໑. ອວາຣິຍວຄ຺ໂຄ

[໓໗໖] ໑. ອວາຣິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມາສຸ ກຸຊ຺ຌ ຠູມິປຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ຕິຕ຺ຖນາວິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ພາໂລ ອໂຫສິ ອຎ຺ຎາໂຓ, ເນວ ໂສ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຣຕນານໍ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ, ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ. ອເຖໂກ ຊານປໂທ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສາຍໍ ອຈິຣວຕີຕິຕ຺ຖໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ເອວມາຫ ‘‘ອຸປາສກ, ປຣຕີຣໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ນາວໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິທານິ ອກາໂລ, ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສສ຺ສູ’’ຕິ. ‘‘ອຸປາສກ, ອິຘ ກຸຫິໍ ວສິສ຺ສາມິ, ມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ເອຫິ ເຣ ສມຓ, ວຫາມີ’’ຕິ ເຖຣໍ ນາວໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຸຊຸກໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນາວໍ ເນຕ຺ວາ ອຸລ຺ໂລຬໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ເຕເມຕ຺ວາ ກິລເມຕ຺ວາ ຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ອນ຺ຘກາຣເວລາຍໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ອຖ ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານສ຺ສ ໂອກາສໍ ອລຠິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ກທາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ຘຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ຈຓ຺ໂຑ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ອິທານິ ປນ ເຕນ ຕ຺ວໍ ກິລມິໂຕ, ປຸພ຺ເພເປສ ປຓ຺ຑິເຕ ກິລເມສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທີຆມທ຺ຘານໍ ຫິມວນ຺ເຕ ຜລາຜເລນ ຍາເປຕ຺ວາ ໂລຓມ຺ພິລເສວນຕ຺ຖາຍ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ນຄຣໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊງ຺ຄຓປ຺ປຕ຺ຕໍ ຣາຊາ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ເຕປຸຣໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນ ວສາເປສິ, ເທວສິກໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕເມນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ນາມ, ມຫາຣາຊ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຄຕິຄມນານິ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ເຕນ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ເນນ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ເທວສິກໍ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໑. ‘‘ມາສຸ ກຸຊ຺ຌ ຠູມິປຕິ, ມາສຸ ກຸຊ຺ຌ ຣເຖສຠ;

ກຸທ຺ຘໍ ອປ຺ປຏິກຸຊ຺ຌນ຺ໂຕ, ຣາຊາ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ປູຊິໂຕ.

໒. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸສາສາມິ, ມາສຸ ກຸຊ຺ຌ ຣເຖສຠາ’’ຕິ. – ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ;

ຕຕ຺ຖ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ປູຊິໂຕຕິ ເອວຣູໂປ ຣາຊາ ຣຏ຺ຐສ຺ສ ປູຊນີໂຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸສາສາມີຕິ ເອເຕສຸ ຄາມາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ວສນ຺ໂຕປາຫໍ ມຫາຣາຊ, ອິມາຍ ເອວ ອນຸສິຏ຺ຐິຍາ ຕມນຸສາສາມິ, ເອເຕສຸ ວາ ຄາມາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ເອກສຕ຺ເຕປິ ອນຸສາສາມິ. ມາສຸ ກຸຊ຺ຌ ຣເຖສຠາຕິ ເອວເມວາຫໍ ຕໍ ອນຸສາສາມິ, ຣຎ຺ຎາ ນາມ ກຸຊ຺ຌຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ຣາຊາໂນ ນາມ ວາຈາວຸຘາ, ເຕສໍ ກຸທ຺ຘານໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ພຫູ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄຕາຄຕທິວເສ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ. ຣາຊາ ອນຸສິຏ຺ຐິຍາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐານກໍ ເອກໍ ຄາມວຣໍ ອທາສິ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຏິກ຺ຂິປິ. ອິຕິ ໂສ ຕຕ຺ເຖວ ທ຺ວາທສສໍວຈ຺ຉຣໍ ວສິຕ຺ວາ ‘‘ອຕິຈິຣໍ ນິວຸຕ຺ໂຖມ຺ຫິ, ຊນປທຈາຣິກໍ ຕາວ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອກເຖຕ຺ວາວ ອຸຍ຺ຍານປາລໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຣູໂປສ຺ມິ, ຊນປທໍ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ໂຕ ຄງ຺ຄາຍ ນາວາຕິຕ຺ຖໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖ ອວາຣິຍປິຕາ ນາມ ນາວິໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ພາໂລ ເນວ ຄຸຓວນ຺ຕານໍ ຄຸຓໍ ຊານາຕິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ອາຍາປາຍໍ ຊານາຕິ, ໂສ ຄງ຺ຄໍ ຕຣິຕຸກາມໍ ຊນໍ ປຐມໍ ຕາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ເວຕນໍ ຍາຈຕິ, ເວຕນໍ ອເທນ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ກລຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອກ຺ໂກສປ຺ປຫາເຣເຍວ ພຫູ ລຠຕິ, ອປ຺ປໍ ລາຠໍ, ເອວຣູໂປ ອນ຺ຘພາໂລ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓. ‘‘ອວາຣິຍປິຕາ ນາມ, ອຫຸ ຄງ຺ຄາຍ ນາວິໂກ;

ປຸພ຺ເພ ຊນໍ ຕາເຣຕ຺ວານ, ປຈ຺ຉາ ຍາຈຕິ ເວຕນໍ;

ເຕນສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ໂຫຕິ, ນ ຈ ໂຠເຄຫິ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອວາຣິຍປິຕາ ນາມາຕິ ອວາຣິຍາ ນາມ ຕສ຺ສ ຘີຕາ, ຕສ຺ສາ ວເສນ ອວາຣິຍປິຕາ ນາມ ຊາໂຕ. ເຕນສ຺ສ ຠຓ຺ຑນນ຺ຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ເຕນ ວາ ປຈ຺ຉາ ຍາຈິຍມາເນນ ຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ຕສ຺ສ ຠຓ຺ຑນໍ ໂຫຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ນາວິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ປຣຕີຣໍ ມໍ ເນຫີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ອາຫ ‘‘ສມຓ, ກິໍ ເມ ນາວາເວຕນໍ ທສ຺ສສີ’’ຕິ? ‘‘ອາວຸໂສ, ອຫໍ ໂຠຄວຑ຺ຒິໍ ອຕ຺ຖວຑ຺ຒິໍ ຘມ຺ມວຑ຺ຒິໍ ນາມ ເຕ ກເຖສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາວິໂກ ‘‘ຘຸວໍ ເອສ ມຍ຺ຫໍ ກິຎ຺ຈິ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ປຣຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ‘‘ເທຫິ ເມ ນາວາຍ ເວຕນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕສ຺ສ ‘‘ສາຘຸ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ປຐມໍ ໂຠຄວຑ຺ຒິໍ ກເຖນ຺ໂຕ –

໔. ‘‘ອຕິຓ຺ຓໍເຍວ ຍາຈສ຺ສຸ, ອປາຣໍ ຕາຕ ນາວິກ;

ອຎ຺ໂຎ ຫິ ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ມໂນ, ອຎ຺ໂຎ ໂຫຕິ ປາເຣສິໂນ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ຕຕ຺ຖ ອປາຣນ຺ຕິ ຕາຕ, ນາວິກ ປຣຕີຣໍ ອຕິຓ຺ຓເມວ ຊນໍ ໂອຣິມຕີເຣ ຐິຕຎ຺ເຎວ ເວຕນໍ ຍາຈສ຺ສຸ, ຕໂຕ ລທ຺ຘຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ມນຸສ຺ເສ ປຣຕີຣໍ ເນຍ຺ຍາສິ, ເອວໍ ເຕ ໂຠຄວຑ຺ຒິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຎ຺ໂຎ ຫິ ຕິຓ຺ຓສ຺ສ ມໂນຕິ ຕາຕ ນາວິກ, ປຣຕີຣໍ ຄຕສ຺ສ ອຎ຺ໂຎ ມໂນ ຠວຕິ, ອທຕ຺ວາວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປເນສ ປາເຣສີ ນາມ ປຣຕີຣໍ ເອສຕິ, ປຣຕີຣໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ໂສ ອຕິເຣກມ຺ປິ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ອິຕິ ປາເຣສິໂນ ອຎ຺ໂຎ ມໂນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອຕິຓ຺ຓເມວ ຍາເຈຍ຺ຍາສິ, ອຍໍ ຕາວ ເຕ ໂຠຄານໍ ວຑ຺ຒິ ນາມາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນາວິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ເມ ໂອວາໂທ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ປເນສ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ມຍ຺ຫໍ ທສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ຕາວ ເຕ, ອາວຸໂສ, ໂຠຄວຑ຺ຒິ, ອິທານິ ອຕ຺ຖຘມ຺ມວຑ຺ຒິໍ ສຸຓາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອວທນ຺ໂຕ –

໕. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ສພ຺ພຕ຺ຖ ອນຸສາສາມິ, ມາສຸ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ຖ ນາວິກາ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ອິຕິສ຺ສ ອິມາຍ ຄາຖາຍ ອຕ຺ຖຘມ຺ມວຑ຺ຒິໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ອຕ຺ຖວຑ຺ຒິ ຈ ຘມ຺ມວຑ຺ຒິ ຈາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ປນ ທນ຺ຘປຸຣິໂສ ຕໍ ໂອວາທໍ ນ ກິຎ຺ຈິ ມຎ຺ຎມາໂນ ‘‘ອິທໍ, ສມຓ, ຕຍາ ມຍ຺ຫໍ ທິນ຺ນໍ ນາວາເວຕນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ‘‘ອາມາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອິມິນາ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຎ຺ຎໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ອິທໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ມມ ນາວໍ ອາຣຸຬ຺ໂຫສີ’’ຕິ ຕາປສໍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປາເຕຕ຺ວາ ອຸເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ມຸຂເມວສ຺ສ ໂປເຖສິ.

ສຕ຺ຖາ ‘‘ອິຕິ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕາປໂສ ຍໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກາ ຄາມວຣໍ ລຠິ, ຕເມວ ໂອວາທໍ ອນ຺ຘພາລສ຺ສ ນາວິກສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ມຸຂໂປຖນໍ ປາປຸຓິ, ຕສ຺ມາ ໂອວາທໍ ເທນ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ຕຊນສ຺ເສວ ທາຕພ຺ໂພ, ນ ອຍຸຕ຺ຕຊນສ຺ສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ຄາຖມາຫ –

໖. ‘‘ຍາເຍວານຸສາສນິຍາ, ຣາຊາ ຄາມວຣໍ ອທາ;

ຕາເຍວານຸສາສນິຍາ, ນາວິໂກ ປຫຣີ ມຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ຕໍ ປຫຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຠຣິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕາ ປາປປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ອຍໍ ຕາປໂສ ນາມ ຣາຊກຸລູປໂກ, ມາ ປຫຣີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ເມ ອິມໍ ກູຏຕາປສໍ ປຫຣິຕຸໍ ນ ເທສີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍ ຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປາເຕສິ. ອຖ ຠຕ຺ຕປາຕິ ປຕິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊິ, ຕສ຺ສາ ຈ ປນ ຄຣຸຄພ຺ຠາຍ ຄພ຺ໂຠ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣິສຆາຕກໂຈໂຣ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສຸໍ. ຣາຊາ ວິນິຈ຺ຉິນິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣາຊາຓໍ ກາເຣສິ. ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໗. ‘‘ຠຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນໍ ຫຕາ ຠຣິຍາ, ຄພ຺ໂຠ ຈ ປຕິໂຕ ຉມາ;

ມິໂຄວ ຊາຕຣູເປນ, ນ ເຕນຕ຺ຖໍ ອພນ຺ຘິ ສູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຠຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ນນ຺ຕິ ຠຕ຺ຕປາຕິ ຠິນ຺ນາ. ຫຕາຕິ ປຫຕາ. ຉມາຕິ ຠູມິຍໍ. ມິໂຄວ ຊາຕຣູເປນາຕິ ຍຖາ ມິໂຄ ສຸວຓ຺ຓໍ ວາ ຫິຣຎ຺ຎໍ ວາ ມຸຕ຺ຕາມຓິອາທີນິ ວາ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ໂຕປິ ເຕນ ຊາຕຣູເປນ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວ ໂສ ອນ຺ຘພາໂລ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ສຸຕ຺ວາປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖໍ ວຑ຺ເຒຕຸໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອພນ຺ຘິ ສູຕິ ເອຕ຺ຖ ອພນ຺ຘິ ໂສຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ສ-ໂອອິຕິ ອິເມສໍ ປທານຎ຺ຫິ ສູຕິ ສນ຺ຘິ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ນາວິໂກ ອິທານິ ນາວິໂກວ ອໂຫສິ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ຕາປໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ອວາຣິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໗໗] ໒. ເສຕເກຕຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມາ ຕາຕ ກຸຊ຺ຌິ ນ ຫິ ສາຘຸ ໂກໂຘຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ອຸທ຺ທາລຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໑໔.໖໒ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ມາຓເວ ມນ຺ເຕ ວາເຈສິ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐໂກ ເສຕເກຕຸ ນາມ ອຸທິຈ຺ຈພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາຓໂວ, ຕສ຺ສ ຊາຕິໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫນ຺ໂຕ ມາໂນ ອໂຫສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຎ຺ເຎຫິ ມາຓເວຫິ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ເອກໍ ຈຓ຺ຑາລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຈຓ຺ຑາໂລຫມສ຺ມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສຣີຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອາຄຕວາຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີເຣ ຜຸສນຠເຍນ ‘‘ນສ຺ສ, ຈຓ຺ຑາລ, ກາຬກຓ຺ຓີ, ອໂຘວາຕໍ ຍາຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເວເຄນ ຕສ຺ສ ອຸປຣິວາຕໍ ອຄມາສິ. ຈຓ຺ຑາໂລ ສີຆຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸປຣິວາເຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ໂສ ‘‘ນສ຺ສ ກາຬກຓ຺ຓີ’’ຕິ ສຸຏ຺ຐຸຕຣໍ ອກ຺ໂກສິ ປຣິຠາສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈຓ຺ຑາໂລ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂກສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວຫມສ຺ມີ’’ຕິ. ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂຫຕຸ, ມຍາ ປນ ປຸຏ຺ຐປຎ຺ຫໍ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ສເຈ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປາທນ຺ຕເຣນ ຕໍ ຄເມມີ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕານໍ ຕກ຺ເກຕ຺ວາ ‘‘ຄເມຫີ’’ຕິ ອາຫ.

ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ກຖໍ ປຣິສໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ມາຓວ, ທິສາ ນາມ ກຕຣາ’’ຕິ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ທິສາ ນາມ ປຸຣຕ຺ຖິມາທໂຍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ’’ຕິ. ຈຓ຺ຑາໂລ ‘‘ນາຫໍ ຕໍ ເອຕໍ ທິສໍ ປຸຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ ອຊານນ຺ໂຕ ມມ ສຣີເຣ ປຫຏວາຕໍ ຊິຄຸຈ຺ຉສີ’’ຕິ ຕໍ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິເກ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອນເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທນ຺ຕເຣນ ຄເມສິ. ມາຓວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ຕາຕ, ເສຕເກຕຸ ຈຓ຺ຑາເລນາສິ ປາທນ຺ຕເຣນ ຄມິໂຕ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ອາຈຣິຍ, ໂສ ມໍ ຈຓ຺ຑາລທາສິປຸຕ຺ໂຕ ທິສາມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ຊານາສີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາທນ຺ຕເຣນ ຄເມສິ, ອິທານິ ທິສ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອສ຺ສ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ກຸທ຺ໂຘ ຈຓ຺ຑາລປຸຕ຺ຕໍ ອກ຺ໂກສິ ປຣິຠາສິ. ອຖ ນໍ ອາຈຣິໂຍ ‘ຕາຕ, ເສຕເກຕຸ ມາ ຕສ຺ສ ກຸຊ຺ຌິ, ປຓ຺ຑິໂຕ ຈຓ຺ຑາລທາສິປຸຕ຺ໂຕ, ນ ໂສ ຕໍ ເອຕໍ ທິສໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ຎໍ ທິສໍ ປຸຈ຺ຉິ, ຕຍາ ປນ ທິຏ຺ຐສຸຕວິຎ຺ຎາຕໂຕ ອທິຏ຺ຐາສຸຕາວິຎ຺ຎາຕເມວ ພຫຸຕຣ’’ນ຺ຕິ ໂອວທນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘. ‘‘ມາ ຕາຕ ກຸຊ຺ຌິ ນ ຫິ ສາຘຸ ໂກໂຘ, ພຫຸມ຺ປິ ເຕ ອທິຏ຺ຐມສ຺ສຸຕຎ຺ຈ;

ມາຕາ ປິຕາ ທິສຕາ ເສຕເກຕຸ, ອາຈຣິຍມາຫຸ ທິສຕໍ ປສຕ຺ຖາ.

