໑. ມຓິກຸຓ຺ຑລວຄ຺ໂຄ

[໓໕໑] ໑. ມຓິກຸຓ຺ຑລຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ຊີໂນ ຣຖສ຺ສໍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລ ຈາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ອນ຺ເຕປຸເຣ ສພ຺ພຕ຺ຖສາຘກໍ ປທຸຏ຺ຐາມຈ຺ຈໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕເມວ. ອິຘ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ອໂຫສິ. ປທຸຏ຺ຐາມຈ຺ໂຈ ໂກສລຣາຊານໍ ອາເນຕ຺ວາ ກາສິຣຊ຺ຊໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປກ຺ຂິປາເປສິ. ຣາຊາ ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ, ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ພາຣາຓສິຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑. ‘‘ຊີໂນ ຣຖສ຺ສໍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລ ຈ, ປຸຕ຺ເຕ ຈ ທາເຣ ຈ ຕເຖວ ຊີໂນ;

ສພ຺ເພສຸ ໂຠເຄສຸ ອເສສເກສຸ, ກສ຺ມາ ນ ສນ຺ຕປ຺ປສິ ໂສກກາເລ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຊີໂນ ຣຖສ຺ສໍ ມຓິກຸຓ຺ຑເລ ຈາຕິ ມຫາຣາຊ, ຕ຺ວໍ ຣຖຎ຺ຈ ອສ຺ສຎ຺ຈ ມຓິກຸຓ຺ຑລານິ ຈ ຊີໂນ, ‘‘ຊີໂນ ຣຖສ຺ເສ ຈ ມຓິກຸຓ຺ຑເລ ຈາ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ອເສສເກສູຕິ ນິສ຺ເສສເກສຸ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໒. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ມຈ຺ຈໍ ວິຊຫນ຺ຕິ ໂຠຄາ, ມຈ຺ໂຈ ວາ ເຕ ປຸພ຺ພຕຣໍ ຊຫາຕິ;

ອສສ຺ສຕາ ໂຠຄິໂນ ກາມກາມິ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສຈາມຫໍ ໂສກກາເລ.

໓. ‘‘ອຸເທຕິ ອາປູຣຕິ ເວຕິ ຈນ຺ໂທ, ອຕ຺ຖໍ ຕເປຕ຺ວານ ປເລຕິ ສູຣິໂຍ;

ວິທິຕາ ມຍາ ສຕ຺ຕຸກ ໂລກຘມ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສຈາມຫໍ ໂສກກາເລ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ປຸພ຺ເພວ ມຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຈ຺ຈໍ ວາ ໂຠຄາ ປຸພ຺ເພວ ປຐມຕຣຎ຺ເຎວ ວິຊຫນ຺ຕິ, ມຈ຺ໂຈ ວາ ເຕ ໂຠເຄ ປຸພ຺ພຕຣໍ ຊຫາຕິ. ກາມກາມີຕິ ໂຈຣຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ອມ຺ໂຠ, ກາເມ ກາມຍມານ ກາມກາມິ ໂຠຄິໂນ ນາມ ໂລເກ ອສສ຺ສຕາ, ໂຠເຄສຸ ວາ ນຏ຺ເຐສຸ ຊີວມານາວ ອໂຠຄິໂນ ໂຫນ຺ຕິ, ໂຠເຄ ວາ ປຫາຍ ສຍໍ ນສ຺ສນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຫໍ ມຫາຊນສ຺ສ ໂສກກາເລປິ ນ ໂສຈາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທິຕາ ມຍາ ສຕ຺ຕຸກ ໂລກຘມ຺ມາຕິ ໂຈຣຣາຊານໍ ອາລປຕິ. ອມ຺ໂຠ, ສຕ຺ຕຸກ, ມຍາ ລາໂຠ ອລາໂຠ ຍໂສ ອຍໂສຕິອາທໂຍ ໂລກຘມ຺ມາ ວິທິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ຈນ຺ໂທ ອຸເທຕິ ຈ ປູຣຕິ ຈ ປຸນ ຈ ຂີຍຕິ, ຍຖາ ຈ ສູຣິໂຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມນ຺ໂຕ ມຫນ຺ຕໍ ອາໂລກໍ ຕເປຕ຺ວານ ປຸນ ສາຍໍ ອຕ຺ຖໍ ປເລຕິ ອຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ໂຠຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ຈ ນສ຺ສນ຺ຕິ ຈ, ຕຕ຺ຖ ກິໍ ໂສເກນ, ຕສ຺ມາ ນ ໂສຈາມີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ ໂຈຣຣຎ຺ໂຎ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ໂຈຣໍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ອາຫ –

໔. ‘‘ອລໂສ ຄິຫີ ກາມໂຠຄີ ນ ສາຘຸ, ອສຎ຺ຎໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ ນ ສາຘຸ;

ຣາຊາ ນ ສາຘຸ ອນິສມ຺ມກາຣີ, ໂຍ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂກຘໂນ ຕໍ ນ ສາຘຸ.

໕. ‘‘ນິສມ຺ມ ຂຕ຺ຕິໂຍ ກຍິຣາ, ນານິສມ຺ມ ທິສມ຺ປຕິ;

ນິສມ຺ມກາຣິໂນ ຣາຊ, ຍໂສ ກິຕ຺ຕິ ຈ ວຑ຺ຒຕີ’’ຕິ.

ອິມາ ປນ ທ຺ເວ ຄາຖາ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເຍວ. ໂຈຣຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊນປທເມວ ຄໂຕ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ໂກສລຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ພາຣາຓສິຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ມຓິກຸຓ຺ຑລຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຐມາ.

[໓໕໒] ໒. ສຸຊາຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ກິໍ ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວາຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຕປິຕິກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂສ ກິຣ ປິຕຣິ ມເຕ ປຣິເທວມາໂນ ວິຈຣຕິ, ໂສກໍ ວິໂນເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລູປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາສມຓໍ ອາທາຍ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ‘‘ກິໍ, ອຸປາສກ, ໂສຈສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາ ປຓ຺ຑິຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປິຕຣິ ກາລກເຕ ນ ໂສຈິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ສຸຊາຕກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາມໂຫ ກາລມກາສິ. ອຖສ຺ສ ປິຕາ ປິຕຸ ກາລກິຣິຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສກສມປ຺ປິໂຕ ອາຬາຫນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນໂຕ ອຏ຺ຐີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຣາເມ ມຕ຺ຕິກາຖູປໍ ກຕ຺ວາ ຕານິ ຕຕ຺ຖ ນິທຫິຕ຺ວາ ຄຕຄຕເວລາຍ ຖູປໍ ປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ອາວິຊ຺ຌນ຺ໂຕ ປຣິເທວຕິ, ເນວ ນ຺ຫາຍຕິ ນ ລິມ຺ປຕິ ນ ຠຸຎ຺ຊຕິ ນ ກມ຺ມນ຺ເຕ ວິຈາເຣຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປິຕາ ເມ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ມຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສກາຠິຠູໂຕ ຈຣຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ປນ ມໍ ອຎ຺ໂຎ ເອຕໍ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອເກນ ນໍ ອຸປາເຍນ ນິສ຺ໂສກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພຫິຄາເມ ເອກໍ ມຕໂຄຓໍ ທິສ຺ວາ ຕິຓຎ຺ຈ ປານີຍຎ຺ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ຂາທ, ຂາທ, ປິວ, ປິວາ’’ຕິ ອາຫ. ອາຄຕາຄຕາ ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສມ຺ມ ສຸຊາຕ, ກິໍ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກສິ, ມຕໂຄຓສ຺ສ ຕິໂຓທກໍ ເທສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ນ ກິຎ຺ຈິ ປຏິວທຕິ. ອຖສ຺ສ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ຊາໂຕ, ມຕໂຄຓສ຺ສ ຕິໂຓທກໍ ເທຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ປິຕຸໂສໂກ ອປຄໂຕ, ປຸຕ຺ຕໂສໂກ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ໂສ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ, ຕາຕ ສຸຊາຕ, ປຓ຺ຑິໂຕສິ, ກິໍກາຣຓາ ມຕໂຄຓສ຺ສ ຕິໂຓທກໍ ເທສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໖. ‘‘ກິໍ ນຸ ສນ຺ຕຣມາໂນວ, ລາຍິຕ຺ວາ ຫຣິຕໍ ຕິຓໍ;

ຂາທ ຂາທາຕິ ລປສິ, ຄຕສຕ຺ຕໍ ຊຣຄ຺ຄວໍ.

໗. ‘‘ນ ຫິ ອນ຺ເນນ ປາເນນ, ມໂຕ ໂຄໂຓ ສມຸຏ຺ຐເຫ;

ຕ຺ວຎ຺ຈ ຕຸຈ຺ຉໍ ວິລປສິ, ຍຖາ ຕໍ ທຸມ຺ມຕີ ຕຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສນ຺ຕຣມາໂນວາຕິ ຕຸຣິໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ. ລາຍິຕ຺ວາຕິ ລຸນິຕ຺ວາ. ລປສີຕິ ວິລປສິ. ຄຕສຕ຺ຕໍ ຊຣຄ຺ຄວນ຺ຕິ ວິຄຕຊີວິຕໍ ຊິຓ຺ຓໂຄຓໍ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ, ຍຖາ ທຸມ຺ມຕິ ອປ຺ປປຎ຺ໂຎ ວິລເປຍ຺ຍ, ຕຖາ ຕ຺ວໍ ຕຸຈ຺ຉໍ ວິລປສີຕິ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໘. ‘‘ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ ສີສໍ, ຫຕ຺ຖປາທາ ຈ ວາລຘິ;

ໂສຕາ ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ມຎ຺ເຎ ໂຄໂຓ ສມຸຏ຺ຐເຫ.

໙. ‘‘ເນວຍ຺ຍກສ຺ສ ສີສຎ຺ຈ, ຫຕ຺ຖປາທາ ຈ ທິສ຺ສເຣ;

ຣຸທໍ ມຕ຺ຕິກຖູປສ຺ມິໍ, ນນຸ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ທຸມ຺ມຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ຕເຖວາຕິ ຍຖາ ປຸພ຺ເພ ຐິຕໍ, ຕເຖວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ມຎ຺ເຎຕິ ເອເຕສໍ ສີສາທີນໍ ຕເຖວ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຍໍ ໂຄໂຓ ສມຸຏ຺ຐເຫຍ຺ຍາຕິ ມຎ຺ຎາມິ. ເນວຍ຺ຍກສ຺ສ ສີສຎ຺ຈາຕິ ອຍ຺ຍກສ຺ສ ປນ ສີສຎ຺ຈ ຫຕ຺ຖປາທາ ຈ ນ ທິສ຺ສນ຺ຕິ. ‘‘ປິຏ຺ຐິປາທາ ນ ທິສ຺ສເຣ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ນນຸ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ທຸມ຺ມຕີຕິ ອຫໍ ຕາວ ສີສາທີນິ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ເອວໍ ກໂຣມິ, ຕ຺ວໍ ປນ ນ ກິຎ຺ຈິ ປສ຺ສສິ, ຌາປິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຏ຺ຐີນິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ມຕ຺ຕິກາຖູປໍ ກຕ຺ວາ ປຣິເທວສິ. ອິຕິ ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ສຕຄຸເຓນ ສຫສ຺ສຄຸເຓນ ສຕສຫສ຺ສຄຸເຓນ ນນຸ ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ທຸມ຺ມຕິ. ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມາ ນາມ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປິຕາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ປຓ຺ຑິໂຕ ອິຘໂລກປຣໂລກກິຈ຺ຈໍ ຊານາຕິ, ມມ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖາຍ ເອຕໍ ກມ຺ມໍ ອກາສີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ ສຸຊາຕປຓ຺ຑິຕ, ‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’ຕິ ເມ ຎາຕາ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ໂສຈິສ຺ສາມິ, ປິຕຸໂສກຫຣຓກປຸຕ຺ເຕນ ນາມ ຕາທິເສນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫ –

໑໐. ‘‘ອາທິຕ຺ຕໍ ວຕ ມໍ ສນ຺ຕໍ, ຆຕສິຕ຺ຕໍວ ປາວກໍ;

ວາຣິນາ ວິຍ ໂອສິຎ຺ຈໍ, ສພ຺ພໍ ນິພ຺ພາປເຍ ທຣໍ.

໑໑. ‘‘ອພ຺ພຫີ ວຕ ເມ ສລ຺ລໍ, ຍມາສິ ຫທຍສ຺ສິຕໍ;

ໂຍ ເມ ໂສກປເຣຕສ຺ສ, ປິຕຸໂສກໍ ອປານຸທິ.

໑໒. ‘‘ໂສຫໍ ອພ຺ພູຬ຺ຫສລ຺ໂລສ຺ມິ, ວີຕໂສໂກ ອນາວິໂລ;

ນ ໂສຈາມິ ນ ໂຣທາມິ, ຕວ ສຸຕ຺ວານ ມາຓວ.

໑໓. ‘‘ເອວໍ ກໂຣນ຺ຕິ ສປ຺ປຎ຺ຎາ, ເຍ ໂຫນ຺ຕິ ອນຸກມ຺ປກາ;

ວິນິວຕ຺ເຕນ຺ຕິ ໂສກມ຺ຫາ, ສຸຊາໂຕ ປິຕຣໍ ຍຖາ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພາປເຍຕິ ນິພ຺ພາປຍິ. ທຣນ຺ຕິ ໂສກທຣຖໍ. ສຸຊາໂຕ ປິຕຣໍ ຍຖາຕິ ຍຖາ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ສຸຊາໂຕ ມໍ ປິຕຣໍ ສມານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ໂສກມ຺ຫາ ວິນິວຕ຺ຕຍິ, ເອວໍ ອຎ຺ເຎປິ ສປ຺ປຎ຺ຎາ ໂສກມ຺ຫາ ວິນິວຕ຺ຕຍນ຺ຕີຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ສຸຊາໂຕ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ສຸຊາຕຊາຕກວຓ຺ຓນາ ທຸຕິຍາ.

[໓໕໓] ໓. ເວນສາຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ນຍິທໍ ນິຈ຺ຈໍ ຠວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ຠຄ຺ເຄສຸ ສໍສຸມາຣຄິຣໍ ນິສ຺ສາຍ ເຠສກຬາວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂພຘິຣາຊກຸມາຣໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ນາມ ອຸເທນສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສໍສຸມາຣຄິເຣ ວສນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຣິໂຍທາຕສິປ຺ປໍ ວຑ຺ຒກິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ຣາຊູຫິ ອສທິສໍ ກຕ຺ວາ ໂກກນທໍ ນາມ ປາສາທໍ ກາຣາເປສິ. ກາຣາເປຕ຺ວາ ຈ ປນ ‘‘ອຍໍ ວຑ຺ຒກີ ອຎ຺ຎສ຺ສປິ ຣຎ຺ໂຎ ເອວຣູປໍ ປາສາທໍ ກເຣຍ຺ຍາ’’ຕິ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາຏາເປສິ. ເຕນສ຺ສ ອກ຺ຂີນໍ ອຸປ຺ປາຏິຕຠາໂວ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ປາກໂຏ ຊາໂຕ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ ‘‘ອາວຸໂສ, ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ກິຣ ຕຖາຣູປສ຺ສ ວຑ຺ຒກິໂນ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາຏາເປສິ, ອໂຫ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສານໍ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາຏາເປຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ມໍເສນ ພລິກມ຺ມໍ ກາເຣສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ໂຂ ອາຈຣິໂຍ ອໂຫສິ. ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ຂຕ຺ຕິຍມາຓວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມາຓວາ ຈ ຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ພາຣາຓສິຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕກຸມາໂຣ ນາມ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ປນ ປກຕິຍາປິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອງ຺ຄວິຊ຺ຊາວເສນ ຕສ຺ສ ກກ຺ຂຬຜຣຸສສາຫສິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ, ຜຣຸເສນ ນາມ ລທ຺ຘໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ອຈິຣຏ຺ຐິຕິກໍ ໂຫຕິ, ໂສ ອິສ຺ສຣິເຍ ວິນຏ຺ເຐ ຠິນ຺ນນາໂວ ວິຍ ສມຸທ຺ເທ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠຕິ, ຕສ຺ມາ ມາ ເອວຣູໂປ ອໂຫສີ’’ຕິ ຕໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໔. ‘‘ນຍິທໍ ນິຈ຺ຈໍ ຠວິຕພ຺ພໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕ, ເຂມໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ ສຸຂຕາ ຈ ກາເຍ;

ອຕ຺ຖຈ຺ຈເຍ ມາ ອຫຸ ສມ຺ປມູຬ຺ໂຫ, ຠິນ຺ນປ຺ລໂວ ສາຄຣສ຺ເສວ ມຊ຺ເຌ.

໑໕. ‘‘ຍານິ ກໂຣຕິ ປຸຣິໂສ, ຕານິ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ;

ກລ຺ຍາຓກາຣີ ກລ຺ຍາຓໍ, ປາປກາຣີ ຈ ປາປກໍ;

ຍາທິສໍ ວປເຕ ພີຊໍ, ຕາທິສໍ ຫຣເຕ ຜລ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສຸຂຕາ ຈ ກາເຍຕິ ຕາຕ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ຕ, ຍເທຕໍ ເຂມໍ ວາ ສຸຠິກ຺ຂໍ ວາ ຍາ ວາ ເອສາ ສຸຂຕາ ກາເຍ, ອິທໍ ສພ຺ພໍ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ນິຈ຺ຈໍ ສພ຺ພກາລເມວ ນ ຠວຕິ, ອິທໍ ປນ ອນິຈ຺ຈໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຘມ຺ມໍ. ອຕ຺ຖຈ຺ຈເຍຕິ ໂສ ຕ຺ວໍ ອນິຈ຺ຈຕາວເສນ ອິສ຺ສຣິເຍ ວິຄເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍ ຍຖາ ນາມ ຠິນ຺ນປ຺ລໂວ ຠິນ຺ນນາໂວ ມນຸສ຺ໂສ ສາຄຣມຊ຺ເຌ ປຕິຏ຺ຐໍ ອລຠນ຺ໂຕ ສມ຺ປມູຬ຺ໂຫ ໂຫຕິ, ເອວໍ ມາ ອຫຸ ສມ຺ປມູຬ຺ໂຫ. ຕານິ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕີຕິ ເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ວິນ຺ທນ຺ໂຕ ຕານິ ອຕ຺ຕນິ ປສ຺ສຕິ ນາມ.

ໂສ ອາຈຣິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຸ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂອປຣຊ຺ເຊ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຣຊ຺ຊໍ ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສ ປິງ຺ຄິໂຍ ນາມ ປຸໂຣຫິໂຕ ອໂຫສິ ກກ຺ຂໂຬ ຜຣຸໂສ ສາຫສິໂກ. ໂສ ຍສໂລເຠນ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ອິມິນາ ຣຎ຺ຎາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ສພ຺ເພ ຣາຊາໂນ ຄາຫາເປຍ຺ຍໍ, ເອວເມສ ເອກຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫມ຺ປິ ເອກປຸໂຣຫິໂຕ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ຣາຊານໍ ອຕ຺ຕໂນ ກຖໍ ຄາຫາເປສິ. ຣາຊາ ມຫຕິຍາ ເສນາຍ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ນຄຣໍ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຕໍ ຣາຊານໍ ຄຓ຺ຫິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ‘‘ຕກ຺ກສິລາຍໍ ຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນຄຣໍ ປຏິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ປເຣຫິ ອປ຺ປຘໍສິຍໍ ອກາສິ.

ພາຣາຓສິຣາຊາ ຄງ຺ຄານທີຕີເຣ ມຫໂຕ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂສ຺ສ ມູເລ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວິຕານໍ ກາຣາເປຕ຺ວາ ສຍນໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິວາສໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ຊມ຺ພຸທີປຕເລ ສຫສ຺ສຣາຊາໂນ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌມາໂນປິ ຕກ຺ກສິລໍ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຸໂຣຫິຕໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອາຈຣິຍ, ມຍໍ ເອຕ຺ຕເກຫິ ຣາຊູຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາປິ ຕກ຺ກສິລໍ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ກາຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ມຫາຣາຊ, ສຫສ຺ສຣາຊູນໍ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ຜາເລຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຘຸຣມໍສໍ ອາທາຍ ອິມສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣເຘ ອຘິວຕ຺ຖາຍ ເທວຕາຍ ພລິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນ຺ຕວຏ຺ຏີຫິ ຣຸກ຺ຂໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂລຫິຕປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິການິ ກໂຣມ, ເອວໍ ໂນ ຂິປ຺ປເມວ ຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕສາຓິຍໍ ມຫາພເລ ມລ຺ເລ ຐເປຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຣາຊານໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິປ຺ປີຬເນນ ວິສຎ຺ຎໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອກ຺ຂີນິ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ມາເຣຕ຺ວາ ມໍສໍ ອາທາຍ ກເຬວຣານິ ຄງ຺ຄາຍໍ ປວາເຫຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ພລິເຠຣິໍ ອາໂກຏາເປຕ຺ວາ ຍຸທ຺ຘາຍ ຄໂຕ.

ອຖສ຺ສ ອຏ຺ຏາລກໂຕ ເອໂກ ຍກ຺ໂຂ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓກ຺ຂິໍ ອຸປ຺ປາເຏຕ຺ວາ ອຄມາສິ, ອຖສ຺ສ ມຫຕີ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ເວທນາປ຺ປຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ອຸຕ຺ຕານໂກ ນິປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເອໂກ ຄິຊ຺ໂຌ ເອກໍ ຕິຂິຓໂກຏິກໍ ອຏ຺ຐິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຸກ຺ຂຄ຺ເຄ ນິສິນ຺ໂນ ມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ, ອຏ຺ຐິໂກຏິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ວາມກ຺ຂິມ຺ຫິ ອຍສູລໍ ວິຍ ປຕິຕ຺ວາ ອກ຺ຂິໍ ຠິນ຺ທິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສລ຺ລກ຺ເຂສິ. ໂສ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ‘ອິເມ ສຕ຺ຕາ ພີຊານຸຣູປໍ ຜລໍ ວິຍ ກມ຺ມານຸຣູປໍ ວິປາກໍ ອນຸໂຠນ຺ຕີ’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ອິທໍ ທິສ຺ວາ ກເຖສິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ວິລປນ຺ໂຕ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໑໖. ‘‘ອິທໍ ຕທາຈຣິຍວໂຈ, ປາຣາສຣິໂຍ ຍທພ຺ຣວິ;

‘ມາ ສຸ ຕ຺ວໍ ອກຣິ ປາປໍ, ຍໍ ຕ຺ວໍ ປຈ຺ຉາ ກຕໍ ຕເປ’.

໑໗. ‘‘ອຍເມວ ໂສ ປິງ຺ຄິຍ ເວນສາໂຂ, ຍມ຺ຫິ ຆາຕຍິໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ສຫສ຺ສໍ;

ອລງ຺ກເຕ ຈນ຺ທນສາຣານຸລິຕ຺ເຕ, ຕເມວ ທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈາຄຕໍ ມມ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອິທໍ ຕທາຈຣິຍວໂຈຕິ ອິທໍ ຕໍ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນໍ. ປາຣາສຣິໂຍຕິ ຕໍ ໂຄຕ຺ເຕນ ກິຕ຺ເຕຕິ. ປຈ຺ຉາ ກຕນ຺ຕິ ຍໍ ປາປໍ ຕຍາ ກຕໍ, ປຈ຺ຉາ ຕໍ ຕເປຍ຺ຍ ກິລເມຍ຺ຍ, ຕໍ ມາ ກຣີຕິ ໂອວາທໍ ອທາສິ, ອຫໍ ປນສ຺ສ ວຈນໍ ນ ກຣິນ຺ຕິ. ອຍເມວາຕິ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິລປຕິ. ເວນສາໂຂຕິ ປຕ຺ຖຏສາໂຂ. ຍມ຺ຫິ ຆາຕຍິນ຺ຕິ ຍມ຺ຫິ ຣຸກ຺ເຂ ຂຕ຺ຕິຍສຫສ຺ສໍ ມາເຣສິໍ. ອລງ຺ກເຕ ຈນ຺ທນສາຣານຸລິຕ຺ເຕຕິ ຣາຊາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກເຕ ໂລຫິຕຈນ຺ທນສາຣານຸລິຕ຺ເຕ ເຕ ຂຕ຺ຕິເຍ ຍຕ຺ຖາຫໍ ຆາເຕສິໍ, ອຍເມວ ໂສ ຣຸກ຺ໂຂ ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ກິຎ຺ຈິ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທີເປຕິ. ຕເມວ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍໍ ມຍາ ປເຣສໍ ອກ຺ຂິອຸປ຺ປາຏນທຸກ຺ຂໍ ກຕໍ, ອິທໍ ເມ ຕເຖວ ປຏິອາຄຕໍ, ອິທານິ ໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ວຈນໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິເທວຕິ.

ໂສ ເອວໍ ປຣິເທວມາໂນ ອຄ຺ຄມເຫສິໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ –

໑໘. ‘‘ສາມາ ຈ ໂຂ ຈນ຺ທນລິຕ຺ຕຄຕ຺ຕາ, ລຏ຺ຐີວ ໂສຠຎ຺ຊນກສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຕາ;

ອທິສ຺ວາ ກາລໍ ກຣິສ຺ສາມິ ອຸພ຺ພຣິໍ, ຕໍ ເມ ອິໂຕ ທຸກ຺ຂຕຣໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. –

ຄາຖມາຫ –

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ມມ ຠຣິຍາ ສຸວຓ຺ຓສາມາ ອຸພ຺ພຣີ ຍຖາ ນາມ ສິຄ຺ຄຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸຊຸ ອຸຄ຺ຄຕາ ສາຂາ ມນ຺ທມາລຸເຕຣິຕາ ກມ຺ປມານາ ໂສຠຕິ, ເອວໍ ອິຕ຺ຖິວິລາສໍ ກຸຣຸມານາ ໂສຠຕິ, ຕມຫໍ ອິທານິ ອກ຺ຂີນໍ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸພ຺ພຣິໍ ອທິສ຺ວາວ ກາລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕໍ ເມ ຕສ຺ສາ ອທສ຺ສນໍ ອິໂຕ ມຣຓທຸກ຺ຂໂຕປິ ທຸກ຺ຂຕຣໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ.

ໂສ ເອວໍ ວິລປນ຺ໂຕວ ມຣິຕ຺ວາ ນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ນ ນໍ ອິສ຺ສຣິຍລຸທ຺ໂຘ ປຸໂຣຫິໂຕ ປຣິຕ຺ຕາຓໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ຂິ, ນ ອຕ຺ຕໂນ ອິສ຺ສຣິຍໍ. ຕສ຺ມິໍ ມຕມຕ຺ເຕເຍວ ພລກາໂຍ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປລາຍິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ພາຣາຓສິຣາຊາ ໂພຘິຣາຊກຸມາໂຣ ອໂຫສິ, ປິງ຺ຄິໂຍ ເທວທຕ຺ໂຕ, ທິສາປາໂມກ຺ຂາຈຣິໂຍ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ເວນສາຂຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຕຕິຍາ.

[໓໕໔] ໔. ອຸຣຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຸຣໂຄວ ຕຈໍ ຊິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ມຕປຸຕ຺ຕກໍ ກຸຏຸມ຺ພິກໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ປນ ມຕຠຣິຍມຕປິຕິກວຕ຺ຖຸສທິສເມວ. ອິຘາປິ ຕເຖວ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນໍ ‘‘ກິໍ, ອາວຸໂສ, ໂສຈສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ມຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂສຈາມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອາວຸໂສ, ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມໍ ນາມ ຠິຊ຺ຊຕິ, ນສ຺ສນຘມ຺ມໍ ນາມ ນສ຺ສຕິ, ຕຎ຺ຈ ໂຂ ນ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ກຸເລ, ນາປິ ເອກສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຄາເມ, ອຖ ໂຂ ອປຣິມາເຓສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ຕີສຸ ຠເວສຸ ອມຣຓຘມ຺ໂມ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕພ຺ຠາເວເນວ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ເອກສງ຺ຂາໂຣປິ ສສ຺ສໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສພ຺ເພ ສຕ຺ຕາ ມຣຓຘມ຺ມາ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມາ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ປຸຕ຺ເຕ ມເຕ ‘ມຣຓຘມ຺ມໍ ມຕໍ, ນສ຺ສນຘມ຺ມໍ ນຏ຺ຐ’ນ຺ຕິ ນ ໂສຈິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພາຣາຓສິຍໍ ທ຺ວາຣຄາມເກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ກສິກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສິ. ຕສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຈ ຘີຕາ ຈາຕິ ທ຺ເວ ທາຣກາ ອເຫສຸໍ. ໂສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ສມານກຸລໂຕ ກຸມາຣິກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ອິຕິ ເຕ ທາສິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຉ ຊນາ ອເຫສຸໍ – ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ຠຣິຍາ, ປຸຕ຺ໂຕ, ຘີຕາ, ສຸຓິສາ, ທາສີຕິ. ເຕ ສມຄ຺ຄາ ສມ຺ໂມທມານາ ປິຍສໍວາສາ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສສານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ເອວໍ ໂອວາທໍ ເທຕິ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຍຖາລທ຺ຘນິຍາເມເນວ ທານໍ ເທຖ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຖ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວຖ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມຣຓຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຖ, ອິເມສຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ມຣຓໍ ຘຸວໍ, ຊີວິຕໍ ອທ຺ຘຸວໍ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ຂຍວຍຘມ຺ມິໂນວ, ຣຕ຺ຕິຎ຺ຈ ທິວາ ຈ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ເຕ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ໂອວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ມຣຓສ຺ສຕິໍ ຠາເວນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເຂຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກສຕິ. ປຸຕ຺ໂຕ ກຈວຣໍ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຌາເປຕິ. ຕສ຺ສາວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ວມ຺ມິເກ ອາສີວິໂສ ອຕ຺ຖິ. ຘູໂມ ຕສ຺ສ ອກ຺ຂີນິ ປຫຣິ. ໂສ ກຸທ຺ໂຘ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນິສ຺ສາຍ ມຍ຺ຫໍ ຠຍ’’ນ຺ຕິ ຈຕສ຺ໂສ ທາຐາ ນິມຸຊ຺ຊາເປນ຺ໂຕ ຕໍ ຑໍສິ, ໂສ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຕິໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໍ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ໂຄເຓ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ເນວ ໂຣທິ ນ ປຣິເທວິ – ‘‘ຠິຊ຺ຊນຘມ຺ມໍ ປນ ຠິນ຺ນໍ, ມຣຓຘມ຺ມໍ ມຕໍ, ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ ມຣຓນິປ຺ຜຕ຺ຕິກາ’’ຕິ ອນິຈ຺ຈຠາວເມວ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ກສິ. ໂສ ເຂຕ຺ຕສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ເອກໍ ປຏິວິສ຺ສກໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕນ ຫິ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ວເທຍ຺ຍາສິ ‘‘ອຊ຺ຊ ກິຣ ປຸພ຺ເພ ວິຍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠຕ຺ຕໍ ອນາຫຣິຕ຺ວາ ເອກສ຺ເສວາຫາຣໍ ອາຫເຣຍ຺ຍາຖ, ປຸພ຺ເພ ຈ ເອກິກາວ ທາສີ ອາຫາຣໍ ອາຫຣຕິ, ອຊ຺ຊ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຊນາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ຕເຖວ ກເຖສິ. ເກນ ເຕ, ຕາຕ, ອິມໍ ສາສນໍ ທິນ຺ນນ຺ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ, ອຍ຺ເຍຕິ. ສາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ມໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ກມ຺ປນມຕ຺ຕມ຺ປິສ຺ສາ ນາໂຫສິ. ເອວໍ ສຸຠາວິຕຈິຕ຺ຕາ ສຸທ຺ຘວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖາ ທາສິໍ ປນ ອາຫາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເສເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ເຂຕ຺ຕໍ ອຄມາສິ. ເອກສ຺ສປິ ໂຣທິຕໍ ວາ ປຣິເທວິຕໍ ວາ ນາໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິປນ຺ນຉາຍາຍເມວ ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິ. ຠຸຕ຺ຕາວສາເນ ສພ຺ເພປິ ທາຣູນິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕໍ ຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ເຜຫິ ປູເຊຕ຺ວາ ຌາເປສຸໍ. ເອກສ຺ສ ຈ ເອກພິນ຺ທຸປິ ອສ຺ສຸ ນາໂຫສິ, ສພ຺ເພປິ ສຸຠາວິຕມຣຓສ຺ສຕິໂນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ສີລເຕເຊນ ສກ຺ກສ຺ສ ອາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ເຕສໍ ຄຸຓເຕເຊນ ອຸຓ຺ຫຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປສນ຺ນມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ມຍາ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຫນາທໍ ນທາເປຕ຺ວາ ສີຫນາທປຣິໂຍສາເນ ເອເຕສໍ ນິເວສນໍ ສຕ຺ຕຣຕນປຣິປຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເວເຄນ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຬາຫນປສ຺ເສ ຐິໂຕ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເອກໍ ມນຸສ຺ສໍ ຌາເປມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນ ຕຸມ຺ເຫ ມນຸສ຺ສໍ ຌາເປສ຺ສຖ, ເອກໍ ປນ ມິຄໍ ມາເຣຕ຺ວາ ປຈຖ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ‘‘ນຕ຺ເຖຕໍ ສາມິ, ມນຸສ຺ສເມວ ຌາເປມາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ເວຣິມນຸສ຺ໂສ ໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ໂອຣສປຸຕ຺ໂຕ ໂນ ສາມິ, ນ ເວຣິໂກ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ເຕນ ຫິ ໂວ ອປ຺ປິຍປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຕິວິຍ ປິຍປຸຕ຺ໂຕ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ? ໂສ ອໂຣທນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໑໙. ‘‘ອຸຣໂຄວ ຕຈໍ ຊິຓ຺ຓໍ, ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ ສໍ ຕນຸໍ;

ເອວໍ ສຣີເຣ ນິພ຺ໂຠເຄ, ເປເຕ ກາລກເຕ ສຕິ.

໒໐. ‘‘ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສໍ ຕນຸນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ. ນິພ຺ໂຠເຄຕິ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຠາເວນ ໂຠຄຣຫິເຕ. ເປເຕຕິ ປຣໂລກໍ ປຏິຄເຕ. ກາລກເຕຕິ ກຕກາເລ, ມເຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ສາມິ, ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ຍຖາ ນາມ ອຸຣໂຄ ຊິຓ຺ຓຕຈໍ ນິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຣຫິເຕ ສຣີເຣ ເອວໍ ນິພ຺ໂຠເຄ ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ເມ ປຸຕ຺ເຕ ເປເຕ ປຸນ ປຏິຄເຕ ມຣຓກາລໍ ກຕ຺ວາ ຐິເຕ ສຕິ ໂກ ກາຣຸຎ຺ເຎນ ວາ ປຣິເທເວນ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ຍຖາ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຑຍ຺ຫມາໂນ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ນ ຊານາຕິ, ເອວໍ ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕມ຺ປິ ນ ຊານາຕິ, ເຕນ ກາຣເຓນາຫໍ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ. ຍາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິ, ຕໍ ໂສ ຄໂຕຕິ.

ສກ຺ໂກ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫໍ ໂສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຖຎ຺ຎໍ ປາເຍຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ວຑ຺ຒິຕປຸຕ຺ໂຕ ເມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ປິຕາ ຕາວ ປຸຣິສຠາເວນ ມາ ໂຣທຕຸ, ມາຕຸ ຫທຍໍ ປນ ມຸທຸກໍ ໂຫຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ? ສາ ອໂຣທນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕີ –

໒໑. ‘‘ອນວ຺ຫິໂຕ ຕໂຕ ອາຄາ, ອນນຸຎ຺ຎາໂຕ ອິໂຕ ຄໂຕ;

ຍຖາຄໂຕ ຕຖາ ຄໂຕ, ຕຕ຺ຖ ກາ ປຣິເທວນາ.

໒໒. ‘‘ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

ຕຕ຺ຖ ອນວ຺ຫິໂຕຕິ ອຍໍ ຕາຕ ມຍາ ປຣໂລກໂຕ ອນວ຺ຫິໂຕ ອຍາຈິໂຕ. ອາຄາຕິ ອມ຺ຫາກໍ ເຄຫໍ ອາຄໂຕ. ອິໂຕຕິ ອິໂຕ ມນຸສ຺ສໂລກໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ມຍາ ອນນຸຎ຺ຎາໂຕວ ຄໂຕ. ຍຖາຄໂຕຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຍຖາ ອຕ຺ຕໂນວ ຣຸຈິຍາ ອາຄໂຕ, ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຕເຖວ ຄໂຕ. ຕຕ຺ຖາຕິ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ສ ອິໂຕ ຄມເນ ກາ ປຣິເທວນາ. ຑຍ຺ຫມາໂນຕິ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສກ຺ໂກ ພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຠຄິນິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫໍ ໂສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠາຕາ ເມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ມ, ຠຄິນິໂຍ ນາມ ຠາຕູສຸ ສິເນຫາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ? ສາ ອໂຣທນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕີ –

໒໓. ‘‘ສເຈ ໂຣເທ ກິສາ ອສ຺ສໍ, ຕສ຺ສາ ເມ ກິໍ ຜລໍ ສິຍາ;

ຎາຕິມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊານໍ, ຠິຍ຺ໂຍ ໂນ ອຣຕີ ສິຍາ.

໒໔. ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

ຕຕ຺ຖ ສເຈຕິ ຍທິ ອຫໍ ຠາຕຣິ ມເຕ ໂຣເທຍ຺ຍໍ, ກິສສຣີຣາ ອສ຺ສໍ. ຠາຕຸ ປນ ເມ ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ວຸຑ຺ຒິ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສາ ເມຕິ ຕສ຺ສາ ມຍ຺ຫໍ ໂຣທນ຺ຕິຍາ ກິໍ ຜລໍ ໂກ ອານິສໍໂສ ຠເວຍ຺ຍ. ມຍ຺ຫໍ ອວຸທ຺ຘິ ປນ ປຎ຺ຎາຍຕີຕິ ທີເປຕິ. ຎາຕິມິຕ຺ຕສຸຫຊ຺ຊານນ຺ຕິ ຎາຕິມິຕ຺ຕສຸຫທານໍ. ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ຠິຍ຺ໂຍ ໂນຕິ ເຍ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີ ຈ ມິຕ຺ຕາ ຈ ສຸຫທຍາ ຈ, ເຕສໍ ອຘິກຕຣາ ອຣຕິ ສິຍາ.

ສກ຺ໂກ ຠຄິນິຍາ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຣິຍໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫໍ ໂສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ປຕິ ເມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ປຕິມ຺ຫິ ມເຕ ວິຘວາ ໂຫນ຺ຕິ ອນາຖາ, ຕ຺ວໍ ກສ຺ມາ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ. ສາປິສ຺ສ ອໂຣທນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕີ –

໒໕. ‘‘ຍຖາປິ ທາຣໂກ ຈນ຺ທໍ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕມນຸໂຣທຕິ;

ເອວໍສມ຺ປທເມເວຕໍ, ໂຍ ເປຕມນຸໂສຈຕິ.

໒໖. ‘‘ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຍຸຕ຺ຕາຍຸຕ຺ຕໍ ລພ຺ຠນີຍາລພ຺ຠນີຍໍ ອຊານນ຺ໂຕ ພາລທາຣໂກ ມາຕຸ ອຸຈ຺ຉງ຺ເຄ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຓ຺ຓມາສິຍໍ ປຸຓ຺ຓໍ ຈນ຺ທໍ ອາກາເສ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ມ, ຈນ຺ທໍ ເມ ເທຫິ, ອມ຺ມ, ຈນ຺ທໍ ເມ ເທຫີ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ໂຣທຕິ, ເອວໍສມ຺ປທເມເວຕໍ, ເອວໍນິປ຺ຜຕ຺ຕິກເມວ ເອຕໍ ຕສ຺ສ ຣຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ໂຍ ເປຕໍ ກາລກຕໍ ອນຸໂສຈຕິ. ອິໂຕປິ ຈ ພາລຕຣໍ. ກິໍກາຣຓາ? ໂສ ຫິ ວິຊ຺ຊມານຈນ຺ທໍ ອນຸໂຣທຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ປຕິ ມໂຕ ເອຕຣຫິ ອວິຊ຺ຊມາໂນ ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຑຍ຺ຫມາໂນປິ ນ ກິຎ຺ຈິ ຊານາຕີຕິ.

ສກ຺ໂກ ຠຣິຍາຍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທາສິໍ ປຸຈ຺ຉິ ‘‘ອມ຺ມ, ຕຸຍ຺ຫໍ ໂສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ‘‘ອຍ຺ໂຍ ເມ, ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ນນຸ ຕ຺ວໍ ອິມິນາ ປີເຬຕ຺ວາ ໂປເຖຕ຺ວາ ປຣິຠຸຕ຺ຕາ ຠວິສ຺ສສິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ສຸມຸຕ຺ຕາ ອຫ’’ນ຺ຕິ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ. ‘ສາມິ, ມາ ເອວໍ ອວຈ, ນ ເອຕໍ ເອຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ, ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕານຸທ຺ທຍສມ຺ປນ຺ໂນ ເມ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ, ອຸເຣ ສໍວຑ຺ຒິຕປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສີ’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ນ ໂຣທສີ’’ຕິ? ສາປິສ຺ສ ອໂຣທນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕີ –

໒໗. ‘‘ຍຖາປິ ອຸທກກຸມ຺ໂຠ, ຠິນ຺ໂນ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິໂຍ;

ເອວໍສມ຺ປທເມເວຕໍ, ໂຍ ເປຕມນຸໂສຈຕິ.

໒໘. ‘‘ຑຍ຺ຫມາໂນ ນ ຊານາຕິ, ຎາຕີນໍ ປຣິເທວິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ເອຕໍ ນ ໂສຈາມິ, ຄໂຕ ໂສ ຕສ຺ສ ຍາ ຄຕີ’’ຕິ. – ຄາຖາທ຺ວຍມາຫ –

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ຍຖາ ນາມ ອຸທກກຸມ຺ໂຠ ອຸກ຺ຂິປິຍມາໂນ ປຕິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຘາ ຠິນ຺ໂນ ປຸນ ຕານິ ກປາລານິ ປຏິປາຏິຍາ ຐເປຕ຺ວາ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຏິປາກຕິກໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂຍ ເປຕມນຸໂສຈຕິ, ຕສ຺ສປິ ເອຕມນຸໂສຈນໍ ເອວໍນິປ຺ຜຕ຺ຕິກເມວ ໂຫຕິ, ມຕສ຺ສ ປຸນ ຊີວາເປຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ອິທ຺ຘິມໂຕ ວາ ອິທ຺ຘານຸຠາເວນ ຠິນ຺ນໍ ກຸມ຺ຠໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອຸທກສ຺ສ ປູເຣຕຸໍ ສກ຺ກາ ຠເວຍ຺ຍ, ກາລກໂຕ ປນ ອິທ຺ຘິພເລນາປິ ນ ສກ຺ກາ ປຏິປາກຕິຕໍ ກາຕຸນ຺ຕິ. ອິຕຣາ ຄາຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເຍວ.

ສກ຺ໂກ ສພ຺ເພສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປສີທິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ອປ຺ປມຕ຺ເຕຫິ ມຣຓສ຺ສຕິ ຠາວິຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສຫຕ຺ເຖນ ກມ຺ມໍ ມາ ກຣິຕ຺ຖ, ອຫໍ, ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ, ອຫໍ ໂວ ເຄເຫ ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ອປຣິມາຓານິ ກຣິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ທານໍ ເທຖ, ສີລໍ ຣກ຺ຂຖ, ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກໂຣຖ, ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖາ’’ຕິ ເຕສໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ເຄຫໍ ອປຣິມິຕຘນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ, ສຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ຕທາ ທາສີ ຂຸຊ຺ຊຸຕ຺ຕຣາ ອໂຫສິ, ຘີຕາ ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ, ປຸຕ຺ໂຕ ຣາຫຸໂລ, ມາຕາ ເຂມາ, ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິນ຺ຕິ.

ອຸຣຄຊາຕກວຓ຺ຓນາ ຈຕຸຕ຺ຖາ.

[໓໕໕] ໕. ຆຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ອຎ຺ເຎ ໂສຈນ຺ຕິ ໂຣທນ຺ຕີຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ໂກສລຣຎ຺ໂຎ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ວຕ຺ຖຸ ເຫຏ຺ຐາ ກຖິຕສທິສເມວ. ອິຘ ປນ ຣາຊາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປກາຣສ຺ສ ອມຈ຺ຈສ຺ສ ມຫນ຺ຕໍ ຍສໍ ທຕ຺ວາ ປຣິເຠທການໍ ກຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາເຣ ປເວເສສິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຣາຊາ ຕສ຺ສ ຄຸຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂມຈາເປສິ. ໂສ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອນຕ຺ໂຖ ກິຣ ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອນຕ຺ເຖນ ປນ ເມ ອຕ຺ໂຖ ອາຄໂຕ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ ໂຂ, ອຸປາສກ, ຕ຺ວຎ຺ເຎວ ອນຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຖໍ ອາຫຣິ, ໂປຣາຓກປຓ຺ຑິຕາປິ ອາຫຣິໍສູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕນ ຍາຈິໂຕ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ‘‘ຆຏກຸມາໂຣ’’ຕິສ຺ສ ນາມໍ ກຣິໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ອຸຄ຺ຄຫິຕສິປ຺ໂປ ຘມ຺ເມນ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕປຸເຣ ເອໂກ ອມຈ຺ໂຈ ທຸພ຺ຠິ. ໂສ ຕໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕ ຎຕ຺ວາ ຣຏ຺ຐາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕທາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຘງ຺ກຣາຊາ ນາມ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ວຈນໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ພາຣາຓສິຣຊ຺ຊໍ ຄຓ຺ຫາເປສິ. ໂສປິ ຣຊ຺ຊໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂລິກາຫິ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ພນ຺ຘນາຄາຣໍ ປເວເສສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອາກາເສ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ, ຘງ຺ກສ຺ສ ສຣີເຣ ຑາໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓາທາສຜຸລ຺ລປທຸມສສ຺ສິຣິກໍ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໒໙. ‘‘ອຎ຺ເຎ ໂສຈນ຺ຕິ ໂຣທນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎ ອສ຺ສຸມຸຂາ ຊນາ;

ປສນ຺ນມຸຂວຓ຺ໂຓສິ, ກສ຺ມາ ຆຏ ນ ໂສຈສີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎຕິ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສມນຸສ຺ສາ.

ອຖສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອໂສຈນກາຣຓໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ອຠາສິ –

໓໐. ‘‘ນາພ຺ຠຕີຕຫໂຣ ໂສໂກ, ນານາຄຕສຸຂາວໂຫ;

ຕສ຺ມາ ຘງ຺ກ ນ ໂສຈາມິ, ນຕ຺ຖິ ໂສເກ ທຸຕີຍຕາ.

໓໑. ‘‘ໂສຈໍ ປຓ຺ຑຸ ກິໂສ ໂຫຕິ, ຠຕ຺ຕຎ຺ຈສ຺ສ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ;

ອມິຕ຺ຕາ ສຸມນາ ໂຫນ຺ຕິ, ສລ຺ລວິທ຺ຘສ຺ສ ຣຸປ຺ປໂຕ.

໓໒. ‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຐິຕໍ ມໍ ນາຄມິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ທິຏ຺ຐປໂທ ອຫໍ.

໓໓. ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຕາ ນາລເມໂກວ, ສພ຺ພກາມຣສາຫໂຣ;

ສພ຺ພາປິ ປຖວີ ຕສ຺ສ, ນ ສຸຂໍ ອາວຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ນາພ຺ຠຕີຕຫໂຣຕິ ນາພ຺ຠຕີຕາຫາໂຣ, ອຍເມວ ວາ ປາໂຐ. ໂສໂກ ນາມ ອພ຺ຠຕີຕໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ ນິຣຸທ຺ຘໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ ປຸນ ນາຫຣຕິ. ທຸຕີຍຕາຕິ ສຫາຍຕາ. ອຕີຕາຫຣເຓນ ວາ ອນາຄຕາຫຣເຓນ ວາ ໂສໂກ ນາມ ກສ຺ສຈິ ສຫາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເຕນາປິ ກາຣເຓນາຫໍ ນ ໂສຈາມີຕິ ວທຕິ. ໂສຈນ຺ຕິ ໂສຈນ຺ໂຕ. ສລ຺ລວິທ຺ຘສ຺ສ ຣຸປ຺ປໂຕຕິ ໂສກສລ຺ເລນ ວິທ຺ຘສ຺ສ ເຕເນວ ຆຏ຺ຏິຍມານສ຺ສ ‘‘ທິຏ຺ຐາ ວຕ ໂນ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐີ’’ຕິ ອມິຕ຺ຕາ ສຸມນາ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຐິຕໍ ມໍ ນາຄມິສ຺ສຕີຕິ ສມ຺ມ ຘງ຺ກຣາຊ, ເອເຕສຸ ຄາມາທີສຸ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕໍ ມໍ ປຓ຺ຑຸກິສຠາວາທິກໍ ໂສກມູລກໍ ພ຺ຍສນໍ ນ ອາຄມິສ຺ສຕິ. ເອວໍ ທິຏ຺ຐປໂທຕິ ຍຖາ ຕໍ ພ຺ຍສນໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ເອວໍ ມຍາ ຌານປທໍ ທິຏ຺ຐໍ. ‘‘ອຏ຺ຐໂລກຘມ຺ມປທ’’ນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ປາຬິຍໍ ປນ ‘‘ນ ມຕ຺ຕໍ ນາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ລິຂິຕໍ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ. ປຣິໂຍສານຄາຖາຍ ອິຈ຺ຉິຕປຕ຺ຖິຕຕ຺ເຖນ ຌານສຸຂສງ຺ຂາຕໍ ສພ຺ພກາມຣສໍ ອາຫຣຕີຕິ ສພ຺ພກາມຣສາຫໂຣ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ປຫາຍ ອຎ຺ຎສຫາເຍ ອຕ຺ຕາວ ເອໂກ ສພ຺ພກາມຣສາຫໂຣ ນາລໍ, ສພ຺ພໍ ຌານສຸຂສງ຺ຂາຕໍ ກາມຣສໍ ອາຫຣິຕຸໍ ອສມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພາປິ ປຖວີ ນ ສຸຂໍ ອາວຫິສ຺ສຕິ. ກາມາຕຸຣສ຺ສ ຫິ ສຸຂໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ກິເລສທຣຖຣຫິຕໍ ຌານສຸຂໍ ອາຫຣິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ໂສ ຣາຊາ ສຸຂີ ໂຫຕີຕິ. ໂຍ ປເນຕາຍ ຄາຖາຍ ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາ ນາລເມໂກ’’ຕິປິ ປາໂຐ, ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ ນ ທິສ຺ສຕິ.

ອິຕິ ຘງ຺ໂກ ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ຄາຖາ ສຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊໍ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຣຊ຺ຊໍ ອມຈ຺ຈານໍ ປຏິນິຍ຺ຍາເທຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກປຣາຍໂຓ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຊາຕກໍ ສໂມຘາເນສິ – ‘‘ຕທາ ຘງ຺ກຣາຊາ ອານນ຺ໂທ ອໂຫສິ, ຆຏຣາຊາ ປນ ອຫເມວ ອໂຫສິ’’ນ຺ຕິ.

ຆຏຊາຕກວຓ຺ຓນາ ປຎ຺ຈມາ.

[໓໕໖] ໖. ໂກຣຓ຺ຑິຍຊາຕກວຓ຺ຓນາ

ເອໂກ ອຣຎ຺ເຎຕິ ອິທໍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ກິຣ ອາຄຕາຄຕານໍ ທຸສ຺ສີລານໍ ມິຄລຸທ຺ທກມຈ຺ຉພນ຺ຘາທີນໍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານຎ຺ເຎວ ‘‘ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສີລໍ ເທຕິ. ເຕ ເຖເຣ ຄຣຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ກຖໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ສີລໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຄເຫຕ຺ວາ ຈ ປນ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມເມວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອາວຸໂສ, ອິເມ ມນຸສ຺ສາ ມມ ສນ຺ຕິເກ ສີລໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈ ປນ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ເອເຕສໍ ອຣຸຈິຍາ ສີລໍ ເທຖ, ເອເຕ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຖໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປານໍ ສີລໍ ມາ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອນຕ຺ຕມໂນ ອໂຫສິ. ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານຎ຺ເຎວ ສີລໍ ເທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ອິມາຍ ນາມາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທາເນວ, ປຸພ຺ເພເປສ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ອຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສີລໍ ເທຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຕີຕໍ ອາຫຣິ.

ອຕີເຕ ພາຣາຓສິຍໍ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ເຕ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣນ຺ເຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕກ຺ກສິລາຍໍ ທິສາປາໂມກ຺ຂສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິໂກ ໂກຣຓ຺ຑິໂຍ ນາມ ອໂຫສິ. ຕທາ ໂສ ອາຈຣິໂຍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ເກວຏ຺ຏາທີນໍ ອຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ‘‘ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ສີລໍ ເທຕິ. ເຕ ຄເຫຕ຺ວາປິ ນ ຣກ຺ຂນ຺ຕິ ອາຈຣິໂຍ ຕມຕ຺ຖໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອາໂຣເຈສິ. ອນ຺ເຕວາສິກາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ເອເຕສໍ ອຣຸຈິຍາ ສີລໍ ເທຖ, ຕສ຺ມາ ຠິນ຺ທນ຺ຕິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ທເທຍ຺ຍາຖ, ມາ ອຍາຈນ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ ວທິໍສຸ. ໂສ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ສີລໍ ເທຕິເຍວ.

ອເຖກທິວສໍ ເອກສ຺ມາ ຄາມາ ມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓວາຈນກຕ຺ຖາຍ ອາຈຣິຍໍ ນິມນ຺ຕຍິໍສຸ. ໂສ ໂກຣຓ຺ຑິຍມາຓວໍ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ອຫໍ ນ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕ຺ວໍ ອິເມ ປຎ຺ຈສເຕ ມາຓເວ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາຈນການິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ທິນ຺ນໂກຏ຺ຐາສໍ ອາຫຣາ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ກນ຺ທຣໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ອຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ສີລໍ ເທຕິ, ອິໂຕ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ຍຖາ ຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ເທຕິ, ຕຖາ ນໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເຕສຸ ມາຓເວສຸ ສຸຂນິສິນ຺ເນສຸ ອຸຏ຺ຐາຍ ມຫນ຺ຕໍ ມຫນ຺ຕໍ ເສລໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກນ຺ທຣາຍໍ ຂິປິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ຂິປິເຍວ. ອຖ ນໍ ເຕ ມາຓວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ‘‘ອາຈຣິຍ, ກິໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ນ ກິຎ຺ຈິ ກເຖສິ, ເຕ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຈຣິຍສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ອາຈຣິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສລ຺ລປນ຺ໂຕ ປຐມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໔. ‘‘ເອໂກ ອຣຎ຺ເຎ ຄິຣິກນ຺ທຣາຍໍ, ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ສິລໍ ປເວຈ຺ຉສິ;

ປຸນປ຺ປຸນໍ ສນ຺ຕຣມານຣູໂປ, ໂກຣຓ຺ຑິຍ ໂກ ນຸ ຕວ ຍິຘຕ຺ໂຖ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ໂກ ນຸ ຕວ ຍິຘຕ຺ໂຖຕິ ໂກ ນຸ ຕວ ອິຘ ກນ຺ທຣາຍໍ ສິລາຂິປເນນ ອຕ຺ໂຖ.

ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິຍໍ ປໂພເຘຕຸກາໂມ ທຸຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໕. ‘‘ອຫຎ຺ຫິມໍ ສາຄຣເສວິຕນ຺ຕໍ, ສມໍ ກຣິສ຺ສາມິ ຍຖາປິ ປາຓິ;

ວິກິຣິຍ ສານູນິ ຈ ປພ຺ພຕານິ ຈ, ຕສ຺ມາ ສິລໍ ທຣິຍາ ປກ຺ຂິປາມີ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫຎ຺ຫິມນ຺ຕິ ອຫຎ຺ຫິ ອິມໍ ມຫາປຖວິໍ. ສາຄຣເສວິຕນ຺ຕນ຺ຕິ ສາຄເຣຫິ ເສວິຕໍ ຈາຕຸຣນ຺ຕໍ. ຍຖາປິ ປາຓີຕິ ຫຕ຺ຖຕລໍ ວິຍ ສມໍ ກຣິສ຺ສາມິ. ວິກິຣິຍາຕິ ວິກິຣິຕ຺ວາ. ສານູນິ ຈ ປພ຺ພຕານິ ຈາຕິ ປໍສຸປພ຺ພເຕ ຈ ສິລາປພ຺ພເຕ ຈ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕຕິຍໍ ຄາຖມາຫ –

໓໖. ‘‘ນຍິມໍ ມຫິໍ ອຣຫຕິ ປາຓິກປ຺ປໍ, ສມໍ ມນຸສ຺ໂສ ກຣຓາຍ ເມໂກ;

ມຎ຺ຎາມິມຎ຺ເຎວ ທຣິໍ ຊິຄີສໍ, ໂກຣຓ຺ຑິຍ ຫາຫສິ ຊີວໂລກ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກຣຓາຍ ເມໂກຕິ ກຣຓາຍ ເອໂກ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ທີເປຕິ. ມຎ຺ຎາມິມຎ຺ເຎວ ທຣິໍ ຊິຄີສນ຺ຕິ ອຫໍ ມຎ຺ຎາມິ ຕິຏ຺ຐຕຸ ປຖວີ, ອິມຎ຺ເຎວ ເອກໍ ທຣິໍ ຊິຄີສໍ ປູຣຓຕ຺ຖາຍ ວາຍມນ຺ໂຕ ສິລາ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ອຸປາຍໍ ວິຈິນນ຺ໂຕວ ຕ຺ວໍ ອິມໍ ຊີວໂລກໍ ຫາຫສິ ຊຫິສ຺ສສິ, ມຣິສ຺ສສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຄາຖມາຫ –

໓໗. ‘‘ສເຈ ອຍໍ ຠູຕຘຣໍ ນ ສກ຺ກາ, ສມໍ ມນຸສ຺ໂສ ກຣຓາຍ ເມໂກ;

ເອວເມວ ຕ຺ວໍ ພ຺ຣຫ຺ເມ ອິເມ ມນຸສ຺ເສ, ນານາທິຏ຺ຐິເກ ນານຍິສ຺ສສິ ເຕ’’ຕິ.

ຕສ຺ສຕ຺ໂຖ – ສເຈ ອຍໍ ເອໂກ ມນຸສ຺ໂສ ອິມໍ ຠູຕຘຣໍ ປຖວິໍ ສມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ ນ ສມຕ຺ໂຖ, ເອວເມວ ຕ຺ວໍ ອິເມ ທຸສ຺ສີລມນຸສ຺ເສ ນານາທິຏ຺ຐິເກ ນານຍິສ຺ສສິ, ເຕ ເອວໍ ‘‘ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສີລໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວສໍ ນ ອານຍິສ຺ສສິ, ປຓ຺ຑິຕປຸຣິສາເຍວ ຫິ ປາຓາຕິປາຕໍ ‘‘ອກຸສລ’’ນ຺ຕິ ຄຣຫນ຺ຕິ. ສໍສາຣໂມຈກາທໂຍ ປເນຕ຺ຖ ກຸສລສຎ຺ຎິໂນ, ເຕ ຕ຺ວໍ ກຖໍ ອານຍິສ຺ສສິ, ຕສ຺ມາ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐານໍ ສີລໍ ອທຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ເທຫີຕິ.

ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຈຣິໂຍ ‘‘ຍຸຕ຺ຕໍ ວທຕິ ໂກຣຓ຺ຑິໂຍ, ອິທານິ ນ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວິຣທ຺ຘຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມໍ ຄາຖມາຫ –

໓໘. ‘‘ສໍຂິຕ຺ຕຣູເປນ ຠວໍ ມມຕ຺ຖໍ, ອກ຺ຂາສິ ໂກຣຓ຺ຑິຍ ເອວເມຕໍ;

ຍຖາ ນ ສກ຺ກາ ປຖວີ ສມາຍໍ, ກຕ຺ຕຸໍ ມນຸສ຺ເສນ ຕຖາ ມນຸສ຺ສາ’’ຕິ.