໑໒. ທ຺ວາທສກນິປາໂຕ

[໔໖໔] ໑. ຈູຬກຸຓາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

໑-໑໒. ລຸທ຺ຘານໍ ລຫຸຈິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອິທໍ ຊາຕກໍ ກຸຓາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ;

ຈູຬກຸຓາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໔໖໕] ໒. ຠທ຺ທສາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາ ຕ຺ວໍ ສຸທ຺ເຘຫິ ວຕ຺ເຖຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ນິເວສເນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ນິພທ຺ຘໂຠຊນໍ ປວຕ຺ຕຕິ, ຕຖາ ວິສາຂາຍ ຈ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນໍ ທີຍຕິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ປເນຕ຺ຖ ໂກຈິ ວິສ຺ສາສິໂກ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ຣາຊນິເວສເນ ນ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ວາ ວິສາຂາຍ ວາ ອຎ຺ເຎສໍ ວາ ວິສ຺ສາສິການໍ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ຣາຊາ ເອກທິວສໍ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ອາຫຏໍ ‘‘ຠິກ຺ຂູນໍ ເທຖາ’’ຕິ ຠຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ເປເສຕ຺ວາ ‘‘ຠຕ຺ຕຄ຺ເຄ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຫໍ ຄຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວິສ຺ສາສິກເຄເຫສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຠຊນໍ ນາມ ກິໍ ປຣມ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ວິສ຺ສາສປຣມໍ ມຫາຣາຊ, ກຎ຺ຊິກມຕ຺ຕກມ຺ປິ ວິສ຺ສາສິເກນ ທິນ຺ນໍ ມຘຸຣໍ ໂຫຕີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ເກນ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວິສ຺ສາໂສ ໂຫຕີຕິ? ‘‘ຎາຕີຫິ ວາ ເສກ຺ຂກຸເລຫິ ວາ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເອກໍ ສກ຺ຍຘີຕຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຎາຕເກ ວິຍ ວິສ຺ສາໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ທູຕໍ ເປເສສິ ‘‘ຘີຕຣໍ ເມ ເທຖ, ອຫໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຎາຕິຠາວໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ.

ສາກິຍາ ທູຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ມນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ມຍໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອາຓາປວຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ວສາມ, ສເຈ ທາຣິກໍ ນ ທສ຺ສາມ, ມຫນ຺ຕໍ ເວຣໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສເຈ ທສ຺ສາມ, ກຸລວໍໂສ ໂນ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ເນ ມຫານາໂມ ອາຫ – ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມມ ຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ນາມ ນາຄມຸຓ຺ຑາຍ ນາມ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິກາ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ປິຕຸ ວໍເສນ ຂຕ຺ຕິຍຊາຕິກາ, ຕມສ຺ສ ‘ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ’ຕິ ເປເສສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາກິຍາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທູເຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ທາຣິກໍ ທສ຺ສາມ, ອິທາເນວ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ທູຕາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ ‘‘ອິເມ ສາກິຍາ ນາມ ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕິມານິໂນ, ‘ສທິສີ ໂນ’ຕິ ວຕ຺ວາ ອສທິສິມ຺ປິ ທເທຍ຺ຍຸໍ, ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊມານເມວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ເອວມາຫໍສຸ ‘‘ມຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຍາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາກິຍາ ເຕສໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ທາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ມຫານາໂມ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ມມ ໂຠຊນກາເລ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອາເນຕ຺ວາ ມຍາ ເອກສ຺ມິໍ ກພເຬ ຄຫິຕມຕ຺ເຕ ‘ເທວ, ອສຸກຣາຊາ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ, ອິມໍ ຕາວ ສາສນໍ ສຸຓາຖາ’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຠຸຎ຺ຊມາເນ ກຸມາຣິກໍ ອລງ຺ກຣິໍສຸ.

ມຫານາໂມ ‘‘ຘີຕຣໍ ເມ ອາເນຖ, ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊຕູ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕາວເທວ ໂຖກໍ ປປຎ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອານຍິໍສຸ. ສາ ‘‘ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກປາຕິຍໍ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣສິ. ມຫານາໂມປິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍ ເອກປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຸເຂ ຐເປສິ. ທຸຕິຍປິຓ຺ຑາຍ ຫຕ຺ເຖ ປສາຣິເຕ ‘‘ເທວ, ອສຸກຣຎ຺ຎາ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຕໍ, ອິມໍ ຕາວ ສາສນໍ ສຸຓາຖາ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອຸປນາເມສຸໍ. ມຫານາໂມ ‘‘ອມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ຠຸຎ຺ຊາຫີ’’ຕິ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປາຕິຍາເຍວ ກຕ຺ວາ ວາມຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ໂອໂລເກສິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ສາສນໍ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອິຕຣາ ຠຸຎ຺ຊິ. ໂສ ຕສ຺ສາ ຠຸຕ຺ຕກາເລ ຫຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລສິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ທູຕາ ‘‘ນິຈ຺ຉເຍເນສາ ເອຕສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ນິຏ຺ຐມກໍສຸ, ນ ຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ຂິໍສຸ. ມຫານາໂມ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ຘີຕຣໍ ເປເສສິ. ທູຕາປິ ນໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກຸມາຣິກາ ຊາຕິສມ຺ປນ຺ນາ ມຫານາມສ຺ສ ຘີຕາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສກລນຄຣໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ຕໍ ຣຕນຣາສິມ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐາເນ ອຠິສິຎ຺ຈາເປສິ. ສາ ຣຎ຺ໂຎ ປິຍາ ອໂຫສິ ມນາປາ.

ອຖສ຺ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຣາຊາ ຄພ຺ຠປຣິຫາຣມທາສິ. ສາ ທສມາສຈ຺ຈເຍນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ ‘‘ສກ຺ຍຣາຊຘີຕາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ, ກິມສ຺ສ ນາມໍ ກໂຣມາ’’ຕິ. ຕໍ ປນ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ ອມຈ຺ໂຈ ໂຖກໍ ພຘິຣຘາຕຸໂກ, ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຍ຺ຍກສ຺ສາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸຕ຺ຕໍ ອວິຊາຍິຕ຺ວາປິ ສພ຺ພໍ ຊນໍ ອຠິຠວຕິ, ອິທານິ ປນ ອຕິວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ວລ຺ລຠາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ພຘິຣອມຈ຺ໂຈ ‘‘ວລ຺ລຠາ’’ຕິ ວຈນໍ ທຸສ຺ສຸຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ວິຏຏູໂຠ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ກຸມາຣສ຺ສ ກິຣ ‘ວິຏຏູໂຠ’ຕິ ນາມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ໂປຣາຓກໍ ໂນ ກຸລທຕ຺ຕິກໍ ນາມໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ວິຏຏູໂຠ’’ຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຸມາໂຣ ກຸມາຣປຣິຫາເຣນ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ອຎ຺ເຎສໍ ກຸມາຣານໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ຫຕ຺ຖິຣູປກອສ຺ສຣູປກາທີນິ ອາຫຣິຍມານານິ ທິສ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎສໍ ມາຕາມຫກຸລໂຕ ປຓ຺ຓາກາໂຣ ອາຫຣິຍຕິ, ມຍ຺ຫໍ ໂກຈິ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສສິ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ນິມ຺ມາຕາ ນິປ຺ປິຕາສີ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ຕາຕ, ສກ຺ຍຣາຊາໂນ ມາຕາມຫາ ທູເຣ ປນ ວສນ຺ຕິ, ເຕນ ເຕ ກິຎ຺ຈິ ນ ເປເສນ຺ຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວຎ຺ເຈສິ.

ປຸນ ໂສຬສວສ຺ສິກກາເລ ‘‘ອມ຺ມ, ມາຕາມຫກຸລໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມມ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ຕາຕ, ກິໍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ ວາຣິຍມາໂນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ປິຕຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ປຸເຣຕຣໍ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ ‘‘ອຫໍ ອິຘ ສຸຂໍ ວສາມິ, ສາມິໂນ ກິຎ຺ຈິ ອນ຺ຕຣໍ ມາ ທສ຺ສຍິໍສູ’’ຕິ. ສາກິຍາ ວິຏຏູຠສ຺ສ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ວນ຺ທິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ທຫຣທຫເຣ ກຸມາຣເກ ຊນປທໍ ປຫິຓິໍສຸ. ກຸມາເຣ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ສາກິຍາ ສນ຺ຖາຄາເຣ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ກຸມາໂຣ ສນ຺ຖາຄາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ຕາຕ, ມາຕາມໂຫ, ອຍໍ ມາຕຸໂລ’’ຕິ ວທິໍສຸ ໂສ ສພ຺ເພ ວນ຺ທມາໂນ ວິຈຣິ. ໂສ ຍາວປິຏ຺ຐິຍາ ຣຸຊນປ຺ປມາຓາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ອຕ຺ຕານໍ ວນ຺ທມານໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ວນ຺ທນ຺ຕາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາກິຍາ ‘‘ຕາຕ, ຕວ ກນິຏ຺ຐກຸມາຣາ ຊນປທໍ ຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ກຕິປາຫໍ ວສິຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມິ. ອເຖກາ ທາສີ ສນ຺ຖາຄາເຣ ເຕນ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ‘‘ອິທໍ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ທາສິຍາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິສິນ຺ນຜລກ’’ນ຺ຕິ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ປຣິຠາສິຕ຺ວາ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວິ. ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອາວຸຘໍ ປມຸສ຺ສິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ໂຕ ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຏຏູຠກຸມາຣສ຺ສ ອກ຺ໂກສນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ຕຣໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ທາສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ມຫານາມສກ຺ກສ຺ສ ຊາຕາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພລກາຍສ຺ສ ກເຖສິ. ‘‘ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ກິຣ ທາສິຍາ ຘີຕາ’’ຕິ ມຫາໂກລາຫລໍ ອໂຫສິ.

ກຸມາໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເອເຕ ຕາວ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ຂີໂຣທເກນ ໂຘວນ຺ຕຸ, ອຫໍ ປນ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐິຕກາເລ ເອເຕສໍ ຄລໂລຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມມ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ຕສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ຄເຕ ອມຈ຺ຈາ ສພ຺ພໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ສພ຺ເພ ມຍ຺ຫໍ ທາສິຘີຕຣໍ ອທໍສູ’’ຕິ ສາກິຍານໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາຍ ຈ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ທິນ຺ນປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພປຣິຫາຣມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ. ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ ຣາຊນິເວສນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຣ ຎາຕເກຫິ ທາສິຘີຕາ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນາ, ເຕນສ຺ສາ ອຫໍ ສປຸຕ຺ຕາຍ ປຣິຫາຣໍ ອຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທາສທາສີຫິ ລທ຺ຘພ຺ພປຣິຫາຣມຕ຺ຕເມວ ທາເປສິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ, ມຫາຣາຊ, ສາກິເຍຫິ ກຕໍ, ທທນ຺ເຕຫິ ນາມ ສມານຊາຕິກາ ທາຕພ຺ພາ ອສ຺ສ. ຕໍ ປນ ມຫາຣາຊ, ວທາມິ ວາສຠຂຕ຺ຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊຘີຕາ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ອຠິເສກໍ ລຠິ, ວິຏຏູໂຠປິ ຂຕ຺ຕິຍຣາຊານເມວ ປຏິຈ຺ຈ ຊາໂຕ, ມາຕຸໂຄຕ຺ຕໍ ນາມ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ປມາຓນ຺ຕິ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ທລິທ຺ທິຕ຺ຖິຍາ ກຏ຺ຐຫາຣິກາຍປິ ອຄ຺ຄມເຫສິຏ຺ຐານໍ ອທໍສຸ, ຕສ຺ສາ ຈ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຊາຕກຸມາໂຣ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາຍ ພາຣາຓສິຍາ ຣຊ຺ຊໍ ກຕ຺ວາ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ’’ຕິ ກຏ຺ຐວາຫນຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑.໗) ກເຖສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸໂຄຕ຺ຕເມວ ກິຣ ປມາຓ’’ນ຺ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ມາຕາປຸຕ຺ຕານໍ ປກຕິປຣິຫາຣເມວ ທາເປສິ.

ຣຎ຺ໂຎ ປນ ພນ຺ຘຸໂລ ນາມ ເສນາປຕິ ມລ຺ລິກໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ວຎ຺ຌໍ ‘‘ຕວ ກຸລຆຣເມວ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ກຸສິນາຣເມວ ເປເສສິ. ສາ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຊຕວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິຕາ ‘‘ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຈ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ສາມິໂກ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ກຸລຆຣໍ ເປເສສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ວຎ຺ຌາ ອປຸຕ຺ຕິກາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ‘‘ຍທິ ເອວໍ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ນິວຕ຺ຕາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ຕຸຏ຺ຐາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິເວສນເມວ ປຸນ ອຄມາສິ. ‘‘ກສ຺ມາ ນິວຕ຺ຕສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ທສພເລນ ນິວຕ຺ຕິຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເສນາປຕິ ‘‘ທິຏ຺ຐໍ ຠວິສ຺ສຕິ ຕຖາຄເຕນ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ຄພ຺ຠໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທຫຬາ ‘‘ໂທຫໂຬ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາໂຣເຈສິ. ‘‘ກິໍ ໂທຫໂຬ’’ຕິ? ‘‘ເວສາລິຍາ ນຄເຣ ລິຈ຺ຉວິຣາຊານໍ ອຠິເສກມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕຸກາມາມ຺ຫິ, ສາມີ’’ຕິ. ເສນາປຕິ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຖາມຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣຖໍ ປາເຊນ຺ໂຕ ເວສາລິໍ ປາວິສິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ເອກາຈຣິຍກຸເລ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ມຫາລິ ນາມ ລິຈ຺ຉວີ ອນ຺ໂຘ ລິຈ຺ຉວີນໍ ອຕ຺ຖຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ອນຸສາສນ຺ໂຕ ທ຺ວາຣສມີເປ ວສຕິ. ໂສ ຣຖສ຺ສ ອຸມ຺ມາເຣ ປຏິຆຏ຺ຏນສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ຘຸລມລ຺ລສ຺ສ ຣຖປຕນສທ຺ໂທ ເອໂສ, ອຊ຺ຊ ລິຈ຺ຉວີນໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ອນ຺ໂຕ ຈ ພຫິ ຈ ອາຣກ຺ຂາ ພລວາ, ອຸປຣິ ໂລຫຊາລໍ ປຕ຺ຖຏໍ, ສກຸຓານມ຺ປິ ໂອກາໂສ ນຕ຺ຖິ. ເສນາປຕິ ປນ ຣຖາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເກ ຂຄ຺ເຄນ ປຫຣນ຺ໂຕ ປລາເປຕ຺ວາ ໂລຫຊາລໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ຠຣິຍໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ປາເຍຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ນ຺ຫຕ຺ວາ ມລ຺ລິກໍ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປາຍາສິ. ອາຣກ຺ຂກາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວີນໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣຖສຕານິ ອາຣຸຍ຺ຫ ‘‘ພນ຺ຘຸລມລ຺ລໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິໍສຸ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ມຫາລິສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ມຫາລິ ‘‘ມາ ຄມິຕ຺ຖ, ໂສ ຫິ ໂວ ສພ຺ເພ ຆາຕຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕປິ ‘‘ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມເຍວາ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ເຕນ ຫິ ຈກ຺ກສ຺ສ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປວິຏ຺ຐຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ປຸຣໂຕ ອສນິສທ຺ທໍ ວິຍ ສຸຓິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ຕໂຕ ອນິວຕ຺ຕນ຺ຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຣຖຘຸເຣສຸ ຉິທ຺ທໍ ປສ຺ສິສ຺ສຖ, ຕມ຺ຫາ ຐານາ ນິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາຖ, ປຸຣໂຕ ມາຄມິຕ຺ຖາຕິ. ເຕ ຕສ຺ສ ວຈເນນ ອນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸເຍວ.

ມລ຺ລິກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣຖາ, ສາມິ, ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕນ ຫິ ເອກສ຺ສ ຣຖສ຺ສ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍນກາເລ ມມ ອາໂຣເຈຍ຺ຍາສີຕິ. ສາ ຍທາ ສພ຺ເພ ເອໂກ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍິໍສຸ, ຕທາ ‘‘ເອກເມວ ສາມິ ຣຖສີສໍ ປຎ຺ຎາຍຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພນ຺ຘຸໂລ ‘‘ເຕນ ຫິ ອິມາ ຣສ຺ມິໂຍ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຣສ຺ມິໂຍ ທຕ຺ວາ ຣເຖ ຐິໂຕວ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕິ, ຣຖຈກ຺ກໍ ຍາວ ນາຠິໂຕ ປຖວິໍ ປາວິສິ, ລິຈ຺ຉວິໂນ ຕໍ ຐານໍ ທິສ຺ວາປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ອິຕໂຣ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຖສິ, ອສນິສທ຺ໂທ ວິຍ ອໂຫສິ. ເຕ ຕໂຕປິ ນ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ, ອນຸພນ຺ຘນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣເຖ ຐິຕໂກວ ເອກໍ ສຣໍ ຂິປິ. ໂສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຣຖສຕານໍ ຣຖສີສໍ ຉິທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣາຊສຕານິ ປຣິກຣພນ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ວິທ຺ຘຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐ ເຣ, ຕິຏ຺ຐ ເຣ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອນຸພນ຺ຘິໍສຸເຍວ. ພນ຺ຘຸໂລ ຣຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຕກາ, ມຕເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຍຸທ຺ຘໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ມຕກາ ນາມ ອມ຺ຫາທິສາ ເນວ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວທິໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມສ຺ສ ປຣິກຣໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ. ເຕ ໂມຈຍິໍສຸ. ໂສ ມຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເຍວ ມຣິຕ຺ວາ ປຕິໂຕ. ອຖ ເນ ‘‘ສພ຺ເພປິ ຕຸມ຺ເຫ ເອວຣູປາ, ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສໍວິຘາຕພ຺ພໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ອນຸສາສິຕ຺ວາ ສນ຺ນາຫໍ ໂມເຈຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ຕາ.

ພນ຺ຘຸໂລປິ ມລ຺ລິກໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາເນສິ. ສາ ໂສຬສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຍມເກ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ, ສພ຺ເພປິ ສູຣາ ຖາມສມ຺ປນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສພ຺ພສິປ຺ເປ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ເອເກກສ຺ສປິ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ. ປິຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕຫິ ເຕເຫວ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ປຣິປູຣິ. ອເຖກທິວສໍ ວິນິຈ຺ຉເຍ ກູຏຑ຺ຑປຣາຊິຕາ ມນຸສ຺ສາ ພນ຺ຘຸລໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຣວໍ ວິຣວນ຺ຕາ ວິນິຈ຺ຉຍອມຈ຺ຈານໍ ກູຏຑ຺ຑກາຣຓໍ ຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສປິ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຑ຺ຑໍ ຕີເຣຕ຺ວາ ສາມິກເມວ ສາມິກໍ, ອສ຺ສາມິກເມວ ອສ຺ສາມິກໍ ອກາສິ. ມຫາຊໂນ ມຫາສທ຺ເທນ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຣາຊາ ‘‘ກິມິທ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິ ເຕ ອມຈ຺ເຈ ຫາເຣຕ຺ວາ ພນ຺ຘຸລສ຺ເສວ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສມ຺ມາ ວິນິຈ຺ຉິນິ. ຕໂຕ ໂປຣາຓກວິນິຈ຺ຉຍິກາ ລຎ຺ຊໍ ອລຠນ຺ຕາ ອປ຺ປລາຠາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ພນ຺ຘຸໂລ ຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ເຖຕີ’’ຕິ ຣາຊກຸເລ ປຣິຠິນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຄ຺ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອິເຘວ ຆາຕິຍມາເນ ຄຣຫາ ເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຍຸຕ຺ຕປຸຣິເສຫິ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ເຕ ປລາເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕກາເລ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ພນ຺ຘຸລໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກິຣ ກຸປິໂຕ, ຕວ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເຣ ຄຓ຺ຫາຫີ’’ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ເຖວສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາຫຣຖາ’’ຕິ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ເຎປິ ສມຕ຺ເຖ ມຫາໂຍເຘ ເປເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕເຍວ ‘‘ເສນາປຕິ ກິຣ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາວ ປຍຸຕ຺ຕກໂຈຣາ ປລາຍິໍສຸ. ໂສ ຕໍ ປເທສໍ ອາວາສາເປຕ຺ວາ ຊນປທໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ.

ອຖສ຺ສ ນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເຕ ໂຍຘາ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສີສໍ ຉິນ຺ທິໍສຸ. ຕໍ ທິວສໍ ມລ຺ລິກາຍ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ນິມນ຺ຕິຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ‘‘ສາມິກສ຺ສ ເຕ ສທ຺ຘິໍ ປຸຕ຺ເຕຫິ ສີສໍ ຉິນ຺ທິໍສູ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທໍສຸ. ສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຎຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆເມວ ປຣິວິສິ. ອຖສ຺ສາ ປຣິຈາຣິກາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ສປ຺ປິຈາຏິໍ ອາຫຣນ຺ຕິໂຍ ເຖຣານໍ ປຸຣໂຕ ຈາຏິໍ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ອຸປາສິເກ, ເຠທນຘມ຺ມໍ ຠິນ຺ນໍ, ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສາ ອຸຈ຺ຉງ຺ຄໂຕ ປຓ຺ຓໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສປຸຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປິຕຸ ສີສໍ ຉິນ຺ນນ຺ຕິ ເມ ອິມໍ ປຓ຺ຓໍ ອາຫຣິໍສຸ, ອຫໍ ອິທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ນ ຈິນ຺ເຕມິ, ສປ຺ປິຈາຏິຍາ ຠິນ຺ນາຍ ກິໍ ຈິນ຺ເຕມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ‘‘ອນິມິຕ຺ຕມນຎ຺ຎາຕ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ສຸ. ນິ. ໕໗໙) ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ສາປິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ສຸຓິສາໂຍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາມິກາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິມກມ຺ມຜລໍ ລຠິໍສຸ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ໂສຈິຕ຺ຖ ມາ ປຣິເທວິຕ຺ຖ, ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຣິ ມໂນປໂທສໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂອວທິ.

ຣຎ຺ໂຎ ຈຣປຸຣິສາ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມລ຺ລິກຎ຺ຈ ສຸຓິສາໂຍ ຈສ຺ສາ ຂມາເປຕ຺ວາ ມລ຺ລິກາຍ ວຣໍ ອທາສິ. ສາ ‘‘ຄຫິໂຕ ເມ ໂຫຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ມຕກຠຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ເມ ວໂຣ ທິນ຺ໂນ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ເມ ສຸຓິສານໍ ມມ ຈ ກຸລຆຣຄມນໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຍ ສຸຓິສານໍ ສກກຸລໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ກຸສິນາຣນຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ພນ຺ຘຸລເສນາປຕິໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ນາມ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ປນ ‘‘ມາຕຸໂລ ເມ ອິມິນາ ມາຣິໂຕ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ໂອຕາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຣາຊາປິ ນິປ຺ປຣາຘສ຺ສ ພນ຺ຘຸລສ຺ສ ມາຣິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາທໍ ນ ລຠຕິ, ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ນານຸໂຠຕິ.

ຕທາ ສຕ຺ຖາ ສາກິຍານໍ ເວຬຸໍ ນາມ ນິຄມໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຣາຊາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຣາມໂຕ ອວິທູເຣ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ‘‘ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ທີຆກາຣາຍນສ຺ສ ທຕ຺ວາ ເອກໂກວ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພໍ ຘມ຺ມເຈຕິຍສຸຕ຺ຕນິຍາເມເນວ (ມ. ນິ. ໒.໓໖໔ ອາທໂຍ) ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ທີຆກາຣາຍໂນ ຕານິ ປຎ຺ຈ ຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑານິ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ຣາຊານໍ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ອສ຺ສໍ ເອກຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐານກາຣິກໍ ມາຕຸຄາມໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ປິຍກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ເສນໍ ອທິສ຺ວາ ຕໍ ມາຕຸຄາມໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຏຏູຠໍ ຄເຫສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິກາເລ ທ຺ວາເຣສຸ ປິຫິເຕສຸ ນຄຣໍ ປວິສິຕຸມສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເອກິສ຺ສາຍ ສາລາຍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຕາຕເປນ ກິລນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ຕຕ຺ເຖວ ກາລມກາສິ. ວິຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ‘‘ເທວ ໂກສລນຣິນ຺ທ, ອິທານິ ອນາໂຖສິ ຊາໂຕ’’ຕິ ວິລປນ຺ຕິຍາ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ມາຕຸລສ຺ສ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ.

ວິຏຏູໂຠປິ ຣຊ຺ຊໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ເວຣໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ເພປິ ສາກິເຍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນິກ຺ຂມິ. ຕໍ ທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ວິນາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມເຍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອາກາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸສາມນ຺ເຕ ເອກສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ. ຕໂຕ ອວິທູເຣ ວິຏຏູຠສ຺ສ ຣຊ຺ຊສີມາຍ ອນ຺ໂຕ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ວິຏຏູໂຠ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍກາຣຓາ ເອວຣູປາຍ ອຸຓ຺ຫເວລາຍ ອິມສ຺ມິໍ ກພຣຈ຺ຉາເຍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທຖ, ເອຕສ຺ມິໍ ສນ຺ທຈ຺ຉາເຍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ໂຫຕຸ, ມຫາຣາຊ, ຎາຕການໍ ຉາຍາ ນາມ ສີຕລາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຎາຕການໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິເມວ ປຈ຺ຈາຄມິ. ສຕ຺ຖາປິ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເຊຕວນເມວ ຄໂຕ.

ຣາຊາ ສາກິຍານໍ ໂທສໍ ສຣິຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ປນ ຕສ຺ມິໍ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ສາກິຍານໍ ປຸພ຺ພກມ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຕສໍ ນທິຍໍ ວິສປກ຺ຂິປນປາປກມ຺ມສ຺ສ ອປ຺ປຏິພາຫິຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ນ ອຄມາສິ. ວິຏຏູຠຣາຊາ ຂີຣປາຍເກ ທາຣເກ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ສາກິເຍ ຆາເຕຕ຺ວາ ຄລໂລຫິເຕນ ນິສິນ຺ນຜລກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄມິ. ສຕ຺ຖຣິ ຕຕິຍວາເຣ ຄມນໂຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນິຏ຺ຐາປິຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ປວິສນ຺ເຕ ທິສາຫິ ສນ຺ນິປຕິຕາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ນິວຕ຺ຕາເປຕ຺ວາ ຎາຕເກ ມຣຓຠຍາ ໂມເຈສິ, ເອວໍ ຎາຕການໍ ອຕ຺ຖຈໂຣ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ ຠຄວໂຕ ຄຸຓກຖໍ ກຖຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ຕຖາຄໂຕ ຎາຕການໍ ອຕ຺ຖໍ ຈຣຕິ, ປຸພ຺ເພປິ ຈຣິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ທສ ຣາຊຘມ຺ເມ ອໂກເປຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ຣາຊາໂນ ພຫຸຖມ຺ເຠສຸ ປາສາເທສຸ ວສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ພຫູຫິ ຖມ຺ເຠຫິ ປາສາທກຣຓໍ ນາມ ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຍໍນູນາຫໍ ເອກຖມ຺ຠກໍ ປາສາທໍ ກາເຣຍ຺ຍໍ, ເອວໍ ສພ຺ພຣາຊູນໍ ອຄ຺ຄຣາຊາ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ວຑ຺ຒກີ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ເອກຖມ຺ຠກໍ ປາສາທໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸຊູ ມຫນ຺ເຕ ເອກຖມ຺ຠກປາສາທາຣເຫ ພຫູ ຣຸກ຺ເຂ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຣຸກ຺ຂາ ສນ຺ຕິ, ມຄ຺ໂຄ ປນ ວິສໂມ, ນ ສກ຺ກາ ໂອຕາເຣຕຸໍ, ຣຎ຺ໂຎ ອາຈິກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຖາ ອກໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ສຓິກໍ ໂອຕາເຣຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ນ ສກ຺ກາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ມມ ອຸຍ຺ຍາເນ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ວຑ຺ຒກີ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ສຸຊາຕໍ ອຸຊຸກໍ ຄາມນິຄມປູຊິຕໍ ຣາຊກຸລໂຕປິ ລທ຺ຘພລິກມ຺ມໍ ມງ຺ຄລສາລຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ອຸຍ຺ຍາເນ ຣຸກ຺ໂຂ ນາມ ມມ ປຏິພທ຺ໂຘ, ຄຈ຺ຉຖ ໂຠ ຕໍ ຉິນ຺ທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຄນ຺ຘປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິກໍ ທຕ຺ວາ ສຸຕ຺ເຕນ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜກຓ຺ຓິກໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມ, ຣາຊາ ຉິນ຺ທາເປຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ເຂ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄຈ຺ຉຕຸ, ອມ຺ຫາກໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສາເວສຸໍ.

ອຖ ຕສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ອິເມ ວຑ຺ຒກີ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິມານໍ ເມ ນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ວິມານປຣິຍນ຺ຕິກເມວ ໂຂ ປນ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ, ອິມຎ຺ຈ ຣກ຺ຂໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຐິເຕສຸ ຕຣຸຓສາລຣຸກ຺ເຂສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ ມມ ຎາຕິເທວຕານມ຺ປິ ພຫູນິ ວິມານານິ ນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ. ວິມານປຣິຍນ຺ຕິກເມວ ມມ ຎາຕີນໍ ເທວຕານມ຺ປິ ຊີວິຕໍ, ນ ໂຂ ປນ ມໍ ຕຖາ ອຕ຺ຕໂນ ວິນາໂສ ພາຘຕິ, ຍຖາ ຎາຕີນໍ, ຕສ຺ມາ ເນສໍ ມຍາ ຊີວິຕໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ທິພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສກລຄພ຺ຠໍ ເອໂກຠາສໍ ກຕ຺ວາ ອຸສ຺ສິສກປສ຺ເສ ໂຣທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕຕສິໂຕ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ກາ ຕ຺ວໍ ສຸທ຺ເຘຫິ ວຕ຺ເຖຫິ, ອເຆ ເວຫາຍສໍ ຐິຕາ;

ເກນ ຕ຺ຍາສ຺ສູນິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ກຸໂຕ ຕໍ ຠຍມາຄຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາ ຕ຺ວນ຺ຕິ ນາຄຍກ຺ຂສຸປຓ຺ຓສກ຺ກາທີສຸ ກາ ນາມ ຕ຺ວນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ວຕ຺ເຖຫີຕິ ວຈນມຕ຺ຕເມເວຕໍ, ສພ຺ເພປິ ປນ ທິພ຺ພາລງ຺ກາເຣ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ອເຆຕິ ອປ຺ປຏິເຆ ອາກາເສ. ເວຫາຍສນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເກນ ຕ຺ຍາສ຺ສູນິ ວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຕວ ອສ຺ສູນິ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກຸໂຕຕິ ຎາຕິວິໂຍຄຘນວິນາສາທີນໍ ກິໍ ນິສ຺ສາຍ ຕໍ ຠຍມາຄຕນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໂຕ ເທວຣາຊາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ຕເວວ ເທວ ວິຊິເຕ, ຠທ຺ທສາໂລຕິ ມໍ ວິທູ;

ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ, ຕິຏ຺ຐໂຕ ປູຊິຕສ຺ສ ເມ.

໑໕. ‘‘ກາຣຍນ຺ຕາ ນຄຣານິ, ອຄາເຣ ຈ ທິສມ຺ປຕິ;

ວິວິເຘ ຈາປິ ປາສາເທ, ນ ມໍ ເຕ ອຈ຺ຈມຎ຺ຎິສຸໍ;

ຍເຖວ ມໍ ເຕ ປູເຊສຸໍ, ຕເຖວ ຕ຺ວມ຺ປິ ປູຊຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕິຏ຺ຐໂຕຕິ ສກລພາຣາຓສິນຄເຣຫິ ເຈວ ຄາມນິຄເມຫິ ຈ ຕຍາ ຈ ປູຊິຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ພລິກມ຺ມຎ຺ຈ ສກ຺ກາຣຎ຺ຈ ລຠນ຺ຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ອຸຍ຺ຍາເນ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕສ຺ສ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ຄໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ນຄຣານີຕິ ນຄຣປຏິສງ຺ຂຣຓກມ຺ມານິ. ອຄາເຣຈາຕິ ຠູມິເຄຫານິ. ທິສມ຺ປຕີຕິ ທິສານໍ ປຕິ, ມຫາຣາຊ. ນ ມໍ ເຕຕິ ເຕ ນຄຣປຏິສງ຺ຂຣຓາທີນິ ກໂຣນ຺ຕາ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ມໍ ນາຕິມຎ຺ຎິສຸໍ ນາຕິກ຺ກມິໍສຸ ນ ວິເຫຐຍິໍສຸ, ມມ ນິວາສຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ນ ກຣິໍສຸ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ສກ຺ກາຣເມວ ກຣິໍສູຕິ ອວຈ. ຍເຖວາຕິ ຕສ຺ມາ ຍເຖວ ເຕ ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ມໍ ປູຊຍິໍສຸ, ເອໂກປິ ອິມໍ ຣຸກ຺ຂໍ ນ ຉິນ຺ທາເປສິ, ຕ຺ວຎ຺ຈາປິ ມໍ ຕເຖວ ປູຊຍ, ມາ ເມ ຣຸກ຺ຂໍ ເຉທຍີຕິ.

ຕໂຕ ຣາຊາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໖. ‘‘ຕໍ ອິວາຫໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຖູລໍ ກາເຍນ ເຕ ທຸມໍ;

ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ, ອຠິຣູໂປສິ ຊາຕິຍາ.

໑໗. ‘‘ປາສາທໍ ກາຣຍິສ຺ສາມິ, ເອກຕ຺ຖມ຺ຠໍ ມໂນຣມໍ;

ຕຕ຺ຖ ຕໍ ອຸປເນສ຺ສາມິ, ຈິຣໍ ເຕ ຍກ຺ຂ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາເຍນາຕິ ປມາເຓນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕວ ປມາເຓນ ຕໍ ວິຍ ຖູລໍ ມຫນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ທຸມໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ປນ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ ສຸຊາຕສງ຺ຂາຕາຍ ສມສຓ຺ຐານອຸຊຸຠາວປ຺ປກາຣາຍ ຊາຕິຍາ ຈ ອຠິຣູໂປ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອກຖມ຺ຠປາສາທາຣໂຫຕິ. ປາສາທນ຺ຕິ ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຉທາເປຕ຺ວາ ອຫໍ ປາສາທໍ ກາຣາເປສ຺ສາເມວ. ຕຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ຕໍ ປນາຫໍ ສມ຺ມ ເທວຣາຊ, ຕຕ຺ຖ ປາສາເທ ອຸປເນສ຺ສາມິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ເອກໂຕ ວສນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄຄນ຺ຘມາລາທີນິ ລຠນ຺ໂຕ ສກ຺ກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສສິ, ນິວາສຏ຺ຐານາຠາເວນ ເມ ວິນາໂສ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ຈິຣໍ ເຕ ຍກ຺ຂ ຊີວິຕໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເທວຣາຊາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໘. ‘‘ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ, ສຣີເຣນ ວິນາຠາໂວ;

ປຸຖຸໂສ ມໍ ວິກນ຺ຕິຕ຺ວາ, ຂຓ຺ຑໂສ ອວກນ຺ຕຖ.

໑໙. ‘‘ອຄ຺ເຄ ຈ ເຉຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຈ, ປຈ຺ຉາ ມູລມ຺ຫິ ຉິນ຺ທຖ;

ເອວໍ ເມ ຉິຊ຺ຊມານສ຺ສ, ນ ທຸກ຺ຂໍ ມຣຓໍ ສິຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທີຕິ ຍທິ ເອວໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຕວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ. ສຣີເຣນ ວິນາຠາໂວຕິ ຍທິ ເຕ ມມ ສຣີເຣນ ຠທ຺ທສາລຣຸກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ມມ ວິນາຠາໂວ ປຕ຺ຖິໂຕ. ປຸຖຸໂສຕິ ພຫຸຘາ. ວິກນ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ. ຂຓ຺ຑໂສຕິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ອວກນ຺ຕຖ. ອຄ຺ເຄ ຈາຕິ ອວກນ຺ຕນ຺ຕາ ປນ ປຐມໍ ອຄ຺ເຄ, ຕໂຕ ມຊ຺ເຌ ເຉຕ຺ວາ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ມູເລ ຉິນ຺ທຖ. ເອວຎ຺ຫິ ເມ ຉິຊ຺ຊມານສ຺ສ ນ ທຸກ຺ຂໍ ມຣຓໍ ສິຍາ, ສຸຂໍ ນຸ ຂຓ຺ຑໂສ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ຍາຈຕິ.

ຕໂຕ ຣາຊາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໐. ‘‘ຫຕ຺ຖປາທໍ ຍຖາ ຉິນ຺ເທ, ກຓ຺ຓນາສຎ຺ຈ ຊີວໂຕ;

ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ສິໂຣ ຉິນ຺ເທ, ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ມຣຓໍ ສິຍາ.

໒໑. ‘‘ສຸຂໍ ນຸ ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນໍ, ຠທ຺ທສາລ ວນປ຺ປຕິ;

ກິໍເຫຕຸ ກິໍ ອຸປາທາຍ, ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາທນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖ ຈ ປາເທ ຈ. ຕໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິປາຏິຍາ ຉິຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຈຣສ຺ສ ຕໍ ມຣຓໍ ທຸກ຺ຂໍ ສິຍາ. ສຸຂໍ ນູຕິ ສມ຺ມ ຠທ຺ທສາລ, ວຊ຺ຌປ຺ປຕ຺ຕາ ໂຈຣາ ສຸເຂນ ມຣິຕຸກາມາ ສີສຈ຺ເຉທໍ ຍາຈນ຺ຕິ, ນ ຂຓ຺ຑໂສ ເຉທນໍ, ຕ຺ວໍ ປນ ເອວໍ ຍາຈສິ, ເຕນ ຕໍ ປຸຈ຺ຉາມິ ‘‘ສຸຂໍ ນຸ ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ. ກິໍເຫຕູຕິ ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນໍ ນາມ ນ ສຸຂໍ, ກາຣເຓນ ປເນຕ຺ຖ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ອຖສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠທ຺ທສາໂລ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໒. ‘‘ຍຎ຺ຈ ເຫຕຸມຸປາທາຍ, ເຫຕຸໍ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕໍ;

ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນມິຈ຺ຉາມິ, ມຫາຣາຊ ສຸໂຓຫິ ເມ.

໒໓. ‘‘ຎາຕີ ເມ ສຸຂສໍວທ຺ຘາ, ມມ ປສ຺ເສ ນິວາຕຊາ;

ເຕປິຫໍ ອຸປຫິໍເສຍ຺ຍ, ປເຣສໍ ອສຸໂຂຈິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຫຕຸໍ ຘມ຺ມູປສໍຫິຕນ຺ຕິ ມຫາຣາຊ, ຍໍ ເຫຕຸສຠາວຍຸຕ຺ຕເມວ, ນ ເຫຕຸປຕິຣູປກໍ, ເຫຕຸໍ ອຸປາທາຍ ອາຣພ຺ຠ ສນ຺ຘາຍາຫໍ ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນມິຈ຺ຉາມິ, ຕໍ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສຸໂຓຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕີ ເມຕິ ມມ ຠທ຺ທສາລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາຍ ສຸຂສໍວທ຺ຘາ ມມ ປສ຺ເສ ຕຣຸຓສາລຣຸກ຺ເຂສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ມຍາ ກຕວາຕປຣິຕ຺ຕາຓຕ຺ຕາ ນິວາຕຊາ ມມ ຎາຕກາ ເທວສງ຺ຆາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອຫໍ ວິສາລສາຂວິຏໂປ ມູເລ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕນ຺ໂຕ ອຸປຫິໍເສຍ຺ຍໍ, ສໍຠຄ຺ຄວິມາເນ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິນາເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປເຣສໍ ອສຸໂຂຈິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ມຍາ ເຕສໍ ປເຣສໍ ຎາຕິເທວສງ຺ຆານໍ ອສຸຂໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂອຈິຕໍ ວຑ຺ຒິຕໍ, ນ ຈາຫໍ ເຕສໍ ທຸກ຺ຂກາໂມ, ຕສ຺ມາ ຠທ຺ທສາລໍ ຂຓ຺ຑໂສ ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ທາເປມີຕິ ອຍເມຕ຺ຖາຘິປ຺ປາໂຍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ຘມ຺ມິໂກ ວຕາຍໍ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ວິມານວິນາສໂຕປິ ຎາຕີນໍ ວິມານວິນາສໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຎາຕີນໍ ອຕ຺ຖຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ອຠຍມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໒໔. ‘‘ເຈເຕຍ຺ຍຣູປໍ ເຈເຕສິ, ຠທ຺ທສາລ ວນປ຺ປຕິ;

ຫິຕກາໂມສິ ຎາຕີນໍ, ອຠຍໍ ສມ຺ມ ທມ຺ມິ ເຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຈເຕຍ຺ຍຣູປໍ ເຈເຕສີຕິ ຎາຕີສຸ ມຸທຸຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກເມວ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຉເທຍ຺ຍຣູປໍ ເຉເທສີຕິປິ ປາໂຐ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຂຓ຺ຑໂສ ຉິນ຺ນມິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຉເທຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກເມວ ເຉເທສີຕິ. ອຠຍນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ເຕ ສມ຺ມ, ຄຸເຓ ປສີທິຕ຺ວາ ອຠຍໍ ທທາມິ, ນ ເມ ປາສາເທນຕ຺ໂຖ, ນາຫໍ ຕໍ ເຉທາເປສ຺ສາມິ, ຄຈ຺ຉ ຎາຕິສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ສກ຺ກຕຄຣຸກໂຕ ສຸຂໍ ຊີວາຕິ ອາຫ.

ເທວຣາຊາ ຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ໂສວາເທ ຐຕ຺ວາ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຸຣໍ ປູເຣສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ອຈຣິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຕຣຸຓສາເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ຠທ຺ທສາລເທວຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຠທ຺ທສາລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໔໖໖] ໓. ສມຸທ຺ທວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກສນ຺ຕິ ວປນ຺ຕິ ເຕ ຊນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ກຸລສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຣເຍ ປຕິຕຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ຫິ ອຄ຺ຄສາວເກສຸ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕສຸ ໂສກໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸຓ຺ຫໂລຫິເຕ ມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ພລວເວທນາປີຬິໂຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ອຫເມວ ນວ ມາເສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖໍ ຈິນ຺ເຕສິໍ, ສຕ຺ຖຸ ປນ ມຍິ ປາປຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອສີຕິມຫາເຖຣານມ຺ປິ ມຍິ ອາຆາໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຍາ ກຕກມ຺ເມນ ອຫເມວ ອິທານິ ອນາໂຖ ຊາໂຕ, ສຕ຺ຖາຣາປິມ຺ຫິ ວິສ຺ສຏ຺ໂຐ ມຫາເຖເຣຫິປິ ຎາຕິເສຏ຺ເຐນ ຣາຫຸລຕ຺ເຖເຣນປິ ສກ຺ຍຣາຊກຸເລຫິປິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ຂມາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຣິສາຍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ປຎ຺ຈເກນ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂກສລຣຏ຺ຐໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ເທວທຕ຺ໂຕ ກິຣ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂມາເປຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ອານນ຺ທ, ເທວທຕ຺ໂຕ ມມ ທສ຺ສນໍ ນ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ອຖ ຕສ຺ມິໍ ສາວຕ຺ຖິນຄຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຸນ ເຖໂຣ ອາໂຣເຈສິ, ຠຄວາປິ ຕເຖວ ອວຈ. ຕສ຺ສ ເຊຕວເນ ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ສມີປໍ ອາຄຕສ຺ສ ປາປໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິ, ສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ນ຺ຫຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປິວິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຎ຺ຈກໂຕ ມໍ ອາວຸໂສ ໂອຕາເຣຖ, ປານີຍໍ ປິວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ຐປິຕມຕ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາເທ ອລທ຺ເຘເຍວ ມຫາປຖວີ ວິວຣມທາສິ. ຕາວເທວ ຕໍ ອວີຈິໂຕ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ‘‘ປາປກມ຺ມໍ ເມ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ –

‘‘ອິເມຫິ ອຏ຺ຐີຫິ ຕມຄ຺ຄປຸຄ຺ຄລໍ, ເທວາຕິເທວໍ ນຣທມ຺ມສາຣຖິໍ;

ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸໍ ສຕປຸຎ຺ຎລກ຺ຂຓໍ, ປາເຓຫິ ພຸທ຺ຘໍ ສຣຓໍ ອຸເປມີ’’ຕິ. (ມິ. ປ. ໔.໑.໓) –

ອິມາຍ ຄາຖາຍ ສຣເຓ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອວີຈິປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປນ ປຎ຺ຈ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລສຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕານິປິ ຕປ຺ປກ຺ຂິການິ ຫຸຕ຺ວາ ທສພລໍ ອກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເອວໍ ໂສ ຕານິ ປຎ຺ຈ ກຸລສຕານິ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອວີຈິມ຺ຫິ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ.

ອເຖກທິວສໍ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ປາໂປ ລາຠສກ຺ກາຣຄິທ຺ຘຕາຍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ອຏ຺ຐາເນ ໂກປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນາຄຕຠຍມໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຫິ ກຸລສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອວີຈິປຣາຍໂຓ ຊາໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ ເທວທຕ຺ໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣຄິທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອນາຄຕຠຍໍ ນ ໂອໂລເກສິ, ປຸພ຺ເພປິ ອນາຄຕຠຍໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸຂຄິທ຺ເຘນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ມຫາວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິໂຕ ອວິທູເຣ ກຸລສຫສ຺ສນິວາໂສ ມຫາວຑ຺ຒກີຄາໂມ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ວຑ຺ຒກີ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຎ຺ຈໍ ກຣິສ຺ສາມ, ປີຐໍ ກຣິສ຺ສາມ, ເຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ພຫຸໍ ອິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິໍສຸ. ມນຸສ຺ສາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ເຐ ວຑ຺ຒກີ ໂຈເທນ຺ຕິ ປລິພຸທ຺ຘນ຺ຕິ. ເຕ ອິຓາຍິເກຫິ ອຸປທ຺ທຸຕາ ສຸຂໍ ວສິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ‘‘ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຣຸກ຺ເຂ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫຕິໍ ນາວໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນທິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຄາມໂຕ ຄາວຸຕຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ເຕ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ຄາມໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣມາທາຍ ນາວຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາວໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອນຸກ຺ກເມນ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ວາຕເວເຄນ ວິຈຣນ຺ຕາ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ເອກໍ ທີປກໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ທີປເກ ສຍໍຊາຕສາລິອຸຈ຺ຉຸກທລິອມ຺ພຊມ຺ພຸປນສຕາລນາຬິເກຣາທີນິ ວິວິຘຜລານິ ອຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎຕໂຣ ປຠິນ຺ນນາໂວ ປຸຣິໂສ ປຐມຕຣໍ ຕໍ ທີປກໍ ປຕ຺ວາ ສາລິຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ອຸຈ຺ຉຸອາທີນິ ຂາທມາໂນ ຖູລສຣີໂຣ ນຄ຺ໂຄ ປຣູຬ຺ຫເກສມສ຺ສຸ ຕສ຺ມິໍ ທີປເກ ປຏິວສຕິ.

ວຑ຺ຒກີ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ສເຈ ອຍໍ ທີປໂກ ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ສພ຺ເພປິ ອມ຺ເຫ ວິນາສໍ ປາປຸຓິສ຺ສາມ, ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ຕາວ ນ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ສຕ຺ຕຏ຺ຐ ປຸຣິສາ ສູຣາ ພລວນ຺ໂຕ ສນ຺ນທ຺ຘປຎ຺ຈາວຸຘາ ຫຸຕ຺ວາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ທີປກໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂສ ປຸຣິໂສ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ປິວິຕ຺ວາ ສຸຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ຣມຓີເຍ ປເທເສ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິເສ ວາລຸກຕເລ ສີຕຈ຺ຉາຍາຍ ອຸຕ຺ຕານໂກ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ກສນ຺ຕາ ວປນ຺ຕາ ເອວຣູປໍ ສຸຂໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີປໂຕ ມຍ຺ຫໍ ອຍເມວ ທີປໂກ ວຣ’’ນ຺ຕິ ຄາຍມາໂນ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ໂສ ຠິກ຺ຂເວ ປຸຣິໂສ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໕. ‘‘ກສນ຺ຕິ ວປນ຺ຕິ ເຕ ຊນາ, ມນຸຊາ ກມ຺ມຜລູປຊີວິໂນ;

ນຍິມສ຺ສ ທີປກສ຺ສ ຠາຄິໂນ, ຊມ຺ພຸທີປາ ອິທເມວ ໂນ ວຣ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເຕ ຊນາຕິ ເຕ ຊມ຺ພຸທີປວາສິໂນ ຊນາ. ກມ຺ມຜລູປຊີວິໂນຕິ ນານາກມ຺ມານໍ ຜລູປຊີວິໂນ ສຕ຺ຕາ.

ອຖ ເຕ ທີປກໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ປຸຣິສາ ຕສ຺ສ ຄີຕສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ ວິຍ ສຸຍ຺ຍຕິ, ຊານິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ສທ຺ທານຸສາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍກ຺ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຠີຕຕສິຕາ ສເຣ ສນ຺ນຫິໍສຸ. ໂສປິ ເຕ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຘຠເຍນ ‘‘ນາຫໍ, ສາມິ, ຍກ຺ໂຂ, ປຸຣິໂສມ຺ຫິ, ຊີວິຕໍ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ຍາຈນ຺ໂຕ ‘‘ປຸຣິສາ ນາມ ຕຸມ຺ຫາທິສາ ນຄ຺ຄາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສຠາວໍ ວິຎ຺ຎາເປສິ. ເຕ ຕໍ ປຸຣິສໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມ຺ໂມທນີຍໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນິຍາມໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂສປິ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອິຘາຄຕາ, ອຍໍ ອຸຕ຺ຕມທີໂປ, ນ ເອຕ຺ຖ ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕິ, ສຍໍຊາຕສາລີນຎ຺ເຈວ ອຸຈ຺ຉຸອາທີນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖີຕິ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐນ຺ຕາ ວສຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອິຘ ປນ ວສນ຺ຕານໍ ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ໂຎ ປຣິປນ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎໍ ຠຍໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ອມນຸສ຺ສປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ, ອມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ທິສ຺ວາ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍຸໍ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ວາລຸກໍ ວິຍູຫິຕ຺ວາ ວາລຸກາຍ ປຏິຈ຺ຉາເທຍ຺ຍາຖ, ເອຕ຺ຕກໍ ອິຘ ຠຍໍ, ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ນິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາຖາຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ປນ ກຸລສຫສ຺ເສ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກຸລສຕານໍ ເຊຏ຺ຐກາ ທ຺ເວ ວຑ຺ຒກີ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ເອໂກ ພາໂລ ອໂຫສິ ຣສຄິທ຺ໂຘ, ເອໂກ ປຓ຺ຑິໂຕ ຣເສສຸ ອນລ຺ລີໂນ.

ອປຣຠາເຄ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສຸຂໍ ວສນ຺ຕາ ຖູລສຣີຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ ‘‘ຈິຣໍ ປີຕາ ໂນ ສຸຣາ, ອຸຈ຺ຉຸຣເສນ ເມຣຍໍ ກຕ຺ວາ ປິວິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ເມຣຍໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປິວິຕ຺ວາ ມທວເສນ ຄາຍນ຺ຕາ ນຈ຺ຈນ຺ຕາ ກີຬນ຺ຕາ ປມຕ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ທີປກໍ ເຊຄຸຈ຺ຉໍ ປຏິກູລໍ ກຣິໍສຸ. ເທວຕາ ‘‘ອິເມ ອມ຺ຫາກໍ ກີຬາມຓ຺ຑລໍ ປຏິກູລໍ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ມຫາສມຸທ຺ທໍ ອຸຕ຺ຕຣາເປຕ຺ວາ ທີປກໂຘວນໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ກາຬປກ຺ໂຂ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ສມາຄໂມ ຈ ຠິນ຺ໂນ, ອິໂຕ ທານິ ປນ຺ນຣສເມ ທິວເສ ປຸຓ຺ຓມີອຸໂປສຖທິວເສ ຈນ຺ທສ຺ສຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສມຸທ຺ທໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິເມ ຆາເຕສ຺ສາມາ’’ຕິ ທິວສໍ ຐປຍິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ອນ຺ຕເຣ ເອໂກ ຘມ຺ມິໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ມາ ອິເມ ມມ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ສ ນສ຺ສິໍສູ’’ຕິ ອນຸກມ຺ປາຍ ເຕສຸ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຆຣທ຺ວາເຣ ສຸຂກຖາຍ ນິສິນ຺ເນສຸ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສກລທີປໍ ເອໂກຠາສໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ ວຑ຺ຒກີ, ເທວຕາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຸທ຺ຘາ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມາ ວສິຕ຺ຖ, ອິໂຕ ອຑ຺ຒມາສຈ຺ຈເຍນ ຫິ ເທວຕາ ສມຸທ຺ທໍ ອຸພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ຕຸມ຺ເຫ ຆາເຕສ຺ສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປລາຍຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໖. ‘‘ຕິປຎ຺ຈຣຕ຺ຕູປຄຕມ຺ຫິ ຈນ຺ເທ, ເວໂຄ ມຫາ ເຫຫິຕິ ສາຄຣສ຺ສ;

ອຸປ຺ລວິສ຺ສໍ ທີປມິມໍ ອຸຬາຣໍ, ມາ ໂວ ວຘີ ຄຈ຺ຉຖ ເລຓມຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ລວິສ຺ສນ຺ຕິ ອິມໍ ທີປກໍ ອຸປ຺ລວນ຺ໂຕ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣນ຺ໂຕ ອຠິຠວິສ຺ສຕິ. ມາ ໂວ ວຘີຕິ ໂສ ສາຄຣເວໂຄ ຕຸມ຺ເຫ ມາ ວຘິ.

ອິຕິ ໂສ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຐານເມວ ຄໂຕ. ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ອປໂຣ ສາຫສິໂກ ກກ຺ຂໂຬ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ອິມສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປລາເຍຍ຺ຍຸໍ, ອຫໍ ເນສໍ ຄມນໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ເພປິເມ ມຫາວິນາສໍ ປາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທິພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສກລທີປໍ ເອໂກຠາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອິຘາຄໂຕ, ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາຄໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂສ ໂວ ກິໍ ກເຖສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາມ, ສາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິຘ ນິວາສໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ໂທເສນ ກເຖຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໗. ‘‘ນ ຊາຕຸຍໍ ສາຄຣວາຣິເວໂຄ, ອຸປ຺ລວິສ຺ສໍ ທີປມິມໍ ອຸຬາຣໍ;

ຕໍ ເມ ນິມິຕ຺ເຕຫິ ພຫູຫິ ທິຏ຺ຐໍ, ມາ ເຠຖ ກິໍ ໂສຈຖ ໂມທຖວ຺ໂຫ.

໒໘. ‘‘ປຫູຕຠກ຺ຂໍ ພຫຸອນ຺ນປານໍ, ປຕ຺ຕຕ຺ຖ ອາວາສມິມໍ ອຸຬາຣໍ;

ນ ໂວ ຠຍໍ ປຏິປສ຺ສາມິ ກິຎ຺ຈິ, ອາປຸຕ຺ຕປຸຕ຺ເຕຫິ ປໂມທຖວ຺ໂຫ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຊາຕຸຍນ຺ຕິ ນ ຊາຕຸ ອຍໍ. ມາ ເຠຖາຕິ ມາ ຠາຍິຕ຺ຖ. ໂມທຖວ຺ໂຫຕິ ປໂມທິຕາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ໂຫຖ. ອາປຸຕ຺ຕປຸຕ຺ເຕຫີຕິ ຍາວ ປຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ປຸຕ຺ເຕຫິ ປໂມທຖ, ນຕ຺ຖິ ໂວ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຍນ຺ຕິ.

ເອວໍ ໂສ ອິມາຫິ ທ຺ວີຫິ ຄາຖາຫິ ເຕ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕສ຺ສ ປກ຺ກນ຺ຕກາເລ ຘມ຺ມິກເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ພາລວຑ຺ຒກີ ‘‘ສຸຓນ຺ຕຸ ເມ, ໂຠນ຺ໂຕ, ວຈນ’’ນ຺ຕິ ເສສວຑ຺ຒກີ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙. ‘‘ໂຍ ເທໂວຍໍ ທກ຺ຂິຓາຍໍ ທິສາຍໍ, ເຂມນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສຕິ ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈໍ;

ນ ອຸຕ຺ຕໂຣ ເວທິ ຠຍາຠຍສ຺ສ, ມາ ເຠຖ ກິໍ ໂສຈຖ ໂມທຖວ຺ໂຫ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທກ຺ຂິຓາຍນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາຍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣສຄິທ຺ຘາ ປຎ຺ຈສຕາ ວຑ຺ຒກີ ຕສ຺ສ ພາລສ຺ສ ວຈນໍ ອາທິຍິໍສຸ. ອິຕໂຣ ປນ ປຓ຺ຑິຕວຑ຺ຒກີ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ອນາທິຍນ຺ໂຕ ເຕ ວຑ຺ຒກີ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໐. ‘‘ຍຖາ ອິເມ ວິປ຺ປວທນ຺ຕິ ຍກ຺ຂາ, ເອໂກ ຠຍໍ ສໍສຕິ ເຂມເມໂກ;

ຕທິງ຺ຆ ມຍ຺ຫໍ ວຈນໍ ສຸຓາຖ, ຂິປ຺ປໍ ລຫຸໍ ມາ ວິນສ຺ສິມ຺ຫ ສພ຺ເພ.

໓໑. ‘‘ສພ຺ເພ ສມາຄມ຺ມ ກໂຣມ ນາວໍ, ໂທຓິໍ ທຬ຺ຫໍ ສພ຺ພຍນ຺ຕູປປນ຺ນໍ;

ສເຈ ອຍໍ ທກ຺ຂິໂຓ ສຈ຺ຈມາຫ, ໂມຆໍ ປຏິກ຺ໂກສຕິ ອຸຕ຺ຕໂຣຍໍ;

ສາ ເຈວ ໂນ ເຫຫິຕິ ອາປທຕ຺ຖາ, ອິມຎ຺ຈ ທີປໍ ນ ປຣິຈ຺ຈເຊມ.

໓໒. ‘‘ສເຈ ຈ ໂຂ ອຸຕ຺ຕໂຣ ສຈ຺ຈມາຫ, ໂມຆໍ ປຏິກ຺ໂກສຕິ ທກ຺ຂິໂຓຍໍ;

ຕເມວ ນາວໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ສພ຺ເພ, ເອວໍ ມຍໍ ໂສຕ຺ຖິ ຕເຣມຸ ປາຣໍ.

໓໓. ‘‘ນ ເວ ສຸຄຓ຺ຫໍ ປຐເມນ ເສຏ຺ຐໍ, ກນິຏ຺ຐມາປາຖຄຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ;

ໂຍ ຈີຘ ຕຈ຺ຉໍ ປວິເຈຍ຺ຍ ຄຓ຺ຫຕິ, ສ ເວ ນໂຣ ເສຏ຺ຐມຸເປຕິ ຐານ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວິປ຺ປວທນ຺ຕີຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຣຸທ຺ຘໍ ວທນ຺ຕິ. ລຫຸນ຺ຕິ ປຸຣິມສ຺ສ ອຕ຺ຖທີປນໍ. ໂທຓິນ຺ຕິ ຄມ຺ຠີຣໍ ມຫານາວໍ. ສພ຺ພຍນ຺ຕູປປນ຺ນນ຺ຕິ ສພ຺ເພຫິ ຜິຍາຣິຕ຺ຕາທີຫິ ຍນ຺ເຕຫິ ອຸປປນ຺ນໍ. ສາ ເຈວ ໂນ ເຫຫິຕິ ອາປທຕ຺ຖາຕິ ສາ ຈ ໂນ ນາວາ ປຈ຺ຉາປິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ອາປທາຍ ອຕ຺ຖາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິມຎ຺ຈ ທີປໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊິສ຺ສາມ. ຕເຣມູຕິ ຕຣິສ຺ສາມ. ນ ເວ ສຸຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນ ເວ ສຸເຂນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ຕຖໍ ສຈ຺ຈໍ. ກນິຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຐມວຈນໍ ອຸປາທາຍ ປຈ຺ຉິມວຈນໍ ກນິຏ຺ຐໍ ນາມ. ອິຘາປິ ‘‘ນ ເວ ສຸຄຓ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ອນຸວຕ຺ຕເຕວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອມ຺ໂຠ ວຑ຺ຒກີ, ເຍນ ເກນຈິ ປຐເມນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ອິທເມວ ເສຏ຺ຐໍ ຕຖໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ສຸຂໍ ນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພເມວ, ຍຖາ ຈ ຕໍ, ເອວໍ ກນິຏ຺ຐໍ ຄຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕວຈນມ຺ປິ ‘‘ອິທເມວ ຕຖໍ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ນ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປນ ໂສຕວິສຍໍ ອາປາຖຄຕໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ອາປາຖຄຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂຍ ອິຘ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ປຸຣິມວຈນຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມວຈນຎ຺ຈ ປວິເຈຍ຺ຍ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຕີເຣຕ຺ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຍໍ ຕຖໍ ສຈ຺ຈໍ ສຠາວຠູຕໍ, ຕເທວ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສ ເວ ນໂຣ ເສຏ຺ຐມຸເປຕິ ຐານນ຺ຕິ ໂສ ອຸຕ຺ຕມໍ ຐານໍ ອຸເປຕິ ອຘິຄຈ຺ຉຕິ ວິນ຺ທຕິ ລຠຕີຕິ.

ໂສ ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ໂຠ, ມຍໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ເທວຕານໍ ວຈນໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນາວໍ ຕາວ ສຊ຺ເຊຍ຺ຍາມ. ສເຈ ປຐມສ຺ສ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ປລາຍິສ຺ສາມ, ອຖ ອິຕຣສ຺ສ ວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ນາວໍ ເອກມນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ພາລວຑ຺ຒກີ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ຕ຺ວໍ ອຸທກປາຕິຍໍ ສຸສຸມາຣໍ ປສ຺ສສິ, ອຕີວ ທີຆໍ ປສ຺ສສິ, ປຐມເທວປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫສຸ ໂທສວເສນ ກເຖສິ, ປຈ຺ຉິໂມ ສິເນເຫເນວ, ອິມໍ ເອວຣູປໍ ວຣທີປໍ ປຫາຍ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສາມ, ສເຈ ປນ ຕ຺ວໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ, ຕວ ປຣິສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ນາວໍ ກໂຣຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ນາວາຍ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອາຫ. ປຓ຺ຑິໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາວໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນາວາຍ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ນາວາຍ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ປຸຓ຺ຓມທິວເສ ຈນ຺ທສ຺ສ ອຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສມຸທ຺ທໂຕ ອູມິ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຊາຓຸກປມາຓາ ຫຸຕ຺ວາ ທີປກໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຄຕາ. ປຓ຺ຑິໂຕ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຸຕ຺ຕຣຓຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນາວໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ພາລວຑ຺ຒກິປກ຺ຂິການິ ປຎ຺ຈ ກຸລສຕານິ ‘‘ສມຸທ຺ທໂຕ ອູມິ ທີປໂຘວນຕ຺ຖາຍ ອາຄຕາ, ເອຕ຺ຕກເມວ ເອຕ’’ນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ກຏິປ຺ປມາຓາ ປຸຣິສປ຺ປມາຓາ ຕາລປ຺ປມາຓາ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓາ ສາຄຣອູມິ ທີປກມ຺ປິ ວຸຍ຺ຫມານາ ອາຄຎ຺ຉິ. ປຓ຺ຑິໂຕ ອຸປາຍກຸສລຕາຍ ຣເສ ອລຄ຺ໂຄ ໂສຕ຺ຖິນາ ຄໂຕ, ພາລວຑ຺ຒກີ ຣສຄິທ຺ເຘນ ອນາຄຕຠຍໍ ອໂນໂລເກນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ກຸລສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ.

ອິໂຕ ປຣາ ສານຸສາສນີ ຕມຕ຺ຖໍ ທີປຍມານາ ຕິສ຺ໂສ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ໂຫນ຺ຕິ –

໓໔. ‘‘ຍຖາປິ ເຕ ສາຄຣວາຣິມຊ຺ເຌ, ສກມ຺ມຸນາ ໂສຕ຺ຖິ ວຫິໍສຸ ວາຓິຊາ;

ອນາຄຕຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຍານ, ອປ຺ປມ຺ປິ ນາຈ຺ເຈຕິ ສ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ.

໓໕. ‘‘ພາລາ ຈ ໂມເຫນ ຣສານຸຄິທ຺ຘາ, ອນາຄຕໍ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິຍຕ຺ຖໍ;

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສີທນ຺ຕິ ອຕ຺ຖຊາເຕ, ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຍຖາ ເຕ ມນຸສ຺ສາ.

໓໖. ‘‘ອນາຄຕໍ ປຏິກຍິຣາຖ ກິຈ຺ຈໍ, ‘ມາ ມໍ ກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈກາເລ ພ຺ຍເຘສິ’;

ຕໍ ຕາທິສໍ ປຏິກຕກິຈ຺ຈກາຣິໍ, ນ ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈກາເລ ພ຺ຍເຘຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສກມ຺ມຸນາຕິ ອນາຄຕຠຍໍ ທິສ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍ ກເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ. ໂສຕ຺ຖິ ວຫິໍສູຕິ ເຂເມນ ຄມິໍສຸ. ວາຓິຊາຕິ ສມຸທ຺ເທ ວິຈຣຓຠາເວນ ວຑ຺ຒກີ ວຸຕ຺ຕາ. ປຏິວິຊ຺ຌິຍານາຕິ ເອວໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐມຕຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອິຘໂລເກ ຠູຣິປຎ຺ໂຎ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ນ ອຈ຺ເຈຕິ ນາຕິວຕ຺ຕຕິ, ນ ຫາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິຍຕ຺ຖນ຺ຕິ ອປ຺ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ, ປຐມເມວ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນຕິ ຍທາ ຕໍ ອນາຄຕໍ ອຕ຺ຖຊາຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ສີທນ຺ຕິ, ອຕ຺ເຖ ຊາເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ສມຸທ຺ເທ ເຕ ພາລວຑ຺ຒກີ ມນຸສ຺ສາ ວິຍ ວິນາສໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ.

ອນາຄຕນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ປຓ຺ຑິຕປຸຣິໂສ ອນາຄຕໍ ປຐມຕຣໍ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ວາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກໍ ວາ ປຏິກຍິຣາຖ, ປຸເຣຕຣເມວ ກເຣຍ຺ຍ. ກິໍກາຣຓາ? ມາ ມໍ ກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈກາເລ ພ຺ຍເຘສິ, ປຸເຣ ກຕ຺ຕພ຺ພຎ຺ຫິ ປຸເຣ ອກຍິຣມານໍ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາເລ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາເຘນ ພ຺ຍເຘຕິ, ຕໍ ມໍ ມາ ພ຺ຍເຘສີຕິ ປຐມເມວ ນໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ກເຣຍ຺ຍ. ຕໍ ຕາທິສນ຺ຕິ ຍຖາ ປຓ຺ຑິຕໍ ປຸຣິສໍ. ປຏິກຕກິຈ຺ຈກາຣິນ຺ຕິ ປຏິກຈ຺ເຈວ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣິນໍ. ຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກິຈ຺ຈກາເລຕິ ອນາຄຕໍ ກິຈ຺ຈໍ ກຍິຣມານໍ ປຈ຺ຉາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຠາວປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈກາເລ ກາຍຈິຕ຺ຕາພາຘກາເລ ຕາທິສໍ ປຸຣິມໍ ນ ພ຺ຍເຘຕິ ນ ພາຘຕິ. ກສ຺ມາ? ປຸເຣເຍວ ກຕຕ຺ຕາຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ເທວທຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສຸເຂ ລຄ຺ໂຄ ອນາຄຕຠຍໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ສປຣິໂສ ວິນາສໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາລວຑ຺ຒກີ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ທກ຺ຂິຓທິສາຍ ຐິໂຕ ອຘມ຺ມິກເທວປຸຕ຺ໂຕ ໂກກາລິໂກ, ອຸຕ຺ຕຣທິສາຍ ຐິໂຕ ຘມ຺ມິກເທວປຸຕ຺ໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ປຓ຺ຑິຕວຑ຺ຒກີ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສມຸທ຺ທວາຓິຊຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໔໖໗] ໔. ກາມຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອໂກ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຈິຣວຕີຕີເຣ ເຂຕ຺ຕກຣຓຕ຺ຖາຍ ອຣຎ຺ຎໍ ໂກເຏສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ເຂຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ໂກຏາເປມິ ໂຠ, ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກມ຺ມໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ຉິນ຺ນຣຸກ຺ເຂ ຫາເຣຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕສ຺ສ ໂສຘນກາເລ ກສນກາເລ ເກທາຣພນ຺ຘນກາເລ ວປນກາເລຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣມກາສິ. ວປນທິວເສ ປນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອຊ຺ຊ, ໂຠ ໂຄຕມ, ມຍ຺ຫໍ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ປຸເນກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສສ຺ສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກໂຣສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສສ຺ສໍ ໂອໂລເກມິ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ສາຘຸ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຠິຓ຺ຫໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນິສ຺ສໍສຍໍ ຠຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຖິໂກ, ທສ຺ສາມຫໍ ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຄຫໍ ຄຕທິວເສ ສຕ຺ຖາປິ ຕຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ອຖ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ. ອປຣຠາເຄ ປຣິຓເຕ ສສ຺ເສ ‘‘ສ຺ເວ ເຂຕ຺ຕໍ ລາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອຈິຣວຕິຍາ ອຸປຣິ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ກຣກວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ມໂຫໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກນາຬິມຕ຺ຕມ຺ປິ ອນວເສສໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສສ຺ສໍ ສມຸທ຺ທໍ ປເວເສສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂອຆມ຺ຫິ ປຕິເຕ ສສ຺ສວິນາສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ນາໂຫສິ, ພລວໂສກາຠິຠູໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ອຸຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຣິເທວມາໂນ ໂຣທນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ.

ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂສກາຠິຠູຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສາວສ຺ສໂຍ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຸນທິວເສ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂູ ວິຫາຣໍ ເປເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາສມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖຸ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຏິສນ຺ຖາຣຕ຺ຖາຍ ເມ ສຫາໂຍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຏິລທ຺ຘສ຺ສາໂສ ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປສິ. ສຕ຺ຖາ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ທຸມ຺ມໂນສິ, ກິໍ ເຕ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂຠ ໂຄຕມ, ອຈິຣວຕີຕີເຣ ມຍາ ຣຸກ຺ຂຈ຺ເຉທນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຕໍ ກມ຺ມໍ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ອຫໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ສສ຺ເສ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຈຣາມິ, ອິທານິ ເມ ສພ຺ພໍ ຕໍ ສສ຺ສໍ ມໂຫໂຆ ສມຸທ຺ທເມວ ປເວເສສິ, ກິຎ຺ຈິ ອວສິຏ຺ຐໍ ນຕ຺ຖິ, ສກຏສຕມຕ຺ຕໍ ຘຎ຺ຎໍ ວິນຏ຺ຐໍ, ເຕນ ເມ ມຫາໂສໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ໂສຈນ຺ຕສ຺ສ ນຏ຺ຐໍ ປຸນາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. ‘‘ໂນ ເຫຕໍ ໂຠ ໂຄຕມາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ໂສຈສິ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຘນຘຎ຺ຎໍ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກາເລ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນສ຺ສນກາເລ ນສ຺ສຕິ, ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂາຣຄຕໍ ອນສ຺ສນຘມ຺ມໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ. ອິຕິ ນໍ ສຕ຺ຖາ ສມສ຺ສາເສຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ກາມສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ໂສຈນ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ນິສ຺ໂສກໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ວິຫາຣໍ ອຄມາສິ. ‘‘ສຕ຺ຖາ ອສຸກໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິຕໍ ນິສ຺ໂສກໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສີ’’ຕິ ສກລນຄຣໍ ອຎ຺ຎາສິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ທສພໂລ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວິສ຺ສາສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປາເຍເນວ ຕສ຺ສ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ໂສກໍ ກຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປາຫໍ ເອຕໍ ນິສ຺ໂສກມກາສິ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊໍ ອທາສິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ. ອປຣຠາເຄ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ກາລກເຕ ອມຈ຺ຈາ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອຠິເສກໍ ປຏ຺ຐເປສຸໍ. ໂສ ‘‘ນ ມຍ຺ຫໍ ຣຊ຺ເຊນຕ຺ໂຖ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ເມ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈິຍມາໂນປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອຠິເສເກ ກເຕ ‘‘ນ ເມ ອິສ຺ສຣິເຍນຕ຺ໂຖ’’ຕິ ອຸປຣຊ຺ຊາທີນິປິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສາທູນິ ໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ອິເຘວ ວສາຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ‘‘ນ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ນຄເຣ ກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ນິສ຺ສາຍ ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວສິ. ເຕ ອປຣຠາເຄ ຕສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນາທໍສຸ, ກຸມາຣປຣິຫາເຣເນວ ຕໍ ປຣິຫຣິໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊກມ຺ມິກາ ເຂຕ຺ຕປ຺ປມາຓຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຄາມໍ ອຄມໍສຸ. ເສຏ຺ຐິ ຣາຊກຸມາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ມຍໍ ຕຸມ຺ເຫ ໂປເສມ, ກນິຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ພລິໍ ຫາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ອສຸກເສຏ຺ຐິກຸລໍ ນາມ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວສາມິ, ມໍ ນິສ຺ສາຍ ເອເຕສໍ ພລິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຫີ’’ຕິ ປຓ຺ຓໍ ເປເສສິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ກາເຣສິ.

ອຖ ນໍ ສກລຄາມວາສິໂນປິ ຊນປທວາສິໂນປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ເຎວ ພລິໍ ທສ຺ສາມ, ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ສຸງ຺ກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ເຕສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ປຓ຺ຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ຕສ຺ເສວ ພລິໍ ອທໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມຫາລາຠສກ຺ກາໂຣ ອໂຫສິ, ເຕນ ສທ຺ຘິຎ຺ເຎວສ຺ສ ຕຓ຺ຫາປິ ມຫຕີ ຊາຕາ. ໂສ ອປຣຠາເຄປິ ສພ຺ພໍ ຊນປທໍ ຍາຈິ, ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ຊໍ ຍາຈິ, ກນິຏ຺ໂຐປິ ຕສ຺ສ ອທາສິເຍວ. ໂສ ຕຓ຺ຫາຍ ວຑ຺ຒມານາຍ ອຸປຑ຺ຒຣຊ຺ເຊນປິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຊນປທປຣິວຸໂຕ ຕໍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫິນຄເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ຣຊ຺ຊໍ ວາ ເມ ເທຕຸ ຍຸທ຺ຘໍ ວາ’’ຕິ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ປຓ຺ຓໍ ປຫິຓິ. ກນິຏ຺ໂຐ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ປຸພ຺ເພ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ອຸປຣຊ຺ຊາທີນິປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທານິ ‘ຍຸທ຺ເຘນ ຄຓ຺ຫາມີ’ຕິ ວທຕິ, ສເຈ ໂຂ ປນາຫໍ ອິມໍ ຍຸທ຺ເຘນ ມາເຣສ຺ສາມິ, ຄຣຫາ ເມ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິໍ ເມ ຣຊ຺ເຊນາ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ອລໍ ຍຸທ຺ເຘນ, ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ອຸປຣຊ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ເອເກນ ຣຊ຺ເຊນ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ ທ຺ເວ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ໂກຏິໍ ນາທ຺ທສ.

ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ‘‘ເກ ນຸ ໂຂ ໂລເກ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເກ ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ເກ ຕຓ຺ຫາວສິກາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວສິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ພາຣາຓສິຣຊ຺ເຊນປິ ນ ຕຸສ຺ສຕິ, ອຫໍ ສິກ຺ຂາເປສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ມາຓວກເວເສນ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ອຸປາຍກຸສໂລ ມາຓໂວ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ‘‘ປວິສຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປວິສິຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ຊຍາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ມຫາຣາຊ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ຣໂຫ ປຈ຺ຈາສີສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ສກ຺ການຸຠາເວນ ຕາວເທວ ມນຸສ຺ສາ ປຏິກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ນໍ ມາຓໂວ ‘‘ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຜີຕານິ ອາກິຓ຺ຓມນຸສ຺ສານິ ສມ຺ປນ຺ນພລວາຫນານິ ຕີຓິ ນຄຣານິ ປສ຺ສາມິ, ອຫໍ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ເຕສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສາມິ, ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ສີຆໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສກ຺ການຸຠາເວນ ‘‘ໂກ ວາ ຕ຺ວໍ, ກຸໂຕ ວາ ອາຄໂຕ, ກິໍ ວາ ເຕ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສປິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວນເມວ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ອມຈ຺ເຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ມາຓໂວ ‘ອມ຺ຫາກໍ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’ຕິ ອາຫ, ຕໍ ປກ຺ໂກສຖ, ນຄເຣ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ພລກາຍໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຖ, ປປຎ຺ຈໍ ອກຕ຺ວາ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ປນ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຕສ຺ສ ມາຓວສ຺ສ ສກ຺ກາໂຣ ວາ ກໂຕ, ນິວາສຏ຺ຐານໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເນວ ສກ຺ກາຣໍ ອກາສິໍ, ນ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິໍ, ຄຈ຺ຉຖ ນໍ ອຸປຘາເຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປຘາເຣນ຺ຕາ ນໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ສກລນຄເຣ ມາຓວໍ ນ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ຕີສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ນຏ຺ຐໍ, ມຫນ຺ເຕນມ຺ຫິ ຍເສນ ປຣິຫີໂນ, ‘ເນວ ເມ ປຣິພ຺ພຍໍ ອທາສິ, ນ ຈ ປຸຈ຺ຉິ ນິວາສຏ຺ຐານ’ນ຺ຕິ ມຍ຺ຫໍ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມາຓໂວ ອນາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ຕຓ຺ຫາວສິກສ຺ສ ສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສຣີເຣ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ເຕ ອຸທຣໍ ໂຂເຠຕ຺ວາ ໂລຫິຕປກ຺ຂນ຺ທິກາ ອຸທປາທິ. ເອກໍ ຠາຊນໍ ປວິສຕິ, ເອກໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເວຊ຺ຊາ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຣາຊາ ກິລມຕິ. ອຖສ຺ສ ພ຺ຍາຘິຕຠາໂວ ສກລນຄເຣ ປາກໂຏ ອໂຫສິ.

ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລໂຕ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄເຣ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ຣຎ຺ໂຎ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ຕິກິຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ກິຣ ຕຣຸຓມາຓໂວ ຕຸມ຺ເຫ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອາໂຣຈາເປສິ. ຣາຊາ ‘‘ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕາ ທິສາປາໂມກ຺ຂເວຊ຺ຊາປິ ມໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ກິໍ ຕຣຸຓມາຓໂວ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ປຣິພ຺ພຍໍ ທຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ເວຊ຺ຊກມ຺ເມນ ເວຕນໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຕິກິຈ຺ຉາມິ, ເກວລໍ ເຠສຊ຺ຊມູລມຕ຺ຕໍ ເທຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປກ຺ໂກສາເປສິ. ມາຓໂວ ຣາຊານໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ຠາຍິ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ເຕ ຕິກິຈ຺ຉາມິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ເມ ໂຣຄສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຫຣາຍມາໂນ ‘‘ກິໍ ເຕ ສມຸຏ຺ຐາເນນ, ເຠສຊ຺ຊໍ ເອວ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາຣາຊ, ເວຊ຺ຊາ ນາມ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຍາຘິ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ສມຸຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘຸ ຕາຕາ’’ຕິ ສມຸຏ຺ຐານໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ເອເກນ ມາຓເວນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕີສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທສ຺ສາມີ’’ຕິອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອິຕິ ເມ ຕາຕ, ຕຓ຺ຫໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຍາຘິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສເຈ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ສກ຺ໂກສິ, ຕິກິຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ປນ ມຫາຣາຊ, ໂສຈນາຍ ຕານິ ນຄຣານິ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸນ຺ຕິ? ‘‘ນ ສກ຺ກາ ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກສ຺ມາ ໂສຈສິ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ພເມວ ຫິ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກວຕ຺ຖຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ຈຕູສຸ ນຄເຣສຸ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຕ຺ວໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ນ ຈຕສ຺ໂສ ຠຕ຺ຕປາຕິໂຍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ນ ຈຕູສຸ ສຍເນສຸ ສຍິສ຺ສສິ, ນ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຕ຺ຖຍຸຄານິ ອຈ຺ຉາເທສ຺ສສິ, ຕຓ຺ຫາວສິເກນ ນາມ ຠວິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ອຍຎ຺ຫິ ຕຓ຺ຫາ ນາມ ວຑ຺ຒມານາ ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ມຸຈ຺ຈິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ.

ອິຕິ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂອວທິຕ຺ວາ ອຖສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໗. ‘‘ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈ ຕໍ ສມິຊ຺ຌຕິ;

ອທ຺ຘາ ປີຕິມໂນ ໂຫຕິ, ລທ຺ຘາ ມຈ຺ໂຈ ຍທິຈ຺ຉຕິ.

໓໘. ‘‘ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ເຈ ຕໍ ສມິຊ຺ຌຕິ;

ຕໂຕ ນໍ ອປຣໍ ກາເມ, ຆມ຺ເມ ຕຓ຺ຫໍວ ວິນ຺ທຕິ.

໓໙. ‘‘ຄວໍວ ສິງ຺ຄິໂນ ສິງ຺ຄໍ, ວຑ຺ຒມານສ຺ສ ວຑ຺ຒຕິ;

ເອວໍ ມນ຺ທສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ພາລສ຺ສ ອວິຊານໂຕ;

ຠິຍ຺ໂຍ ຕຓ຺ຫາ ປິປາສາ ຈ, ວຑ຺ຒມານສ຺ສ ວຑ຺ຒຕິ.

໔໐. ‘‘ປຖພ຺ຍາ ສາລິຍວກໍ, ຄວາສ຺ສໍ ທາສໂປຣິສໍ;

ທຕ຺ວາ ຈ ນາລເມກສ຺ສ, ອິຕິ ວິທ຺ວາ ສມໍ ຈເຣ.

໔໑. ‘‘ຣາຊາ ປສຍ຺ຫ ປຖວິໍ ວິຊິຕ຺ວາ, ສສາຄຣນ຺ຕໍ ມຫິມາວສນ຺ໂຕ;

ໂອຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສ ອຕິຕ຺ຕຣູໂປ, ປາຣໍ ສມຸທ຺ທສ຺ສປິ ປຕ຺ຖເຍຖ.

໔໒. ‘‘ຍາວ ອນຸສ຺ສຣໍ ກາເມ, ມນສາ ຕິຕ຺ຕິ ນາຊ຺ຌຄາ;

ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕາ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ທິສ຺ວາ, ເຕ ເວ ສຸຕິຕ຺ຕາ ເຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕາ.

໔໓. ‘‘ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕິນໍ ເສຏ຺ຐໍ, ນ ໂສ ກາເມຫິ ຕປ຺ປຕິ;

ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕໍ ປຸຣິສໍ, ຕຓ຺ຫາ ນ ກຸຣຸເຕ ວສໍ.

໔໔. ‘‘ອປຈິເນເຖວ ກາມານໍ, ອປ຺ປິຈ຺ຉສ຺ສ ອໂລລຸໂປ;

ສມຸທ຺ທມຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ, ນ ໂສ ກາເມຫິ ຕປ຺ປຕິ.

໔໕. ‘‘ຣຖກາໂຣວ ຈມ຺ມສ຺ສ, ປຣິກນ຺ຕໍ ອຸປາຫນໍ;

ຍໍ ຍໍ ຈຊຕິ ກາມານໍ, ຕໍ ຕໍ ສມ຺ປຊ຺ຊເຕ ສຸຂໍ;

ສພ຺ພຎ຺ເຈ ສຸຂມິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ສພ຺ເພ ກາເມ ປຣິຈ຺ຈເຊ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາມນ຺ຕິ ວຕ຺ຖຸກາມມ຺ປິ ກິເລສກາມມ຺ປິ. ກາມຍມານສ຺ສາຕິ ປຕ຺ຖຍມານສ຺ສ. ຕສ຺ສ ເຈ ຕໍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕໍ ກາມິຕວຕ຺ຖຸ ສມິຊ຺ຌຕິ ເຈ, ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕິ ເຈຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ນໍ ອປຣໍ ກາເມຕິ ເອຕ຺ຖ ນນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ອປຣນ຺ຕິ ປຣຠາຄທີປນໍ. ກາເມຕິ ອຸປໂຍຄພຫຸວຈນໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສເຈ ກາມໍ ກາມຍມານສ຺ສ ຕໍ ກາມິຕວຕ຺ຖຸ ສມິຊ຺ຌຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມິທ຺ເຘ ຕໂຕ ປຣໍ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ກາມຍມາໂນ ຍຖາ ນາມ ຆມ຺ເມ ຄິມ຺ຫກາເລ ວາຕາຕເປນ ກິລນ຺ໂຕ ຕຓ຺ຫໍ ວິນ຺ທຕິ, ປານີຍປິປາສໍ ປຏິລຠຕິ, ເອວໍ ຠິຍ຺ໂຍ ກາມຕຓ຺ຫາສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ວິນ຺ທຕິ ປຏິລຠຕິ, ຣູປຕຓ຺ຫາທິກາ ຕຓ຺ຫາ ຈສ຺ສ ວຑ຺ຒຕິເຍວາຕິ. ຄວໍວາຕິ ໂຄຣູປສ຺ສ ວິຍ. ສິງ຺ຄິໂນຕິ ມຕ຺ຖກໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິຕສິງ຺ຄສ຺ສ. ມນ຺ທສ຺ສາຕິ ມນ຺ທປຎ຺ຎສ຺ສ. ພາລສ຺ສາຕິ ພາລຘມ຺ເມ ຍຸຕ຺ຕສ຺ສ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ວຈ຺ຉກສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕສ຺ສ ສຣີເຣເນວ ສທ຺ຘິໍ ສິງ຺ຄໍ ວຑ຺ຒຕິ, ເອວໍ ອນ຺ຘພາລສ຺ສປິ ອປ຺ປຕ຺ຕກາມຕຓ຺ຫາ ຈ ປຕ຺ຕກາມປິປາສາ ຈ ອປຣາປຣໍ ວຑ຺ຒຕີຕິ.

ສາລິຍວກນ຺ຕິ ສາລິເຂຕ຺ຕຍວເຂຕ຺ຕໍ. ເອເຕນ ສາລິຍວາທິກໍ ສພ຺ພໍ ຘຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕິ, ທຸຕິຍປເທນ ສພ຺ພໍ ທ຺ວິປທຈຕຸປ຺ປທໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຐມປເທນ ວາ ສພ຺ພໍ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ, ອິຕເຣນ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ. ທຕ຺ວາ ຈາຕິ ທຕ຺ວາປິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ, ສເຈ ໂສ ມາຓໂວ ອຎ຺ຎໍ ວາ ສກລມ຺ປິ ປຖວິໍ ສວິຎ຺ຎາຓກາວິຎ຺ຎາຓກຣຕນປູຣໍ ກສ຺ສຈິ ທຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ອິທມ຺ປິ ເອຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖຸ ເອກສ຺ເສວ ອປຣິຍນ຺ຕໍ, ເອວໍ ທຸປ຺ປູຣາ ເອສາ ຕຓ຺ຫາ ນາມ. ອິຕິ ວິທ຺ວາ ສມໍ ຈເຣຕິ ເອວໍ ຊານນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ຕຓ຺ຫາວສິໂກ ອຫຸຕ຺ວາ ກາຍສມາຈາຣາທີນິ ປູເຣນ຺ໂຕ ຈເຣຍ຺ຍ.

ໂອຣນ຺ຕິ ໂອຣິມໂກຏ຺ຐາສໍ ປຕ຺ວາ ເຕນ ອຕິຕ຺ຕຣູໂປ ປຸນ ສມຸທ຺ທປາຣມ຺ປິ ປຕ຺ຖເຍຖ. ເອວໍ ຕຓ຺ຫາວສິກສຕ຺ຕາ ນາມ ທຸປ຺ປູຣາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຍາວາຕິ ອນິຍາມິຕປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ. ນາຊ຺ຌຄາຕິ ນ ວິນ຺ທຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ປຸຣິໂສ ອປຣິຍນ຺ເຕປິ ກາເມ ມນສາ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ປຕ຺ຕຸກາໂມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ກາເມສຸ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາ ວຑ຺ຒເຕວ. ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ປນ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມໂຕ ຈິຕ຺ເຕນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກາເຍນ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ຎາເຓນ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ເຍ ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ເຕ ຕິຕ຺ຕາ ນາມ.

ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕິນໍ ເສຏ຺ຐນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ຕີນໍ ອຍໍ ປຣິປຸຓ຺ຓເສຏ຺ໂຐ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ນ ໂສ ກາເມຫິ ຕປ຺ປຕີຕິ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຎາຍ ຕິຕ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ກາເມຫິ ນ ປຣິຑຍ຺ຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ກຸຣຸເຕ ວສນ຺ຕິ ຕາທິສຎ຺ຫິ ປຸຣິສໍ ຕຓ຺ຫາ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ສ຺ເວວ ປນ ຕຓ຺ຫາຍ ອາທີນວໍ ທິສ຺ວາ ສຣຠງ຺ຄມາຓໂວ ວິຍ ຈ ອຑ຺ຒມາສກຣາຊາ ວິຍ ຈ ຕຓ຺ຫາວເສ ນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຈິເນເຖວາຕິ ວິທ຺ຘໍເສເຖວ. ສມຸທ຺ທມຕ຺ໂຕຕິ ມຫຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມຸທ຺ທປ຺ປມາໂຓ. ໂສ ມຫນ຺ເຕນ ອຄ຺ຄິນາປິ ສມຸທ຺ໂທ ວິຍ ກິເລສກາເມຫິ ນ ຕປ຺ປຕິ ນ ຑຍ຺ຫຕິ.

ຣຖກາໂຣຕິ ຈມ຺ມກາໂຣ. ປຣິກນ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິກນ຺ຕນ຺ໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຈມ຺ມກາໂຣ ອຸປາຫນໍ ປຣິກນ຺ຕນ຺ໂຕ ຍໍ ຍໍ ຈມ຺ມສ຺ສ ອຄຍ຺ຫູປຄຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕໍ ຈຊິຕ຺ວາ ອຸປາຫນໍ ກຕ຺ວາ ອຸປາຫນມູລໍ ລຠິຕ຺ວາ ສຸຂິໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ປຓ຺ຑິໂຕ ຈມ຺ມກາຣສຕ຺ຖສທິສາຍ ປຎ຺ຎາຍ ກນ຺ຕນ຺ໂຕ ຍໍ ຍໍ ໂອຘິໍ ກາມານໍ ຈຊຕິ, ເຕນ ເຕນສ຺ສ ກາໂມຘິນາ ຣຫິຕໍ ຕໍ ຕໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມຎ຺ຈ ສຸຂໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ວິຄຕທຣຖໍ, ສເຈ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ກາຍກມ຺ມາທິສຸຂໍ ວິຄຕປຣິຬາຫເມວ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ກສິຓໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ກາເມ ປຣິຈ຺ຈເຊຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອິມໍ ຄາຖໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ໂອທາຕກສິຓຊ຺ຌານໍ ອຸທປາທິ, ຣາຊາປິ ອໂຣໂຄ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຸຏ຺ໂຐ ສຍນາ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເວຊ຺ຊາ ມໍ ຕິກິຈ຺ຉິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ປຓ຺ຑິຕມາຓໂວ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຎາໂຓສເຘນ ມໍ ນິໂຣຄໍ ອກາສີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ທສມໍ ຄາຖມາຫ –

໔໖. ‘‘ອຏ຺ຐ ເຕ ຠາສິຕາ ຄາຖາ, ສພ຺ພາ ໂຫນ຺ຕິ ສຫສ຺ສິຍາ;