໙. ‘‘ອຄາຣິໂນ ອນ຺ນທປານວຕ຺ຖທາ, ອວ຺ຫາຍິກາ ຕມ຺ປິ ທິສໍ ວທນ຺ຕິ;

ເອສາ ທິສາ ປຣມາ ເສຕເກຕຸ, ຍໍ ປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂີ ສຸຂິໂນ ຠວນ຺ຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຫິ ສາຘຸ ໂກໂຘຕິ ໂກໂຘ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ສຸຠາສິຕທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ຫິຕາຫິຕໍ ຊານິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ນ ສາຘຸ ນ ລທ຺ຘໂກ. ພຫຸມ຺ປິ ເຕ ອທິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຕຍາ ຈກ຺ຂຸນາ ອທິຏ຺ຐໍ ໂສເຕນ ຈ ອສ຺ສຸຕເມວ ພຫຸຕຣໍ. ທິສຕາຕິ ທິສາ. ມາຕາປິຕໂຣ ປຸຕ຺ຕານໍ ປຸຣິມຕຣໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາ ນາມ ຊາຕາຕິ ວທຕິ. ອາຈຣິຍມາຫຸ ທິສຕໍ ປສຕ຺ຖາຕິ ອາຈຣິຍາ ປນ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ທິສຕໍ ປສຕ຺ຖາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາຕິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອາຫຸ ກເຖນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ.

ອຄາຣິໂນຕິ ຄຫຏ຺ຐາ. ອນ຺ນທປານວຕ຺ຖທາຕິ ອນ຺ນທາ, ປານທາ, ວຕ຺ຖທາ ຈ. ອວ຺ຫາຍິກາຕິ ‘‘ເອຖ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສນກາ. ຕມ຺ປິ ທິສໍ ວທນ຺ຕີຕິ ຕມ຺ປິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ເອກໍ ທິສໍ ວທນ຺ຕິ. ອິມິນາ ຈຕຸປຈ຺ຈຍທາຍກາ ຄຫຏ຺ຐາ ປຈ຺ຈເຍ ອປທິສິຕ຺ວາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຸປຄນ຺ຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກາ ທິສາ ນາມາຕິ ທີເປຕິ. ອປໂຣ ນໂຍ – ເຍ ເອເຕ ອຄາຣິໂນ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖທາ, ເຕສໍ ຉກາມສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍກຏ຺ເຐນ ອຸປຣູປຣິ ອວ຺ຫາຍນໂຕ ເຍ ອວ຺ຫາຍິກາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຕມ຺ປິ ທິສໍ ວທນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ອຸປຣິມທິສໍ ນາມ ວທນ຺ຕີຕິ ທີເປຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ມາຕາ ປິຕາ ທິສາ ປຸພ຺ພາ, ອາຈຣິຍາ ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ;

ປຸຕ຺ຕທາຣາ ທິສາ ປຈ຺ຉາ, ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈາ ຈ ອຸຕ຺ຕຣາ.

‘‘ທາສກມ຺ມກຣາ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸທ຺ຘໍ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ;

ເອຕາ ທິສາ ນມສ຺ເສຍ຺ຍ, ອລມຕ຺ໂຕ ກຸເລ ຄິຫີ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໓.໒໗໓);

ເອສາ ທິສາຕິ ອິທໍ ປນ ນິພ຺ພານໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕິອາທິນາ ຫິ ນານປ຺ປກາເຣນ ທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິຕາ ສຕ຺ຕາ ຍໍ ປຕ຺ວາ ນິທ຺ທຸກ຺ຂາ ສຸຂິໂນ ຠວນ຺ຕິ, ເອສາ ເອວ ຈ ສຕ຺ເຕຫິ ອຄຕປຸພ຺ພາ ທິສາ ນາມ. ເຕເນວ ຈ ນິພ຺ພານໍ ‘‘ປຣມາ’’ຕິ ອາຫ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ສມຕິຕ຺ຕິກໍ ອນວເສສກໍ, ເຕລປຕ຺ຕໍ ຍຖາ ປຣິຫເຣຍ຺ຍ;

ເອວໍ ສຈິຕ຺ຕມນຸຣກ຺ເຂ, ປຕ຺ຖຍາໂນ ທິສໍ ອຄຕປຸພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໙໖);

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມາຓວສ຺ສ ທິສາ ກເຖສິ. ໂສ ປນ ‘‘ຈຓ຺ຑາເລນມ຺ຫິ ປາທນ຺ຕເຣນ ຄມິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອວສິຕ຺ວາ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິຍສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອາຈຣິເຍນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ຕກ຺ກສິລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ສພ຺ພສມຍສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ໂສ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ເຕ ປຎ຺ຈສເຕ ຕາປເສ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຍໍ ເຕ ຊານນ຺ຕິ ສິປ຺ປມນ຺ຕຈຣຓໍ, ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຓສຕ຺ຖາ ຫຸຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຣິວາຣິໂຕ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຠິກ຺ຂໍ ຈຣນ຺ໂຕ ຣາຊງ຺ຄຓໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ຕາປສານໍ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ໂຠເຊຕ຺ວາ ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຸຍ຺ຍາເນ ວສາເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຕາປເສ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ສາຍນ຺ເຫ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຍ຺ເຍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ເສຕເກຕຸ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕາປເສ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິສາ, ອຊ຺ຊ ຣາຊາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ຣາຊາໂນ ຈ ນາມ ສກິໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ສຸຂໍ ຊີວິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ອຊ຺ຊ ເອກຈ຺ເຈ ວຄ຺ຄຸລິວຕໍ ຈຣຖ, ເອກຈ຺ເຈ ກຓ຺ຏກເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຖ, ເອກຈ຺ເຈ ປຎ຺ຈາຕປໍ ຕປ຺ເປຖ, ເອກຈ຺ເຈ ອຸກ຺ກຸຏິກປ຺ປຘານມນຸຍຸຎ຺ຊຖ, ເອກຈ຺ເຈ ອຸທໂກໂຣຫຓກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ເອກຈ຺ເຈ ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍຖາ’’ຕິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ສຍໍ ປກ຺ກສາລທ຺ວາເຣ ອປສ຺ສຍປີຐເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓຣງ຺ຄສມຸຊ຺ຊລວາສນໍ ເອກໍ ໂປຕ຺ຖກໍ ວິຈິຕ຺ຣວຓ຺ເຓ ອາຘາຣເກ ຐເປຕ຺ວາ ສຸສິກ຺ຂິເຕຫິ ຈຕູຫິ ປຎ຺ຈຫິ ມາຓເວຫິ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປຸຈ຺ຉິເຕ ປຎ຺ເຫ ກເຖສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ມິຈ຺ຉາຕປໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ໂຐ ເສຕເກຕຸໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ປຸໂຣຫິເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐. ‘‘ຂຣາຊິນາ ຊຏິລາ ປງ຺ກທນ຺ຕາ, ທຸມ຺ມກ຺ຂຣູປາ ເຍເມ ຊປ຺ປນ຺ຕິ ມນ຺ເຕ;

ກຈ຺ຈິ ນຸ ເຕ ມານຸສເກ ປໂຍເຄ, ອິທໍ ວິທູ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຂຣາຊິນາຕິ ສຂຸເຣຫິ ອຊິນຈມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ. ປງ຺ກທນ຺ຕາຕິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐສ຺ສ ອຂາທເນນ ມລຄ຺ຄຫິຕທນ຺ຕາ. ທຸມ຺ມກ຺ຂຣູປາຕິ ອນຎ຺ຊິຕາມຓ຺ຑິຕລູຂນິວາສນປາຣຸປນາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນວຊ຺ຊິຕາ, ກິລິຏ຺ຐຣູປາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເຍເມ ຊປ຺ປນ຺ຕີຕິ ເຍ ອິເມ ມນ຺ເຕ ສຊ຺ຌາຍນ຺ຕິ. ມານຸສເກ ປໂຍເຄຕິ ມນຸສ຺ເສຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພປໂຍເຄ ຐິຕາ. ອິທໍ ວິທູ ປຣິມຸຕ຺ຕາ ອປາຍາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປໂຍເຄ ຐຕ຺ວາ ອິມໍ ໂລກໍ ວິທິຕ຺ວາ ປາກຏໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຈ຺ຈິ ເອເຕ ອິສໂຍ ຈຕູຫິ ອປາເຍຫິ ມຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑. ‘‘ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຣິຕ຺ວ ຣາຊ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ເຈ ນ ຈເຣຍ຺ຍ ຘມ຺ມໍ;

