໒. ວຓ຺ຓາໂຣຫວຄ຺ໂຄ

[໓໖໑] ໑. ວຓ຺ຓາໂຣຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ວຓ຺ຓາໂຣເຫນາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເອກສ຺ມິຎ຺ຫິ ສມເຍ ອຸໂຠປິ ມຫາເຖຣາ ‘‘ອິມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ອນຸພ຺ຣູເຫສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄຓໍ ປຫາຍ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ເຊຕວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕຄາມໍ ນິສ຺ສາຍ ອຣຎ຺ເຎ ວິຫຣິໍສຸ. ອຎ຺ຎຕໂຣປິ ວິຆາສາທປຸຣິໂສ ເຖຣານໍ ອຸປຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ເອກມນ຺ເຕ ວສິ. ໂສ ເຖຣານໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ອຕິວິຍ ສມຄ຺ຄາ ວສນ຺ຕິ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ເອເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຠິນ຺ທິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິຎ຺ຈິ ເວຣໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ປນາວຸໂສ’’ຕິ. ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ມມ ອາຄຕກາເລ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕກຸລປເທເສຫິ ວາ ສຸຕຄນ຺ຖປຏິເວຘອິທ຺ຘີຫິ ວາ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ປໂຫຕີ’’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄຸຓເມວ ກເຖສີຕິ. ເຖໂຣ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ອາວຸໂສ’’ຕິ ອາຫ.

ໂສ ອປຣສ຺ມິມ຺ປິ ທິວເສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕເຖວ ກເຖສິ. ໂສປິ ນໍ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ເອໂສ ວິຆາສາໂທ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອາມາວຸໂສ, ມຍ຺ຫມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ ກເຖສິ, ອິມໍ ນີຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອາວຸໂສ, ນີຫຣາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຖໂຣ ‘‘ມາ ອິຘ ວສີ’’ຕິ ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ນີຫຣິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ສຸເຂນ ວສ຺ສໍ ວສິຕ຺ຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອໂກ ວິຆາສາໂທ ອມ຺ເຫ ຠິນ຺ທິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປລາຍີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ ໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ຕຸມ຺ເຫ ‘ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’ຕິ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ປລາຍີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຣຎ຺ເຎ ຣຸກ຺ຂເທວຕາ ອໂຫສິ. ຕທາ ສີໂຫ ຈ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ຈ ອຣຎ຺ເຎ ປພ຺ພຕຄຸຫາຍໍ ວສນ຺ຕິ. ເອໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ເຕ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ເຕສໍ ວິຆາສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມຫາກາໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ມຍາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆານໍ ມໍສໍ ນ ຂາທິຕປຸພ຺ພໍ, ມຍາ ອິເມ ທ຺ເວ ຊເນ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໂຕ ເນສໍ ກລຫໍ ກຕ຺ວາ ມຕານໍ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສີຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ສາມິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ພ຺ຍຄ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ກິຎ຺ຈິ ເວຣໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ກິໍ ປນ, ສມ຺ມາ’’ຕິ? ເອສ, ຠນ຺ເຕ, ມມາຄຕກາເລ ‘‘ສີໂຫ ນາມ ສຣີຣວຓ຺ເຓນ ວາ ອາໂຣຫປຣິຓາເຫນ ວາ ຊາຕິພລວີຣິເຍຫິ ວາ ມມ ກລຠາຄມ຺ປິ ນ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຄຸຓເມວ ກເຖສີຕິ. ອຖ ນໍ ສີໂຫ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ, ນ ໂສ ເອວໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ພ຺ຍຄ຺ຆມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ກເຖສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຍຄ຺ໂຆປິ ສີຫໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ກິຣ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ວເທສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໖໐. ‘‘ວຓ຺ຓາໂຣເຫນ ຊາຕິຍາ, ພລນິກ຺ກມເນນ ຈ;

ສຸພາຫຸ ນ ມຍາ ເສຍ຺ໂຍ, ສຸທາຐ ອິຕິ ຠາສສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພລນິກ຺ກມເນນ ຈາຕິ ກາຍພເລນ ເຈວ ວີຣິຍພເລນ ຈ. ສຸພາຫຸ ນ ມຍາ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອຍໍ ສຸພາຫຸ ນາມ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ເອເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ມຍາ ເນວ ສທິໂສ ນ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣຕິ ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ໂສຠນາຫິ ທາຐາຫິ ສມນ຺ນາຄຕ ສຸທາຐ ມິຄຣາຊ, ເອວໍ ວເທສີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຸທາໂຐ ເສສາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໖໑. ‘‘ວຓ຺ຓາໂຣເຫນ ຊາຕິຍາ, ພລນິກ຺ກມເນນ ຈ;

ສຸທາໂຐ ນ ມຍາ ເສຍ຺ໂຍ, ສຸພາຫຸ ອິຕິ ຠາສສິ.

໖໒. ‘‘ເອວໍ ເຈ ມໍ ວິຫຣນ຺ຕໍ, ສຸພາຫຸ ສມ຺ມ ທຸພ຺ຠສິ;

ນ ທານາຫໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ, ສໍວາສມຠິໂຣຈເຍ.

໖໓. ‘‘ໂຍ ປເຣສໍ ວຈນານິ, ສທ຺ທເຫຍ຺ຍ ຍຖາຕຖໍ;

ຂິປ຺ປໍ ຠິຊ຺ເຊຖ ມິຕ຺ຕສ຺ມິໍ, ເວຣຎ຺ຈ ປສເວ ພຫຸໍ.

໖໔. ‘‘ນ ໂສ ມິຕ຺ໂຕ ໂຍ ສທາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ເຠທາສງ຺ກີ ຣນ຺ຘເມວານຸປສ຺ສີ;

ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ເສຕີ ອຸຣສີວ ປຸຕ຺ໂຕ, ສ ເວ ມິຕ຺ໂຕ ໂຍ ອເຠຊ຺ໂຊ ປເຣຫີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາຕິ ວຍສ຺ສ. ທຸພ຺ຠສີຕິ ຍທິ ເອວໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສນ຺ຕໍ ມໍ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕ຺ວໍ ທຸພ຺ຠສິ ຫນິຕຸໍ ອິຈ຺ຉສິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສໍວາສໍ ນ ອຠິໂຣຈເຍ. ຍຖາຕຖນ຺ຕິ ຕຖໂຕ ຍຖາຕຖໍ ຍຖາຕຈ຺ຉໍ ອວິສໍວາທເກນ ອຣິເຍນ ວຸຕ຺ຕວຈນໍ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ໂຍ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ປເຣສໍ ວຈນານິ ສທ຺ທເຫຖາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ສທາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕຕິ ໂຍ ນິຈ຺ຈໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕສ຺ສ ວິສ຺ສາສໍ ນ ເທຕິ, ໂສ ມິຕ຺ໂຕ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຠທາສງ຺ກີຕິ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ສ຺ເວ ຠິຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ມິຕ຺ຕສ຺ສ ເຠທເມວ ອາສງ຺ກຕິ. ຣນ຺ຘເມວານຸປສ຺ສີຕິ ຉິທ຺ທໍ ວິວຣເມວ ປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອຸຣສີວ ປຸຕ຺ໂຕຕິ ຍສ຺ມິໍ ມິຕ຺ເຕ ມາຕຸ ຫທເຍ ປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ນິຣາສງ຺ໂກ ນິພ຺ຠໂຍ ເສຕິ.

ອິຕິ ອິມາຫິ ຈຕູຫິ ຄາຖາຫິ ສີເຫນ ມິຕ຺ຕຄຸເຓ ກຖິເຕ ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ໂທໂສ’’ຕິ ສີຫໍ ຂມາເປສິ. ເຕ ຕຕ຺ເຖວ ສມຄ຺ຄວາສໍ ວສິໍສຸ. ສິງ຺ຄາໂລ ປນ ປລາຍິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສິງ຺ຄາໂລ ວິຆາສາໂທ ອໂຫສິ, ສີໂຫ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ພ຺ຍຄ຺ໂຆ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ຕໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ທິຏ຺ຐາ ຕສ຺ມິໍ ວເນ ນິວຸຕ຺ຖຣຸກ຺ຂເທວຕາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ວຓ຺ຓາໂຣຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໖໒] ໒. ສີລວີມໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສີລໍ ເສຍ຺ໂຍຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ສີລວີມໍສກພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕໍ ກິຣ ຣາຊາ ‘‘ເອສ ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓຫິ ອຕິເຣກໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມໍ ຣາຊາ ‘ສີລສມ຺ປນ຺ໂນ’ຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ອຕິເຣກໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ‘ສຸຕຘຣຍຸຕ຺ໂຕ’ຕິ, ວີມໍສິສ຺ສາມິ ຕາວ ສີລສ຺ສ ວາ ສຸຕສ຺ສ ວາ ມຫນ຺ຕຠາວ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເຫຣຎ຺ຎິກຜລກໂຕ ກຫາປຓໍ ຄຓ຺ຫິ. ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຄຣຸຠາເວນ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫ, ທຸຕິຍວາເຣປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ອາຫ. ຕຕິຍວາເຣ ປນ ຕໍ ‘‘ວິໂລປຂາທໂກ’’ຕິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ອິມິນາ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຸຏຸມ຺ພໍ ວິລຸມ຺ປຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ’’ຕິ? ‘‘ນ, ມຫາຣາຊ, ກຸຏຸມ຺ພໍ ວິລຸມ຺ປາມິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ‘ສີລໍ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕໍ, ສຸຕໍ ນຸ ໂຂ’ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ສ຺ວາຫໍ ‘ເອເຕສຸ ກຕຣໍ ນຸ ໂຂ ມຫນ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ຕໂຍ ວາເຣ ກຫາປຓໍ ຄຓ຺ຫິໍ, ຕໍ ມໍ ເອສ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ເສຕິ. ອິທານິ ເມ ສຸຕໂຕ ສີລສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ຎາໂຕ, ນ ເມ ຆຣາວາເສນຕ຺ໂຖ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມຫ’’ນ຺ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ຆຣທ຺ວາຣໍ ອໂນໂລເກຕ຺ວາວ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ທາເປສິ. ໂສ ອຈິຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ ວິປສ຺ສນໍ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕໂນ ສີລໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ວິປສ຺ສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ອຍເມວ, ປຸພ຺ເພ ປຓ຺ຑິຕາປິ ສີລໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕິຏ຺ຐໍ ກຣິໍສຸເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປສ຺ສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ອທາສິ. ໂສ ປຎ຺ຈ ສີລານິ ຣກ຺ຂຕິ. ຣາຊາປິ ນໍ ‘‘ສີລວາ’’ຕິ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຣາຊາ ‘ສີລວາ’ຕິ ມໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປສ຺ສຕິ, ອຸທາຫຸ ‘ສຸຕຘຣຍຸຕ຺ໂຕ’’’ຕິ. ສພ຺ພໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ອິຘ ປນ ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ອິທານິ ເມ ສຸຕໂຕ ສີລສ຺ສ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ຎາໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ປຎ຺ຈ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໖໕. ‘‘ສີລໍ ເສຍ຺ໂຍ ສຸຕໍ ເສຍ຺ໂຍ, ອິຕິ ເມ ສໍສໂຍ ອຫຸ;

ສີລເມວ ສຸຕາ ເສຍ຺ໂຍ, ອິຕິ ເມ ນຕ຺ຖິ ສໍສໂຍ.

໖໖. ‘‘ໂມຆາ ຊາຕິ ຈ ວຓ຺ໂຓ ຈ, ສີລເມວ ກິຣຸຕ຺ຕມໍ;

ສີເລນ ອນຸເປຕສ຺ສ, ສຸເຕນຕ຺ໂຖ ນ ວິຊ຺ຊຕິ.

໖໗. ‘‘ຂຕ຺ຕິໂຍ ຈ ອຘມ຺ມຏ຺ໂຐ, ເວສ຺ໂສ ຈາຘມ຺ມນິສ຺ສິໂຕ;

ເຕ ປຣິຈ຺ຈຊ຺ຊຸໂຠ ໂລເກ, ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ.

໖໘. ‘‘ຂຕ຺ຕິຍາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ເວສ຺ສາ, ສຸທ຺ທາ ຈຓ຺ຑາລປຸກ຺ກຸສາ;

ອິຘ ຘມ຺ມໍ ຈຣິຕ຺ວານ, ຠວນ຺ຕິ ຕິທິເວ ສມາ.

໖໙. ‘‘ນ ເວທາ ສມ຺ປຣາຍາຍ, ນ ຊາຕິ ນາປິ ພນ຺ຘວາ;

ສກຎ຺ຈ ສີລໍ ສໍສຸທ຺ຘໍ, ສມ຺ປຣາຍາຍ ສຸຂາຍ ຈາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສີລເມວ ສຸຕາ ເສຍ຺ໂຍຕິ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິໂຕ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສີລເມວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣນ຺ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ສີລໍ ນາເມຕໍ ເອກວິຘໍ ສໍວຣວເສນ, ທຸວິຘໍ ຈາຣິຕ຺ຕວາຣິຕ຺ຕວເສນ, ຕິວິຘໍ ກາຍິກວາຈສິກມານສິກວເສນ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕວເສນາຕິ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ສີລສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ອຠາສິ.

ໂມຆາຕິ ອຜລາ ຕຸຈ຺ຉາ. ຊາຕີຕິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວຓ຺ໂຓຕິ ສຣີຣວຓ຺ໂຓ ອຠິຣູປຠາໂວ. ຍາ ຫິ ຍສ຺ມາ ສີລຣຫິຕສ຺ສ ຊາຕິສມ຺ປທາ ວາ ວຓ຺ຓສມ຺ປທາ ວາ ສຄ຺ຄສຸຂໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ປິ ຕໍ ‘‘ໂມຆ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ສີລເມວ ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວວເສນ ວທຕິ, ນ ປນ ສຍໍ ຊານາຕິ. ອນຸເປຕສ຺ສາຕິ ອນຸປຄຕສ຺ສ. ສຸເຕນຕ຺ໂຖ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ ສີລຣຫິຕສ຺ສ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິມຕ຺ເຕນ ອິຘໂລເກ ວາ ປຣໂລເກ ວາ ກາຈິ ວຑ຺ຒິ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ຕໂຕ ປຣາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ຊາຕິຍາ ໂມຆຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ເຕ ປຣິຈ຺ຈຊ຺ຊຸໂຠ ໂລເກຕິ ເຕ ທຸສ຺ສີລາ ເທວໂລກຎ຺ຈ ມນຸສ຺ສໂລກຎ຺ຈາຕິ ອຸໂຠປິ ໂລເກ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ທຸຄ຺ຄຕິໍ ອຸປປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຈຓ຺ຑາລປຸກ຺ກຸສາຕິ ຉວຉຑ຺ຑກຈຓ຺ຑາລາ ຈ ປຸປ຺ຜຉຑ຺ຑກປຸກ຺ກຸສາ ຈ. ຠວນ຺ຕິ ຕິທິເວ ສມາຕິ ເອເຕ ສພ຺ເພປິ ສີລານຸຠາເວນ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສມາ ໂຫນ຺ຕິ ນິພ຺ພິເສສາ, ເທວາຕ຺ເວວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ປຎ຺ຈມຄາຖາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ສຸຕາທີນໍ ໂມຆຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ເອເຕ ເວທາທໂຍ ຐເປຕ຺ວາ ອິຘໂລເກ ຍສມຕ຺ຕທານໍ ສມ຺ປຣາເຍ ທຸຕິເຍ ວາ ຕຕິເຍ ວາ ຠເວ ຍສໍ ວາ ສຸຂໍ ວາ ທາຕຸໍ ນາມ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ປຣິສຸທ຺ຘໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ສີລເມວ ຕໍ ທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີຕິ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ສີລຄຸເຓ ໂຖເມຕ຺ວາ ຣາຊານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສເມວ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ສີລໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສີລວີມໍສຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໖໓] ໓. ຫິຣິຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຫິຣິໍ ຕຣນ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ສຫາຍໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິເສຏ຺ຐິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ ເອກກນິປາເຕ ນວມວຄ຺ຄສ຺ສ ປຣິໂຍສານຊາຕເກ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ອິຘ ປນ ‘‘ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສິເສຏ຺ຐິໂນ ມນຸສ຺ສາ ອຈ຺ຉິນ຺ນສພ຺ພສາປເຕຍ຺ຍາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ປລາຕາ’’ຕິ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິສ຺ສ ອາໂຣຈິເຕ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕານໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ອກໂຣນ຺ຕາ ນາມ ປຏິກາຣເກ ນ ລຠນ຺ຕິເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໗໐. ‘‘ຫິຣິໍ ຕຣນ຺ຕໍ ວິຊິຄຸຈ຺ຉມານໍ, ຕວາຫມສ຺ມີ ອິຕິ ຠາສມານໍ;

ເສຍ຺ຍານິ ກມ຺ມານິ ອນາທິຍນ຺ຕໍ, ເນໂສ ມມນ຺ຕິ ອິຕິ ນໍ ວິຊຎ຺ຎາ.

໗໑. ‘‘ຍຎ຺ຫິ ກຍິຣາ ຕຎ຺ຫິ ວເທ, ຍໍ ນ ກຍິຣາ ນ ຕໍ ວເທ;

ອກໂຣນ຺ຕໍ ຠາສມານໍ, ປຣິຊານນ຺ຕິ ປຓ຺ຑິຕາ.

໗໒. ‘‘ນ ໂສ ມິຕ຺ໂຕ ໂຍ ສທາ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ, ເຠທາສງ຺ກີ ຣນ຺ຘເມວານຸປສ຺ສີ;

ຍສ຺ມິຎ຺ຈ ເສຕີ ອຸຣສີວ ປຸຕ຺ໂຕ, ສ ເວ ມິຕ຺ໂຕ ໂຍ ອເຠຊ຺ໂຊ ປເຣຫິ.

໗໓. ‘‘ປາໂມຊ຺ຊກຣຓໍ ຐານໍ, ປສໍສາວຫນໍ ສຸຂໍ;

ຜລານິສໍໂສ ຠາເວຕິ, ວຫນ຺ໂຕ ໂປຣິສໍ ຘຸຣໍ.

໗໔. ‘‘ປວິເວກຣສໍ ປິຕ຺ວາ, ຣສໍ ອຸປສມສ຺ສ ຈ;

ນິທ຺ທໂຣ ໂຫຕິ ນິປ຺ປາໂປ, ຘມ຺ມປ຺ປີຕິຣສໍ ປິວ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຫິຣິໍ ຕຣນ຺ຕນ຺ຕິ ລຊ຺ຊໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ວິຊິຄຸຈ຺ຉມານນ຺ຕິ ມິຕ຺ຕຠາເວນ ຊິຄຸຈ຺ຉຍມານໍ. ຕວາຫມສ຺ມີຕິ ‘‘ຕວ ອຫໍ ມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ເກວລໍ ວຈນມຕ຺ເຕເນວ ຠາສມານໍ. ເສຍ຺ຍານິ ກມ຺ມານິຕິ ‘‘ທສ຺ສາມິ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຈນສ຺ສ ອນຸຣູປານິ ອຸຕ຺ຕມກມ຺ມານິ. ອນາທິຍນ຺ຕນ຺ຕິ ອກໂຣນ຺ຕໍ. ເນໂສ ມມນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ‘‘ນ ເອໂສ ມມ ມິຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວິຊຎ຺ຎາ.

ປາໂມຊ຺ຊກຣຓໍ ຐານນ຺ຕິ ທານມ຺ປິ ສີລມ຺ປິ ຠາວນາປິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາໂວປິ. ອິຘ ປນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ມິຕ຺ຕຠາວເມວ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ປຓ຺ຑິເຕນ ຫິ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕຠາໂວ ປາໂມຊ຺ຊມ຺ປິ ກໂຣຕິ, ປສໍສມ຺ປິ ວຫຕິ. ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂເຫຕຸໂຕ ‘‘ສຸຂ’’ນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ຜລຎ຺ຈ ອານິສໍສຎ຺ຈ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຜລານິສໍໂສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປຸຣິເສຫິ ວຫິຕພ຺ພໍ ທານສີລຠາວນາມິຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ຈຕຸພ຺ພິຘມ຺ປິ ໂປຣິສໍ ຘຸຣໍ ວຫນ຺ໂຕ ເອຕໍ ມິຕ຺ຕຠາວສງ຺ຂາຕໍ ປາໂມຊ຺ຊກຣຓໍ ຐານໍ ປສໍສາວຫນໍ ສຸຂໍ ຠາເວຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ຠິນ຺ທຕີຕິ ທີເປຕິ.

ປວິເວກຣສນ຺ຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕອຸປຘິວິເວການໍ ຣສໍ ເຕ ວິເວເກ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂສມນສ຺ສຣສໍ. ອຸປສມສ຺ສ ຈາຕິ ກິເລສູປສເມນ ລທ຺ຘໂສມນສ຺ສສ຺ສ. ນິທ຺ທໂຣ ໂຫຕິ ນິປ຺ປາໂປຕິ ສພ຺ພກິເລສທຣຖາຠາເວນ ນິທ຺ທໂຣ, ກິເລສາຠາເວນ ນິປ຺ປາໂປ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມປ຺ປີຕິຣສນ຺ຕິ ຘມ຺ມປີຕິສງ຺ຂາຕໍ ຣສໍ, ວິມຸຕ຺ຕິປີຕິໍ ປິວນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຕິ ມຫາສຕ຺ໂຕ ປາປມິຕ຺ຕສໍສຄ຺ຄໂຕ ອຸພ຺ພິຄ຺ໂຄ ປວິເວກຣເສນ ອມຕມຫານິພ຺ພານໍ ປາເປຕ຺ວາ ເທສນາຍ ກູຏໍ ຄຓ຺ຫິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີ ອິທານິ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີເຍວ, ຕທາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຫິຣິຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໖໔] ໔. ຂຊ຺ໂຊປນກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

໗໕-໗໙. ໂກ ນຸ ສນ຺ຕມ຺ຫິ ປຊ຺ໂຊເຕຕິ ອຍໍ ຂຊ຺ໂຊປນກປຎ຺ໂຫ ມຫາອຸມງ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

ຂຊ຺ໂຊປນກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໖໕] ໕. ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຘຸຕ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຫລ຺ລກຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ສາລູກຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໓.໑໐໖ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ອິຘາປິ ໂສ ມຫລ຺ລໂກ ເອກໍ ຄາມທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອກ຺ໂກສຕິ ປຫຣຕິ. ທາຣໂກ ປລາຍິຕ຺ວາ ວິພ຺ຠມິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ນໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຕເຖວາກາສິ. ທຸຕິຍມ຺ປິ ວິພ຺ຠມິຕ຺ວາ ປຸນ ຍາຈິຍມາໂນ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉິ. ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ມຫລ຺ລໂກ ອຕ຺ຕໂນ ສາມເຓເຣນ ສຫາປິ ວິນາປິ ວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອິຕໂຣ ຕສ຺ສ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉິ, ສຸຫທໂຍ ກຸມາຣໂກ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ສາມເຓໂຣ ສຸຫທໂຍວ, ສກິໍ ໂທສໍ ທິສ຺ວາ ປຸນ ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຘຎ຺ຎວາຓິຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຘຎ຺ຎວິກ຺ກເຍນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ອເຖໂກ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ມກ຺ກຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາເປຕ຺ວາ ອຫິໍ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ອຸສ຺ສເວ ຆຸຏ຺ເຐ ຕໍ ມກ຺ກຏໍ ຘຎ຺ຎວາຓິຊກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຐເປຕ຺ວາ ອຫິໍ ກີຬາເປນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ວິຈຣິ. ໂສປິ ວາຓິໂຊ ມກ຺ກຏສ຺ສ ຂາທນີຍໍ ໂຠຊນີຍໍ ອທາສິ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອຸສ຺ສວກີຬນໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ມກ຺ກຏໍ ເວຬຸເປສິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ມກ຺ກໂຏ ພນ຺ຘນໍ ໂມເຈຕ຺ວາ ອມ຺ພຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອມ຺ພານິ ຂາທນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ໂສ ປພຸທ຺ໂຘ ຣຸກ຺ເຂ ມກ຺ກຏໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ມຍາ ອຸປລາເປຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໘໐. ‘‘ຘຸຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ສມ຺ມ ສຸມຸຂ, ຊູເຕ ອກ຺ຂປຣາຊິໂຕ;

ຫເຣຫິ ອມ຺ພປກ຺ການິ, ວີຣິຍໍ ເຕ ຠກ຺ຂຍາມເສ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອກ຺ຂປຣາຊິໂຕຕິ ອກ຺ເຂຫິ ປຣາຊິໂຕ. ຫເຣຫີຕິ ປາເຕຫິ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມກ຺ກໂຏ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໑. ‘‘ອລິກໍ ວຕ ມໍ ສມ຺ມ, ອຠູເຕນ ປສໍສສິ;

ໂກ ເຕ ສຸໂຕ ວາ ທິຏ຺ໂຐ ວາ, ສຸມຸໂຂ ນາມ ມກ຺ກໂຏ.

໘໒. ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ເມ ຕໍ ມນສິ, ຍໍ ມໍ ຕ຺ວໍ ອຫິຕຸຓ຺ຑິກ;

ຘຎ຺ຎາປຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ, ມຕ຺ໂຕ ຉາຕໍ ຫນາສິ ມໍ.

໘໓. ‘‘ຕາຫໍ ສຣໍ ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍໍ, ອປິ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ກາຣເຍ;

ເນວາຫໍ ຍາຈິໂຕ ທຊ຺ຊໍ, ຕຖາ ຫິ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕ.

໘໔. ‘‘ຍຎ຺ຈ ຊຎ຺ຎາ ກຸເລ ຊາຕໍ, ຄພ຺ເຠ ຕິຕ຺ຕໍ ອມຈ຺ຉຣິໍ;

ເຕນ ສຂິຎ຺ຈ ມິຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຘີໂຣ ສນ຺ຘາຕຸມຣຫຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລິກໍ ວຕາຕິ ມຸສາ ວຕ. ອຠູເຕນາຕິ ອວິຊ຺ຊມາເນນ. ໂກ ເຕຕິ ກ຺ວ ຕຍາ. ສຸມຸໂຂຕິ ສຸນ຺ທຣມຸໂຂ. ອຫິຕຸຓ຺ຑິກາຕິ ຕໍ ອາລປຕິ. ‘‘ອຫິໂກຓ຺ຑິກາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ຉາຕນ຺ຕິ ຊິຆຈ຺ຉາຠິຠູຕໍ ທຸພ຺ພລໍ ກປຓໍ. ຫນາສີຕິ ເວຬຸເປສິກາຍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຫຣສິ. ຕາຫນ຺ຕິ ຕໍ ອຫໍ. ສຣນ຺ຕິ ສຣນ຺ໂຕ. ທຸກ຺ຂເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍ ອາປເຓ ທຸກ຺ຂສຍນໍ. ອປິ ຣຊ຺ຊມ຺ປິ ກາຣເຍຕິ ສເຈປິ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ທຕ຺ວາ ມໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຍ຺ຍາສິ, ເອວມ຺ປິ ຕໍ ເນວາຫໍ ຍາຈິໂຕ ທຊ຺ຊໍ, ຕໍ ເອກມ຺ປິ ອມ຺ພປກ຺ກໍ ອຫໍ ຕຍາ ຍາຈິໂຕ ນ ທເທຍ຺ຍໍ. ກິໍກາຣຓາ? ຕຖາ ຫິ ຠຍຕຊ຺ຊິໂຕຕິ, ຕຖາ ຫິ ອຫໍ ຕຍາ ຠເຍນ ຕຊ຺ຊິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຄພ຺ເຠ ຕິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸໂຠຊນຣເສນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍເຍວ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕ ສຍນຄພ຺ເຠເຍວ ວາ ຕິຕ຺ຕໍ ໂຠຄາສາຍ ອກປຓໍ. ສຂິຎ຺ຈ ມິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ສຂິຠາວຎ຺ຈ ມິຕ຺ຕຠາວຎ຺ຈ ຕຖາຣູເປນ ກຸລຊາເຕນ ຕິຕ຺ເຕນ ອກປເຓນ ອມຈ຺ຉຣິນາ ສທ຺ຘິໍ ປຓ຺ຑິໂຕ ສນ຺ຘາຕຸໍ ປຸນ ຆເຏຕຸໍ ອຣຫຕິ, ຕຍາ ປນ ກປເຓນ ອຫິຕຸຓ຺ຑິເກນ ສທ຺ຘິໍ ໂກ ມິຕ຺ຕຠາວໍ ປຸນ ຆເຏຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ວານໂຣ ວນໍ ສຫສາ ປາວິສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ອຫິຕຸຓ຺ຑິໂກ ມຫລ຺ລໂກ ອໂຫສິ, ມກ຺ກໂຏ ສາມເຓໂຣ, ຘຎ຺ຎວາຓິໂຊ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ອຫິຕຸຓ຺ຑິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໖໖] ໖. ຄຸມ຺ພິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ມຘຸວຓ຺ຓໍ ມຘຸຣສນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕຎ຺ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອລງ຺ກຕມາຕຸຄາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິເມ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ນາມ ເອເກນ ຄຸມ຺ພິເຍນ ຍກ຺ເຂນ ຫລາຫລວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຄ຺ເຄ ຐປິຕມຘຸສທິສາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖວາຫກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິໂຕ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ໂວຫາຣຕ຺ຖາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາວຕ຺ຕນິອຏວິທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖເກ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ໂຠ, ອິມສ຺ມິໍ ມຄ຺ເຄ ວິສປຓ຺ຓປຸປ຺ຜຜລາທີນິ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫ ກິຎ຺ຈິ ອຂາທິຕປຸພ຺ພໍ ຂາທນ຺ຕາ ມໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາ ຂາທິຕ຺ຖ, ອມນຸສ຺ສາປິ ວິສໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕປຸຏມຘຸກຜລານິ ມຄ຺ເຄ ຐເປນ຺ຕິ, ຕານິປິ ມໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາ ຂາທິຕ຺ຖາ’’ຕິ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອເຖໂກ ຄຸມ຺ພິໂຍ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ອຏວິຍາ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນ ມຄ຺ເຄ ປຓ຺ຓານິ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຫລາຫລວິສສໍຍຸຕ຺ຕານິ ມຘຸປິຓ຺ຑານິ ຐເປຕ຺ວາ ສຍໍ ມຄ຺ຄສາມນ຺ເຕ ມຘຸໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ ຣຸກ຺ເຂ ໂກຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ອຊານນ຺ຕາ ‘‘ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖາຍ ຐປິຕານິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຂາທິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ອມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕ ຂາທນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖກມນຸສ຺ສາປິ ຕານິ ທິສ຺ວາ ເອກຈ຺ເຈ ໂລລຊາຕິກາ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຂາທິໍສຸ, ປຓ຺ຑິຕຊາຕິກາ ‘‘ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຂາທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຕ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖຄຕານິ ຉຑ຺ຑາເປສິ, ເຍຫິ ປຐມຕຣໍ ຂາທິຕານິ, ເຕ ມຣິໍສຸ. ເຍຫິ ອຑ຺ຒຂາທິຕານິ, ເຕສໍ ວມນວິເຣຈນໍ ທຕ຺ວາ ວນ຺ຕກາເລ ຈຕຸມຘຸຣໍ ອທາສິ. ອິຕິ ເຕ ຕສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ຊີວິຕໍ ປຏິລຠິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂສຕ຺ຖິນາ ອິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫເມວ ອຄມາສິ. ຕມຕ຺ຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາ ອິມາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຄາຖາ ອຠາສິ –

໘໕. ‘‘ມຘຸວຓ຺ຓໍ ມຘຸຣສໍ, ມຘຸຄນ຺ຘໍ ວິສໍ ອຫຸ;

ຄຸມ຺ພິໂຍ ຆາສເມສາໂນ, ອຣຎ຺ເຎ ໂອທຫີ ວິສໍ.

໘໖. ‘‘ມຘຸ ອິຕິ ມຎ຺ຎມານາ, ເຍ ຕໍ ວິສມຂາທິສຸໍ;

ເຕສໍ ຕໍ ກຏຸກໍ ອາສິ, ມຣຓໍ ເຕນຸປາຄມຸໍ.

໘໗. ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ປຏິສງ຺ຂາຍ, ວິສໍ ຕໍ ປຣິວຊ຺ຊຍຸໍ;

ເຕ ອາຕຸເຣສຸ ສຸຂິຕາ, ຑຍ຺ຫມາເນສຸ ນິພ຺ພຸຕາ.

໘໘. ‘‘ເອວເມວ ມນຸສ຺ເສສຸ, ວິສໍ ກາມາ ສໂມຫິຕາ;

ອາມິສໍ ພນ຺ຘນຎ຺ເຈຕໍ, ມຈ຺ຈຸເວໂສ ຄຸຫາສໂຍ.

໘໙. ‘‘ເອວເມວ ອິເມ ກາເມ, ອາຕຸຣາ ປຣິຈາຣິເກ;

ເຍ ສທາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕິ, ສງ຺ຄໍ ໂລເກ ອຸປຈ຺ຈຄຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຄຸມ຺ພິໂຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ວນຄຸມ຺ເພ ວິຈຣເຓນ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ຍກ຺ໂຂ. ຆາສເມສາໂນຕິ ‘‘ຕໍ ວິສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ມເຕ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ຆາສໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ. ໂອທຫີຕິ ຕໍ ມຘຸນາ ສມານວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສໍ ວິສໍ ນິກ຺ຂິປິ. ກຏຸກໍ ອາສີຕິ ຕິຂິຓໍ ອໂຫສິ. ມຣຓໍ ເຕນຸປາຄມຸນ຺ຕິ ເຕນ ວິເສນ ເຕ ສຕ຺ຕາ ມຣຓໍ ອຸປຄຕາ.

ອາຕຸເຣສູຕິ ວິສເວເຄນ ອາສນ຺ນມຣເຓສຸ. ຑຍ຺ຫມາເນສູຕິ ວິສເຕເຊເນວ ຑຍ຺ຫມາເນສຸ. ວິສໍ ກາມາ ສໂມຫິຕາຕິ ຍຖາ ຕສ຺ມິໍ ວຕ຺ຕນິມຫາມຄ຺ເຄ ວິສໍ ສໂມຫິຕໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ມນຸສ຺ເສສຸປິ ເຍ ເອເຕ ຣູປາທໂຍ ປຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸກາມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສໂມຫິຕາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ເຕ ‘‘ວິສ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາມິສໍ ພນ຺ຘນຎ຺ເຈຕນ຺ຕິ ເອເຕ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ ນາມ ເອວໍ ອິມສ຺ສ ມຈ຺ຉຠູຕສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ມາຣພາລິສິເກນ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອາມິສຎ຺ເຈວ, ຠວາຠວໂຕ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ອນ຺ທຸອາທິປ຺ປເຠທໍ ນານປ຺ປກາຣໍ ພນ຺ຘນຎ຺ຈ. ມຈ຺ຈຸເວໂສ ຄຸຫາສໂຍຕິ ສຣີຣຄຸຫາຍ ວສນໂກ ມຣຓມຈ຺ຈຸເວໂສ.

ເອວເມວ ອິເມ ກາເມຕິ ຍຖາ ວຕ຺ຕນິມຫາມຄ຺ເຄ ວິສໍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ເຕ ອິເມ ກາເມ. ອາຕຸຣາຕິ ເອກນ຺ຕມຣຓຘມ຺ມຕາຍ ອາຕຸຣາ ອາສນ຺ນມຣຓາ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ. ປຣິຈາຣິເກຕິ ກິເລສປຣິຈາຣິເກ ກິເລສພນ຺ຘເກ. ເຍ ສທາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕີຕິ ເຍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາ ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາ ນິຈ຺ຈໍ ເອວຣູເປ ກາເມ ວຊ຺ເຊນ຺ຕິ. ສງ຺ຄໍ ໂລເກຕິ ໂລເກ ສງ຺ຄນຏ຺ເຐນ ‘‘ສງ຺ຄ’’ນ຺ຕິ ລທ຺ຘນາມໍ ຣາຄາທິເຠທໍ ກິເລສຊາຕໍ. ອຸປຈ຺ຈຄຸນ຺ຕິ ອຕີຕາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ອຕິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ.

ສຕ຺ຖາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ສຕ຺ຖວາໂຫ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ຄຸມ຺ພິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຉຏ຺ຐາ.

[໓໖໗] ໗. ສາຬິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຍ຺ວາຍໍ ສາຬິຍຉາໂປຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ເທວທຕ຺ໂຕ ຕາສກາຣໂກປິ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຈນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ມມ ຕາສກາຣໂກປິ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄາມເກ ກຸຏຸມ຺ພິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຣຸຓກາເລ ປໍສຸກີຬເກຫິ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ກີຬຕິ. ຕທາ ເອໂກ ທຸພ຺ພລເວຊ຺ໂຊ ຄາເມ ກິຎ຺ຈິ ອລຠິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕໍ ຐານໍ ປຕ຺ວາ ເອກໍ ສປ຺ປໍ ວິຏປພ຺ຠນ຺ຕເຣນ ສີສໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາ ຄາເມ ກິຎ຺ຈິ ນ ລທ຺ຘໍ, ອິເມ ທາຣເກ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ສປ຺ເປນ ຑໍສາເປຕ຺ວາ ຕິກິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອາຫ ‘‘ສເຈ ສາຬິຍຉາປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາສິ, ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ‘‘ອາມ, ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ປສ຺ເສໂສ ວິຏປພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຍິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສປ຺ປຠາວໍ ອຊານນ຺ໂຕ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕໍ ຄີວາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ໂປ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕຸໍ ອເທນ຺ໂຕ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເວເຄນ ຂິປິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຊ຺ຊສ຺ສ ຄີວາຍໍ ປຕິໂຕ ຄີວໍ ປລິເວເຐຕ຺ວາ ‘‘ກຣ ກຣາ’’ຕິ ຑໍສິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ປາເຕຕ຺ວາ ປລາຍິ. ມນຸສ຺ສາ ປຣິວາຣຍິໍສຸ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອິມາ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໐. ‘‘ຍ຺ວາຍໍ ສາຬິຍຉາໂປຕິ, ກຓ຺ຫສປ຺ປໍ ອຄາຫຍິ;

ເຕນ ສປ຺ເປນຍໍ ທຏ຺ໂຐ, ຫໂຕ ປາປານຸສາສໂກ.

໙໑. ‘‘ອຫນ຺ຕາຣມຫນ຺ຕາຣໍ, ໂຍ ນໂຣ ຫນ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ເອວໍ ໂສ ນິຫໂຕ ເສຕິ, ຍຖາຍໍ ປຸຣິໂສ ຫໂຕ.

໙໒. ‘‘ອຫນ຺ຕາຣມຆາເຕນ຺ຕໍ, ໂຍ ນໂຣ ຫນ຺ຕຸມິຈ຺ຉຕິ;

ເອວໍ ໂສ ນິຫໂຕ ເສຕິ, ຍຖາຍໍ ປຸຣິໂສ ຫໂຕ.

໙໓. ‘‘ຍຖາ ປໍສຸມຸຏ຺ຐິໍ ປຸຣິໂສ, ປຏິວາຕໍ ປຏິກ຺ຂິເປ;

ຕເມວ ໂສ ຣໂຊ ຫນ຺ຕິ, ຕຖາຍໍ ປຸຣິໂສ ຫໂຕ.

໙໔. ‘‘ໂຍ ອປ຺ປທຸຏ຺ຐສ຺ສ ນຣສ຺ສ ທຸສ຺ສຕິ, ສຸທ຺ຘສ຺ສ ໂປສສ຺ສ ອນງ຺ຄຓສ຺ສ;

ຕເມວ ພາລໍ ປຈ຺ເຈຕິ ປາປໍ, ສຸຂຸໂມ ຣໂຊ ປຏິວາຕໍວ ຂິຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍນ຺ຕິ ໂຍ ອຍໍ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ສປ຺ເປນຍນ຺ຕິ ໂສ ອຍໍ ເຕນ ສປ຺ເປນ ທຏ຺ໂຐ. ປາປານຸສາສໂກຕິ ປາປກໍ ອນຸສາສໂກ.

ອຫນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ອປຫຣນ຺ຕໍ. ອຫນ຺ຕາຣນ຺ຕິ ອມາເຣນ຺ຕໍ. ເສຕີຕິ ມຕສຍນໍ ສຍຕິ. ອຆາເຕນ຺ຕນ຺ຕິ ອມາເຣນ຺ຕໍ. ສຸທ຺ຘສ຺ສາຕິ ນິຣປຣາຘສ຺ສ. ໂປສສ຺ສາຕິ ສຕ຺ຕສ຺ສ. ອນງ຺ຄຓສ຺ສາຕິ ອິທມ຺ປິ ນິຣປຣາຘຠາວຎ຺ເຎວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ເຈຕີຕິ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຕິເອຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທຸພ຺ພລເວຊ຺ໂຊ ເທວທຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ, ປຓ຺ຑິຕທາຣໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ສາຬິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ ສຕ຺ຕມາ.

[໓໖໘] ໘. ຕຈສາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອມິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ຖຄຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕຖາຄໂຕ ປຎ຺ຎວາ ອຸປາຍກຸສໂລເຍວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຄາມເກ ກຸຏຸມ຺ພິກກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພໍ ປຸຣິມຊາຕກນິຍາເມເນວ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອິຘ ປນ ເວຊ຺ເຊ ມເຕ ຄາມວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ມນຸສ຺ສມາຣກາ’’ຕິ ເຕ ທາຣເກ ກຸທຓ຺ຑເກຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ພາຣາຓສິໍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄເຍວ ເສສທາຣການໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຠາຍຖ, ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາປິ ອຠີຕາ ຕຸຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາ ຠເວຍ຺ຍາຖ, ຣາຊາ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຐມຕຣໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຫໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ກຣິໍສຸ. ຣາຊາ ເຕ ອຠີເຕ ຕຸຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິເຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ‘ມນຸສ຺ສມາຣກາ’ຕິ ກຸທຓ຺ຑກພທ຺ຘາ ອານີຕາ, ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຕ຺ຕາປິ ນ ຠາຍນ຺ຕິ, ຕຸຏ຺ຐິນ຺ທ຺ຣິຍາເຍວ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ອໂສຈນກາຣຓໍ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ເນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໙໕. ‘‘ອມິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ຖຄຕາ, ຕຈສາຣສມປ຺ປິຕາ;

ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ຓາຕ຺ຖ, ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ນ ໂສຈຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອມິຕ຺ຕຫຕ຺ຖຕ຺ຖຄຕາຕິ ກຸທຓ຺ຑເກຫິ ຄີວາຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນນ຺ຕານໍ ອມິຕ຺ຕານໍ ຫຕ຺ຖຄຕາ. ຕຈສາຣສມປ຺ປິຕາຕິ ເວຬຸທຓ຺ຑເກຫິ ພທ຺ຘຕ຺ຕາ ເອວມາຫ. ກສ຺ມາຕິ ‘‘ເອວຣູປໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ຕາປິ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍກາຣຓາ ນ ໂສຈຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໙໖. ‘‘ນ ໂສຈນາຍ ປຣິເທວນາຍ, ອຕ຺ໂຖວ ລພ຺ໂຠ ອປິ ອປ຺ປໂກປິ;

ໂສຈນ຺ຕເມນໍ ທຸຂິຕໍ ວິທິຕ຺ວາ, ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຕມນາ ຠວນ຺ຕິ.

໙໗. ‘‘ຍໂຕ ຈ ໂຂ ປຓ຺ຑິໂຕ ອາປທາສຸ, ນ ເວຘຕີ ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຎູ;

ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາສ຺ສ ທຸຂິຕາ ຠວນ຺ຕິ, ທິສ຺ວາ ມຸຂໍ ອວິກາຣໍ ປຸຣາຓໍ.

໙໘. ‘‘ຊປ຺ເປນ ມນ຺ເຕນ ສຸຠາສິເຕນ, ອນຸປ຺ປທາເນນ ປເວຓິຍາ ວາ;

ຍຖາ ຍຖາ ຍຕ຺ຖ ລເຠຖ ອຕ຺ຖໍ, ຕຖາ ຕຖາ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍ.

໙໙. ‘‘ຍໂຕ ຈ ຊາເນຍ຺ຍ ອລພ຺ຠເນຍ຺ໂຍ, ມຍາວ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເອສ ອຕ຺ໂຖ;

ອໂສຈມາໂນ ອຘິວາສເຍຍ຺ຍ, ກມ຺ມໍ ທຬ຺ຫໍ ກິນ຺ຕິ ກໂຣມິ ທານີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖຕິ ວຸຑ຺ຒິ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິກາ ອຕ຺ຕມນາຕິ ເອຕໍ ປຸຣິສໍ ໂສຈນ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂິຕໍ ວິທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ຕຸສ຺ສນກາຣຓໍ ນາມ ປຓ຺ຑິເຕນ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ ທີເປຕິ. ຍໂຕຕິ ຍທາ. ນ ເວຘຕີຕິ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາສຠເຍນ ນ ກມ຺ປຕິ. ອຕ຺ຖວິນິຈ຺ຉຍຎ຺ຎູຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ວິນິຈ຺ຉຍກຸສໂລ.

