໓. ອຑ຺ຒວຄ຺ໂຄ

[໓໗໑] ໑. ທີຆີຕິໂກສລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອວໍຠູຕສ຺ສ ເຕ ຣາຊາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສມ຺ພເກ ຠຓ຺ຑນກາຣເກ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕສຎ຺ຫິ ເຊຕວນໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຂມາປນກາເລ ສຕ຺ຖາ ເຕ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ໂອຣສາ ມຸຂໂຕ ຊາຕາ ປຸຕ຺ຕາ ນາມ, ປຸຕ຺ເຕຫິ ຈ ປິຕຣາ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ມມ ໂອວາທໍ ນ ກຣິຕ຺ຖ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ຆາເຕຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໂຈເຣປິ ອຣຎ຺ເຎ ຫຕ຺ຖປຖໍ ອາຄເຕ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມາຕິ ນ ມາຣຍິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ຊາຕເກ ທ຺ເວປິ ວຕ຺ຖູນິ. ສງ຺ຆເຠທກກ຺ຂນ຺ຘເກ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ. ໂສ ປນ ທີຆາວຸກຸມາໂຣ ອຣຎ຺ເຎ ອຕ຺ຕໂນ ອງ຺ເກ ນິປນ຺ນໍ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ ຈູຬາຍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາປິຕຸຆາຕກໍ ໂຈຣໍ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອສິໍ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍ ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ຊີວິຕໍ ຈຊນ຺ໂຕປິ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ນ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມິ, ເກວລໍ ອິມໍ ຕຊ຺ເຊສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໐. ‘‘ເອວໍຠູຕສ຺ສ ເຕ ຣາຊ, ອາຄຕສ຺ສ ວເສ ມມ;

ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂກຈິ ປຣິຍາໂຍ, ໂຍ ຕໍ ທຸກ຺ຂາ ປໂມຈເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ວເສ ມມາຕິ ມມ ວສໍ ອາຄຕສ຺ສ. ປຣິຍາໂຍຕິ ກາຣຓໍ.

ຕໂຕ ຣາຊາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໑. ‘‘ເອວໍຠູຕສ຺ສ ເມ ຕາຕ, ອາຄຕສ຺ສ ວເສ ຕວ;

ນຕ຺ຖິ ໂນ ໂກຈິ ປຣິຍາໂຍ, ໂຍ ມໍ ທຸກ຺ຂາ ປໂມຈເຍ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂນຕິ ນິປາຕມຕ຺ຖໍ, ນຕ຺ຖິ ໂກຈິ ປຣິຍາໂຍ, ໂຍ ມໍ ເອຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂາ ປໂມຈເຍຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອວເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໑໒. ‘‘ນາຎ຺ຎໍ ສຸຈຣິຕໍ ຣາຊ, ນາຎ຺ຎໍ ຣາຊ ສຸຠາສິຕໍ;

ຕາຍເຕ ມຣຓກາເລ, ເອວເມວິຕຣໍ ຘນໍ.

໑໑໓. ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສໍ ນ ສມ຺ມຕິ.

໑໑໔. ‘‘ອກ຺ໂກຈ຺ຉິ ມໍ ອວຘິ ມໍ, ອຊິນິ ມໍ ອຫາສິ ເມ;

ເຍ ຈ ຕໍ ນຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ, ເວຣໍ ເຕສູປສມ຺ມຕິ.

໑໑໕. ‘‘ນ ຫິ ເວເຣນ ເວຣານິ, ສມ຺ມນ຺ຕີຘ ກຸທາຈນໍ;

ອເວເຣນ ຈ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາຎ຺ຎໍ ສຸຈຣິຕນ຺ຕິ ນາຎ຺ຎໍ ສຸຈຣິຕາ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ, ຐເປຕ຺ວາ ສຸຈຣິຕໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຘ ‘‘ສຸຈຣິຕ’’ນ຺ຕິປິ ‘‘ສຸຠາສິຕ’’ນ຺ຕິປິ ມາຕາປິຕູຫິ ທິນ຺ນໍ ໂອວາທໍເຍວ ສນ຺ຘາຍາຫ. ເອວເມວາຕິ ນິຣຕ຺ຖກເມວ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ມຫາຣາຊ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ໂອວາທານຸສິຏ຺ຐິສງ຺ຂາຕາ ສຸຈຣິຕສຸຠາສິຕາ ມຣຓກາເລ ຕາຍິຕຸໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ຍໍ ເອຕໍ ອິຕຣໍ ຘນໍ, ຕໍ ເອວເມວ ນິຣຕ຺ຖກເມວ ໂຫຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຫິ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕມ຺ປິ ຘນໍ ທທນ຺ໂຕ ຊີວິຕໍ ນ ລເຠຍ຺ຍາສິ, ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ ‘‘ຘນໂຕ ສຸຈຣິຕສຸຠາສິຕເມວ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣ’’ນ຺ຕິ.

ເສສຄາຖາສຸປິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ມຫາຣາຊ, ເຍ ປຸຣິສາ ‘‘ອຍໍ ມໍ ອກ຺ໂກສິ, ອຍໍ ມໍ ປຫຣິ, ອຍໍ ມໍ ອຊິນິ, ອຍໍ ມມ ສນ຺ຕກໍ ອຫາສີ’’ຕິ ເອວໍ ເວຣໍ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ຫທເຍ ຐເປນ຺ຕິ, ເຕສໍ ເວຣໍ ນ ອຸປສມ຺ມຕິ. ເຍ ຈ ປເນຕໍ ນ ອຸປນຍ຺ຫນ຺ຕິ ຫທເຍ ນ ຐເປນ຺ຕິ, ເຕສໍ ວູປສມ຺ມຕິ. ເວຣານິ ຫິ ນ ກທາຈິ ເວເຣນ ສມ຺ມນ຺ຕິ, ອເວເຣເນວ ປນ ສມ຺ມນ຺ຕິ. ເອສ ຘມ຺ໂມ ສນນ຺ຕໂນຕິ ເອໂສ ໂປຣາຓໂກ ຘມ຺ໂມ ຈິຣກາລປ຺ປວຕ຺ໂຕ ສຠາໂວຕິ.

ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຕຍິ ນ ທຸພ຺ຠາມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ມາເຣຫີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອສິໍ ຐເປສິ. ຣາຊາປິ ‘‘ນາຫໍ ຕຍິ ທຸພ຺ຠາມີ’’ຕິ ສປຖໍ ກຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອມຈ຺ຈານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠເຓ, ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ທີຆາວຸກຸມາໂຣ ນາມ, ອິມິນາ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິຕໍ ທິນ຺ນໍ, ນ ລພ຺ຠາ ອິມໍ ກິຎ຺ຈິ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕເກ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸໂຠປິ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ມາຕາປິຕໂຣ ມຫາຣາຊກຸລານິ ອເຫສຸໍ, ທີຆາວຸກຸມາໂຣ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ທີຆີຕິໂກສລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໗໒] ໒. ມິຄໂປຕກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຄາຣາ ປຈ຺ຈຸເປຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ມຫລ຺ລກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິເຣກໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ສາມເຓໂຣ ຕໍ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອຜາສຸເກນ ກາລມກາສິ. ຕສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ມຫລ຺ລໂກ ໂສກາຠິຠູໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ສທ຺ເທນ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣິ. ຠິກ຺ຂູ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ອສຸໂກ ນາມ ມຫລ຺ລໂກ ສາມເຓຣສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ມຣຓສ຺ສຕິຠາວນາຍ ປຣິພາຫິໂຣ ເອໂສ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ເອຕສ຺ມິໍ ມເຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ເອໂກ ກາສິຣຏ຺ຐວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຜລາຜເລຫິ ຍາເປສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ເຎ ເອກໍ ມຕມາຕິກໍ ມິຄໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ອສ຺ສມໍ ອາເນຕ຺ວາ ໂຄຈຣໍ ທຕ຺ວາ ໂປເສສິ. ມິຄໂປຕໂກ ວຑ຺ຒນ຺ໂຕ ອຠິຣູໂປ ອໂຫສິ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ. ຕາປໂສ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕກໍ ກຕ຺ວາ ປຣິຫຣຕິ. ເອກທິວສໍ ມິຄໂປຕໂກ ພຫຸໍ ຕິຓໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຊີຣເກນ ກາລມກາສິ. ຕາປໂສ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ມໂຕ’’ຕິ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ. ຕທາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ໂລກໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຕໍ ຕາປສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສໍເວເຊສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໖. ‘‘ອຄາຣາ ປຈ຺ຈຸເປຕສ຺ສ, ອນຄາຣສ຺ສ ເຕ ສໂຕ;

ສມຓສ຺ສ ນ ຕໍ ສາຘຸ, ຍໍ ເປຕມນຸໂສຈສີ’’ຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາປໂສ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໑໗. ‘‘ສໍວາເສນ ຫເວ ສກ຺ກ, ມນຸສ຺ສສ຺ສ ມິຄສ຺ສ ວາ;

ຫທເຍ ຊາຍເຕ ເປມໍ, ນ ຕໍ ສກ຺ກາ ອໂສຈິຕຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນ ຕໍ ສກ຺ກາຕິ ຕໍ ມນຸສ຺ສໍ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານໍ ວາ ນ ສກ຺ກາ ອໂສຈິຕຸໍ, ໂສຈາມິເຍວາຫນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ສກ຺ໂກ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໑໘. ‘‘ມຕໍ ມຣິສ຺ສໍ ໂຣທນ຺ຕິ, ເຍ ຣຸທນ຺ຕິ ລປນ຺ຕິ ຈ;

ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິສິ ມາ ໂຣທິ, ໂຣທິຕໍ ໂມຆມາຫຸ ສນ຺ໂຕ.

໑໑໙. ‘‘ໂຣທິເຕນ ຫເວ ພ຺ຣຫ຺ເມ, ມໂຕ ເປໂຕ ສມຸຏ຺ຐເຫ;

ສພ຺ເພ ສງ຺ຄມ຺ມ ໂຣທາມ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຕເກ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ມຣິສ຺ສນ຺ຕິ ໂຍ ອິທານິ ມຣິສ຺ສຕິ, ຕໍ. ລປນ຺ຕິ ຈາຕິ ວິລປນ຺ຕິ ຈ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ເຍ ໂລເກ ມຕຎ຺ຈ ມຣິສ຺ສນ຺ຕຎ຺ຈ ໂຣທນ຺ຕິ, ເຕ ຣຸທນ຺ຕິ ເຈວ ວິລປນ຺ຕິ ຈ, ເຕສໍ ອສ຺ສຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊນທິວໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ກິໍກາຣຓາ? ສທາປິ ມຕານຎ຺ຈ ມຣິສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ຈ ອຕ຺ຖິຕາຍ. ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິສິ ມາ ໂຣທິ. ກິໍກາຣຓາ? ໂຣທິຕໍ ໂມຆມາຫຸ ສນ຺ໂຕຕິ, ພຸທ຺ຘາທໂຍ ປນ ປຓ຺ຑິຕາ ໂຣທິຕໍ ‘‘ໂມຆ’’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ມໂຕ ເປໂຕຕິ ໂຍ ເອສ ມໂຕ ເປໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຍທິ ໂສ ໂຣທິເຕນ ສມຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ກິໍ ນິກ຺ກມ຺ມາ ອຈ຺ຉາມ, ສພ຺ເພວ ສມາຄມ຺ມ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ຎາຕເກ ໂຣທາມ. ຍສ຺ມາ ປນ ເຕ ໂຣທິຕກາຣຓາ ນ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂຣທິຕສ຺ສ ໂມຆຠາວໍ ສາເຘຕິ.

ເອວໍ ສກ຺ກສ຺ສ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ຕາປໂສ ‘‘ນິຣຕ຺ຖກໍ ໂຣທິຕ’’ນ຺ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໒໐. ‘‘ອາທິຕ຺ຕໍ ວຕ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ຆຕສິຕ຺ຕໍວ ປາວກໍ;

ວາຣິນາ ວິຍ ໂອສິຎ຺ຈໍ, ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພາປເຍ ທຣໍ.

໑໒໑. ‘‘ອພ຺ພຫິ ວຕ ເມ ສລ຺ລໍ, ຍມາສິ ຫທຍສ຺ສິຕໍ;

ໂຍ ເມ ໂສກປເຣຕສ຺ສ, ປຸຕ຺ຕໂສກໍ ອປານຸທິ.

໑໒໒. ‘‘ໂສຫໍ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ໂລສ຺ມິ, ວີຕໂສໂກ ອນາວິໂລ;

ນ ໂສຈາມິ ນ ໂຣທາມິ, ຕວ ສຸຕ຺ວານ ວາສວາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຍມາສີຕິ ຍໍ ເມ ອາສິ. ຫທຍສ຺ສິຕນ຺ຕິ ຫທເຍ ນິສ຺ສິຕໍ. ອປານຸທີຕິ ນີຫຣິ. ສກ຺ໂກ ຕາປສສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິຘໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຕາປໂສ ມຫລ຺ລໂກ ອໂຫສິ, ມິໂຄ ສາມເຓໂຣ, ສກ຺ໂກ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມິຄໂປຕກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໗໓] ໓. ມູສິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກຸຫິໍ ຄຕາ ກຕ຺ຖ ຄຕາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ຖຸສຊາຕເກ (ຊາ. ໑.໔.໑໔໙ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອິຘາປິ ສຕ຺ຖາ ຕເຖວ ຣາຊານໍ ສກິໍ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກີຬມານໍ ສກິໍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຣຎ຺ໂຎ ຠຍໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມຫາຣາຊ, ໂປຣາຓກຣາຊາໂນ ອາສງ຺ກິຕພ຺ພໍ ອາສງ຺ກິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ‘ອມ຺ຫາກໍ ຘູມກາເລ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣຕູ’ຕິ ເອກມນ຺ເຕ ອກໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຍວກຸມາໂຣ ນາມ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອນຸໂຍຄໍ ທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຕໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ອາຈຣິໂຍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາວເສນ ຎຕ຺ວາ ‘‘ເອຕມສ຺ສ ຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ອຸປມໍ ອຸປຘາເຣຕຸໍ ອາຣຠິ. ຕທາ ປນສ຺ສ ເອໂກ ອສ຺ໂສ ອໂຫສິ, ຕສ຺ສ ປາເທ ວໂຓ ອຸຏ຺ຐຫິ, ຕໍ ວຓານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖໍ ເຄເຫເຍວ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສາວິທູເຣ ເອໂກ ອຸທປາໂນ ອຕ຺ຖິ. ອເຖກາ ມູສິກາ ເຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ປາເທ ວຓໍ ຂາທຕິ, ອສ຺ໂສ ວາເຣຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ເວທນໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ມູສິກໍ ຂາທິຕຸໍ ອາຄຕໍ ປາເທນ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸທປາເນ ປາເຕສິ. ອສ຺ສໂຄປກາ ມູສິກໍ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ‘‘ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ມູສິກາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວຓໍ ຂາທຕິ, ອິທານິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ຄຕາ’’ຕິ ວທິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ກາຣຓໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎ ອຊານນ຺ຕາ ‘ກຫໍ ມູສິກາ ຄຕາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ມູສິກາຍ ປນ ມາເຣຕ຺ວາ ອຸທປາເນ ຂິຕ຺ຕຠາວໍ ອຫເມວ ຊານາມີ’’ຕິ ອິທເມວ ກາຣຓໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອທາສິ. ໂສ ອປຣໍ ອຸປມໍ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ຕເມວ ອສ຺ສໍ ປຣຸຬ຺ຫວຓໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກໍ ຍວວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຍວໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕິຈ຺ຉິທ຺ເທນ ມຸຂໍ ປເວເສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເມວ ກາຣຓໍ ອຸປມໍ ກຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອທາສິ. ຕຕິຍຄາຖໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຎາພເລເນວ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕສ຺ສ ທຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສາຍໍ ນ຺ຫານໂປກ຺ຂຣຓິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຍາວ ຘຸຣໂສປານາ ປຐມໍ ຄາຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ຕວ ນິວສນປາສາທໍ ປວິສນ຺ໂຕ ຍາວ ໂສປານປາທມູລາ ທຸຕິຍໍ ຄາຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ, ຕໂຕ ຍາວ ໂສປານມຕ຺ຖກາ ຕຕິຍໍ ຄາຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເປເສສິ.

ໂສ ກຸມາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸປຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ, ຕສ຺ເສໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາຍິ. ໂສ ໂສຬສວສ຺ສກາເລ ຣຊ຺ຊໂລເຠນ ‘‘ປິຕຣໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາເກ ອາຫ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຕຣຸໂຓ, ອຫໍ ເອຕສ຺ສ ຘູມກາລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຫລ຺ລໂກ ຠວິສ຺ສາມິ ຊຣາຊິຓ຺ໂຓ, ຕາທິເສ ກາເລ ລທ຺ເຘນປິ ຣຊ຺ເຊນ ໂກ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ເຕ ອາຫໍສຸ ‘‘ເທວ, ນ ສກ຺ກາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈຣຕ຺ຕໍ ກາຕຸໍ, ຕວ ປິຕຣໍ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ມາເຣຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ຣຎ຺ໂຎ ສາຍໍ ນ຺ຫານໂປກ຺ຂຣຓີສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຖ ນໍ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ຂຄ຺ຄໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ ສາຍໍ ມູສິກໍ ນາມ ທາສິໍ ‘‘ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີປິຏ຺ຐິໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ເອຫິ, ນ຺ຫາຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເປເສສິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓີປິຏ຺ຐິໍ ໂສເຘນ຺ຕີ ກຸມາຣໍ ປສ຺ສິ. ກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມສ຺ສ ປາກຏຠາວຠເຍນ ຕໍ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ປາເຕສິ. ຣາຊາ ນ຺ຫາຍິຕຸໍ ອຄມາສິ. ເສສຊໂນ ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ມູສິກາ ທາສີ ນ ປຸນາຄຈ຺ຉຕິ, ກຸຫິໍ ຄຕາ ກຕ຺ຖ ຄຕາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ –

໑໒໓. ‘‘ກຸຫິໍ ຄຕາ ກຕ຺ຖ ຄຕາ, ອິຕິ ລາລປ຺ປຕີ ຊໂນ;

ອຫເມເວໂກ ຊານາມິ, ອຸທປາເນ ມູສິກາ ຫຕາ’’ຕິ. –

ປຐມໍ ຄາຖໍ ຠຓນ຺ໂຕ ໂປກ຺ຂຣຓີຕີຣໍ ອຄມາສິ.

ຕຕ຺ຖ ກຸຫິໍ ຄຕາ ກຕ຺ຖ ຄຕາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎເວວຈນານິ. ອິຕິ ລາລປ຺ປຕີຕິ ເອວໍ ວິປ຺ປລປຕິ. ອິຕິ ອຍໍ ຄາຖາ ‘‘ອຊານນ຺ໂຕ ຊໂນ ມູສິກາ ທາສີ ກຸຫິໍ ຄຕາຕິ ວິປ຺ປລປຕິ, ຣາຊກຸມາເຣນ ທ຺ວິຘາ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມູສິກາຍ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ປາຕິຕຠາວໍ ອຫເມວ ເອໂກ ຊານາມີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ.

ກຸມາໂຣ ‘‘ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ມຍ຺ຫໍ ປິຕຣາ ຎາຕ’’ນ຺ຕິ ຠີໂຕ ປລາຍິຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອາໂຣເຈສິ. ເຕ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທິວສຈ຺ຈເຍນ ປຸນ ຕໍ ອາຫໍສຸ ‘‘ເທວ, ສເຈ ຣາຊາ ຊາເນຍ຺ຍ, ນ ຕຸຓ຺ຫີ ຠເວຍ຺ຍ, ຕກ຺ກຄາເຫນ ປນ ເຕນ ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ມາເຣຫິ ນ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ປຸເນກທິວສໍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ໂຖ ໂສປານປາທມູເລ ຐຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາຄມນກາເລ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຫຣໂຓກາສໍ ໂອໂລເກສິ. ຣາຊາ –

໑໒໔. ‘‘ຍຎ຺ເຈຕໍ ອິຕິ ຈີຕິ ຈ, ຄທ຺ຣໂຠວ ນິວຕ຺ຕສິ;

ອຸທປາເນ ມູສິກໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ, ຍວໍ ຠກ຺ເຂຕຸມິຈ຺ຉສີ’’ຕິ. –

ທຸຕິຍໍ ຄາຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ອຄມາສິ. ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ‘‘ຍສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ອິຕິ ຈີຕິ ຈ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ປຫຣໂຓກາສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຄທ຺ຣໂຠວ ນິວຕ຺ຕສິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຊານາມິ ‘ປຸຣິມທິວເສ ໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ມູສິກໍ ທາສິໍ ຫນ຺ຕ຺ວາ ອຊ຺ຊ ມໍ ຍວຣາຊານໍ ຠກ຺ເຂຕຸໍ ມາເຣຕຸໍ ອິຈ຺ຉສີ’’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ.

ກຸມາໂຣ ‘‘ທິຏ຺ໂຐມ຺ຫິ ປິຕຣາ’’ຕິ ອຸຕ຺ຣສ຺ໂຕ ປລາຍິ. ໂສ ປຸນ ອຑ຺ຒມາສມຕ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊານໍ ທພ຺ພິຍາ ປຫຣິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກໍ ທີຆທຓ຺ຑກໍ ທພ຺ພິປຫຣຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂອລຸມ຺ພິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຣາຊາ –

໑໒໕. ‘‘ທຫໂຣ ຈາສິ ທຸມ຺ເມຘ, ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກ ສຸສຸ;

ທີຆຎ຺ເຈຕໍ ສມາສຊ຺ຊ, ນ ເຕ ທສ຺ສາມິ ຊີວິຕ’’ນ຺ຕິ. –

ຕຕິຍໍ ຄາຖໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕ ໂສປານປາທມຕ຺ຖກໍ ອຠິຣຸຫິ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມຸປ຺ປຕ຺ຕິໂກຕິ ປຐມວເຍນ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ອຸເປໂຕ, ປຐມວເຍ ຐິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸສູຕິ ຕຣຸໂຓ. ທີຆນ຺ຕິ ທີຆທຓ຺ຑກໍ ທພ຺ພິປຫຣຓໍ. ສມາສຊ຺ຊາຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ໂອລຸມ຺ພິຕ຺ວາ ຐິໂຕສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍມ຺ປິ ຄາຖາ ‘‘ທຸມ຺ເມຘ, ອຕ຺ຕໂນ ວຍໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ນ ລຠິສ຺ສສິ, ນ ເຕ ທານິ ນິລ຺ລຊ຺ຊສ຺ສ ຊີວິຕໍ ທສ຺ສາມິ, ມາເຣຕ຺ວາ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ສູເລເຍວ ອາວຸຓາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອຊານນ຺ຕສ຺ເສວ ກຸມາຣໍ ສນ຺ຕຊ຺ຊຍມານາ ອິມມຕ຺ຖໍ ທີເປຕິ.

ໂສ ຕໍ ທິວສໍ ປລາຍິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ‘‘ຊີວິຕໍ ເມ ເທຫິ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິ. ຣາຊາ ຕໍ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສງ຺ຂລິກາຫິ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ກາເຣຕ຺ວາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ອລງ຺ກຕຣາຊາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອິມໍ ມຍ຺ຫໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ອິມາ ຕິສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສີ’’ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸທານໍ ອຸທາເນນ຺ໂຕ ເສສຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໒໖. ‘‘ນານ຺ຕລິກ຺ຂຠວເນນ, ນາງ຺ຄປຸຕ຺ຕປິເນນ ວາ;

ປຸຕ຺ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຖຍິໂຕ, ສິໂລເກຫິ ປໂມຈິໂຕ.

໑໒໗. ‘‘ສພ຺ພໍ ສຸຕມຘີເຍຖ, ຫີນມຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມໍ;

ສພ຺ພສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊາເນຍ຺ຍ, ນ ຈ ສພ຺ພໍ ປໂຍຊເຍ;

ໂຫຕິ ຕາທິສໂກ ກາໂລ, ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນານ຺ຕລິກ຺ຂຠວເນນາຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຠວນໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ທິພ຺ພວິມານໍ, ອຫໍ ອຊ຺ຊ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຠວນມ຺ປິ ນ ອາຣຸຬ຺ໂຫ, ຕສ຺ມາ ອນ຺ຕລິກ຺ຂຠວເນນາປິ ອຊ຺ຊ ມຣຓໂຕ ນ ປໂມຈິໂຕມ຺ຫິ. ນາງ຺ຄປຸຕ຺ຕປິເນນ ວາຕິ ອງ຺ຄສຣິກ຺ຂເກນ ວາ ປຸຕ຺ຕປິເນນປິ ນ ປໂມຈິໂຕ. ປຸຕ຺ເຕນ ຫິ ປຕ຺ຖຍິໂຕຕິ ອຫໍ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ເຕເນວ ອຊ຺ຊ ມາເຣຕຸໍ ປຕ຺ຖິໂຕ. ສິໂລເກຫິ ປໂມຈິໂຕຕິ ໂສຫໍ ອາຈຣິເຍນ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ທິນ຺ນາຫິ ຄາຖາຫິ ປໂມຈິໂຕ.

ສຸຕນ຺ຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິໍ. ອຘີເຍຖາຕິ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ ສິກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຫີນມຸກ຺ກຏ຺ຐມຊ຺ຌິມນ຺ຕິ ຫີນໍ ວາ ໂຫຕຸ ອຸຕ຺ຕມໍ ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ວາ, ສພ຺ພໍ ອຘີຍິຕພ຺ພເມວາຕິ ທີເປຕິ. ນ ຈ ສພ຺ພໍ ປໂຍຊເຍຕິ ຫີນໍ ມນ຺ຕໍ ວາ ສິປ຺ປໍ ວາ ມຊ຺ຌິມໍ ວາ ນ ປໂຍຊເຍ, ອຸຕ຺ຕມເມວ ປໂຍຊເຍຍ຺ຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖ ອຕ຺ຖາວຫໍ ສຸຕນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ກາເລ ມໂຫສຘປຓ຺ຑິຕສ຺ສ ກຸມ຺ຠກາຣກມ຺ມກຣຓໍ ວິຍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສິກ຺ຂິຕສິປ຺ປໍ ອຕ຺ຖາວຫໍ ໂຫຕິ, ຕາທິໂສປິ ກາໂລ ໂຫຕິເຍວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຣຠາເຄ ຣຎ຺ໂຎ ອຈ຺ຈເຍນ ກຸມາໂຣ ຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມູສິກຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໗໔] ໔. ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາປໂລຠນໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຕນ ຠິກ຺ຂຸນາ ‘‘ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸກ຺ກຓ຺ຐາເປຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອສາ ຠິກ຺ຂຸ, ອິຕ຺ຖີ ນ ອິທາເນວ ຕຸຍ຺ຫໍ ອນຕ຺ຖກາຣິກາ, ປຸພ຺ເພປິ ເຕ ເອຕໍ ນິສ຺ສາຍ ອສິນາ ສີສໍ ຉິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູຫິ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສກ຺ກຕ຺ຕໍ ກາເຣສິ. ຕທາ ເອໂກ ພາຣາຓສິວາສີ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓໂວ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ສພ຺ພສິປ຺ປານິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຘນຸກມ຺ເມ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ໂຕ ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທິສໍ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ອທາສິ. ໂສ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ພາຣາຓສິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອໂກ ວາຣໂຓ ເອກໍ ປເທສໍ ສຸຎ຺ຎມກາສິ, ຕໍ ຐານໍ ອຠິຣຸຫິຕຸໍ ນ ໂກຈິ ອຸສ຺ສຫິ. ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິໂຕ ມນຸສ຺ສານໍ ວາເຣນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ຠຣິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏວິມຸຂໍ ອຠິຣຸຫິ. ອຖສ຺ສ ອຏວິມຊ຺ເຌ ວາຣໂຓ ອຸຏ຺ຐຫິ, ໂສ ຕໍ ກຸມ຺ເຠ ສເຣນ ວິຊ຺ຌິ. ສໂຣ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠາເຄນ ນິກ຺ຂມິ. ວາຣໂຓ ຕຕ຺ເຖວ ປຕິ, ຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິໂຕ ຕໍ ຐານໍ ເຂມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ອຏວິໍ ປາປຸຓິ. ຕຕ຺ຖາປິ ປຎ຺ຎາສ ໂຈຣາ ມຄ຺ຄໍ ຫນນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ໂສ ມນຸສ຺ເສຫິ ວາຣິຍມາໂນ ອຠິຣຸຍ຺ຫ ເຕສໍ ໂຈຣານໍ ມິເຄ ວຘິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄສມີເປ ມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂາທນ຺ຕານໍ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ປາປຸຓິ.

ຕທາ ຕໍ ໂຈຣາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາຍ ຠຣິຍາຍ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຣິໍສຸ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ປຸຣິສລກ຺ຂຓກຸສໂລ, ໂສ ຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາວ ‘‘ອຸຕ຺ຕມປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອກສ຺ສປິ ອຸຏ຺ຐຫິຕຸໍ ນາທາສິ. ຘນຸຄ຺ຄຫປຓ຺ຑິໂຕ ‘‘ຄຈ຺ຉ ‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ເອກໍ ມໍສສູລໍ ເທຖາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຠຣິຍໍ ເປເສສິ. ສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ກິຣ ມໍສສູລໍ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ອນຄ຺ໂຆ ປຸຣິໂສ’’ຕິ ມໍສສູລໍ ທາເປສິ. ໂຈຣາ ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ກິຣ ປກ຺ກໍ ຂາທິຕ’’ນ຺ຕິ ອປກ຺ກມໍສສູລໍ ອທໍສຸ. ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອຕ຺ຕານໍ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ອປກ຺ກມໍສສູລໍ ທທນ຺ຕີ’’ຕິ ໂຈຣານໍ ກຸຊ຺ຌິ. ໂຈຣາ ‘‘ກິໍ ອຍເມເວໂກ ປຸຣິໂສ, ມຍໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ’’ຕິ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ເອກູນປຎ຺ຎາສ ຊເນ ເອກູນປຎ຺ຎາສກຓ຺ເຑຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປາເຕສິ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ກຓ຺ຑໍ ນາໂຫສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ກຓ຺ຑນາຬິຍໍ ສມປຓ຺ຓາສເຍວ ກຓ຺ຑານິ. ເຕສຸ ເອເກນ ວາຣຓໍ ວິຊ຺ຌິ, ເອກູນປຎ຺ຎາສກຓ຺ເຑຫິ ໂຈເຣ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂຈຣເຊຏ຺ຐກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸເຣ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ສີສມສ຺ສ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຠຣິຍາຍ ຫຕ຺ຖໂຕ ອສິໍ ອາຫຣາເປສິ. ສາ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ໂຈຣເຊຏ຺ຐເກ ໂລຠໍ ກຕ຺ວາ ໂຈຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຖຣຸໍ, ສາມິກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຘາຣໍ ຐເປສິ. ໂຈໂຣ ຖຣຸທຓ຺ຑໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ອສິໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ຘນຸຄ຺ຄຫສ຺ສ ສີສໍ ຉິນ຺ທິ.

ໂສ ຕໍ ຆາເຕຕ຺ວາ ອິຕ຺ຖິໍ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຊາຕິໂຄຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິຍສ຺ສ ຘີຕາມ຺ຫີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ກຖໍ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ລທ຺ຘາ’’ຕິ. ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ‘‘ອຍໍ ມຍາ ສທິສໍ ກຕ຺ວາ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂີ’’ຕິ ຕຸສ຺ສິຕ຺ວາ ອິມສ຺ສ ມໍ ອທາສິ, ສາຫໍ ຕຍິ ສິເນຫໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ສາມິກໍ ມາຣາເປສິນ຺ຕິ. ໂຈຣເຊຏ຺ຐໂກ ‘‘ກຸລທຕ຺ຕິຍໍ ຕາເວສາ ສາມິກໍ ມາເຣສິ, ອຎ຺ຎໍ ປເນກໍ ທິສ຺ວາ ມມ຺ປິ ເອວເມວໍ ກຣິສ຺ສຕິ, ອິມໍ ຉຑ຺ເຑຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ກຸນ຺ນທິໍ ອຸຕ຺ຕານຕລໍ ຕງ຺ຂໂຓທກປູຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠທ຺ເທ, ອິມິສ຺ສໍ ນທິຍໍ ສຸສຸມາຣາ ກກ຺ຂຬາ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສາມິ, ສພ຺ພໍ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑໍ ມມ ອຸຕ຺ຕຣາສງ຺ເຄນ ຠຓ຺ຑິກໍ ກຕ຺ວາ ປຣຕີຣໍ ເນຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຕຣນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຕໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປາຍາສິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາມິ, ກິໍ ມໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວິຍ ຄຈ຺ຉສິ, ກສ຺ມາ ເອວໍ ກໂຣສິ, ເອຫິ ມມ຺ປິ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ຕີ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໘. ‘‘ສພ຺ພໍ ຠຓ຺ຑໍ ສມາທາຍ, ປາຣໍ ຕິຓ຺ໂຓສິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ;

ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉ ລຫຸໍ ຂິປ຺ປໍ, ມມ຺ປິ ຕາເຣຫິ ທານິໂຕ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ລຫຸໍ ຂິປ຺ປນ຺ຕິ ລຫຸໍ ປຈ຺ຈາຄຈ຺ຉ, ຂິປ຺ປໍ ມມ຺ປິ ຕາເຣຫິ ທານິ ອິໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂຈໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣຕີເຣ ຐິໂຕເຍວ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໒໙. ‘‘ອສນ຺ຖຸຕໍ ມໍ ຈິຣສນ຺ຖຸເຕນ, ນິມີນິ ໂຠຕີ ອຘຸວໍ ຘຸເວນ;

ມຍາປິ ໂຠຕີ ນິມິເນຍ຺ຍ ອຎ຺ຎໍ, ອິໂຕ ອຫໍ ທູຣຕຣໍ ຄມິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ.

ສາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ –

ໂຈໂຣ ປນ ‘‘ອິໂຕ ອຫໍ ທູຣຕຣໍ ຄມິສ຺ສໍ, ຕິຏ຺ຐ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ວິຣວນ຺ຕິຍາວ ອາຠຣຓຠຓ຺ຑິກໍ ອາທາຍ ປລາໂຕ. ຕໂຕ ສາ ພາລາ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຍ ເອວຣູປໍ ພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ຕາ ອນາຖາ ຫຸຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ເອກໍ ເອຬຄລາຄຸມ຺ພໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຣທມານາ ນິສີທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຫຕໍ ສາມິກາ ຈ ຊາຣາ ຈ ປຣິຫີນໍ ໂຣທມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອຕໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຕລິຎ຺ຈ ປຎ຺ຈສິຂຎ຺ຈ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ‘‘ມາຕລິ, ຕ຺ວໍ ມຈ຺ໂຉ ຠວ, ປຎ຺ຈສິຂ ຕ຺ວໍ ສກຸໂຓ ຠວ, ອຫໍ ປນ ສິງ຺ຄາໂລ ຫຸຕ຺ວາ ມຸເຂນ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕິສ຺ສາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ມຍິ ຕຕ຺ຖ ຄເຕ ອຸທກໂຕ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ມມ ປຸຣໂຕ ປຕ, ອຖາຫໍ ມຸເຂນ ຄຫິຕມໍສປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຈ຺ຉໍ ຄເຫຕຸໍ ປກ຺ຂນ຺ທິສ຺ສາມິ, ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຕ຺ວໍ, ປຎ຺ຈສິຂ, ຕໍ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕ, ຕ຺ວໍ ມາຕລິ, ອຸທເກ ປຕາ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ, ມາຕລິ, ມຈ຺ໂຉ ອໂຫສິ, ປຎ຺ຈສິໂຂ ສກຸໂຓ ອໂຫສິ. ສກ຺ໂກ ສິງ຺ຄາໂລ ຫຸຕ຺ວາ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ມຸເຂນາທາຍ ຕສ຺ສາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ມຈ຺ໂຉ ອຸທກາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຕິ. ໂສ ມຸເຂນ ຄຫິຕມໍສປິຓ຺ຑໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຈ຺ຉສ຺ສຕ຺ຖາຍ ປກ຺ຂນ຺ທິ. ມຈ຺ໂຉ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຸທເກ ປຕິ, ສກຸໂຓ ມໍສປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິ, ສິງ຺ຄາໂລ ອຸໂຠປິ ອລຠິຕ຺ວາ ເອຬຄລາຄຸມ຺ພໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ທຸມ຺ມຸໂຂ ນິສີທິ. ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຫໂຕ ເນວ ມໍສໍ, ນ ມຈ຺ຉໍ ລຠີ’’ຕິ ກຸຏໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕີ ວິຍ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສິງ຺ຄາໂລ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໐. ‘‘ກາຍໍ ເອຬຄລາຄຸມ຺ເພ, ກໂຣຕິ ອຫຸຫາສິຍໍ;

ນຍີຘ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ວາ, ຕາຬໍ ວາ ສຸສມາຫິຕໍ;

ອນມ຺ຫິກາເລ ສຸໂສຓິ, ກິນ຺ນຸ ຊຄ຺ຆສິ ໂສຠເນ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍນ຺ຕິ ກາ ອຍໍ. ເອຬຄລາຄຸມ຺ເພຕິ ກມ຺ໂພຊິຄຸມ຺ເພ. ອຫຸຫາສິຍນ຺ຕິ ທນ຺ຕວິທໍສກໍ ມຫາຫສິຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ກາ ເອສາ ເອຕສ຺ມິໍ ຄຸມ຺ເພ ກໂຣຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ນຍີຘ ນຈ຺ຈຄີຕໍ ວາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກສ຺ສຈິ ນຈ຺ຈນ຺ຕສ຺ສ ນຈ຺ຈໍ ວາ ຄາຍນ຺ຕສ຺ສ ຄີຕໍ ວາ ຫຕ຺ເຖ ສຸສມາຫິເຕ ກຕ຺ວາ ວາເທນ຺ຕສ຺ສ ສຸສມາຫິຕໍ ຫຕ຺ຖຕາຬໍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ກໍ ທິສ຺ວາ ຕ຺ວໍ ຫເສຍ຺ຍາສີຕິ ທີເປຕິ. ອນມ຺ຫິກາເລຕິ ໂຣທນກາເລ. ສຸໂສຓີຕິ ສຸນ຺ທຣໂສຓິ. ກິໍ ນຸ ຊຄ຺ຆສີຕິ ເກນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ໂຣທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕກາເລ ອໂຣທມານາວ ມຫາຫສິຕໍ ຫສສິ. ໂສຠເນຕິ ຕໍ ປສໍສນ຺ໂຕ ອາລປຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສາ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໑. ‘‘ສິງ຺ຄາລ ພາລ ທຸມ຺ເມຘ, ອປ຺ປປຎ຺ໂຎສິ ຊມ຺ພຸກ;

ຊີໂນ ມຈ຺ຉຎ຺ຈ ເປສິຎ຺ຈ, ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊີໂນຕິ ຊານິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ເປສິນ຺ຕິ ມໍສເປສິໍ. ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສີຕິ ສຫສ຺ສຠຓ຺ຑິກໍ ປຣາຊິໂຕ ກປໂຓ ວິຍ ຌາຍສິ ໂສຈສິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຕໂຕ ສິງ຺ຄາໂລ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໒. ‘‘ສຸທສ຺ສໍ ວຊ຺ຊມຎ຺ເຎສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ປນ ທຸທ຺ທສໍ;

ຊີນາ ປຕິຎ຺ຈ ຊາຣຎ຺ຈ, ມຎ຺ເຎ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຌາຍສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ຌາຍສີຕິ ປາປຘມ຺ເມ ທຸສ຺ສີເລ ອຫໍ ຕາວ ມມ ໂຄຈຣໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ອຕ຺ຣິຈ຺ຉຕາຍ ຫຕາ ຕໍມຸຫຸຕ຺ຕທິຏ຺ຐເກ ໂຈເຣ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຎ຺ຈ ຊາຣໍ ກຸລທຕ຺ຕິຍຎ຺ຈ ປຕິໍ ຊີນາ, ມໍ ອຸປາທາຍ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ກປຓຕຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຌາຍສິ ໂຣທສິ ປຣິເທວສີຕິ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ໂຕ ເອວມາຫ.

ສາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຄາຖມາຫ –

໑໓໓. ‘‘ເອວເມຕໍ ມິຄຣາຊ, ຍຖາ ຠາສສິ ຊມ຺ພຸກ;

ສາ ນູນາຫໍ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຕ຺ຕຸ ເຫສ຺ສໍ ວສານຸຄາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນູນາຕິ ເອກໍສຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ສາ ອຫໍ ອິໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອຎ຺ຎໍ ຠຕ຺ຕາຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ເອກໍເສເນວ ຕສ຺ສ ຠຕ຺ຕຸ ວສານຸຄາ ວສວຕ຺ຕິນີ ຠວິສ຺ສາມີຕິ.

ອຖສ຺ສາ ອນາຈາຣາຍ ທຸສ຺ສີລາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໑໓໔. ‘‘ໂຍ ຫເຣ ມຕ຺ຕິກໍ ຖາລໍ, ກໍສຖາລມ຺ປິ ໂສ ຫເຣ;

ກຕໍເຍວ ຕຍາ ປາປໍ, ປຸນເປວໍ ກຣິສ຺ສສີ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ອນາຈາເຣ ກິໍ ກເຖສິ, ໂຍ ມຕ຺ຕິກໍ ຖາລໍ ຫຣຕິ, ສຸວຓ຺ຓຖາລຣຊຕຖາລາທິປ຺ປເຠທໍ ກໍສຖາລມ຺ປິ ໂສ ຫຣເຕວ, ອິທຎ຺ຈ ຕຍາ ປາປໍ ກຕເມວ, ນ ສກ຺ກາ ຕວ ສທ຺ຘາຕຸໍ, ສາ ຕ຺ວໍ ປຸນປິ ເອວໍ ກຣິສ຺ສສິເຍວາຕິ. ເອວໍ ໂສ ຕໍ ລຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ວິປ຺ປກາຣໍ ປາເປຕ຺ວາ ສກຏ຺ຐານເມວ ອຄມາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ຕທາ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ສາ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ຈູຬຘນຸຄ຺ຄຫຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໗໕] ໕. ກໂປຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອິທານິ ໂຂມ຺ຫີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກໍ ໂລລຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂລລວຕ຺ຖຸ ອເນກໂສ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ຕໍ ປນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂຸ, ໂລໂລ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພປິ ຕ຺ວໍ ໂລໂລສິ, ໂລລຕາຍ ປນ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາຣາວຕໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິເສຏ຺ຐິໂນ ມຫານເສ ນີຬປຈ຺ຉິຍໍ ວສຕິ. ອເຖໂກ ກາໂກ ມຈ຺ຉມໍສລຸທ຺ໂຘ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເມຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ວສິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ພຫຸໍ ມຈ຺ຉມໍສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິຕ຺ຖຸນນ຺ໂຕ ນີຬປຈ຺ຉິຍໍເຍວ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປາຣາວເຕນ ‘‘ເອຫິ, ສມ຺ມ, ໂຄຈຣາຍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈມາໂນປິ ‘‘ອຊີຣເກນ ນິປນ຺ໂນມ຺ຫິ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຄເຕ ‘‘ຄໂຕ ເມ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕກຓ຺ຏໂກ, ອິທານິ ຍຖາຣຸຈິ ມຈ຺ຉມໍສໍ ຂາທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໕. ‘‘ອິທານິ ໂຂມ຺ຫິ ສຸຂິໂຕ ອໂຣໂຄ, ນິກ຺ກຓ຺ຏໂກ ນິປ຺ປຕິໂຕ ກໂປໂຕ;

ກາຫາມິ ທານີ ຫທຍສ຺ສ ຕຸຏ຺ຐິໍ, ຕຖາ ຫິ ມໍ ມໍສສາກໍ ພເລຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິປ຺ປຕິໂຕຕິ ນິຄ຺ຄໂຕ. ກໂປໂຕຕິ ປາຣາວໂຕ. ກາຫາມິ ທານີຕິ ກຣິສ຺ສາມິ ທານິ. ຕຖາ ຫິ ມໍ ມໍສສາກໍ ພເລຕີຕິ ຕຖາ ຫິ ມໍສຎ຺ຈ ອວເສສໍ ສາກຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ພລໍ ກໂຣຕິ, ອຸຏ຺ເຐຫິ ຂາທາຕິ ວທມານໍ ວິຍ ອຸສ຺ສາຫໍ ມມໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ຠຕ຺ຕກາຣເກ ມຈ຺ຉມໍສໍ ປຈິຕ຺ວາ ມຫານສາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສຣີຣໂຕ ເສທໍ ປວາເຫນ຺ເຕ ປຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຣສກໂຣຏິຍໍ ນິລີຍິຕ຺ວາ ‘‘ກິຣິ ກິຣີ’’ຕິ ສທ຺ທມກາສິ. ຠຕ຺ຕກາຣໂກ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ກາກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພປຕ຺ຕານິ ລຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລ຺ລສິງ຺ຄີເວຣຎ຺ຈ ສິທ຺ຘຕ຺ຖເກ ຈ ປິສິຕ຺ວາ ລສຸຓໍ ປູຕິຕກ຺ເກນ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ເອກໍ ກຐລໍ ຆໍສິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕເກນ ຕສ຺ສ ຄີວາຍໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນີຬປຈ຺ຉິຍໍເຍວ ຕໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ປາຣາວໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກາ ເອສາ ພລາກາ ມມ ສຫາຍສ຺ສ ປຈ຺ຉິຍໍ ນິປນ຺ນາ, ຈຓ຺ໂຑ ຫິ ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຆາເຕຍ຺ຍາປິ ນ’’ນ຺ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໖. ‘‘ກາຍໍ ພລາກາ ສິຂິນີ, ໂຈຣີ ລງ຺ຆິປິຕາມຫາ;

ໂອຣໍ ພລາເກ ອາຄຈ຺ຉ, ຈຓ຺ໂຑ ເມ ວາຍໂສ ສຂາ’’ຕິ.

ສາ ເຫຏ຺ຐາ (ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໒.໓.໗໐) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກາໂກ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໗. ‘‘ອລຎ຺ຫິ ເຕ ຊຄ຺ຆິຕາເຍ, ມມໍ ທິສ຺ວານ ເອທິສໍ;

ວິລູນໍ ສູທປຸຕ຺ເຕນ, ປິຏ຺ຐມຓ຺ເຑນ ມກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອລນ຺ຕິ ປຏິເສຘຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ຊຄ຺ຆິຕາເຍຕິ ຫສິຕຸໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິທານິ ມໍ ເອທິສໍ ເອວໍ ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕວ ອລໍ ຫສິຕຸໍ, ມາ ເອທິເສ ກາເລ ປຣິຫາສເກຬິໍ ກໂຣຫີຕິ.

ໂສ ປຣິຫາສເກຬິໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ປຸນ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໘. ‘‘ສຸນ຺ຫາໂຕ ສຸວິລິຕ຺ໂຕສິ, ອນ຺ນປາເນນ ຕປ຺ປິໂຕ;

ກຓ຺ເຐ ຈ ເຕ ເວຬຸຣິໂຍ, ອຄມາ ນຸ ກຊງ຺ຄລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຓ຺ເຐ ຈ ເຕ ເວຬຸຣິໂຍຕິ ອຍໍ ເຕ ເວຬຸຣິຍມຓິປິ ກຓ຺ເຐ ປິຬນ຺ໂຘ, ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕໍ ນ ທສ຺ເສສີຕິ ກປາລໍ ສນ຺ຘາເຍວມາຫ. ກຊງ຺ຄລນ຺ຕິ ອິຘ ພາຣາຓສີເຍວ ‘‘ກຊງ຺ຄລາ’’ຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ອິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກຈ຺ຈິ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ຄໂຕສີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ.

ຕໂຕ ກາໂກ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໓໙. ‘‘ມາ ເຕ ມິຕ຺ໂຕ ອມິຕ຺ໂຕ ວາ, ອຄມາສິ ກຊງ຺ຄລໍ;

ປິຎ຺ຉານິ ຕຕ຺ຖ ລາຍິຕ຺ວາ, ກຓ຺ເຐ ພນ຺ຘນ຺ຕິ ວຏ຺ຏນ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປິຎ຺ຉານີຕິ ປຕ຺ຕານິ. ຕຕ຺ຖ ລາຍິຕ຺ວາຕິ ຕສ຺ມິໍ ພາຣາຓສິນຄເຣ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ. ວຏ຺ຏນນ຺ຕິ ກຐລິກໍ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ປາຣາວໂຕ ໂອສານຄາຖມາຫ –

໑໔໐. ‘‘ປຸນປາປຊ຺ຊສີ ສມ຺ມ, ສີລຎ຺ຫິ ຕວ ຕາທິສໍ;

ນ ຫິ ມານຸສກາ ໂຠຄາ, ສຸຠຸຎ຺ຊາ ໂຫນ຺ຕິ ປກ຺ຂິນາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸນປາປຊ຺ຊສີຕິ ປຸນປິ ເອວຣູປໍ ອາປຊ຺ຊິສ຺ສສິ. ເອວຣູປຎ຺ຫິ ເຕ ສີລນ຺ຕິ.

ອິຕິ ນໍ ໂສ ໂອວທິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອວສິຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ປສາເຣຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຄມາສິ. ກາໂກປິ ຕຕ຺ເຖວ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາປຸຓິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ກາໂກ ໂລລຠິກ຺ຂຸ ອໂຫສິ, ກໂປໂຕ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ກໂປຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

ອຑ຺ຒວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.

ຊາຕກຸທ຺ທານໍ –

ມຓິກຸຓ຺ຑລ ສຸຊາຕາ, ເວນສາຂຎ຺ຈ ໂອຣຄໍ;

ຆຏໍ ໂກຣຓ຺ຑິ ລຏຸກິ, ຘມ຺ມປາລໍ ມິຄໍ ຕຖາ.

ສຸໂຍນນ຺ທີ ວຓ຺ຓາໂຣຫ, ສີລໍ ຫິຣີ ຂຊ຺ໂຊປນໍ;

ອຫິ ຄຸມ຺ພິຍ ສາຬິຍໍ, ຕຈສາຣໍ ມິຕ຺ຕວິນ຺ທໍ.

ປລາສຎ຺ເຈວ ທີຆິຕິ, ມິຄໂປຕກ ມູສິກໍ;