ສຫສ຺ສເວໂທປິ ນ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ, ທຸກ຺ຂາ ປມຸຎ຺ເຈ ຈຣຓໍ ອປຕ຺ວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຣິຕ຺ວາຕິ ກຕ຺ວາ. ຈຣຓນ຺ຕິ ສຫ ສີເລນ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ມຫາຣາຊ, ‘‘ອຫໍ ພຫຸສ຺ສຸໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ສຫສ຺ສເວໂທປິ ເຈ ຕິວິຘໍ ສຸຈຣິຕຘມ຺ມໍ ນ ຈເຣຍ຺ຍ, ປາປາເນວ ກເຣຍ຺ຍ, ໂສ ຕານິ ປາປານິ ກມ຺ມານິ ກຕ຺ວາ ຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຏິຈ຺ຈ ສີລສມາປຕ຺ຕິສງ຺ຂາຕໍ ຈຣຓໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂາ ນ ປມຸຎ຺ເຈ, ອປາຍທຸກ຺ຂໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈເຕວາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ຕາປເສສຸ ປສາທໍ ຫຣິ. ຕໂຕ ເສຕເກຕຸ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອິມສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຕາປເສສຸ ປສາໂທ ອຸທປາທິ, ຕໍ ປເນສ ປຸໂຣຫິໂຕ ວາສິຍາ ປຫຣິຕ຺ວາ ວິຍ ຉິນ຺ທິ, ມຍາ ເອເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒. ‘‘ສຫສ຺ສເວໂທປິ ນ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ, ທຸກ຺ຂາ ປມຸຎ຺ເຈ ຈຣຓໍ ອປຕ຺ວາ;

ມຎ຺ຎາມິ ເວທາ ອຜລາ ຠວນ຺ຕິ, ສສໍຍມໍ ຈຣຓເມວ ສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ສຫສ຺ສເວໂທປິ ຕໍ ພາຫຸສຈ຺ຈໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈຣຓໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທຸກ຺ຂາ ນ ປມຸຎ຺ເຈ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຫໍ ມຎ຺ຎາມິ ‘‘ຕໂຍ ເວທາ ອຜລາ ໂຫນ຺ຕິ, ສສີລໍ ສມາປຕ຺ຕິຈຣຓເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸໂຣຫິໂຕ ຉຏ຺ຐໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓. ‘‘ນ ເຫວ ເວທາ ອຜລາ ຠວນ຺ຕິ, ສສໍຍມໍ ຈຣຓເມວ ສຈ຺ຈໍ;

ກິຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ປປ຺ໂປຕິ ອຘິຈ຺ຈ ເວເທ, ສນ຺ຕິໍ ປຸເຓຕິ ຈຣເຓນ ທນ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຕໂຍ ເວທາ ອຜລາ ນ ຠວນ຺ຕິ, ສສໍຍມໍ ຈຣຓເມວ ສຈ຺ຈໍ ເສຍ຺ຍໍ ອຸຕ຺ຕມໍ ປວຣໍ ນ ເຫວ ໂຫຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ກິຕ຺ຕິຎ຺ຫິ ປປ຺ໂປຕິ ອຘິຈ຺ຈ ເວເທຕິ ຕໂຍ ເວເທ ອຘິຈ຺ຈ ທິຏ຺ຐຘມ຺ເມ ກິຕ຺ຕິມຕ຺ຕໍ ຍສມຕ຺ຕໍ ລາຠມຕ຺ຕໍ ລຠຕິ, ອິໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ຎໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນ ເຕ ອຜລາ. ສນ຺ຕິໍ ປຸເຓຕິ ຈຣເຓນ ທນ຺ໂຕຕິ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິປທຏ຺ຐານໍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ສນ຺ຕໍ ນິພ຺ພານໍ ນາມ ຕໍ ເອຕິ ປາປຸຓາຕິ.

ອິຕິ ປຸໂຣຫິໂຕ ເສຕເກຕຸໂນ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຕ ສພ຺ເພ ຄິຫີ ກາເຣຕ຺ວາ ຜລກາວຸຘານິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ຕຕຣເກ ກຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາເກ ກາເຣສິ. ອຍໍ ກິຣ ມຫນ຺ຕຕຣການໍ ວໍໂສ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ເສຕເກຕຸ ກຸຫກຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ຈຓ຺ຑາໂລ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ຣາຊາ ອານນ຺ໂທ, ປຸໂຣຫິໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເສຕເກຕຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໗໘] ໓. ທຣີມຸຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ປງ຺ໂກ ຈ ກາມາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕເມວ.

ອຕີເຕ ຣາຊຄຫນຄເຣ ມຄຘຣາຊາ ນາມ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສເຍວ ປຸໂຣຫິຕສ຺ສປິ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາຍິ, ຕສ຺ສ ມຸຂໍ ອຕິວິຍ ໂສຠຕິ, ເຕນສ຺ສ ທຣີມຸໂຂຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຣາຊກຸເລເຍວ ສໍວຑ຺ຒາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປິຍສຫາຍາ ຫຸຕ຺ວາ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຕກ຺ກສິລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ສພ຺ພສມຍສິປ຺ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂິສ຺ສາມ, ເທສຈາຣິຕ຺ຕຎ຺ຈ ຊານິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄາມນິຄມາທີສຸ ຈຣນ຺ຕາ ພາຣາຓສິໍ ປຕ຺ວາ ເທວກຸເລ ວສິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ພາຣາຓສິໍ ຠິກ຺ຂາຍ ປວິສິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ໂຠເຊຕ຺ວາ ວາຈນກໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ປາຍາສໍ ປຈິຕ຺ວາ ອາສນານິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ເຕ ອຸໂຠປິ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຄຕາ’’ຕິ ເຄຫໍ ປເວເສຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອາສເນ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖໍ ປຎ຺ຎາເປສຸໍ, ທຣີມຸຂສ຺ສ ອາສເນ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ. ທຣີມຸໂຂ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ເສນາປຕີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາຈນກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ຕໍ ຣາຊຸຍ຺ຍານໍ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິປຊ຺ຊິ, ທຣີມຸໂຂ ປນສ຺ສ ປາເທ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ຕທາ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ມຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂມ ທິວໂສ ໂຫຕິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອປຸຕ຺ຕເກ ຣຊ຺ເຊ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຜຸສ຺ສຣຖໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຜຸສ຺ສຣຖວິສ຺ສຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ມຫາຊນກຊາຕເກ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໒໓ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ຜຸສ຺ສຣໂຖ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ປຣິວຸໂຕ ອເນກສເຕຫິ ຕູຣິເຍຫິ ວຊ຺ຊມາເນຫິ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາຣໍ ປາປຸຓິ. ທຣີມຸໂຂ ຕູຣິຍສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ສຫາຍສ຺ສ ເມ ຜຸສ຺ສຣໂຖ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຊ຺ເຊເວສ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ເສນາປຕິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ສຕິ, ໂກ ເມ ຆຣາວາເສນຕ຺ໂຖ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອນາມນ຺ເຕຕ຺ວາວ ເອກມນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ເນ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ອຸຍ຺ຍານທ຺ວາເຣ ຣຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິປນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປາເທສຸ ລກ຺ຂຓານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາຣານໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ມຫາທີປານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຘິຕິ ປນສ຺ສ ກີທິສາ’’ຕິ ສພ຺ພຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ມຸຂໂຕ ສາຏກໍ ອປເນຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຸນ ສາຏເກນ ມຸຂໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ໂຖກໍ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປສ຺ສທ຺ຘທຣໂຖ ອຸຏ຺ຐາຍ ສິລາປຏ຺ເຏ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ. ປຸໂຣຫິໂຕ ຊາຓຸເກນ ປຕິຏ຺ຐາຍ ‘‘ເທວ, ຣຊ຺ຊໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອປຸຕ຺ຕກໍ ຠເຓ ຣຊ຺ຊ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ເຕ ຕສ຺ສ ອຸຍ຺ຍາເນເຍວ ອຠິເສກໍ ອກໍສຸ. ໂສ ຍສມຫນ຺ຕຕາຍ ທຣີມຸຂໍ ອສຣິຕ຺ວາວ ຣຖໍ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ມຫາຊນປຣິວຸໂຕ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຣາຊທ຺ວາເຣ ຐິໂຕວ ອມຈ຺ຈານໍ ຐານນ຺ຕຣານິ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ທຣີມຸໂຂ ‘‘ສຸຎ຺ຎໍ ທານິ ອຸຍ຺ຍານ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາຍ ນິສີທິ, ອຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຓ຺ຑຸປລາສໍ ປຕິ. ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປຓ຺ຑຸປລາເສ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕິລກ຺ຂຓໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ປຖວິໍ ອຸນ຺ນາເທນ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຄິຫິລິງ຺ຄໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ, ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຣີເຣ ປຏິມຸຎ຺ຈິ. ຕາວເທວ ອຏ຺ຐປຣິກ຺ຂາຣຘໂຣ ອິຣິຍາປຖສມ຺ປນ຺ໂນ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໍ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຍສມຫນ຺ຕຕາຍ ປນ ຍເສນ ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ທຣີມຸຂໍ ນ ສຣິ, ຈຕ຺ຕາລີເສ ປນ ສໍວຈ຺ຉເຣ ອຕີເຕ ຕໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ທຣີມຸໂຂ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ໂສ’’ຕິ ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ອໂຫສິ. ໂສ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ເຕປຸເຣປິ ປຣິສມຊ຺ເຌປິ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ມຍ຺ຫໍ ສຫາໂຍ ທຣີມຸໂຂ, ໂຍ ເມ ຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ກເຖຕິ, ມຫນ຺ຕມສ຺ສ ຍສໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ສ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕໍ ສຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອຎ຺ຎານິ ທສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕານິ.

ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ປຎ຺ຎາສວສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ມໍ ໂຂ ສຫາໂຍ ສຣຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ໂສ ມຫລ຺ລໂກ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທີຫິ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍາເນ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປຏິມາ ວິຍ ສິລາປຏ຺ເຏ ນິສີທິ. ອຸຍ຺ຍານປາໂລ ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກຸໂຕ ຕຸມ຺ເຫ ເອຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣໂຕ’’ຕິ. ‘‘ເກ ນາມ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ? ‘‘ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນາມາຫໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ຣາຊານໍ ຊານາຖາ’’ຕິ? ‘‘ອາມ ຊານາມິ, ຄິຫິກາເລ ໂນ ສຫາໂຍ’’ຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ທຏ຺ຐຸກາໂມ, ກເຖສ຺ສາມິ ຕສ຺ສ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອາຄຕຠາວ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ຄຈ຺ຉ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສິລາປຏ຺ເຏ ນິສິນ຺ນຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ກເຖສິ. ຣາຊາ ‘‘ອາຄໂຕ ກິຣ ເມ ສຫາໂຍ, ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ຣຖໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕ, ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ອຄຕິຄມນໍ ນ ຄຈ຺ຉສິ, ຘນຕ຺ຖາຍ ໂລກໍ ນ ປີເຬສິ, ທານາທີນິ ປຸຎ຺ຎານິ ກໂຣສີ’’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ໂຕ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕ, ມຫລ຺ລໂກສິ, ເອຕຣຫິ ກາເມ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ເຕ ສມໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໔. ‘‘ປງ຺ໂກ ຈ ກາມາ ປລິໂປ ຈ ກາມາ, ຠຍຎ຺ຈ ເມຕໍ ຕິມູລໍ ປວຸຕ຺ຕໍ;

ຣໂຊ ຈ ຘູໂມ ຈ ມຍາ ປກາສິຕາ, ຫິຕ຺ວາ ຕຸວໍ ປພ຺ພຊ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປງ຺ໂກຕິ ອຸທເກ ຊາຕານິ ຕິຓເສວາລກຸມຸທຄຈ຺ຉາທີນິ ອຘິປ຺ເປຕານິ. ຍຖາ ຫິ ອຸທກໍ ຕຣນ຺ຕໍ ຕານິ ລຄ຺ຄາເປນ຺ຕິ ສຊ຺ຊາເປນ຺ຕິ, ຕຖາ ສໍສາຣສາຄຣໍ ຕຣນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄາວຈຣສ຺ສ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ສພ຺ເພ ວາ ປນ ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມາ ລຄ຺ຄາປນວເສນ ປງ຺ໂກ ນາມ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ປງ຺ເກ ອາສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ເທວາປິ ມນຸສ຺ສາປິ ຕິຣຈ຺ຉານາປິ ກິລມນ຺ຕິ ໂຣທນ຺ຕິ ປຣິເທວນ຺ຕິ. ປລິໂປ ຈ ກາມາຕິ ປລິໂປ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາກທ຺ທໂມ, ຍມ຺ຫິ ລຄ຺ຄາ ສູກຣມິຄາທໂຍປິ ສີຫາປິ ວາຣຓາປິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖຸກາມກິເລສກາມາປິ ຕໍສຣິກ຺ຂຕາຍ ‘‘ປລິປາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປຎ຺ຎວນ຺ໂຕປິ ຫິ ສຕ຺ຕາ ເຕສຸ ກາເມສຸ ສກິໍ ລຄ຺ຄກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ກາເມ ປທາເລຕ຺ວາ ສີຆໍ ອຸຏ຺ຐາຍ ອກິຎ຺ຈນໍ ອປລິໂພຘໍ ຣມຓີຍໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ຠຍຎ຺ຈ ເມຕນ຺ຕິ ຠຍຎ຺ຈ ເອຕໍ, ມ-ກາໂຣ ພ຺ຍຎ຺ຊນສນ຺ຘິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕິມູລນ຺ຕິ ຕີຫິ ມູເລຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ ວິຍ ອຈລໍ. ພລວຠຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ມຫາຣາຊ, ເອເຕ ກາມາ ນາມ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກສມ຺ປຣາຍິກສ຺ສ ອຕ຺ຕານຸວາທຠຍາທິກສ຺ສ ເຈວ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກມ຺ມກຣຓຉນວຸຕິໂຣຄວສປ຺ປວຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ຠຍສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ພລວຠຍນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘພຸທ຺ຘສາວເກຫິ ເຈວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ເຕຫິ ຈ ປວຸຕ຺ຕໍ ກຖິຕໍ, ທີປິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ຠຍຎ຺ຈ ເມຕນ຺ຕິ ຠຍຎ຺ຈ ມຍາ ເອຕໍ ຕິມູລໍ ປວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອວຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພເຍວ.

ຣໂຊ ຈ ຘູໂມ ຈາຕິ ຣຊຘູມສທິສຕ຺ຕາ ‘‘ຣໂຊ’’ຕິ ຈ ‘‘ຘູໂມ’’ຕິ ຈ ມຍາ ປກາສິຕາ. ຍຖາ ຫິ ສຸນ຺ຫາຕສ຺ສ ສຸວິລິຕ຺ຕາລງ຺ກຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ສຣີເຣ ສຸຂຸມຣຊໍ ປຕິຕໍ, ຕໍ ສຣີຣໍ ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ໂສຠາຣຫິຕໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ອິທ຺ຘິພເລນ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ໂລເກ ປຎ຺ຎາຕາປິ ສກິໍ ກາມຣຊສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປຕິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຸຓວຓ຺ຓຄຸຓໂສຠາຄຸຓສຸທ຺ຘີນໍ ອຸປຫຕຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພຓ຺ຓາ ໂສຠາຣຫິຕາ ກິລິຏ຺ຐາເຍວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ຘູເມນ ປຫຏກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາປິ ຠິຕ຺ຕິ ກາຬວຓ຺ຓາ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອຕິປຣິສຸທ຺ຘຎ຺ຎາຓາປິ ກາມຘູເມນ ປຫຏກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຄຸຓວິນາສປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫາຊນມຊ຺ເຌ ກາຬກາວ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ອິຕິ ຣຊຘູມສຣິກ຺ຂຕາຍ ເອເຕ ກາມາ ‘‘ຣໂຊ ຈ ຘູໂມ ຈາ’’ຕິ ມຍາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປກາສິຕາ, ຕສ຺ມາ ອິເມ ກາເມ ຫິຕ຺ວາ ຕຸວໍ ປພ຺ພຊ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕາຕິ ຣາຊານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ຊເນຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ ກິເລເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ພທ຺ຘຠາວໍ ກເຖນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໕. ‘‘ຄຘິໂຕ ຈ ຣຕ຺ໂຕ ຈ ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕ ຈ, ກາເມສ຺ວຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ ຠິໍສຣູປໍ;

ຕໍ ນຸສ຺ສເຫ ຊີວິກຕ຺ໂຖ ປຫາຕຸໍ, ກາຫາມິ ປຸຎ຺ຎານິ ອນປ຺ປການີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຘິໂຕຕິ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ເຖນ ພທ຺ໂຘ. ຣຕ຺ໂຕຕິ ປກຕິຊຫາປເນນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ໂຕ. ອຘິມຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ອຕິວິຍ ມຸຈ຺ຉິໂຕ. ກາເມສ຺ວຫນ຺ຕິ ທຸວິເຘສຸປິ ກາເມສຸ ອຫໍ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິ ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອາລປຕິ. ຠິໍສຣູປນ຺ຕິ ພລວຣູປໍ. ຕໍ ນຸສ຺ສເຫຕິ ຕໍ ທຸວິຘມ຺ປິ ກາມໍ ນ ອຸສ຺ສຫາມິ ນ ສກ຺ໂກມິ. ຊີວິກຕ຺ໂຖ ປຫາຕຸນ຺ຕິ ອິມາຍ ຊີວິກາຍ ອຕ຺ຖິໂກ ອຫໍ ຕໍ ກາມໍ ປຫາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີຕິ ວທຕິ. ກາຫາມິ ປຸຎ຺ຎານີຕິ ອິທານິ ທານສີລອຸໂປສຖກມ຺ມສງ຺ຂາຕານິ ປຸຎ຺ຎານິ ອນປ຺ປການິ ພຫູນິ ກຣິສ຺ສາມີຕິ.

ເອວໍ ກິເລສກາໂມ ນາເມສ ສກິໍ ອລ຺ລີນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປເນຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເຍນ ສໍກິລິຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸເຓ ກຖິເຕປິ ‘‘ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂຍຍໍ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ຠເວນ ຎາເຓນ ພຸທ຺ຘກຣຘມ຺ເມ ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິໍ ທິສ຺ວາ –

‘‘ອິມໍ ຕ຺ວໍ ຕຕິຍໍ ຕາວ, ທຬ຺ຫໍ ກຕ຺ວາ ສມາທິຍ;

ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຕໍ ຄຈ຺ຉ, ຍທິ ໂພຘິໍ ປຕ຺ຕຸມິຈ຺ຉສິ.

‘‘ຍຖາ ອນ຺ທຸຆເຣ ປຸຣິໂສ, ຈິຣວຸຕ຺ໂຖ ທຸຂຏ຺ຏິໂຕ;

ນ ຕຕ຺ຖ ຣາຄໍ ຊເນຕິ, ມຸຕ຺ຕິໍເຍວ ຄເວສຕິ.

‘‘ຕເຖວ ຕ຺ວໍ ສພ຺ພຠເວ, ປສ຺ສ ອນ຺ທຸຆເຣ ວິຍ;

ເນກ຺ຂມ຺ມາຠິມຸໂຂ ຫຸຕ຺ວາ, ສມ຺ໂພຘິໍ ປາປຸຓິສ຺ສສີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຄຸຓໍ ປຣິກິຕ຺ເຕສິ, ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘນ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ວຓ຺ຓໍ ວຕ຺ວາ ‘‘ກິເລເສ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມໂຓ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ນາຫໍ ກິເລເສ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມໂຓ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວທຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ກິຣ ໂລເກ ອຏ຺ຐ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກາ ນາມ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ ‘‘ອຏ຺ຐ ປຸຄ຺ຄລາ ອຸມ຺ມຕ຺ຕກສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠນ຺ຕິ, ກາມຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂລຠວສໍ ຄໂຕ, ໂກຘຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂທສວສໍ ຄໂຕ, ທິຏ຺ຐຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິປລ຺ລາສວສໍ ຄໂຕ, ໂມຫຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ອຎ຺ຎາຓວສໍ ຄໂຕ, ຍກ຺ຂຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຍກ຺ຂວສໍ ຄໂຕ, ປິຕ຺ຕຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ປິຕ຺ຕວສໍ ຄໂຕ, ສຸຣຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ປານວສໍ ຄໂຕ, ພ຺ຍສນຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ໂສກວສໍ ຄໂຕ’’ຕິ. ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ອຸມ຺ມຕ຺ຕເກສຸ ມຫາສຕ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ຊາຕເກ ກາມຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຫຸຕ຺ວາ ໂລຠວສໍ ຄໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ນ ອຎ຺ຎາສິ.

ເອວໍ ອນຕ຺ຖກາຣກໍ ປນ ອິມໍ ຄຸຓປຣິຘໍສກໍ ໂລຠຊາຕໍ ກສ຺ມາ ສຕ຺ຕາ ປຣິມຸຎ຺ຈິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີຕິ? ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ອເນການິ ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສານິ ເອກໂຕ ພນ຺ຘິຕຠາເວນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຕໍ ປຓ຺ຑິຕາ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ’’ຕິອາທີນໍ ອເນເກສໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓານໍ ວເສນ ປຊຫນ຺ຕິ. ເຕເນວ ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ມຫາສຕ຺ເຕນ ‘‘ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ຘຸຣນິກ຺ເຂປໍ ອກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣິມ຺ປິ ໂອວທນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອາຫ.

໑໖. ‘‘ໂຍ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສ ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນ, ໂອວຊ຺ຊມາໂນ ນ ກໂຣຕິ ສາສນໍ;

ອິທເມວ ເສຍ຺ໂຍ ອິຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠມຸເປຕິ ມນ຺ໂທ.

໑໗. ‘‘ໂສ ໂຆຣຣູປໍ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ, ສຸຠາສຸຠໍ ມຸຕ຺ຕກຣີສປູຣໍ;

ສຕ຺ຕາ ສກາເຍ ນ ຊຫນ຺ຕິ ຄິທ຺ຘາ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖກາມສ຺ສາຕິ ວຸຑ຺ຒິກາມສ຺ສ. ຫິຕານຸກມ຺ປິໂນຕິ ຫິເຕນ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕນ ອນຸກມ຺ປນ຺ຕສ຺ສ. ໂອວຊ຺ຊມາໂນຕິ ໂອວທິຍມາໂນ. ອິທເມວ ເສຍ຺ໂຍຕິ ຍໍ ອຕ຺ຕນາ ຄຫິຕໍ ອເສຍ຺ຍໍ ອນຸຕ຺ຕມມ຺ປິ ສມານໍ, ຕໍ ອິທເມວ ເສຍ຺ໂຍ ອິຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ. ມນ຺ໂທຕິ ໂສ ອຎ຺ຎາຓປຸຄ຺ຄໂລ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ວາສໍ ນາຕິກ຺ກມຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຄພ຺ຠໍ ອຸເປຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ໂຆຣຣູປນ຺ຕິ ມຫາຣາຊ, ໂສ ມນ຺ໂທ ຕໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ອຸເປນ຺ໂຕ ໂຆຣຣູປໍ ທາຣຸຓຊາຕິກໍ ນິຣຍໍ ອຸເປຕິ ນາມ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ຫິ ນິຣສ຺ສາທຏ຺ເຐນ ອິຘ ‘‘ນິຣໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ຈຕຸກຸຏ຺ຏິກນິຣໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ຈຕຸກຸຏ຺ຏິກນິຣໂຍ ນາມ ກຕໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອວີຈິມຫານິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ອປຣາປຣໍ ອາຘາວນປຣິຘາວນໍ ໂຫຕິເຍວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘‘ຈຕຸກຸຏ຺ຏິກນິຣໂຍ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ລພ຺ຠຕິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປນ ນວ ວາ ທສ ວາ ມາເສ ຈຕູຫິປິ ປສ຺ເສຫິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວິຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ກາ, ອຕິສມ຺ພາເຘ ໂອກາເສ ຈຕຸໂກເຏນ ຈຕຸສງ຺ກຸຏິເຕເນວ ຫຸຕ຺ວາ ອຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ເອສ ‘‘ຈຕຸກຸຏ຺ຏິກນິຣໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ສຸຠາສຸຠນ຺ຕິ ສຸຠານໍ ອສຸຠໍ. ສຸຠານຎ຺ຫິ ສໍສາຣຠີຣຸການໍ ໂຍຄາວຈຣກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິ ເອກນ຺ຕໍ ອສຸຠສມ຺ມໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອຊຎ຺ຎໍ ຊຎ຺ຎສງ຺ຂາຕໍ, ອສຸຈິໍ ສຸຈິສມ຺ມຕໍ;

ນານາກຸຓປປຣິປູຣໍ, ຊຎ຺ຎຣູປໍ ອປສ຺ສໂຕ.

‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸມໍ ອາຕຸຣໍ ປູຕິກາຍໍ, ເຊຄຸຈ຺ຉິຍໍ ອສ຺ສຸຈິໍ ພ຺ຍາຘິຘມ຺ມໍ;

ຍຕ຺ຖປ຺ປມຕ຺ຕາ ອຘິມຸຈ຺ຉິຕາ ປຊາ, ຫາເປນ຺ຕິ ມຄ຺ຄໍ ສຸຄຕູປປຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໓.໑໒໘-໑໒໙);

ສຕ຺ຕາຕິ ອາສຕ຺ຕາ ວິສຕ຺ຕາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ສກາເຍ ນ ຊຫນ຺ຕີຕິ ຕໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໍ ນ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ຕິ. ຄິທ຺ຘາຕິ ຄຘິຕາ. ເຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຍ ກາເມສຸ ອວີຕຣາຄາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ເອຕໍ ຄພ຺ຠວາສໍ ນ ຊຫນ຺ຕີຕິ.

ເອວໍ ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຄພ຺ຠໂອກ຺ກນ຺ຕິມູລກຎ຺ຈ, ປຣິຫາຣມູລກຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານມູລກໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທິຍຑ຺ຒຄາຖມາຫ.

໑໘. ‘‘ມີຬ຺ເຫນ ລິຕ຺ຕາ ຣຸຫິເຣນ ມກ຺ຂິຕາ, ເສມ຺ເຫນ ລິຕ຺ຕາ ອຸປນິກ຺ຂມນ຺ຕິ;

ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ກາເຍນ ຜຸສນ຺ຕິ ຕາວເທ, ສພ຺ພໍ ອສາຕໍ ທຸຂເມວ ເກວລໍ.

໑໙. ‘‘ທິສ຺ວາ ວທາມິ ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂຕ ສວໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ພຫຸກໍ ສຣາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມີຬ຺ເຫນ ລິຕ຺ຕາຕິ ມຫາຣາຊ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ນ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປິຕ຺ວາ ສຸຣຠິມາລໍ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ປຸຣາຓຄູເຖນ ປນ ມກ຺ຂິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ຣຸຫິເຣນ ມກ຺ຂິຕາຕິ ຣຕ຺ຕໂລຫິຕຈນ຺ທນານຸລິຕ຺ຕາປິ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ນ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕໂລຫິຕມກ຺ຂິຕາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ເສມ຺ເຫນ ລິຕ຺ຕາຕິ ນ ຈາປິ ເສຕຈນ຺ທນວິລິຕ຺ຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ພຫລປິຈ຺ຉິລເສມ຺ຫລິຕ຺ຕາ ປນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານກາເລ ເອຕາ ອສຸຈິໂຍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ຕາວເທຕິ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ອິເມ ສຕ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນສມເຍ ເອວໍ ມີຬ຺ຫາທິລິຕ຺ຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ຍໍ ຍໍ ນິກ຺ຂມນມຄ຺ຄປເທສໍ ວາ ຫຕ຺ຖໍ ວາ ປາທໍ ວາ ຜຸສນ຺ຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ອສາຕໍ ອມຘຸຣໍ ເກວລໍ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ ທຸກ຺ຂເມວ ຜຸສນ຺ຕິ, ສຸຂໍ ນາມ ເຕສໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ນຕ຺ຖີຕິ.

ທິສ຺ວາ ວທາມິ ນ ຫິ ອຎ຺ຎໂຕ ສວນ຺ຕິ ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ວທນ຺ໂຕ ນ ອຎ຺ຎໂຕ ສວໍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມຓສ຺ສ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນ ວທາມິ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາເຓນ ທິສ຺ວາ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ວທາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ພຫຸກນ຺ຕິ ອິທໍ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ອຫຎ຺ຫິ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘປຏິປາຏິສງ຺ຂາຕໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ພຫຸກໍ ສຣາມິ, ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິການິ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ສຣາມີຕິ.

ອິທານິ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍ ໂສ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຣາຊານໍ ສຸຠາສິຕກຖາຍ ສງ຺ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອສາເນ ອຸປຑ຺ຒຄາຖມາຫ –

‘‘ຈິຕ຺ຣາຫິ ຄາຖາຫິ ສຸຠາສິຕາຫິ, ທຣີມຸໂຂ ນິຊ຺ຌາປຍິ ສຸເມຘ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຣາຫີຕິ ອເນກຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕາຫິ. ສຸຠາສິຕາຫີຕິ ສຸກຖິຕາຫິ. ທຣີມຸໂຂ ນິຊ຺ຌາປຍິ ສຸເມຘນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂເວ, ໂສ ທຣີມຸຂປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ຕໍ ສຸເມຘໍ ສຸນ຺ທຣປຎ຺ຎໍ ກາຣຓາກາຣຓຊານນສມຕ຺ຖໍ ຣາຊານໍ ນິຊ຺ຌາເປສິ ສຎ຺ຎາເປສິ, ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ຄຓ຺ຫາເປສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ກາເມສຸ ໂທສໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິທານິ ປພ຺ພຊ ວາ ມາ ວາ, ມຍາ ປນ ຕຸຍ຺ຫໍ ກາເມສຸ ອາທີນໂວ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈ ອານິສໍໂສ ກຖິໂຕ, ຕ຺ວໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ໂຫຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣາຊຫໍໂສ ວິຍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ວລາຫກຄພ຺ຠໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ນນ຺ທມູລກປພ຺ຠາຣເມວ ຄໂຕ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ທສນຂສໂມຘານສມຸຊ຺ຊລໍ ອຎ຺ຊລິໍ ສິຣສ຺ມິໍ ຐເປຕ຺ວາ ນມສ຺ສມາໂນ ຕສ຺ມິໍ ທສ຺ສນວິສເຍ ອຕີເຕ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ໂຣທນ຺ຕສ຺ສ ປຣິເທວນ຺ຕສ຺ສ ກາເມ ປຫາຍ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ມາເປຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກູປໂຄ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ພຫູ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕທາ ຣາຊາ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ທຣີມຸຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໗໙] ໔. ເນຣຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກາໂກລາ ກາກສງ຺ຆາ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ອຄມາສິ. ມນຸສ຺ສາ ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສາເປສຸໍ, ອຕິວິຍ ຈສ຺ສ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ອເຖເກ ສສ຺ສຕວາທາ ອາຄມໍສຸ. ເຕ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ວາທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສສ຺ສຕວາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕສຎ຺ເຎວ ສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ຕໂຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທາ ອາຄມໍສຸ ເຕ ສສ຺ສຕວາທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸຈ຺ເຉທວາທເມວ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖຎ຺ເຎ ອເຈລກາ ອາຄມິໍສຸ. ເຕ ອຸຈ຺ເຉທວາທໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອເຈລກວາທໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ຄຸຓາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ມນຸສ຺ສານໍ ສນ຺ຕິເກ ທຸກ຺ເຂນ ວສິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ‘‘ກຫໍ ວສ຺ສໍວຸຕ຺ໂຖສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ສຸຂໍ ວຸຕ຺ໂຖສີ’’ຕິ ປຸຏ຺ໂຐ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຄຸຓາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ຕານໍ ສນ຺ຕິເກ ທຸກ຺ຂໍ ວຸຕ຺ໂຖສ຺ມີ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປິ ຄຸຓາຄຸຓໍ ອຊານນ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວສມ຺ປິ ນ ວສິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຄຸຓາຄຸຓໍ ອຊານນຏ຺ຐາເນ ກສ຺ມາ ວສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຸວຓ຺ຓຫໍສໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ກນິຏ຺ຐຠາຕາປິສ຺ສ ອຕ຺ຖິ. ເຕ ຈິຕ຺ຕກູຏປພ຺ພເຕ ວສນ຺ຕາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ສຍໍຊາຕສາລິໍ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ຕຕ຺ຖ ຈຣິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ເນຣຸໍ ນາມ ກຎ຺ຈນປພ຺ພຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ນິສີທິໍສຸ. ຕໍ ປນ ປພ຺ພຕໍ ນິສ຺ສາຍ ວສນ຺ຕາ ສກຸຓສງ຺ຆາ ຈຕຸປ຺ປທາ ຈ ໂຄຈຣຠູມິຍໍ ນານາວຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ປພ຺ພຕໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຕ ສພ຺ເພ ຕສ຺ໂສຠາເສນ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ ຕໍ ກາຣຓໍ ອຊານິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຠາຕຣາ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໐. ‘‘ກາໂກລາ ກາກສງ຺ຆາ ຈ, ມຍຎ຺ຈ ປຕຕໍ ວຣາ;

ສພ຺ເພວ ສທິສາ ໂຫມ, ອິມໍ ອາຄມ຺ມ ປພ຺ພຕໍ.

໒໑. ‘‘ອິຘ ສີຫາ ຈ ພ຺ຍຄ຺ຆາ ຈ, ສິງ຺ຄາລາ ຈ ມິຄາຘມາ;

ສພ຺ເພວ ສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຍໍ ໂກ ນາມ ປພ຺ພໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາໂກລາຕິ ວນກາກາ. ກາກສງ຺ຆາຕິ ປກຕິກາກສງ຺ຆາ ຈ. ປຕຕໍ ວຣາຕິ ປກ຺ຂີນໍ ເສຏ຺ຐາ. ສທິສາ ໂຫມາຕິ ສທິສວຓ຺ຓາ ໂຫມ.

ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໒໒. ‘‘ອິມໍ ເນຣູຕິ ຊານນ຺ຕິ, ມນຸສ຺ສາ ປພ຺ພຕຸຕ຺ຕມໍ;

ອິຘ ວຓ຺ເຓນ ສມ຺ປນ຺ນາ, ວສນ຺ຕິ ສພ຺ພປາຓິໂນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິຘ ວຓ຺ເຓນາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ເນຣຸປພ຺ພເຕ ໂອຠາເສນ ວຓ຺ຓສມ຺ປນ຺ນາ ຫຸຕ຺ວາ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໓. ‘‘ອມານນາ ຍຕ຺ຖ ສິຍາ, ອນ຺ຕານໍ ວາ ວິມານນາ;

ຫີນສມ຺ມານນາ ວາປິ, ນ ຕຕ຺ຖ ວິສຕິໍວເສ.

໒໔. ‘‘ຍຕ຺ຖາລໂສ ຈ ທກ຺ໂຂ ຈ, ສູໂຣ ຠີຣຸ ຈ ປູຊິຍາ;

ນ ຕຕ຺ຖ ສນ຺ໂຕ ວສນ຺ຕິ, ອວິເສສກເຣ ນເຣ.

໒໕. ‘‘ນາຍໍ ເນຣຸ ວິຠຊຕິ, ຫີນອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິເມ;

ອວິເສສກໂຣ ເນຣຸ, ຫນ຺ທ ເນຣຸໍ ຊຫາມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຄາຖາຍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຍຕ຺ຖ ສນ຺ຕານໍ ປຓ຺ຑິຕານໍ ສີລສມ຺ປນ຺ນານໍ ມານນສ຺ສ ອຠາເວນ ອມານນາ ອວມຎ຺ຎນາ ຈ ອວມານວເສນ ວິມານນາ ວາ ຫີນານໍ ວາ ທຸສ຺ສີລານໍ ສມ຺ມານນາ ສິຍາ, ຕຕ຺ຖ ນິວາເສ ນ ວເສຍ຺ຍ. ປູຊິຍາຕິ ເອເຕ ເອຕ຺ຖ ເອກສທິສາຍ ປູຊາຍ ປູຊນີຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ສມກໍ ສກ຺ກາຣໍ ລຠນ຺ຕິ. ຫີນອຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິເມຕິ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປ຺ປເທສສີລາຈາຣຎາຓາທີຫິ ຫີເນ ຈ ມຊ຺ຌິເມ ຈ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐ ຈ ອຍໍ ນ ວິຠຊຕິ. ຫນ຺ທາຕິ ວວສ຺ສຄ຺ຄຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຊຫາມເສຕິ ປຣິຈ຺ຈຊາມ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອຸໂຠປິ ເຕ ຫໍສາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກູຏເມວ ຄຕາ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ກນິຏ຺ຐຫໍໂສ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ເຊຏ຺ຐກຫໍໂສ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ເນຣຸຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໘໐] ໕. ອາສງ຺ກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອາສາວຕີ ນາມ ລຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໘.໖໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອິຘ ປນ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເກນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐາປິໂຕສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາຍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ເອສາ ອິຕ຺ຖີ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິເສນໍ ຊຫິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ມຫນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ຕີຓິ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ວສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກາສິຄາເມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວນມູລຜລາຫາໂຣ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ວສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ເອໂກ ປຸຎ຺ຎສມ຺ປນ຺ໂນ ສຕ຺ໂຕ ຕາວຕິໍສຠວນໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ປທຸມສເຣ ເອກສ຺ມິໍ ປທຸມຄພ຺ເຠ ທາຣິກາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເສສປທຸເມສຸ ປຸຣາຓຠາວໍ ປຕ຺ວາ ປຕນ຺ເຕສຸປິ ຕໍ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐເຕວ. ຕາປໂສ ນຫາຍິຕຸໍ ປທຸມສຣໍ ຄໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ປທຸເມສຸ ປຕນ຺ເຕສຸປິ ອິທໍ ມຫາກຸຈ຺ຉິກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸທກສາຏກໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປທຸມໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ຕໍ ທາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ຘີຕຸສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ອາເນຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິ. ສາ ອປຣຠາເຄ ໂສຬສວສ຺ສິກາ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິຣູປາ ອໂຫສິ ອຸຕ຺ຕມຣູປຘຣາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ມານຸສກວຓ຺ຓໍ, ອປຕ຺ຕາ ເທວວຓ຺ຓໍ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ໂສ ຕໍ ທາຣິກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ເອສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ລທ຺ຘນິຍາມໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ກິໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ນິວາສຏ຺ຐານໍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໂຠຊນວິຘານໍ, ມາຣິສາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ວສນຏ຺ຐານສ຺ສ ອາສນ຺ເນ ຜລິກປາສາທໍ ມາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພສຍນທິພ຺ພວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣທິພ຺ພນ຺ນປານານິ ມາເປສິ.

ໂສ ປາສາໂທ ຕສ຺ສາ ອຠິຣຸຫນກາເລ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ, ອຠິຣຸຬ຺ຫກາເລ ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອາກາເສ ຕິຏ຺ຐຕິ. ສາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິວຕ຺ຕໍ ກຸຣຸມານາ ປາສາເທ ວສຕິ. ຕເມໂກ ວນຈຣໂກ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ໂວ ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຘີຕາ ເມ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ມຍາ ຫິມວນ຺ຕປເທເສ ເອວຣູປາ ນາມ ເອກສ຺ສ ຕາປສສ຺ສ ຘີຕາ ທິຏ຺ຐາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສ ສວນສໍສຄ຺ເຄນ ພຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວນຈຣກໍ ມຄ຺ຄເທສກໍ ກຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິຍາ ເສນາຍ ຕໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ວນຈຣກໍ ອາທາຍ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ອສ຺ສມປທໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍສ຺ສ ມລໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘີຕຣໍ ອຫໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອຕສ຺ມິໍ ປທຸເມ’’ຕິ ອາສງ຺ກໍ ກຕ຺ວາ ອຸທກໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອານີຕຠາເວນ ຕສ຺ສາ ກຸມາຣິກາຍ ອາສງ຺ກາຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ໂສ ຕໍ ຣາຊານໍ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອຸຊຸກໍ ອວຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ອິມາຍ ກຸມາຣິກາຍ ນາມໍ ຊານນ຺ໂຕ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິເຕ ຎສ຺ສາມິ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ. ‘‘ອຫໍ ເຕ ນ ກເຖມິ, ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາພເລນ ນາມໍ ຊານນ຺ໂຕວ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ກິນ຺ນາມາ ນຸ ໂຂ ເອສາ’’ຕິ ນາມໍ ອຸປຘາເຣຕິ. ໂສ ຍານິ ທຸຊ຺ຊານານິ ນາມານິ, ຕານິ ກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອສຸກາ ນາມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ເອວໍນາມາ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປຕິ.

ຣຎ຺ໂຎ ຈ ນາມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ຕສ຺ສ ສໍວຈ຺ຉໂຣ ອຕີໂຕ. ຕທາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສມນຸສ຺ເສ ສີຫາທໂຍ ວາຬາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ທີຆຊາຕິກປຣິປນ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ມກ຺ຂິກປຣິປນ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ສີເຕນ ກິລມິຕ຺ວາ ພຫູ ມນຸສ຺ສາ ມຣນ຺ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເມ ເອຕາຍາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ກເຖຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ອາສງ຺ກາ ກຸມາຣິກາ ຕໍ ທິວສໍ ຜລິກວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສນ຺ຕີ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ຕວ ນາມໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ຕ຺ວໍ ຫິມວນ຺ເຕເຍວ ວສ, ມຍໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມາທິສໍ ອິຕ຺ຖິໍ ລຠິສ຺ສສິ, ມມ ວຈນໍ ສຸຓາຫິ, ຕາວຕິໍສເທວໂລເກ ຈິຕ຺ຕລຕາວເນ ອາສາວຕີ ນາມ ລຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ຜລສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ທິພ຺ພປານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເອກວາຣໍ ປິວິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທິພ຺ພສຍເນ ສຍນ຺ຕິ, ສາ ປນ ວສ຺ສສຫສ຺ເສນ ຜລຕິ, ສຸຣາໂສຓ຺ຑາ ເທວປຸຕ຺ຕາ ‘ອິໂຕ ຜລໍ ລຠິສ຺ສາມາ’ຕິ ທິພ຺ພປານປິປາສໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ວສ຺ສສຫສ຺ສໍ ນິພທ຺ຘໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ລຕໍ ‘ອໂຣຄາ ນຸ ໂຂ’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ປນ ເອກສໍວຈ຺ຉເຣເນວ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ, ອາສາຜລວຕີ ນາມ ສຸຂາ, ມາ ອຸກ຺ກຓ຺ຐີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒໖. ‘‘ອາສາວຕີ ນາມ ລຕາ, ຊາຕາ ຈິຕ຺ຕລຕາວເນ;

ຕສ຺ສາ ວສ຺ສສຫສ຺ເສນ, ເອກໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕເຕ ຜລໍ.

໒໗. ‘‘ຕໍ ເທວາ ປຍິຣຸປາສນ຺ຕິ, ຕາວ ທູຣຜລໍ ສຕິໍ;

ອາສີເສວ ຕຸວໍ ຣາຊ, ອາສາ ຜລວຕີ ສຸຂາ.

໒໘. ‘‘ອາສີສເຕວ ໂສ ປກ຺ຂີ, ອາສີສເຕວ ໂສ ທິໂຊ;

ຕສ຺ສ ຈາສາ ສມິຊ຺ຌຕິ, ຕາວ ທູຣຄຕາ ສຕີ;

ອາສີເສວ ຕຸວໍ ຣາຊ, ອາສາ ຜລວຕີ ສຸຂາ’’ຕິ.