ຊປ຺ເປນາຕິ ມນ຺ຕປຣິຊປ຺ປເນນ. ມນ຺ເຕນາຕິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຄ຺ຄຫເຓນ. ສຸຠາສິເຕນາຕິ ປິຍວຈເນນ. ອນຸປ຺ປທາເນນາຕິ ລຎ຺ຊທາເນນ. ປເວຓິຍາຕິ ກຸລວໍເສນ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ປຓ຺ຑິເຕນ ນາມ ອາປທາສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາສຸ ນ ໂສຈິຕພ຺ພໍ ນ ກິລມິຕພ຺ພໍ, ອິເມສຸ ປນ ປຎ຺ຈສຸ ກາຣເຓສຸ ອຎ຺ຎຕຣວເສນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ຊິນິຕພ຺ພາ. ສເຈ ຫິ ສກ຺ໂກຕິ, ມນ຺ຕໍ ປຣິຊປ຺ປິຕ຺ວາ ມຸຂພນ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາປິ ເຕ ຊິນິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຊິນິຕພ຺ພາ, ປິຍວຈນໍ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ປິຍໍ ວຕ຺ວາປິ ເຕ ຊິນິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ວິນິຈ຺ຉຍາມຈ຺ຈານໍ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາປິ ຊິນິຕພ຺ພາ, ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕນ ກຸລວໍສໍ ກເຖຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອສຸກປເວຓິຍາ ອາຄຕາ, ຕຸມ຺ຫາກຎ຺ຈ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ເອໂກວ ປຸພ຺ພປຸຣິໂສ’’ຕິ ເອວໍ ວິຊ຺ຊມານຎາຕິໂກຏິໍ ຆເຏຕ຺ວາປິ ຊິນິຕພ຺ພາ ເອວາຕິ. ຍຖາ ຍຖາຕິ ເອເຕສຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາຣເຓສຸ ເຍນ ເຍນ ກາຣເຓນ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ວຸຑ຺ຒິໍ ລເຠຍ຺ຍ. ຕຖາ ຕຖາຕິ ເຕນ ເຕນ ກາຣເຓນ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຣກ຺ກເມຍ຺ຍ, ປຣກ຺ກມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກ ຊິເນຍ຺ຍາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ຍໂຕ ຈ ຊາເນຍ຺ຍາຕິ ຍທາ ປນ ຊາເນຍ຺ຍ, ມຍາ ວາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ເອສ ອຕ຺ໂຖ ອລພ຺ຠເນຍ຺ໂຍ ນານປ຺ປກາເຣນ ວາຍມິຕ຺ວາປິ ນ ສກ຺ກາ ລທ຺ຘຸໍ, ຕທາ ປຓ຺ຑິໂຕ ປຸຣິໂສ ອໂສຈມາໂນ ອກິລມມາໂນ ‘‘ມຍາ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ທຬ຺ຫໍ ຖິຣໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸໍ, ອິທານິ ກິໍ ສກ຺ກາ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຘິວາສເຍຍ຺ຍາຕິ.

ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ກມ຺ມໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ນິທ຺ໂທສຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກຸທຓ຺ຑເກ ຫຣາເປຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖຘມ຺ມອນຸສາສກໍ ອມຈ຺ຈຣຕນໍ ອກາສິ, ເສສທາຣການມ຺ປິ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ຐານນ຺ຕຣານິ ອທາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ທາຣກາ ເຖຣານຸເຖຣາ, ປຓ຺ຑິຕທາຣໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຕຈສາຣຊາຕກວຓ຺ຓນາ ອຏ຺ຐມາ.

[໓໖໙] ໙. ມິຕ຺ຕວິນ຺ທກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກ຺ຍາຫໍ ເທວານມກຣນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸພ຺ພຈຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ມຫາມິຕ຺ຕວິນ຺ທກຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໕.໑໐໐ ອາທໂຍ) ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຍໍ ປນ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ສມຸທ຺ເທ ຂິຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຣິຈ຺ໂຉ ຫຸຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເນຣຍິກສຕ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈນຏ຺ຐານໍ ອຸສ຺ສທນິຣຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ນຄຣ’’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຂຸຣຈກ຺ກໍ ອສ຺ສາເທສິ. ຕທາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸສ຺ສທນິຣຍຈາຣິກໍ ຈຣຕິ. ໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໐. ‘‘ກ຺ຍາຫໍ ເທວານມກຣໍ, ກິໍ ປາປໍ ປກຕໍ ມຍາ;

ຍໍ ເມ ສິຣສ຺ມິໍ ໂອຫຈ຺ຈ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກ຺ຍາຫໍ ເທວານມກຣນ຺ຕິ ສາມິ ເທວປຸຕ຺ຕ, ກິໍ ນາມ ອຫໍ ເທວານໍ ອກຣິໍ, ກິໍ ມໍ ເທວາ ໂປເຖນ຺ຕີຕິ. ກິໍ ປາປໍ ປກຕໍ ມຍາຕິ ທຸກ຺ຂມຫນ຺ຕຕາຍ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕນາ ກຕໍ ປາປໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ຍໍ ເມຕິ ເຍນ ປາເປນ ມມ ສິຣສ຺ມິໍ ໂອຫຈ຺ຈ ໂອຫນິຕ຺ວາ ອິທໍ ຂຸຣຈກ຺ກໍ ມມ ມຕ຺ຖເກ ຠມຕິ, ຕໍ ກິໍ ນາມາຕິ?

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໑. ‘‘ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຣມຓກໍ, ສທາມຕ຺ຕຎ຺ຈ ທູຠກໍ;

ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ປາສາທໍ, ເກນຕ຺ເຖນ ອິຘາຄໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຣມຓກນ຺ຕິ ຜລິກປາສາທໍ. ສທາມຕ຺ຕນ຺ຕິ ຣຊຕປາສາທໍ. ທູຠກນ຺ຕິ ມຓິປາສາທໍ. ພ຺ຣຫ຺ມຕ຺ຕຣຎ຺ຈ ປາສາທນ຺ຕິ ສຸວຓ຺ຓປາສາທຎ຺ຈ. ເກນຕ຺ເຖນາຕິ ຕ຺ວໍ ເອເຕສຸ ຣມຓກາທີສຸ ຈຕສ຺ໂສ ອຏ຺ຐ ໂສຬສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຕິ ເອຕາ ເທວຘີຕໂຣ ປຫາຍ ເຕ ປາສາເທ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເກນ ກາຣເຓນ ອິຘ ອາຄໂຕຕິ.

ຕໂຕ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໂກ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໐໒. ‘‘ອິໂຕ ພຫຸຕຣາ ໂຠຄາ, ອຕ຺ຣ ມຎ຺ເຎ ຠວິສ຺ສເຣ;

ອິຕິ ເອຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ, ປສ຺ສ ມໍ ພ຺ຍສນໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ.