໒. ຂຣປຸຕ຺ຕວຄ຺ໂຄ

[໓໘໖] ໑. ຂຣປຸຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສຈ຺ຈໍ ກິເຣວມາຫໍສູຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອຍໍ ເຕ ອິຕ຺ຖີ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຣນ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິເຕ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລຠີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ເສນເກ ນາມ ຣຎ຺ເຎ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ເສນກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ເອເກນ ນາຄຣາເຊນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ໂຫຕິ. ໂສ ກິຣ ນາຄຣາຊາ ນາຄຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຖເລ ໂຄຈຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ອຖ ນໍ ຄາມທາຣກາ ທິສ຺ວາ ‘‘ສປ຺ໂປ ອຍ’’ນ຺ຕິ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຫຣິໍສຸ. ອຖ ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ກີຬິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອເຕ ທາຣກາ ກໂຣນ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ສປ຺ປໍ ປຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຫຣິຕຸໍ ມາ ເທຖ, ປລາເປຖ ເນ’’ຕິ ປລາເປສິ. ນາຄຣາຊາ ຊີວິຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຫູນິ ຣຕນານິ ອາທາຍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ຣຎ຺ໂຎ ສຍນຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຕານິ ຣຕນານິ ທຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ມຍາ ຕຸມ຺ເຫ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ກຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄມາຓວິກາສຸ ເອກໍ ກາເມສຸ ອຕິຕ຺ຕໍ ນາຄມາຓວິກໍ ຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຍທາ ເອຕໍ ນ ປສ຺ສສິ, ຕທາ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ເອກໍ ມນ຺ຕໍ ອທາສິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄມາຓວິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬິ. ນາຄມາຓວິກາ ເອກໍ ອຸທກສປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອສທ຺ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວິ. ຣາຊາ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄຕາ’’ຕິ ມນ຺ຕໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອນາຈາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເວຬຸເປສິກາຍ ປຫຣິ. ສາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຕໂຕ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ ອາຄຕາສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຫາໂຍ ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ອຄຓ຺ຫນ຺ຕິໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫຣີ’’ຕິ ປຫາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ນາຄຣາຊາ ຕຖໂຕ ອຊານິຕ຺ວາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ນາຄມາຓວເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ເສນກສ຺ສ ສຍນຆຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນາສວາເຕນ ຕໍ ຠຸສໍ ວິຍ ວິທ຺ຘໍເສຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນກາເລ ຄພ຺ຠໍ ປວິສິໍສຸ. ເຕສໍ ປວິສນເວລາຍເມວ ຣາຊາ ເທວິໍ ອາຫ – ‘‘ຊານາສິ ນຸ ໂຂ ຠທ຺ເທ, ນາຄມາຓວິກາຍ ຄຕຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ນ ຊານາມິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອຊ຺ຊ ສາ ອມ຺ຫາກໍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ກີຬນກາເລ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ເອເກນ ອຸທກສປ຺ເປນ ສທ຺ຘິໍ ອນາຈາຣໍ ອກາສິ, ອຖ ນໍ ອຫໍ ‘ເອວໍ ມາ ກຣີ’ຕິ ສິກ຺ຂາປນຕ຺ຖາຍ ເວຬຸເປສິກາຍ ປຫຣິໍ, ສາ ‘ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຫາຍສ຺ສ ເມ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕິໍ ຠິນ຺ເທຍ຺ຍາ’ຕິ ເມ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາຄມາຓວກາ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນາຄຣາຊສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ໂສ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຣຎ຺ໂຎ ສຍນຆຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຂມາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເມ ທຓ຺ຑກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ພຣຸຕຊານນໍ ນາມ ມນ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອນຄ຺ໂຆ ມນ຺ໂຕ, ສເຈ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ທເທຍ຺ຍາສິ, ທຕ຺ວາວ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມເຣຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກິປິລ຺ລິການມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ຊານາຕິ.

ຕສ຺ເສກທິວສໍ ມຫາຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຘຸຜາຓິເຕຫິ ຂາທນີຍໍ ຂາທນ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ມຘຸພິນ຺ທຸ ຈ ຜາຓິຕພິນ຺ທຸ ຈ ປູວຂຓ຺ຑຎ຺ຈ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ເອກາ ກິປິລ຺ລິກາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ມຫາຕເລ ມຘຸຈາຏິ ຠິນ຺ນາ, ຜາຓິຕສກຏໍ ປູວສກຏໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊິຕໍ, ມຘຸຜາຓິຕຎ຺ຈ ປູວຎ຺ຈ ຂາທຖາ’’ຕິ ວິຣວນ຺ຕີ ວິຈຣຕິ. ອຖ ຣາຊາ ຕສ຺ສາ ຣວໍ ສຸຕ຺ວາ ຫສິ. ຣຎ຺ໂຎ ສມີເປ ຐິຕາ ເທວີ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຫສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂາທນີຍໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ເນ ເອກໍ ມກ຺ຂິກໍ ສາມິໂກ ‘‘ເອຫິ ຠທ຺ເທ, ກິເລສຣຕິຍາ ຣມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ອຘິວາເສຫິ ຕາວ ສາມິ, ອິທານິ ຣຎ຺ໂຎ ຄນ຺ເຘ ອາຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ວິລິມ຺ປນ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ຓໍ ປຕິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ຕຕ຺ຖ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຸຄນ຺ຘາ ຠວິສ຺ສາມິ, ຕໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຣມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ຫສິ. ເທວີປິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ທິສ຺ວາ ຫສີ’’ຕິ ປຸນ ຈິນ຺ເຕສິ. ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ສາຍມາສໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເອກໍ ຠຕ຺ຕສິຕ຺ຖໍ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ກິປິລ຺ລິກາ ‘‘ຣາຊກຸເລ ຠຕ຺ຕສກຏໍ ຠຄ຺ຄໍ, ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊຖາ’’ຕິ ວິຣວິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ປຸນປິ ຫສິ. ເທວີ ສຸວຓ຺ຓກຏຈ຺ຉຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປຣິວິສນ຺ຕີ ‘‘ມໍ ນຸ ໂຂ ທິສ຺ວາ ຣາຊາ ຫສຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ເກສິ.

ສາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສຍນໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນິປຊ຺ຊນກາເລ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ເທວ, ຫສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ເຕ ມມ ຫສິຕກາຣເຓນາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພທ຺ໂຘ ກເຖສິ. ອຖ ນໍ ສາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊານນມນ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພນ຺ຘິ. ຣາຊາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ທສ຺ສາມິ, ມຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ມຣນ຺ໂຕປິ ມຍ຺ຫໍ ເທຫິ, ເທວາ’’ຕິ. ຣາຊາ ມາຕຸຄາມວສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ມນ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣເຖນ ອຸຍ຺ຍານໍ ປາຍາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ພາລຣາຊາ ມາຕຸຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ‘ອຄ຺ຄິໍ ປວິສິສ຺ສາມີ’ຕິ ຄຈ຺ຉຕິ, ຊີວິຕມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸຊໍ ອສຸຣກຎ຺ຎໍ ອາທາຍ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຊິກໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ອໂຊ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຊໂນ ມາ ປສ຺ສຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຣຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ. ຕໍ ຣາຊາ ເຈວ ຣເຖ ຍຸຕ຺ຕສິນ຺ຘວາ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ນ ປສ຺ສຕິ. ອໂຊ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ຣຖປຸຣໂຕ ອຊິກາຍ ສທ຺ຘິໍ ເມຖຸນໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິເສວນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕເມໂກ ຣເຖ ຍຸຕ຺ຕສິນ຺ຘໂວ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ອຊຣາຊ, ມຍໍ ປຸພ຺ເພ ‘ອຊາ ກິຣ ພາລາ ອຫິຣິກາ’ຕິ ອສ຺ສຸມ຺ຫ, ນ ຈ ຕໍ ປສ຺ສິມ຺ຫ, ຕ຺ວໍ ປນ ຣໂຫ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຏ຺ຐາເນ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອນາຈາຣໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຕການໍ ປສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ກໂຣສິ, ນ ລຊ຺ຊສິ, ຕໍ ໂນ ປຸພ຺ເພ ສຸຕໍ ອິມິນາ ທິຏ຺ເຐນ ສເມຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໗໗. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິເຣວມາຫໍສຸ, ວສ຺ຕໍ ພາໂລຕິ ປຓ຺ຑິຕາ;

ປສ຺ສ ພາໂລ ຣໂຫກມ຺ມໍ, ອາວິກຸພ຺ພໍ ນ ພຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວສ຺ຕນ຺ຕິ ອຊໍ. ປຓ຺ຑິຕາຕິ ຎາຓສມ຺ປນ຺ນາ ຕໍ ພາໂລຕິ ວທນ຺ຕິ, ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ວທນ຺ຕິ. ປສ຺ສາຕິ ອາລປນໍ, ປສ຺ສຖາຫິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ເອວໍ ກາຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອໂຊ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໗໘. ‘‘ຕ຺ວໍ ໂຂປິ ສມ຺ມ ພາໂລສິ, ຂຣປຸຕ຺ຕ ວິຊານຫິ;

ຣຊ຺ຊຸຍາ ຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ, ວງ຺ໂກຏ຺ໂຐ ໂອຫິໂຕມຸໂຂ.

໗໙. ‘‘ອປຣມ຺ປິ ສມ຺ມ ເຕ ພາລ຺ຍໍ, ໂຍ ມຸຕ຺ໂຕ ນ ປລາຍສິ;

ໂສ ຈ ພາລຕໂຣ ສມ຺ມ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ວຫຕິ ເສນກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວໍ ໂຂປິ ສມ຺ມາຕິ ສມ຺ມ ສິນ຺ຘວ ມຍາປິ ໂຂ ຕ຺ວໍ ພາລຕໂຣ. ຂຣປຸຕ຺ຕາຕິ ໂສ ກິຣ ຄທ຺ຣຠສ຺ສ ຊາຕໂກ, ເຕນ ຕໍ ເອວມາຫ. ວິຊານຫີຕິ ອຫເມວ ພາໂລຕິ ເອວໍ ຊານາຫິ. ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕຕິ ຍຸເຄນ ສທ຺ຘິໍ ຄີວາຍ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ວງ຺ໂກຏ຺ໂຐຕິ ວງ຺ກໂອຏ຺ໂຐ. ໂອຫິໂຕມຸໂຂຕິ ມຸຂພນ຺ຘເນນ ປິຫິຕມຸໂຂ. ໂຍ ມຸຕ຺ໂຕ ນ ປລາຍສີຕິ ໂຍ ຕ຺ວໍ ຣຖໂຕ ມຸຕ຺ໂຕ ສມາໂນ ມຸຕ຺ຕກາເລ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໍ ນ ປວິສສິ, ຕໍ ເຕ ອປລາຍນໍ ອປຣມ຺ປິ ພາລ຺ຍໍ, ໂສ ຈ ພາລຕໂຣຕິ ຍໍ ຕ຺ວໍ ເສນກໍ ວຫສິ, ໂສ ເສນໂກ ຕຍາປິ ພາລຕໂຣ.

ຣາຊາ ເຕສໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຖໍ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຓິກໍ ຣຖໍ ເປເສສິ. ສິນ຺ຘໂວປິ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໘໐. ‘‘ຍໍ ນຸ ສມ຺ມ ອຫໍ ພາໂລ, ອຊຣາຊ ວິຊານຫິ;

ອຖ ເກນ ເສນໂກ ພາໂລ, ຕໍ ເມ ອກ຺ຂາຫິ ປຸຈ຺ຉິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍນ຺ຕິ ກຣຓຕ຺ເຖ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ. ນູຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສມ຺ມ ອຊຣາຊ, ເຍນ ຕາວ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຕ຺ເຕນ ກາຣເຓນ ອຫໍ ພາໂລ, ຕໍ ຕ຺ວໍ ກາຣຓໍ ຊານາຫິ, ສກ຺ກາ ເອຕໍ ຕຍາ ຎາຕຸໍ, ອຫຎ຺ຫິ ຕິຣຈ຺ຉານຄຕຕ຺ຕາວ ພາໂລ, ຕສ຺ມາ ມໍ ຂຣປຸຕ຺ຕາຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ວທສິ, ອຍໍ ປນ ເສນໂກ ຣາຊາ ເກນ ກາຣເຓນ ພາໂລ, ຕໍ ເມ ກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ອກ຺ຂາຫີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອໂຊ ອາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໑. ‘‘ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ລຠິຕ຺ວານ, ຠຣິຍາຍ ໂຍ ປທສ຺ສຕິ;

ເຕນ ຊຫິສ຺ສຕຕ຺ຕານໍ, ສາ ເຈວສ຺ສ ນ ເຫສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ຖນ຺ຕິ ສພ຺ພຣຸຕຊານນມນ຺ຕໍ. ເຕນາຕິ ຕສ຺ສາ ມນ຺ຕປ຺ປທານສງ຺ຂາເຕນ ກາຣເຓນ ຕໍ ທຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ປວິສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ຊຫິສ຺ສຕິ, ສາ ຈສ຺ສ ຠຣິຍາ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ມາ ເອສ ຕຍາປິ ພາລຕໂຣ, ໂຍ ລທ຺ຘໍ ຍສໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ.

ຣາຊາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊຣາຊ, ອມ຺ຫາກໍ ໂສຕ຺ຖິໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ກຣິສ຺ສສິ, ກເຖຫິ ຕາວ ໂນ ກຕ຺ຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ອຊຣາຊາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຕ຺ຕນາ ອຎ຺ໂຎ ປິຍຕໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອກໍ ປິຍຠຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ອຕ຺ຕານໍ ນາເສຕຸໍ ລທ຺ຘຍສໍ ປຫາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ –

໘໒. ‘‘ນ ເວ ປິຍມ຺ເມຕິ ຊນິນ຺ທ ຕາທິໂສ, ອຕ຺ຕໍ ນິຣໍກຕ຺ວາ ປິຍານິ ເສວຕິ;

ອຕ຺ຕາວ ເສຍ຺ໂຍ ປຣມາ ຈ ເສຍ຺ໂຍ, ລພ຺ຠາ ປິຍາ ໂອຈິຕຕ຺ເຖນ ປຈ຺ຉາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປິຍມ຺ເມຕິ ປິຍໍ ເມ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຊນິນ຺ທ, ຕາທິໂສ ຕຸມ຺ຫາທິໂສ ຍສມຫຕ຺ເຕ ຐິໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ເອກໍ ປິຍຠຓ຺ຑໍ ນິສ຺ສາຍ ‘‘ອິທໍ ປິຍໍ ເມ’’ຕິ ອຕ຺ຕໍ ນິຣໍກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຕານິ ປິຍານິ ນ ເສວເຕວ. ກິໍກາຣຓາ? ອຕ຺ຕາວ ເສຍ຺ໂຍ ປຣມາ ຈ ເສຍ຺ໂຍຕິ, ຍສ຺ມາ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ອຕ຺ຕາວ ເສຍ຺ໂຍ ວໂຣ ອຸຕ຺ຕໂມ, ປຣມາ ຈ ເສຍ຺ໂຍ, ປຣມາ ອຸຕ຺ຕມາປິ ອຎ຺ຎສ຺ມາ ປິຍຠຓ຺ຑາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈ-ກາໂຣ ປິ-ກາຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ລພ຺ຠາ ປິຍາ ໂອຈິຕຕ຺ເຖນ ປຈ຺ຉາຕິ ໂອຈິຕຕ຺ເຖນ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ເຖນ ຍສສມ຺ປນ຺ເນນ ປຸຣິເສນ ປຈ຺ຉາ ປິຍາ ນາມ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ນ ຕສ຺ສາ ກາຣຓາ ອຕ຺ຕາ ນາເສຕພ຺ໂພຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ຣາຊາ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອຊຣາຊ, ກຸໂຕ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສກ຺ໂກ ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຕວ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕໍ ມຣຓາ ໂມເຈຕຸໍ ອາຄໂຕມ຺ຫີຕິ. ເທວຣາຊ, ອຫໍ ເອຕິສ຺ສາ ‘‘ມນ຺ຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ອວຈໍ, ອິທານິ ‘‘ກິໍ ກໂຣມີ’’ຕິ? ‘‘ມຫາຣາຊ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ວິນາເສນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ‘ສິປ຺ປສ຺ສ ອຸປຈາໂຣ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອຕໍ ກຕິປເຍ ປຫາເຣ ປຫຣາເປຫິ, ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ນ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ. ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສສິ ຠທ຺ເທ, ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອຸປຈາຣໍ ກໂຣມີ’’ຕິ. ‘‘ໂກ ອຸປຈາໂຣ’’ຕິ? ‘‘ປິຏ຺ຐິຍໍ ປຫາຣສເຕ ປວຕ຺ຕມາເນ ສທ຺ທໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ສາ ມນ຺ຕໂລເຠນ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ຣາຊາ ໂຈຣຆາຕເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ກສາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ປຫຣາເປສິ. ສາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປຫາເຣ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ‘‘ນ ເມ ມນ຺ເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ຣວິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມໍ ມາເຣຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາສີ’’ຕິ ປິຏ຺ຐິຍໍ ນິຈ຺ຈມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປສິ. ສາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸນ ກເຖຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ຣາຊາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ເທວີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ, ອສ຺ໂສ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ຂຣປຸຕ຺ຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໘໗] ໒. ສູຈິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອກກ຺ກສໍ ອຜຣຸສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ມຫາອຸມງ຺ຄຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໕໙໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕທາ ປນ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຣຏ຺ເຐ ກມ຺ມາຣກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ໂປ ອໂຫສິ. ມາຕາປິຕໂຣ ປນສ຺ສ ທລິທ຺ທາ, ເຕສໍ ຄາມໂຕ ອວິທູເຣ ອຎ຺ໂຎ ສຫສ຺ສກຸຏິໂກ ກມ຺ມາຣຄາໂມ. ຕຕ຺ຖ ກມ຺ມາຣສຫສ຺ສເຊຏ຺ຐໂກ ກມ຺ມາໂຣ ຣາຊວລ຺ລໂຠ ອຑ຺ໂຒ ມຫທ຺ຘໂນ, ຕສ຺ເສກາ ຘີຕາ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ເທວຈ຺ຉຣາປຏິຠາຄາ ຊນປທກລ຺ຍາຓິລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ສາມນ຺ຕຄາເມສຸ ມນຸສ຺ສາ ວາສິຜຣສຸຜາລປາຈນາທິກາຣາປນຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຕໍ ກຸມາຣິກໍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານາທີສຸ ຕສ຺ສາ ຣູປໍ ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສວນສໍສຄ຺ເຄນ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ປາທປຣິຈາຣິກໍ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຕ຺ຕມຊາຕິກໍ ອຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ສຸຂຸມໍ ຆນໍ ສູຈິໍ ກຕ຺ວາ ປາເສ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸທເກ ອຸປ຺ປິລາເປຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ຕຖາຣູປເມວ ຕສ຺ສາ ໂກສກໍ ກຕ຺ວາ ປາເສ ວິຊ຺ຌິ. ອິມິນາ ນິຍາເມນ ຕສ຺ສາ ສຕ຺ຕ ໂກສເກ ອກາສິ, ‘‘ກຖໍ ອກາສີ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ຎາຓມຫນ຺ຕຕາຍ ກຣຓໍ ສມິຊ຺ຌຕິເຍວ. ໂສ ຕໍ ສູຈິໍ ນາຬິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອວຏ຺ຏິກາຍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ວສນວີຖິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ມມ ຫຕ຺ຖໂຕ ເອວຣູປໍ ນາມ ສູຈິໍ ມູເລນ ກິຓິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສູຈິໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ເຊຏ຺ຐກກມ຺ມາຣສ຺ສ ຆຣທ຺ວາຣສມີເປ ຐຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໓. ‘‘ອກກ຺ກສໍ ອຜຣຸສໍ, ຂຣໂຘຕໍ ສຸປາສິຍໍ;

ສຸຂຸມໍ ຕິຂິຓຄ຺ຄຎ຺ຈ, ໂກ ສູຈິໍ ເກຕຸມິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ປຏລສ຺ສ ວາ ຕິລກສ຺ສ ວາ ໂອຘິໂນ ວາ ອຠາເວນ ອກກ຺ກສໍ, ສຸມຏ຺ຐຕາຍ ອຜຣຸສໍ, ຂເຣນ ປາສາເຓນ ໂຘຕຕ຺ຕາ ຂຣໂຘຕໍ, ສຸນ຺ທເຣນ ສຸວິທ຺ເຘນ ປາເສນ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສຸປາສິຍໍ, ສຓ຺ຫຕາຍ ສຸຂຸມໍ, ອຄ຺ຄສ຺ສ ຕິຂິຓຕາຍ ຕິຂິຓຄ຺ຄໍ ສູຈິໍ ມມ ຫຕ຺ຖໂຕ ມູລໍ ທຕ຺ວາ ໂກ ກິຓິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນປິ ຕໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໘໔. ‘‘ສຸມຊ຺ຊຎ຺ຈ ສຸປາສຎ຺ຈ, ອນຸປຸພ຺ພໍ ສຸວຏ຺ຏິຕໍ;

ຆນຆາຕິມໍ ປຏິຖທ຺ຘໍ, ໂກ ສູຈິໍ ເກຕຸມິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸມຊ຺ຊຎ຺ຈາຕິ ກຸຣຸວິນ຺ທກຈຸຓ຺ເຓນ ສຸຏ຺ຐຸ ມຊ຺ຊິຕໍ. ສຸປາສຎ຺ຈາຕິ ສຓ຺ເຫນ ປາສເວຘເກນ ວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ສຸນ຺ທຣປາສໍ. ຆນຆາຕິມນ຺ຕິ ຍາ ຆາຕິຍມານາ ອຘິກຣຓິໍ ອນຸປວິສຕິ, ອຍໍ ‘‘ຆນຆາຕິມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕາທິສິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຖທ຺ຘນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ ອມຸທຸກໍ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສາ ກຸມາຣິກາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາສໍ ປິຕຣໍ ທຣຖປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນຕ຺ຖໍ ຈູຬສຍເນ ນິປນ຺ນໍ ຕາລວຓ຺ເຏນ ພີຊຍມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຘຸຣສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອລ຺ລມໍສປິຓ຺ເຑນ ຫທເຍ ປຫຏາ ວິຍ ຆຏສຫສ຺ເສນ ນິພ຺ພາປິຕທຣຖາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ເອສ ອຕິມຘຸເຣນ ສທ຺ເທນ ກມ຺ມາຣານໍ ວສນຄາເມ ສູຈິໍ ວິກ຺ກິຓາຕິ, ເກນ ນຸ ໂຂ ກມ຺ເມນ ອາຄໂຕ, ຊານິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຕາລວຓ຺ຏໍ ຐເປຕ຺ວາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ພຫິອາຬິນ຺ທເກ ຐຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ປຕ຺ຖິຕໍ ນາມ ສມິຊ຺ຌຕິ, ໂສ ຫິ ຕສ຺ສາເຍວຕ຺ຖາຍ ຕໍ ຄາມໍ ອາຄໂຕ. ສາ ຈ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕີ ‘‘ມາຓວ, ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ສູຈິອາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ຄາມໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ພາລຕາຍ ກມ຺ມາຣຄາເມ ສູຈິໍ ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ສເຈປິ ທິວສໍ ສູຈິຍາ ວຓ຺ຓໍ ຠາສິສ຺ສສິ, ນ ເຕ ໂກຈິ ຫຕ຺ຖໂຕ ສູຈິໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ສເຈ ຕ຺ວໍ ມູລໍ ລທ຺ຘຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ອຎ຺ຎໍ ຄາມໍ ຍາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໔. ‘‘ອິໂຕທານິ ປຕາຍນ຺ຕິ, ສູຈິໂຍ ພຬິສານິ ຈ;

ໂກຍໍ ກມ຺ມາຣຄາມສ຺ມິໍ, ສູຈິໍ ວິກ຺ເກຕຸມິຈ຺ຉຕິ.

໘໕. ‘‘ອິໂຕ ສຕ຺ຖານິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກມ຺ມນ຺ຕາ ວິວິຘາ ປຸຖູ;

ໂກຍໍ ກມ຺ມາຣຄາມສ຺ມິໍ, ສູຈິໍ ວິກ຺ເກຕຸມິຈ຺ຉຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິໂຕທານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ອິທານິ ສູຈິໂຍ ຈ ພຬິສານິ ຈ ອຎ຺ຎານິ ຈ ອຸປກຣຓານິ ອິມມ຺ຫາ ກມ຺ມາຣຄາມາ ປຕາຍນ຺ຕິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ທິສໍ ປຕ຺ຖຣນ຺ຕາ ນິຄ຺ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂກຍນ຺ຕິ ເອວໍ ສນ຺ເຕ ໂກ ອຍໍ ອິມສ຺ມິໍ ກມ຺ມາຣຄາເມ ສູຈິໍ ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖານີຕິ ພາຣາຓສິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕານິ ນານປ຺ປກາຣານິ ສຕ຺ຖານິ ອິໂຕວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ວິວິຘາ ປຸຖູຕິ ນານປ຺ປກາຣາ ພຫູ ກມ຺ມນ຺ຕາປິ ສກລຣຏ຺ຐວາສີນໍ ອິໂຕ ຄຫິຕອຸປກຣເຓເຫວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ຕ຺ວໍ ອຊານນ຺ຕີ ອຎ຺ຎາເຓນ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໖. ‘‘ສູຈິໍ ກມ຺ມາຣຄາມສ຺ມິໍ, ວິກ຺ເກຕພ຺ພາ ປຊານຕາ;

ອາຈຣິຍາວ ຊານນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕທຸກ຺ກຏໍ.

໘໗. ‘‘ອິມຎ຺ເຈ ເຕ ປິຕາ ຠທ຺ເທ, ສູຈິໍ ຊຎ຺ຎາ ມຍາ ກຕໍ;

ຕຍາ ຈ ມໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ, ຍຎ຺ຈຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ຆເຣ ຘນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສູຈິນ຺ຕິ ວິຠຕ຺ຕິວິປລ຺ລາໂສ ກໂຕ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສູຈິ ນາມ ປຊານຕາ ປຓ຺ຑິເຕນ ປຸຣິເສນ ກມ຺ມາຣຄາມສ຺ມິໍເຍວ ວິກ຺ເກຕພ຺ພາ. ກິໍກາຣຓາ? ອາຈຣິຍາວ ຊານນ຺ຕິ, ກມ຺ມໍ ສຸກຕທຸກ຺ກຏນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ສິປ຺ປສ຺ສ ອາຈຣິຍາວ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ສິປ຺ເປ ສຸກຕທຸກ຺ກຏກມ຺ມໍ ຊານນ຺ຕິ, ສ຺ວາຫໍ ກມ຺ມາຣກມ຺ມໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ຄຫປຕິການໍ ຄາມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ສູຈິຍາ ສຸກຕທຸກ຺ກຏຠາວໍ ກຖໍ ຊານາເປສ຺ສາມິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຄາເມ ມມ ພລໍ ຊານາເປສ຺ສາມີຕິ. ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ພລໍ ວຓ຺ເຓສິ.

ຕຍາ ຈ ມໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍາຕິ ຠທ຺ເທ ສເຈ ຕວ ປິຕາ ອິມໍ ມຍາ ກຕໍ ສູຈິໍ ‘‘ອີທິສາ ວາ ເອສາ, ເອວໍ ວາ ກຕາ’’ຕິ ຊາເນຍ຺ຍ, ‘‘ອິມໍ ເມ ຘີຕຣໍ ຕວ ປາທປຣິຈາຣິກໍ ທມ຺ມິ, ຄຓ຺ຫາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕຍາ ຈ ມໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ. ຍຎ຺ຈຕ຺ຖຎ຺ຎໍ ຆເຣ ຘນນ຺ຕິ ຍຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ສວິຎ຺ຎາຓກໍ ວາ ອວິຎ຺ຎາຓກໍ ວາ ຆເຣ ຘນໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕນ ມໍ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ. ‘‘ຍຎ຺ຈສ຺ສຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ຍຎ຺ຈ ອສ຺ສ ຆເຣ ອຎ຺ຎໍ ຘນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐໂກ ສພ຺ພໍ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມາ’’ຕິ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ເກນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາຕ, ເອໂກ ປຸຣິໂສ ສູຈິໍ ວິກ຺ກິຓາຕິ, ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລເປມີຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ປກ຺ໂກສາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປກ຺ໂກສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຄຫໍ ປວິສິຕ຺ວາ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ກຕຣຄາມວາສິໂກສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ອສຸກຄາມວາສິໂກມ຺ຫິ ອສຸກກມ຺ມາຣສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ‘‘ກສ຺ມາ ອິຘາຄໂຕສີ’’ຕິ. ‘‘ສູຈິວິກ຺ກຍຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ. ‘‘ອາຫຣ, ສູຈິໍ ເຕ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓໍ ສພ຺ເພສໍ ມຊ຺ເຌ ປກາເສຕຸກາໂມ ‘‘ນນຸ ເອກການໍ ໂອໂລກິຕໂຕ ສພ຺ເພສໍ ມຊ຺ເຌ ໂອໂລເກຕຸໍ ວຣຕຣ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ສພ຺ເພ ກມ຺ມາເຣ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ‘‘ອາຫຣ, ຕາຕ, ມຍໍ ປສ຺ສາມ ເຕ ສູຈິ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາຈຣິຍ, ເອກໍ ອຘິກຣຓິຎ຺ຈ ອຸທກປູຣຎ຺ຈ ກໍສຖາລໍ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ. ໂສ ອາຫຣາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂອວຏ຺ຏິກໂຕ ສູຈິນາຬິກໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐໂກ ຕໂຕ ສູຈິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອຍໍ ສູຈີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນາຍໍ ສູຈິ, ໂກສໂກ ເອໂສ’’ຕິ. ໂສ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເນວ ອນ຺ຕໍ, ນ ໂກຏິໍ ອທ຺ທສ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ນເຂນ ໂກສກໍ ອປເນຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສູຈິ, ອຍໍ ໂກສໂກ’’ຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ສູຈິໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ, ໂກສກໍ ປາທມູເລ ຐເປສິ. ປຸນ ເຕນ ‘‘ອຍໍ ມຎ຺ເຎ ສູຈີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍມ຺ປິ ສູຈິໂກສໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນເຂນ ປຫຣນ຺ໂຕ ປຏິປາຏິຍາ ຉ ສູຈິໂກສເກ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສູຈີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ກມ຺ມາຣສຫສ຺ສານິ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂຜເຏສຸໍ, ເຈລຸກ຺ເຂປາ ປວຕ຺ຕິໍສຸ.

ອຖ ນໍ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ຕາຕ, ອິມາຍ ສູຈິຍາ ກິໍ ພລ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາຈຣິຍ ພລວຕາ ປຸຣິເສນ ອຘິກຣຓິໍ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຘິກຣຓິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກປາຕິໍ ຐປາເປຕ຺ວາ ອຘິກຣຓິຍາ ມຊ຺ເຌ ອິມໍ ສູຈິໍ ປຫຣຖາ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ກາເຣຕ຺ວາ ອຘິກຣຓິຍາ ມຊ຺ເຌ ສູຈິໍ ອຄ຺ເຄນ ປຫຣິ. ສາ ອຘິກຣຓິໍ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທ຺ຘໍ ວາ ອໂຘ ວາ ອຫຸຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສພ຺ເພ ກມ຺ມາຣາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ‘ກມ຺ມາຣາ ນາມ ເອທິສາ ໂຫນ຺ຕີ’ຕິ ສຸຕິວເສນປິ ນ ສຸຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂຜເຏຕ຺ວາ ເຈລຸກ຺ເຂປສຫສ຺ສໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐໂກ ຘີຕຣໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ປຣິສມຊ຺ເຌ ‘‘ອຍໍ ກຸມາຣິກາ ຕຸຍ຺ຫເມວ ອນຸຈ຺ຉວິກາ’’ຕິ ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐໂກ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ກມ຺ມາຣເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ຘີຕາ ຣາຫຸລມາຕາ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕກມ຺ມາຣປຸຕ຺ໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສູຈິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໘໘] ໓. ຕຸຓ຺ຑິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນວຉນ຺ນເກຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຣຓຠີຣຸກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສາວຕ຺ຖິວາສີ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ຘສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ມຣຓຠີຣຸໂກ ອໂຫສິ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ສາຂາຈລນໍ ທຓ຺ຑກປຕນໍ ສກຸຓຈຕຸປ຺ປທສທ຺ທໍ ວາ ອຎ຺ຎໍ ວາ ຕຖາຣູປໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ວິທ຺ຘສໂສ ວິຍ ກມ຺ປນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ມຣຓຠີຣຸໂກ ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ປິ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ວິກມ຺ປມາໂນ ປລາຍຕິ, ອິເມສຎ຺ຈ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓເມວ ຘຸວໍ, ຊີວິຕໍ ອທ຺ຘຸວໍ, ນນຸ ຕເທວ ໂຍນິໂສ ມນສິ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ມຣຓຠີຣຸໂກ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຕນ ປຏິຎ຺ຎາໂຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ມຣຓຠີຣຸໂກເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສູກຣິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສູກຣີ ປຣິຓຕຄພ຺ຠາ ທ຺ເວ ປຸຕ຺ເຕ ວິຊາຍິ. ສາ ເອກທິວສໍ ເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອາວາເຏ ນິປຊ຺ຊິ. ອເຖກາ ພາຣາຓສິທ຺ວາຣຄາມວາສິນີ ມຫລ຺ລິກາ ກປ຺ປາສເຂຕ຺ຕໂຕ ປຈ຺ຉິປຸຓ຺ຓໍ ກປ຺ປາສໍ ອາທາຍ ຍຏ຺ຐິຍາ ຠູມິໍ ອາໂກເຏນ຺ຕີ ອາຄຈ຺ຉິ. ສູກຣີ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ມຣຓຠເຍນ ປຸຕ຺ຕເກ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍິ. ມຫລ຺ລິກາ ສູກຣໂປຕເກ ທິສ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ເຊຏ຺ຐກສ຺ສ ມຫາຕຸຓ຺ຑິໂລ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິໂລຕິ ນາມໍ ກຣິຕ຺ວາ ເຕ ປຸຕ຺ຕເກ ວິຍ ໂປເສສິ. ເຕ ອປຣຠາເຄ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຖູລສຣີຣາ ອເຫສຸໍ. ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ອິເມ ໂນ ມູເລນ ເທຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ‘‘ປຸຕ຺ຕາ ເມ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກສ຺ສຈິ ນ ເທຕິ. ອເຖກສ຺ມິໍ ຉຓກາເລ ຘຸຕ຺ຕາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕາ ມໍເສ ຂີເຓ ‘‘ກຸໂຕ ນຸ ໂຂ ມໍສໍ ລຠິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕາ ມຫລ຺ລິກາຍ ເຄເຫ ສູກຣານໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ໂນ ສູກຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາ ‘‘ອລໍ, ຕາຕາ, ປຸຕ຺ຕາ ເມ ເອເຕ, ປຸຕ຺ຕໍ ນາມ ມໍສໍ ຂາທນຕ຺ຖາຍ ກິຓນ຺ຕານໍ ທທນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ຘຸຕ຺ຕາ ‘‘ອມ຺ມ, ມນຸສ຺ສານໍ ສູກຣາ ນາມ ປຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເທຫິ ໂນ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນ຺ຕາປິ ອລຠິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກໍ ສຸຣໍ ປາເຍຕ຺ວາ ມຕ຺ຕກາເລ ‘‘ອມ຺ມ, ສູກເຣຫິ ກິໍ ກຣິສ຺ສສິ, ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິພ຺ພຍໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ຫຕ຺ເຖ ກຫາປເຓ ຐປຍິໍສຸ.

ສາ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕາ, ມຫາຕຸຓ຺ຑິລໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລໍ ປນ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ ໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ຄຈ຺ເຉຕິ, ສທ຺ທມສ຺ສ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອາຫາຣໍ ນ ປສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຘຸຕ຺ຕາ ມູເລນ ເອກໍ ຠຕ຺ຕປາຕິໍ ອາຫຣາເປສຸໍ. ມຫລ຺ລິກາ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ຐປິຕໍ ສູກຣໂທຓິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ໂທຓິສມີເປ ອຏ຺ຐາສິ. ຕິໍສມຕ຺ຕາປິ ຘຸຕ຺ຕາ ປາສຫຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐໍສຸ. ມຫລ຺ລິກາ ‘‘ຕາຕ, ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ເອຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສທ຺ທມກາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຕຸຓ຺ຑິໂລ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມມ ມາຕຣາ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລສ຺ສ ສທ຺ໂທ ນ ທິນ຺ນປຸພ຺ໂພ, ມໍເຍວ ປຐມໍ ສທ຺ທາຍຕິ, ອວສ຺ສໍ ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ໂສ ກນິຏ຺ຐໍ ອາມນ຺ເຕສິ ‘‘ຕາຕ, ມມ ມາຕາ ຕໍ ປກ຺ໂກສຕິ, ຄຈ຺ຉ ຕາວ ຊານາຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄຈ຺ຉາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕໂທຓິສມີເປ ເຕສໍ ຐິຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ມຣຓໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ມຣຓຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກມ຺ປມາໂນ ຠາຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຖມ຺ຠິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກມ຺ປມາໂນ ປຣິພ຺ຠມິ. ມຫາຕຸຓ຺ຑິໂລ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ປນ ປເວຘສິ ປຣິພ຺ຠມສິ, ປວິສນຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກສິ, ກິໍ ນາເມຕໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໘. ‘‘ນວຉນ຺ນເກທານິ ທິຍ຺ຍຕິ, ປຸຓ຺ຓາຍໍ ໂທຓິ ສຸວາມິນີ ຐິຕາ;

ພຫຸເກ ຊເນ ປາສປາຓິເກ, ໂນ ຈ ໂຂ ເມ ປຏິຠາຕິ ຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນວຉນ຺ນເກທານິ ທິຍ຺ຍຕີຕິ ຠາຕິກ, ປຸພ຺ເພ ອມ຺ຫາກໍ ກຸຓ຺ຑກຍາຄຸ ວາ ຌາມຠຕ຺ຕໍ ວາ ທິຍ຺ຍຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ນວຉນ຺ນກໍ ນວາກາຣໍ ທານໍ ທິຍ຺ຍຕິ. ປຸຓ຺ຓາຍໍ ໂທຓີຕິ ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຠຕ຺ຕໂທຓິ ສຸທ຺ຘຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຓ຺ຓາ. ສຸວາມິນີ ຐິຕາຕິ ອຍ຺ຍາປິ ໂນ ຕສ຺ສາ ສນ຺ຕິເກ ຐິຕາ. ພຫຸເກ ຊເນຕິ ນ ເກວລຎ຺ຈ ອຍ຺ຍາວ, ອຎ຺ໂຎປິ ພຫຸໂກ ຊໂນ ປາສປາຓິໂກ ຐິໂຕ. ໂນ ຈ ໂຂ ເມ ປຏິຠາຕີຕິ ອຍໍ ເອວໍ ເອເຕສໍ ຐິຕຠາໂວປິ ອິທໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸມ຺ປິ ມຍ຺ຫໍ ນ ປຏິຠາຕິ, ນ ຣຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ມມ ກິຣ ມາຕາ ເອຕ຺ເຖວ ສູກເຣ ໂປເສນ຺ຕີ ນາມ ຍທຕ຺ຖໍ ໂປເສຕິ, ສ຺ວາສ຺ສາ ອຕ຺ໂຖ ອຊ຺ຊ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ໂຕ, ຕ຺ວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໙. ‘‘ຕສສິ ຠມສິ ເລຓມິຈ຺ຉສິ, ອຕ຺ຕາໂຓສິ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສິ;

ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຠຸຎ຺ຊ ຕຸຓ຺ຑິລ, ມໍສຕ຺ຖາຍ ຫິ ໂປສິຕາມ຺ຫເສ.

໙໐. ‘‘ໂອຄຫ ຣຫທໍ ອກທ຺ທມໍ, ສພ຺ພໍ ເສທມລໍ ປວາຫຍ;

ຄຓ຺ຫາຫິ ນວໍ ວິເລປນໍ, ຍສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ນ ກທາຈິ ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕສສິ ຠມສີຕິ ມຣຓຠເຍນ ອຸຕ຺ຕສສິ, ເຕເນວ ກິລມນ຺ໂຕ ຠມສິ. ເລຓມິຈ຺ຉສີຕິ ປຕິຏ຺ຐໍ ໂອໂລເກສິ. ອຕ຺ຕາໂຓສີຕິ ຕາຕ, ປຸພ຺ເພ ອມ຺ຫາກໍ ມາຕາ ປຏິສຣຓໍ ອໂຫສິ, ສາ ອຊ຺ຊ ປນ ນິຣເປກ຺ຂາ ອມ຺ເຫ ຉຑ຺ເຑສິ, ອິທານິ ກຸຫິໍ ຄມິສ຺ສສິ. ໂອຄຫາຕິ ໂອຄາຫ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ປວາຫຍາຕິ ປວາເຫຫິ, ຫາເຣຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຉິຊ຺ຊຕີຕິ ນ ນສ຺ສຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຕາຕ, ສເຈ ມຣຓໂຕ ຕສສິ, ອກທ຺ທມໍ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕວ ສຣີເຣ ສພ຺ພໍ ເສທຎ຺ຈ ມລຎ຺ຈ ປວາເຫຕ຺ວາ ສຸຣຠິຄນ຺ຘວິເລປນໍ ວິລິມ຺ປາຕິ.

ຕສ຺ສ ທສ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາປາຣມິໍ ປຸເຣຈາຣິກໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ປທໍ ອຸທາຫຣນ຺ຕສ຺ເສວ ສທ຺ໂທ ສກລໍ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ພາຣາຓສິໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ສຸຕສຸຕກ຺ຂເຓເຍວ ຣາຊອຸປຣາຊາທໂຍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ອາຄມໍສຸ. ອນາຄຕາປິ ເຄເຫ ຐິຕາວ ສຸຓິໍສຸ. ຣາຊປຸຣິສາ ຄຈ຺ເຉ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຠູມິໍ ສມໍ ກຕ຺ວາ ວາລຸກໍ ໂອກິຣິໍສຸ. ຘຸຕ຺ຕານໍ ສຸຣາມໂທ ຉິຊ຺ຊິ. ປາເສ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ມຫລ຺ລິກາຍປິ ສຸຣາມໂທ ຉິຊ຺ຊິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຣຠິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິໂລ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຠາຕາ ເອວໍ ວເທຕິ, ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ວໍເສ ໂປກ຺ຂຣຓິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນຫານໍ, ສຣີຣໂຕ ເສທມລປວາຫນໍ, ປຸຣາຓວິເລປນໍ ຫາເຣຕ຺ວາ ນວວິເລປນຄຫຓຎ຺ຈ ກິສ຺ມິຎ຺ຈິ ກາເລ ນຕ຺ຖິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ສນ຺ຘາຍ ຠາຕາ ມໍ ເອວ ມາຫາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໙໑. ‘‘ກຕໂມ ຣຫໂທ ອກທ຺ທໂມ, ກິໍສຸ ເສທມລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ກຕມຎ຺ຈ ນວໍ ວິເລປນໍ, ຍສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ນ ກທາຈິ ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ເຕນ ຫິ ກນິຏ຺ຐ ໂອຫິຕໂສໂຕ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໒. ‘‘ຘມ຺ໂມ ຣຫໂທ ອກທ຺ທໂມ, ປາປໍ ເສທມລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ;

ສີລຎ຺ຈ ນວໍ ວິເລປນໍ, ຕສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ນ ກທາຈິ ຉິຊ຺ຊຕິ.

໙໓. ‘‘ນນ຺ທນ຺ຕິ ສຣີຣຆາຕິໂນ, ນ ຈ ນນ຺ທນ຺ຕິ ສຣີຣຘາຣິໂນ;

ປຸຓ຺ຓາຍ ຈ ປຸຓ຺ຓມາສິຍາ, ຣມມານາວ ຊຫນ຺ຕິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ປຎ຺ຈສີລອຏ຺ຐສີລທສສີລານິ ຕີຓິ ສຸຈຣິຕານິ ສຕ຺ຕຕິໍສໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ ອມຕມຫານິພ຺ພານນ຺ຕິ ສພ຺ໂພເປສ ຘມ຺ໂມ ນາມ. ອກທ຺ທໂມຕິ ຣາຄໂທສໂມຫມານທິຏ຺ຐິກິເລສກທ຺ທມານໍ ອຠາເວນ ອກທ຺ທໂມ. ອິມິນາ ເສສຘມ຺ມໂຕ ວິນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິພ຺ພານເມວ ທສ຺ເສຕິ. ‘‘ຍາວຕາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ມາ ສງ຺ຂຕາ ວາ ອສງ຺ຂຕາ ວາ, ວິຣາໂຄ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອຄ຺ຄມກ຺ຂາຍຕິ, ຍທິທໍ ມທນິມ຺ມທໂນ ປິປາສວິນໂຍ ອາລຍສມຸຄ຺ຆາໂຕ ວຏ຺ຏຸປຈ຺ເຉໂທ ຕຓ຺ຫກ຺ຂໂຍ ວິຣາໂຄ ນິໂຣໂຘ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໔; ອິຕິວຸ. ໙໐) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕເທວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ, ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ອຫໍ ນິພ຺ພານຕຬາກໍ ‘‘ຣຫໂທ’’ຕິ ກເຖມິ. ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓາທີນິ ຫິ ຕຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ມຣຓໂຕ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາໂມ, ນິພ຺ພານຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍວເສນ ກິຣ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖສິ.

ປາປໍ ເສທມລນ຺ຕິ ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ປາປໍ ເສທມລສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ເສທມລ’’ນ຺ຕິ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິເຕຫິ ກຖິຕໍ. ຕໍ ປເນຕໍ ເອກວິເຘນ ປາປໍ ຍທິທໍ ມໂນປໂທໂສ, ທຸວິເຘນ ປາປໍ ປາປກຎ຺ຈ ສີລໍ, ປາປິກາ ຈ ທິຏ຺ຐິ, ຕິວິເຘນ ປາປໍ ຕີຓິ ທຸຈ຺ຈຣິຕານິ, ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ປາປໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ, ປຎ຺ຈວິເຘນ ປາປໍ ປຎ຺ຈ ເຈໂຕຂິລາ, ຉພ຺ພິເຘນ ປາປໍ ຉ ອຄາຣວາ, ສຕ຺ຕວິເຘນ ປາປໍ ສຕ຺ຕ ອສທ຺ຘມ຺ມາ, ອຏ຺ຐວິເຘນ ປາປໍ ອຏ຺ຐ ມິຈ຺ຉຕ຺ຕາ, ນວວິເຘນ ປາປໍ ນວ ອາຆາຕວຕ຺ຖູນິ, ທສວິເຘນ ປາປໍ ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ, ພຫຸວິເຘນ ປາປໍ ຣາໂຄ ໂທໂສ ໂມໂຫຕິ ເອກກທຸກຕິກາທິວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ, ອິຕິ ສພ຺ພມ຺ເປຕໍ ປາປໍ ‘‘ສຣີຣນິສ຺ສິຕເສທມລສທິສ’’ນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ກຖິຕໍ.

ສີລນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສີລໍ ທສສີລໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ‘‘ອິທໍ, ຕາຕ, ສີລໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຄນ຺ຘວິເລປນສທິສ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສາຕິ ຕສ຺ສ ສິລສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ຕີສຸ ວເຍສຸ ກທາຈິ ນ ຉິຊ຺ຊຕິ, ສກລໂລກໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ.

‘‘ນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ, ນ ຈນ຺ທນໍ ຕຄ຺ຄຣມລ຺ລິກາ ວາ;

ສຕຎ຺ຈ ຄນ຺ໂຘ ປຏິວາຕເມຕິ, ສພ຺ພາ ທິສາ ສປ຺ປຸຣິໂສ ປວາຍຕິ.

‘‘ຈນ຺ທນໍ ຕຄຣໍ ວາປິ, ອຸປ຺ປລໍ ອຖ ວສ຺ສິກີ;

ເອເຕສໍ ຄນ຺ຘຊາຕານໍ, ສີລຄນ຺ໂຘ ອນຸຕ຺ຕໂຣ.

‘‘ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ອຍໍ ຄນ຺ໂຘ, ຍ຺ວາຍໍ ຕຄຣຈນ຺ທນໍ;

ໂຍ ຈ ສີລວຕໍ ຄນ຺ໂຘ, ວາຕິ ເທເວສຸ ອຸຕ຺ຕໂມ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໕໔-໕໖);

ນນ຺ທນ຺ຕິ ສຣີຣຆາຕິໂນຕິ ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ອິເມ ອຎ຺ຎາຓມນຸສ຺ສາ ‘‘ມຘຸຣມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມ, ປຸຕ຺ຕທາຣມ຺ປິ ຂາທາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາຓາຕິປາຕໍ ກໂຣນ຺ຕາ ນນ຺ທນ຺ຕິ ຕຸສ຺ສນ຺ຕິ, ປາຓາຕິປາໂຕ ອາເສວິໂຕ ຠາວິໂຕ ພຫຸລີກໂຕ ນິຣຍສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິ…ເປ… ເປຕ຺ຕິວິສຍສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕິ, ໂຍ ສພ຺ພລຫຸໂກ ປາຓາຕິປາຕສ຺ສ ວິປາໂກ, ໂສ ມນຸສ຺ສຠູຕສ຺ສ ອປ຺ປາຍຸກສໍວຕ຺ຕນິໂກ ໂຫຕີຕິ ອິມໍ ປາຓາຕິປາເຕ ອາທີນວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ. ອຊານນ຺ຕາ –

‘‘ມຘຸວາ ມຎ຺ຎຕິ ພາໂລ, ຍາວ ປາປໍ ນ ປຈ຺ຈຕິ;

ຍທາ ຈ ປຈ຺ຈຕິ ປາປໍ, ພາໂລ ທຸກ຺ຂໍ ນິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໙) –

ມຘຸຣສຎ຺ຎິໂນ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ຈຣນ຺ຕິ ພາລາ ທຸມ຺ເມຘາ, ອມິຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕນາ;

ກໂຣນ຺ຕາ ປາປກໍ ກມ຺ມໍ, ຍໍ ໂຫຕິ ກຏຸກປ຺ຜລ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໖) –

ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ນ ຊານນ຺ຕິ.

‘‘ນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕໍ ສາຘຸ, ຍໍ ກຕ຺ວາ ອນຸຕປ຺ປຕິ;

ຍສ຺ສ ອສ຺ສຸມຸໂຂ ໂຣທໍ, ວິປາກໍ ປຏິເສວຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໖໗);

ນ ຈ ນນ຺ທນ຺ຕິ ສຣີຣຘາຣິໂນຕິ ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ເຍ ປເນເຕ ສຣີຣຘາຣິໂນ ສຕ຺ຕາ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ມຣເຓ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາ ສີຫມິຄຣາຊຫຕ຺ຖາຊານີຍອສ຺ສາຊານີຍຂີຓາສເວ ອວເສສາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຠາຍນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

‘‘ສພ຺ເພ ຕສນ຺ຕິ ທຓ຺ຑສ຺ສ, ສພ຺ເພ ຠາຍນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸໂນ;

ອຕ຺ຕານໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ, ນ ຫເນຍ຺ຍ ນ ຆາຕເຍ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໒໙);

ປຸຓ຺ຓາຍາຕິ ຄຸຓປຸຓ຺ຓາຍ. ປຸຓ຺ຓມາສິຍາຕິ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທຍຸຕ຺ຕາຍ, ມາສໍ ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕາຍ. ຕທາ ກິຣ ປຸຓ຺ຓມາສີ ອຸໂປສຖທິວໂສ ໂຫຕິ. ຣມມານາວ ຊຫນ຺ຕິ ຊີວິຕນ຺ຕິ ຕາຕ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິລ, ມາ ໂສຈິ ມາ ປຣິເທວິ, ມຣຓສ຺ສ ນາມ ເຕ ຠາຍນ຺ຕິ, ເຍສໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສີລາທິຄຸຓາ ນຕ຺ຖິ. ມຍໍ ປນ ສີລາຈາຣສມ຺ປນ຺ນາ ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ອມ຺ຫາທິສາ ສຕ຺ຕາ ຣມມານາວ ຊຫນ຺ຕິ ຊີວິຕນ຺ຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ພຸທ຺ຘລີຬາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ມຫາຊນກາຍາ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ໂຜເຏສຸໍ, ເຈລຸກ຺ເຂປາ ຈ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ສາຘຸກາຣສທ຺ທປຸຓ຺ຓໍ ອນ຺ຕລິກ຺ຂໍ ອໂຫສິ. ພາຣາຓສິຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຊ຺ເຊນ ປູເຊຕ຺ວາ ມຫລ຺ລິກາຍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເຕ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາທີຫິ ວິລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ຄີວາສຸ ມຓິຣຕນານິ ປິຬນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ອທາສິ. ສພ຺ເພ ພາຣາຓສິວາສິໂນ ຈ ກາສິຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຈ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ເນສໍ ປກ຺ຂທິວເສສຸ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ, ວິນິຈ຺ຉເຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຑ຺ເຑ ຕີເຣສິ. ຕສ຺ມິໍ ຘຣມາເນ ກູຏຑ຺ຑກາຣກາ ນາມ ນາເຫສຸໍ. ອປຣຠາເຄ ຣາຊາ ກາລມກາສິ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣປຣິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉເຍ ໂປຕ຺ຖເກ ລິຂາເປຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຑ຺ຑໍ ຕີເຣຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອປ຺ປມາເທນ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ໂຣທນ຺ຕານໍ ປຣິເທວນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສທ຺ຘິໍ ຈູຬຕຸຓ຺ຑິເລນ ອຣຎ຺ຎໍ ປາວິສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ໂອວາໂທ ສຏ຺ຐິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ມຣຓຠີຣຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ຕທາ ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຈູຬຕຸຓ຺ຑິໂລ ມຣຓຠີຣຸໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ປຣິສາ ພຸທ຺ຘປຣິສາ, ມຫາຕຸຓ຺ຑິໂລ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ຕຸຓ຺ຑິລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໘໙] ໔. ສຸວຓ຺ຓກກ຺ກຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສິງ຺ຄີມິໂຄຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຊີວິຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ຍາວ ຘນຸຄ຺ຄຫປໂຍຊນາ ຂຓ຺ຑຫາລຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໙໘໒ ອາທໂຍ) ຘນປາລວິສ຺ສຊ຺ຊນໍ ຈູຬຫໍສມຫາຫໍສຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໓໓ ອາທໂຍ) ກຖິຕໍ. ຕທາ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ເສກ຺ຂປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຘນປາລເກ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ອານນ຺ໂທ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ປຣິຈ຺ຈຊິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ຣາຊຄຫສ຺ສ ປຸພ຺ພປສ຺ເສ ສາລິນ຺ທິໂຍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ ໂຫຕິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຄາເມ ກສ຺ສກພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສ ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ເອກສ຺ມິໍ ຄາມເຂຕ຺ເຕ ກຣີສສຫສ຺ສມຕ຺ຕໍ ກສິໍ ກາເຣສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ມນຸສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກມ຺ມກາເຣ ‘‘ກສຖາ’’ຕິ ອາຓາເປຕ຺ວາ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖາຍ ເຂຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ມຫນ຺ຕໍ ໂສພ຺ຠໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ໂສພ຺ເຠ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ກກ຺ກຏໂກ ປຏິວສຕິ ອຠິຣູໂປ ປາສາທິໂກ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາ ຕໍ ໂສພ຺ຠໍ ໂອຕຣິ. ຕສ຺ສ ມຸຂໂຘວນກາເລ ກກ຺ກຏໂກ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ເຂຕ຺ເຕ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ໂສພ຺ເຠ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອຄມາສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຂຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຕໍ ໂສພ຺ຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກກ຺ກຏກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ວິຈາເຣສິ. ອິຕິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສ຺ສາໂສ ທຬ຺ໂຫ ອໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນິພທ຺ຘໍ ເຂຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອກ຺ຂີສຸ ຈ ປນສ຺ສ ປຎ຺ຈ ປສາທາ ຕີຓິ ມຓ຺ຑລານິ ວິສຸທ຺ຘານິ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຂຕ຺ຕໂກຏິຍໍ ເອກສ຺ມິໍ ຕາເລ ກາກກຸລາວເກ ກາກີ ອກ຺ຂີນິ ທິສ຺ວາ ຂາທິຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ກາກໍ ອາຫ – ‘‘ສາມິ, ໂທຫໂຬ ເມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ. ‘‘ກິໍ ໂທຫໂຬ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ຂາທິຕຸກາມາມ຺ຫີ’’ຕິ. ‘‘ທຸທ຺ໂທຫໂຬ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ໂກ ເອຕານິ ອາຫຣິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ນ ສກ຺ໂກສີ’’ຕິ ອຫມ຺ເປຕໍ ຊານາມິ, ໂຍ ປເນສ ຕາລສ຺ສ ອວິທູເຣ ວມ຺ມິໂກ, ເອຕ຺ຖ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ວສຕິ. ‘‘ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫ, ໂສ ເອຕໍ ຑໍສິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ອາຫຣິສ຺ສສີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນປິ ວາປິຕສສ຺ສານໍ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາເລ ກກ຺ກຏໂກ ມຫາ ອໂຫສິ. ອເຖກທິວສໍ ສປ຺ໂປ ກາກມາຫ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ນິພທ຺ຘໍ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫສິ, ກິໍ ເຕ ກໂຣມີ’’ຕິ. ‘‘ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທາສິຍາ ເອຕສ຺ສ ເຂຕ຺ຕສາມິກສ຺ສ ອກ຺ຂີສຸ ໂທຫໂຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ສ຺ວາຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອານຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ລຠິສ຺ສາມີຕິ ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຏ຺ຐຫາມີ’’ຕິ. ສປ຺ໂປ ‘‘ໂຫຕຸ, ນຍິທໍ ຄຣຸກໍ, ລຠິສ຺ສສີ’’ຕິ ຕໍ ອສ຺ສາເສຕ຺ວາ ປຸນ ທິວເສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ອາຄມນມຄ຺ເຄ ເກທາຣມຣິຍາທໍ ນິສ຺ສາຍ ຕິເຓຫິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິປຊ຺ຊິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ໂສພ຺ຠໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ສິເນຫໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓກກ຺ກຏກໍ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກນ຺ຕເຣ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ເຂຕ຺ຕໍ ປາວິສິ. ສປ຺ໂປ ຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ເວເຄນ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑິກມໍເສ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ປາເຕຕ຺ວາ ວມ຺ມິກໍ ສນ຺ຘາຍ ປລາຍິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຕນຎ຺ຈ ກກ຺ກຏກສ຺ສ ສາຏກນ຺ຕຣໂຕ ລງ຺ຆນຎ຺ຈ ກາກສ຺ສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸເຣ ນິລີຍນຎ຺ຈ ອປຈ຺ຉາອປຸຣິມໍ ອໂຫສິ. ກາໂກ ນິລີຍິຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ຕຸຓ຺ເຑນ ປຫຣິ. ກກ຺ກຏໂກ ‘‘ອິມໍ ກາກໍ ນິສ຺ສາຍ ມມ ສຫາຍສ຺ສ ຠຍໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ເອຕສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ສປ຺ໂປ ອາຄຈ຺ຉິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຓ຺ຑາເສນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ກາກໍ ຄີວາຍໍ ອເຬນ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິລເມຕ຺ວາ ໂຖກໍ ສິຖິລມກາສິ. ກາໂກ ‘‘ກິສ຺ສ ມໍ ສມ຺ມ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຍສິ, ເອສ ມໍ ກກ຺ກຏໂກ ຠິຍ຺ໂຍ ວິເຫເຐຕິ, ຍາວ ນ ມຣາມິ, ຕາວ ເອຫີ’’ຕິ ສປ຺ປໍ ປກ຺ໂກສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໔. ‘‘ສິງ຺ຄີມິໂຄ ອາຍຕຈກ຺ຂຸເນຕ຺ໂຕ, ອຏ຺ຐິຕ຺ຕໂຈ ວາຣິສໂຍ ອໂລໂມ;

ເຕນາຠິຠູໂຕ ກປຓໍ ຣຸທາມິ, ຫເຣ ສຂາ ກິສ຺ສ ນຸ ມໍ ຊຫາສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິງ຺ຄີມິໂຄຕິ ສິງ຺ຄີສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓຕາຍ ວາ ອຬສງ຺ຂາຕານໍ ວາ ສິງ຺ຄານໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ກກ຺ກຏໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ອາຍຕຈກ຺ຂຸເນຕ຺ໂຕຕິ ທີເຆຫິ ຈກ຺ຂຸສງ຺ຂາເຕຫິ ເນຕ຺ເຕຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອຏ຺ຐິເມວ ຕໂຈ ອສ຺ສາຕິ ອຏ຺ຐິຕ຺ຕໂຈ. ຫເຣ ສຂາຕິ ອາລປນເມຕໍ, ອມ຺ໂຠ ສຫາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສປ຺ໂປ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕໍ ຜຓໍ ກຕ຺ວາ ກາກໍ ອສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປນ຺ໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ໂສ ປສ຺ສສນ຺ໂຕ ມຫຕາ ຜເຓນ, ຠຸຊງ຺ຄໂມ ກກ຺ກຏມຊ຺ຌປຕ຺ໂຕ;

ສຂາ ສຂາຣໍ ປຣິຕາຍມາໂນ, ຠຸຊງ຺ຄມໍ ກກ຺ກຏໂກ ຄເຫສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກກ຺ກຏມຊ຺ຌປຕ຺ໂຕຕິ ກກ຺ກຏກໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ສຂາ ສຂາຣນ຺ຕິ ສຫາໂຍ ສຫາຍໍ. ‘‘ສກໍ ສຂາຣ’’ນ຺ຕິປິ ປາໂຐ, ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຣິຕາຍມາໂນຕິ ຣກ຺ຂມາໂນ. ຄເຫສີຕິ ທຸຕິເຍນ ອເຬນ ຄີວາຍໍ ທຬ຺ຫໍ ຄເຫສິ.

ອຖ ນໍ ກິລເມຕ຺ວາ ໂຖກໍ ສິຖິລມກາສິ. ອຖ ສປ຺ໂປ ‘‘ກກ຺ກຏກາ ນາມ ເນວ ກາກມໍສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ນ ສປ຺ປມໍສໍ, ອຖ ເກນ ນຸ ໂຂ ກາຣເຓນ ອຍໍ ອມ຺ເຫ ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໙໖. ‘‘ນ ວາຍສໍ ໂນ ປນ ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ, ຆາສຕ຺ຖິໂກ ກກ຺ກຏໂກ ອເທຍ຺ຍ;

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ອາຍຕຈກ຺ຂຸເນຕ຺ຕ, ອຖ ກິສ຺ສ ເຫຕຸມ຺ຫ ອຸໂຠ ຄຫີຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຆາສຕ຺ຖິໂກຕິ ອາຫາຣຕ຺ຖິໂກ ຫຸຕ຺ວາ. ອເທຍ຺ຍາຕິອາທິເຍຍ຺ຍ, ນ-ກາເຣນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນ ຄຓ຺ຫີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກກ຺ກຏໂກ ຄຫຓກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໗. ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ມມ ອຕ຺ຖກາໂມ, ໂຍ ມໍ ຄເຫຕ຺ວານ ທກາຍ ເນຕິ;

ຕສ຺ມິໍ ມເຕ ທຸກ຺ຂມນປ຺ປກໍ ເມ, ອຫຎ຺ຈ ເອໂສ ຈ ອຸໂຠ ນ ໂຫມ.

໙໘. ‘‘ມມຎ຺ຈ ທິສ຺ວານ ປວທ຺ຘກາຍໍ, ສພ຺ໂພ ຊໂນ ຫິໍສິຕຸເມວ ມິຈ຺ເຉ;

ສາທຸຎ຺ຈ ຖູລຎ຺ຈ ມຸທຸຎ຺ຈ ມໍສໍ, ກາກາປິ ມໍ ທິສ຺ວ ວິເຫຐເຍຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຍນ຺ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ອຕ຺ຖກາໂມຕິ ຫິຕກາໂມ. ທກາຍ ເນຕີຕິ ໂຍ ມໍ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏເກນ ຄເຫຕ຺ວານ ອຸທກາຍ ເນຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວສນກໂສພ຺ຠໍ ປາເປຕິ. ຕສ຺ມິໍ ມເຕຕິ ສເຈ ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຣິສ຺ສຕິ, ເອຕສ຺ມິໍ ມເຕ ມມ ກາຍິກໍ ເຈຕສິກໍ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ທີເປຕິ. ອຸໂຠ ນ ໂຫມາຕິ ທ຺ເວປິ ຊນາ ນ ຠວິສ຺ສາມ. ມມຎ຺ຈ ທິສ຺ວານາຕິ ຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ອິທຎ຺ຈ ອປຣໍ ກາຣຓໍ, ອິມສ຺ມິໍ ມເຕ ອນາຖໍ ນິປ຺ປຈ຺ຈຍໍ ມໍ ປວຑ຺ຒິຕກາຍໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ໂພ ຊໂນ ‘‘ອິມສ຺ສ ກກ຺ກຏກສ຺ສ ສາທຸຎ຺ຈ ຖູລຎ຺ຈ ມຸທຸຎ຺ຈ ມໍສ’’ນ຺ຕິ ມໍ ມາເຣຕຸໍ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ນ ເກວລຎ຺ຈ ຊໂນ ມນຸສ຺ໂສ, ຕິຣຈ຺ຉານຠູຕາ ກາກາປິ ມໍ ທິສ຺ວາ ວິເຫຐເຍຍ຺ຍຸໍ ວິເຫເສຍ຺ຍຸໍ ມາເຣຍ຺ຍຸໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສປ຺ໂປ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ເອເກນຸປາເຍນ ອິມໍ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ກາກຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ວຎ຺ເຈຕຸກາໂມ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ –

໙໙. ‘‘ສເຈຕສ຺ສ ເຫຕຸມ຺ຫ ອຸໂຠ ຄຫີຕາ, ອຸຏ຺ຐາຕຸ ໂປເສ ວິສມາວມາມິ;

ມມຎ຺ຈ ກາກຎ຺ຈ ປມຸຎ຺ຈ ຂິປ຺ປໍ, ປຸເຣ ວິສໍ ຄາຬ຺ຫມຸເປຕິ ມຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສເຈຕສ຺ສ ເຫຕູຕິ ສເຈ ເອຕສ຺ສ ກາຣຓາ. ອຸຏ຺ຐາຕູຕິ ນິພ຺ພິໂສ ໂຫຕຸ. ວິສມາວມາມີຕິ ອຫມສ຺ສ ວິສໍ ອາກຑ຺ຒາມິ, ນິພ຺ພິສໍ ນໍ ກໂຣມິ. ປຸເຣ ວິສໍ ຄາຬ຺ຫມຸເປຕິ ມຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມຎ຺ຫິ ມຈ຺ຈໍ ມຍາ ອນາວມິຍມານໍ ວິສໍ ຄາຬ຺ຫໍ ພລວໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຕໍ ຍາວ ນ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ, ຕາວເທວ ອມ຺ເຫ ທ຺ເວປິ ຊເນ ຂິປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກກ຺ກຏໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ເອເກນຸປາເຍນ ມໍ ທ຺ເວປິ ຊເນ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປລາຍິຕຸກາໂມ, ມຍ຺ຫໍ ອຸປາຍໂກສລ຺ລໍ ນ ຊານາຕິ, ອຫໍ ທານິ ຍຖາ ສປ຺ໂປ ສຎ຺ຈຣິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວໍ ອຬໍ ສິຖິລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ກາກໍ ປນ ເນວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໐. ‘‘ສປ຺ປໍ ປໂມກ຺ຂາມິ ນ ຕາວ ກາກໍ, ປຏິພນ຺ຘໂກ ໂຫຫິຕິ ຕາວ ກາໂກ;

ປຸຣິສຎ຺ຈ ທິສ຺ວານ ສຸຂິໍ ອໂຣຄໍ, ກາກໍ ປໂມກ຺ຂາມິ ຍເຖວ ສປ຺ປ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຏິພນ຺ຘໂກຕິ ປາຏິໂຠໂຄ. ຍເຖວ ສປ຺ປນ຺ຕິ ຍຖາ ຠວນ຺ຕໍ ສປ຺ປໍ ມຸຎ຺ຈາມິ, ຕຖາ ກາກໍ ປໂມກ຺ຂາມິ, ເກວລໍ ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສຣີຣໂຕ ສີຆໍ ວິສໍ ອາວມາຫີຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຸຂສຎ຺ຈາຣຓຕ຺ຖໍ ອຬໍ ສິຖິລມກາສິ. ສປ຺ໂປ ວິສໍ ອາວມິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ນິພ຺ພິສໍ ອກາສິ. ໂສ ນິທ຺ທຸກ຺ໂຂ ອຸຏ຺ຐາຍ ປກຕິວຓ຺ເຓເນວ ອຏ຺ຐາສິ. ກກ຺ກຏໂກ ‘‘ສເຈ ອິເມ ທ຺ເວປິ ຊນາ ອໂຣຄາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ສຫາຍສ຺ສ ວຑ຺ຒິ ນາມ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ວິນາເສສ຺ສາມິ ເນ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣິກາຍ ອຸປ຺ປລມກຸຬໍ ວິຍ ອເຬຫິ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ສີສໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ກາກີປິ ຕມ຺ຫາ ຐານາ ປລາຍິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສປ຺ປສ຺ສ ສຣີຣໍ ທຓ຺ຑເກ ເວເຐຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພປິຏ຺ເຐ ຂິປິ. ສຸວຓ຺ຓກກ຺ກຏກໍ ໂສພ຺ເຠ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສາລິນ຺ທິຍຄາມເມວ ຄໂຕ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກກ຺ກຏເກນ ສທ຺ຘິໍ ອຘິກຕໂຣ ວິສ຺ສາໂສ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນນ຺ໂຕ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໑໐໑. ‘‘ກາໂກ ຕທາ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ມາໂຣ ປນ ກຓ຺ຫສປ຺ໂປ ອໂຫສິ;

ອານນ຺ທຠທ຺ໂທ ກກ຺ກຏໂກ ອໂຫສິ, ອຫໍ ຕທາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫມິ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ.

ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ກາກີ ປນ ຄາຖາຍ ນ ວຸຕ຺ຕາ, ສາ ຈິຎ຺ຈມາຓວິກາ ອໂຫສີຕິ.

ສຸວຓ຺ຓກກ຺ກຏກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໙໐] ໕. ມຍ຺ຫກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສກຸໂຓ ມຍ຺ຫໂກ ນາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕຸກເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ສາວຕ຺ຖິຍຎ຺ຫິ ອາຄນ຺ຕຸກເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຑ຺ໂຒ ອໂຫສິ ມຫທ຺ຘໂນ. ໂສ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊິ, ນ ປເຣສໍ ອທາສິ, ນານຄ຺ຄຣເສ ປຓີເຕ ໂຠຊເນ ອຸປນີເຕ ຕໍ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ພິລງ຺ຄທຸຕິຍໍ ກຓາຊກໍ ເອວ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ຘູປິຕວາສິເຕສຸ ກາສິກວຕ຺ເຖສຸ ອຸປນີເຕສຸ ຕານິ ຫາເຣຕ຺ວາ ຖູລຖູລສາຏເກ ນິວາເສຕິ, ອາຊານີຍຍຸຕ຺ເຕ ມຓິກນກວິຈິຕ຺ເຕ ຣເຖ ອຸປນີເຕ ຕມ຺ປິ ຫຣາເປຕ຺ວາ ກຕ຺ຕຣຣຖເກນ ຄຈ຺ຉຕິ, ສຸວຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ເຕ ຘາຣິຍມາເນ ຕໍ ອປເນຕ຺ວາ ປຓ຺ຓຈ຺ຉຕ຺ເຕນ ຘາຣິຍມາເນນ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ທານາທີສຸ ປຸຎ຺ເຎສຸ ເອກມ຺ປິ ອກຕ຺ວາ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ໂຣຣຸວນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອປຸຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ຣາຊພລໍ ສຕ຺ຕຫິ ຣຕ຺ຕິທິວເສຫິ ຣາຊກຸລໍ ປເວເສສິ. ຕສ຺ມິໍ ປເວສິເຕ ຣາຊາ ຠຸຕ຺ຕປາຕຣາໂສ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກິໍ, ມຫາຣາຊ, ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ນ ກໂຣສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອາຄນ຺ຕຸກເສຏ຺ຐິໂນ ນາມ ກາລກຕສ຺ສ ອສ຺ສາມິກຘເນ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ອາຫຣິຍມາເນເຍວ ສຕ຺ຕ ຣຕ຺ຕິທິວສາ ຄຕາ, ໂສ ປນ ເອຕໍ ຘນໍ ລຠິຕ຺ວາປິ ເນວ ອຕ຺ຕນາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ນ ປເຣສໍ ອທາສິ, ຣກ຺ຂສປຣິຄ຺ຄຫິຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍສ຺ສ ຘນໍ ອໂຫສິ, ໂສ ເອກທິວສມ຺ປິ ປຓີຕໂຠຊນາທີນໍ ຣສໍ ອນນຸຠວິຕ຺ວາວ ມຣຓມຸຂໍ ປວິຏ຺ໂຐ, ເອວໍ ມຈ຺ຉຣີ ອປຸຎ຺ຎສຕ຺ໂຕ ກິໍ ກຕ຺ວາ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນໍ ລຠິ, ເກນ ຈສ຺ສ ໂຠເຄສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຣມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ຘນລາໂຠ ຈ, ຘນໍ ລທ຺ຘາ ອປຣິຠຸຎ຺ຊນກາຣຓຎ຺ຈ ເຕເນວ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ອສ຺ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ ມຈ຺ຉຣີ, ນ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ເທຕິ, ນ ກຎ຺ຈິ ສງ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕຄຣສິຂິໍ ນາມ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘາ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ຈຣາມ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຸຣິສໍ ອາຓາເປສິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອິມໍ ອມ຺ຫາກໍ ຆຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ມມ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ປຏິຍຕ຺ຕຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທາເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ຆຣໍ ເນຕ຺ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາຍ ອາຈິກ຺ຂິ. ສາ ນານຄ຺ຄຣສຠຕ຺ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິນິເວສນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ເສຏ຺ຐິ ຣາຊກຸລໂຕ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ລທ຺ຘໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ລທ຺ຘໍ ມຫາເສຏ຺ຐີ’’ຕິ. ໂສ ປຕ຺ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາເທຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ‘‘ອິມໍ ເມ ຠຕ຺ຕໍ ທາສາ ວາ ກມ຺ມກຣາ ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ທຸກ຺ກຣມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍຸໍ, ອໂຫ ວຕ ເມ ຊານີ’’ຕິ ອປຣເຈຕນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ທານຎ຺ຫິ ນາມ ຕິສ຺ໂສ ເຈຕນາ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ເສວ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ.

‘‘ປຸພ຺ເພວ ທານາ ສຸມນາ ຠວາມ, ທທມ຺ປິ ເວ ອຕ຺ຕມນາ ຠວາມ;

ທຕ຺ວາປິ ເວ ນານຸຕປ຺ປາມ ປຈ຺ຉາ, ຕສ຺ມາ ຫິ ອມ຺ຫໍ ທຫຣາ ນມິຍ຺ຍເຣ. (ຊາ. ໑.໑໐.໙໕);

‘‘ປຸພ຺ເພວ ທານາ ສຸມໂນ, ທທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ປສາທເຍ;

ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ, ເອສາ ຍຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປທາ’’. (ອ. ນິ. ໖.໓໗; ເປ. ວ. ໓໐໕);

ອິຕິ, ມຫາຣາຊ, ອາຄນ຺ຕຸກເສຏ຺ຐິ ຕຄຣສິຂິປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ທິນ຺ນປຈ຺ຈເຍນ ພຫຸໍ ຘນໍ ລຠິ, ທຕ຺ວາ ອປຣເຈຕນໍ ປຓີຕໍ ກາຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາຍ ໂຠເຄ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ. ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ປນ ກສ຺ມາ ນ ລຠິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອລຠນກາຣຓມ຺ປິ ເຕເນວ ກຕໍ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.