເອວໍ ຕໍ ອຠິຍາຈາມ, ປຸນ ກຍິຣາສິ ປຣິຍາຍ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເຈຕິ ສເຈ ຫໍສຣາຊ, ເອວໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ຍາຈມານານໍ ອມ຺ຫາກໍ ອິມໍ ອຎ຺ຊລິໍ ນາວພຸຊ຺ຌສິ, ຕວ ປຣິຈາຣການໍ ສມານານໍ ວຈນໍ ນ ກໂຣສິ, ອຖ ນໍ ເອວໍ ຍາຈາມ. ປຸນ ກຍິຣາສິ ປຣິຍາຍນ຺ຕິ ກາເລນ ກາລໍ ອິຘ ອາຄມນາຍ ວາຣໍ ກເຣຍ຺ຍາສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ –

໓໙. ‘‘ເອວໍ ເຈ ໂນ ວິຫຣຕໍ, ອນ຺ຕຣາໂຍ ນ ເຫສ຺ສຕິ;

ຕຸຍ຺ຫໍ ຈາປິ ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ຣຏ຺ຐວຑ຺ຒນ;

ອປ຺ເປວ ນາມ ປສ຺ເສມຸ, ອໂຫຣຕ຺ຕານມຈ຺ຈເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ເຈ ໂນຕິ ມຫາຣາຊ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ສເຈ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເອວໍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອປ຺ເປວ ນາມ ອຸໂຠ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ອປິຈ ຕ຺ວໍ ມຍາ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທເມວ ມມ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເອວໍ ອິຕ຺ຕຣຊີວິເຕ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ໂຕ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຫິ, ເອວຎ຺ຫິ ເມ ໂອວາທໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສິສ຺ສຕິເຍວາຕິ. ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣາຊານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພຕເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນປິ ມຍາ ອາຍຸສງ຺ຂາຣານໍ ທຸພ຺ພລຠາວໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ກນິຏ຺ໂຐ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ມຊ຺ຌິໂມ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ເສສຫໍສຄຓາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຊວນຫໍໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຊວນຫໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໗໗] ໔. ຈູຬນາຣທຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນ ເຕ ກຏ຺ຐານິ ຠິນ຺ນານີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິວາສິໂນ ກິເຣກສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ປນ຺ນຣສໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ຘີຕາ ອໂຫສິ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ, ນ ຈ ນໍ ໂກຈິ ວາເຣສິ. ອຖສ຺ສາ ມາຕາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມມ ຘີຕາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ, ນ ຈ ນໍ ໂກຈິ ວາເຣຕິ, ອາມິເສນ ມຈ຺ຉໍ ວິຍ ເອຕາຍ ເອກໍ ສາກິຍຠິກ຺ຂຸໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕທາ ຈ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ເອໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຣໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສິກ຺ຂາກາມຕໍ ປຫາຍ ອາລສິໂຍ ສຣີຣມຓ຺ຑນມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫາສິ. ມຫາອຸປາສິກາ ເຄເຫ ຍາຄຸຂາທນີຍໂຠຊນີຍານິ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຣສຕຓ຺ຫາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຣູປໍ ອຸປຘາເຣນ຺ຕີ ເຕປິຏກອາຠິຘມ຺ມິກວິນຍຘຣານໍ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ກຎ຺ຈິ ຄຍ຺ຫຸປຄໍ ອທິສ຺ວາ ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖິການໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນວລາຫກສທິສານໍ ປິຓ຺ຑປາຕິການມ຺ປິ ອນ຺ຕເຣ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາວ ເອກໍ ຍາວ ພຫິ ອປງ຺ຄາ ອກ຺ຂີນິ ອຎ຺ເຊຕ຺ວາ ເກເສ ໂອສຓ຺ເຫຕ຺ວາ ທຸກູລນ຺ຕຣວາສກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ຆຏິຕມຏ຺ຐໍ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ມຓິວຓ຺ຓປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ມໂນຣມໍ ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍມານໍ ວິສ຺ສຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ກາຍທຬ຺ຫິພຫຸລໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ສກ຺ກາ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຆຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸອາທີຫິ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິເຘວາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ມຫາອຸປາສິກາ ຕສ຺ສ ສວນປເຖ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄມຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕຖາຣູໂປ ປນ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ວາ ຊາມາຕາ ວາ ເຄຫໍ ວິຈາຣິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ນຸ ໂຂ ກເຖຕີ’’ຕິ ໂຖກໍ ຫທເຍ ວິທ຺ໂຘ ວິຍ ອໂຫສິ. ສາ ຘີຕຣໍ ອາຫ ‘‘ອິມໍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຕວ ວເສ ວຕ຺ຕາເປຫີ’’ຕິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຓ຺ຑິຕປສາຘິຕາ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕວິລາເສຫິ ຕໍ ປໂລເຠສິ. ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາຕິ ນ ຈ ຖູລສຣີຣາ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ຖູລາ ວາ ໂຫຕຸ ກິສາ ວາ, ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາເຄນ ປນ ຖູລຕາຍ ‘‘ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ໂສ ທຫໂຣ ກິເລສວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ທານາຫໍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ອສຸກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕຕ຺ຣ ເມ ວຕ຺ຖານິ ເປເສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ‘‘ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສ຺ມີ’’ຕິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາເຍ ອາຫ. ເຕ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ຖຸລ຺ລກຸມາຣິກາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ປຸພ຺ເພເປສາ ຕວ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ກຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ອນຕ຺ຖມກາສິ, ປຸນ ຕ຺ວໍ ເອຕເມວ ນິສ຺ສາຍ ກສ຺ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ມຫາໂຠເຄ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປສິ, ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ເອກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ກາລມກາສິ. ໂສ ‘‘ຍເຖວ ເມ ປິຍຠຣິຍາຍ, ເອວໍ ມຍິປິ ມຣຓໍ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ກິໍ ເມ ຆຣາວາເສນ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກາເມ ປຫາຍ ປຸຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານາຠິຎ຺ຎາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫາສິ. ຕທາ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິໂນ ໂຈຣາ ຊນປທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄາມໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ກຣມເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑິກໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ປຸນ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປາປຍິໍສຸ. ເຕສໍ ອນ຺ຕເຣ ເອກາ ອຠິຣູປາ ກຸມາຣິກາ ເກຣາຏິກປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິເມ ອມ຺ເຫ ຄເຫຕ຺ວາ ທາສິໂຠເຄນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອເກນ ອຸປາເຍນ ປລາຍິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາມິ, ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸກາມາມ຺ຫິ, ໂຖກໍ ປຏິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຈເຣ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສນ຺ຕີ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອສ຺ສເມ ຐເປຕ຺ວາ ຜລາຜລຕ຺ຖາຍ ຄຕກາເລ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ຕໍ ອສ຺ສມໍ ປາປຸຓິຕ຺ວາ ຕໍ ຕາປສກຸມາຣໍ ກາມຣຕິຍາ ປໂລເຠຕ຺ວາ ສີລມສ຺ສ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ ອຣຎ຺ຎວາເສນ, ເອຫິ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມ, ຕຕ຺ຣ ຫິ ຣູປາທໂຍ ກາມຄຸຓາ ສຸລຠາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສປິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ປິຕາ ຕາວ ເມ ອຣຎ຺ຎໂຕ ຜລາຜລໍ ອາຫຣິຕຸໍ ຄໂຕ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເອກໂຕວ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ.

ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຕຣຸຓທາຣໂກ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕິ, ປິຕຣາ ປນສ຺ສ ມຫລ຺ລກກາເລ ປພ຺ພຊິເຕນ ຠວິຕພ຺ພໍ, ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ອິຘ ກິໍ ກໂຣສີ’ຕິ ມໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ປາເທ ຄເຫຕ຺ວາ ກຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ຂິປິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອນາຄເຕເຍວ ປລາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອຫໍ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທມນສ຺ໂສ ຍຖາ ປຸເຣ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕໍ ອກຕ຺ວາ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕປຓ຺ຓສາລາຍ ປຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຜລາຜລໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ປທວລຎ຺ຊໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມາຕຸຄາມສ຺ສ ປທວລຎ຺ໂຊ, ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມມ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຜລາຜລໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –