໒໗. ໂຄຕມພຸທ຺ຘວໍສວຓ຺ຓນາ

ທູເຣນິທານກຖາ

‘‘ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອມ຺ຫາກໍ, ພຸທ຺ຘວໍສສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ;

ອນຸກ຺ກເມນ ສມ຺ປຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາຍໍ ຕສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ’’.

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທີປງ຺ກຣາທີນໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ອຘິກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອາຄໂຕ. ກສ຺ສປສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ໂອຣຠາເຄ ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ທີປງ຺ກຣາທີນໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຍເນນ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາເຣນ ‘‘ຫນ຺ທ, ພຸທ຺ຘກເຣ ຘມ຺ເມ, ວິຈິນາມິ ອິໂຕ ຈິໂຕ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິ ທານປາຣມິຕາທໂຍ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐາ, ເຕ ປູເຣນ຺ໂຕ ຍາວ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວາ ອາຄມິ, ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາຣານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອານິສໍສາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ໂພຘິຍາ ນິຍຕາ ນຣາ;

ສໍສຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ກປ຺ປໂກຏິສເຕຫິປິ.

‘‘ອວີຈິມ຺ຫິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂລກນ຺ຕເຣສຸ ຈ;

ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫາ ຂຸປ຺ປິປາສາ, ນ ໂຫນ຺ຕິ ກາຬກຎ຺ຊິກາ.

‘‘ນ ໂຫນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກາ ປາຓາ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ;

ຊາຍມານາ ມນຸສ຺ເສສຸ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ນ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ໂສຕເວກລ຺ລຕາ ນຕ຺ຖິ, ນ ຠວນ຺ຕິ ມູຄປກ຺ຂິກາ;

ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນປຓ຺ຑກາ.

‘‘ນ ຠວນ຺ຕິ ປຣິຍາປນ຺ນາ, ໂພຘິຍາ ນິຍຕາ ນຣາ;

ມຸຕ຺ຕາ ອານນ຺ຕຣິເກຫິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘໂຄຈຣາ.

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນ ເສວນ຺ຕິ, ກມ຺ມກິຣິຍທສ຺ສນາ;

ວສມານາປິ ສຄ຺ເຄສຸ, ອສຎ຺ຎໍ ນູປປຊ຺ຊເຣ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ເທເວສຸ, ເຫຕຸ ນາມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເນກ຺ຂມ຺ມນິນ຺ນາ ສປ຺ປຸຣິສາ, ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຠວາຠເວ;

ຈຣນ຺ຕິ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາໂຍ, ປູເຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປາຣມີ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ທູເຣນິທານກຖາ; ຈຣິຍາ. ອຏ຺ຐ. ປກິຓ຺ຓກກຖາ);

ເຕ ອານິສໍເສ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາວ ອາຄໂຕ. ເອວໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ –

‘‘ອເຈຕນາຍໍ ປຖວີ, ອວິຎ຺ຎາຍ ສຸຂໍ ທຸຂໍ;

ສາປິ ທານພລາ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.໑໒໔) –

ເອວໍ ມຫາປຖວິກມ຺ປນາທີນິ ມຫາປຸຎ຺ຎານິ ກຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ຕໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອວິທູເຣນິທານກຖາ

ຕຸສິຕປຸເຣ ວສມາເນເຍວ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ອຸທປາທິ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ກປ຺ປໂກລາຫລໍ, ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກພ຺ຍູຫາ ນາມ ກາມາວຈຣເທວາ ມຸຕ຺ຕສິຣາ ວິກິຓ຺ຓເກສາ ຣຸທມຸຂາ ອສ຺ສູນິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຸຎ຺ຉມານາ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ອຕິວິຍ ວິຣູປເວສຘາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອວໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘‘ມາຣິສາ, ມາຣິສາ, ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ມຫາສມຸທ຺ໂທປິ ອຸສ຺ສຸສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ອຸຑ຺ຑຍ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ໂລກວິນາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ, ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ ມຸທິຕໍ ອຸເປກ຺ຂໍ, ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ໂຫຖາ’’ຕິ. ອິທໍ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ.

‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກປາລເທວຕາ – ‘‘ອິໂຕ, ມາຣິສາ, ວສ຺ສສຫສ຺ສສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ອິທໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ.

‘‘ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາ – ‘‘ອິໂຕ, ມາຣິສາ, ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ອິທໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ (ຂຸ. ປາ. ອຏ຺ຐ. ໕.ມງ຺ຄລປຎ຺ຫສມຸຏ຺ຐານກຖາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ).

ເຕສຸ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ – ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍາຈນ຺ຕິ, ອາຍາຈມານາ ຈ ຕສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອາຍາຈນ຺ຕິ. ຕທາ ປນ ສພ຺ພາປິ ຕາ ເອເກກຈກ຺ກວາເຬ ຈຕຸມຫາຣາຊ-ສກ຺ກ-ສຸຍາມ-ສນ຺ຕຸສິຕ-ສຸນິມ຺ມິຕ-ວສວຕ຺ຕິ-ມຫາພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ອຸປ຺ປນ຺ນຈຸຕິນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ມາຣິສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ປູເຣນ຺ເຕຫິ ຈ ນ ສກ຺ກພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິອາທິກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປູຣິຕາ, ໂລກນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ໂວ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປຣິປູຣິຕາ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍ –

‘‘ກາໂລ ໂຂ ເຕ ມຫາວີຣ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ;

ສເທວກໍ ຕາຣຍນ຺ໂຕ, ພຸຊ຺ຌສ຺ສຸ ອມຕໍ ປທ’’ນ຺ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໑.໖໗) –

ຍາຈິໍສຸ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ເທວຕາຫິ ເອວໍ ອາຍາຈິຍມາໂນ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາວ ກາລ-ທີປ-ເທສ-ກຸລ-ຊເນຕ຺ຕິອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຎ຺ຈ ມຫາວິໂລກນານິ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ, ນ ກາໂລ’’ຕິ ປຐມໍ ກາລໍ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ຕິລກ຺ຂຓມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕສໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂມນຕ຺ຕາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເນວ ໂສຕພ຺ພໍ ນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕໂຕ ອູນອາຍຸກາໂລປິ ກາໂລ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສານຎ຺ຈ ທິນ຺ໂນວາໂທ ໂອວາທຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ຂິປ຺ປໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ວສ຺ສສຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ. ຕທາ ປນ ວສ຺ສສຕກາໂລ ອໂຫສິ. ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພກາໂລ’’ຕິ ກາລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ທີປໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສປຣິວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາທີເປ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ທີປໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ‘‘ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ມຫາ, ທສໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ. ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອກາສໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ປສ຺ສິ. ‘‘ກປິລວຕ຺ຖຸ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ມຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐມຄມາສິ.

ຕໂຕ ກຸລໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເວສ຺ສກຸເລ ວາ ສຸທ຺ທກຸເລ ວາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂລກສມ຺ມເຕ ປນ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອຕຣຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມິ ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ ເມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ມາຕຣໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ – ‘‘ພຸທ຺ຘມາຕາ ນາມ ໂລລາ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ປູຣິຕປາຣມີ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຂຓ຺ຑປຎ຺ຈສີລາເຍວ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈ ມຫາມາຍາ ນາມ ເທວີ ເອທິສີ, ອຍໍ ເມ ມາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ກິຕ຺ຕກໍ ປນສ຺ສາ ອາຍູຕິ, ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີ’’ຕິ ປສ຺ສິ.

ອິຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈວິຘໍ ມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ກາໂລ ເມ, ມາຣິສາ, ພຸທ຺ຘຠາວາຍາ’’ຕິ ເທວານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕາ ເທວຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຸສິຕເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຸສິຕປຸເຣ ນນ຺ທນວນໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ຫິ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕຕ຺ຣ ນໍ ເທວຕາ – ‘‘ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລກມ຺ໂມກາສໍ ສາຣຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ຕາຫິ ເທວຕາຫິ ກຸສລໍ ສາຣຍມານາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຣ ວິຈຣນ຺ໂຕວ ຈວິຕ຺ວາ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປນ ມາຕຸ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຓ຺ຫນກ຺ຂເຓ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສກລທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ.

ເອວໍ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ອຸປທ຺ທວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸ ປຸຣິເສສຸ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ສາ ອໂຫສິ ສຸຂິນີ ອກິລນ຺ຕກາຍາ. ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ວິປ຺ປສນ຺ເນ ມຓິຣຕເນ ອາວຸຕປຓ຺ຑຸສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕກຸຈ຺ຉິ ນາມ ເຈຕິຍຄພ຺ຠສທິສາ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ສຕ຺ເຕນ ອາວສິຕຸໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຖາ ປນ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທສ ມາເສ ອປ຺ປຕ຺ວາປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ນິປນ຺ນາປິ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ. ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຐິຕາວ ວິຊາຍຕິ. ອຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸ ຘມ຺ມຕາ.

ມຫາມາຍາປິ ເທວີ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ຎາຕິຆຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ມຫາຣາຊ, ເທວທຫນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ຍາວ ເທວທຫນຄຣາ ອຎ຺ຊສໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກທລິປຸຓ຺ຓຆຏກມຸກຘຊປຏາກາທີຫິ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ນວກນກສິວິກາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຫຕິຍາ ວິຠູຕິຍາ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ເປເສສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ນຄຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸຠຍນຄຣວາສີນໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ລຸມ຺ພິນີວນໍ ນາມ ມງ຺ຄລສາລວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມູລໂຕ ຍາວ ອຄ຺ຄສາຂາ ສພ຺ພໍ ເອກຜາລິຜຸລ຺ລໍ ອໂຫສິ. ສາຂນ຺ຕເຣຫິ ເຈວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕເຣຫິ ຈ ປຣມຣຕິກຣມຘຸຣມໂນຣມວິຣຸຕາຫິ ມທມຸທິຕາຫິ ອນຸຠຸຕ຺ຕປຎ຺ຈຣາຫິ ປຣຠຕມຘຸກຣວຘູຫິ ອຸປຄີຍມານສຸຣນນ຺ທນນນ຺ທນວນສທິສໂສຠໍ ວນໍ ທິສ຺ວາ ເທວິຍາ ສາລວນກີຬມນຸຠວິຕຸໍ ຈິຕ຺ຕມຸປ຺ປຊ຺ຊິ (ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ).

‘‘ວິຠູສິຕາ ພາລຊນາຕິຈາລິນີ, ວິຠູສິຕງ຺ຄີ ວນິເຕວ ມາລິນີ;

ສທາ ຊນານໍ ນຍນາລິມາລິນີ, ວິລຸມ຺ປິນີວາຕິວິໂຣຈິ ລຸມ຺ພິນີ’’.

ອມຈ຺ຈາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ລຸມ຺ພິນີວນໍ ປວິສິໍສຸ. ສາ ມງ຺ຄລສາລມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຸຊຸສມວຏ຺ຏກ຺ຂນ຺ຘສ຺ສ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວສມລງ຺ກຕສ຺ສ ຍໍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ອໂຫສິ, ສາ ສາລສາຂາ ອພລາ ຊນຫທຍໂລລາ ສຍເມວ ວິລມ຺ພມານາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ກຣຕລສ຺ມິໍ ສມຸປຄຕາ. ອຖ ສາ ຕໍ ສາລສາຂໍ ຕມ຺ພຕຸງ຺ຄນຂຸຊ຺ຊເລນ ກມລທລວຕ຺ຕິວຏ຺ຏງ຺ຄຸລິນາ ນວກນກກຏວລຍໂສຠິນາ ທກ຺ຂິເຓນ ປຣມຣຕິກເຣນ ກເຣນ ອຄ຺ຄເຫສິ. ສາ ຕໍ ສາລສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕາ ອສິຕຊລຘຣວິວຣຄຕາ ພາລຈນ຺ທເລຂາ ວິຍ ຈ ອຈິຣຏ຺ຐິຕິກາ ອຈ຺ຈິປຠາ ວິຍ ຈ ນນ຺ທນວນຊາຕາ ເທວີ ວິຍ ຈ ເທວີ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ. ຕາວເທວ ຈສ຺ສາ ກມ຺ມຊວາຕາ ຈລິໍສຸ. ອຖສ຺ສາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ປຏິກ຺ກມິ. ສາ ສາລສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐມານາຍ ເອວ ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ.

ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸວຓ຺ຓຊາລໍ ອາທາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາຕຸ ປຸຣໂຕ ຐເປຕ຺ວາ – ‘‘ອຕ຺ຕມນາ, ເທວິ, ໂຫຫິ, ມເຫສກ຺ໂຂ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຍຖາ ປນ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ປຏິກ຺ກູເລນ ອສຸຈິນາ ມກ຺ຂິຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠເວນ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອມກ຺ຂິໂຕວ ສຸທ຺ໂຘ ວິສໂທ ກາສິກວຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິຣຕນໍ ວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ສກ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ອາກາສໂຕ ທ຺ເວ ອຸທກຘາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ມາຕຸຍາ ຈ ສຣີເຣ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປສຸໍ.

ອຖ ນໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ມງ຺ຄລສມ຺ມຕາຍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາຍ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ – ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ກຸໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ທສ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ອທິສ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສິ. ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ປຖວິຍາ ເອວ ຄໂຕ, ນາກາເສນ. ອເຈລໂກວ ຄໂຕ, ນ ສເຈລໂກ. ທຫໂຣວ ຄໂຕ, ນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ. ມຫາຊນສ຺ສ ປນ ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ວິຍ ຈ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕເມ ປເທ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ (ທີ. ນິ. ໒.໓໑; ມ. ນິ. ໓.໒໐໗) ອາສຠິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕີສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ ມໂຫສຘຕ຺ຕຠາເວ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວຕິ. ມໂຫສຘຕ຺ຕຠາເວ ກິຣສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ເສວ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທນສາຣໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ຄໂຕ, ຕໍ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ອຖ ນໍ ມາຕາ – ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ໂອສຘໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ອິຕິ ໂອສຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂອສຘກຸມາໂຣ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມມກໍສຸ.

ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ອມ຺ມ, ກິຎ຺ຈິ ເຄຫສ຺ມິໍ ຘນໍ, ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ – ‘‘ສຘເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຕເລ ກຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐເປສິ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອິມໍ ສີຫນາທໍ ນທີຕິ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຊາຕກ຺ຂເຓປິສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ລຸມ຺ພິນີວເນ ຊາໂຕ ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ຣາຫຸລມາຕາ ເທວີ ອານນ຺ໂທ ຉນ຺ໂນ ກາຬຸທາຍີ ອມຈ຺ໂຈ ກຓ຺ຑໂກ ອສ຺ສຣາຊາ ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ ຈຕສ຺ໂສ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ຈ ຊາຕາ, ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ ເອໂກ ອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ເອໂກ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາໂຓ ເອໂກ ໂຍຊນປ຺ປມາໂຓ ອໂຫສິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ສຫຊາຕາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ.

ອຸຠຍນຄຣວາສິໂນ ມຫາປຸຣິສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣເມວ ອຄມໍສຸ. ຕໍທິວສເມວ – ‘‘ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ໂພຘິມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ເທວສງ຺ຆາ ເຈລຸກ຺ເຂປາທີນິ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາ ກີຬິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ກຸລູປໂກ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ກາຬເທວໂລ ນາມ ຕາປໂສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕາ ເທວຕາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ກີຬນ຺ຕິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ປມຸທິຕຫທຍາ ກີຬຖ, ມຍ຺ຫໍ ຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕໂຕ ເທວຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາຣິສ, ສຸທ຺ໂຘທນຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ໂສ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ‘ອນນ຺ຕຣູປໍ ພຸທ຺ຘລີຬໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມາ’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕຸຏ຺ຐມ຺ຫາ’’ຕິ.

ອຖ ຕາປໂສ ຕາສໍ ເທວຕານໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຣມທສ຺ສນີຍຣຕນາວໂລກໂຕ ເທວໂລກໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ນຣປຕິນິເວສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຕໂຕ ກຕປຏິສນ຺ຖາຣໍ ຣາຊານໍ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຊາໂຕ, ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ຕນຍໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເທວລຕາປສໍ ວນ຺ທາເປຕຸໍ ອຠິຫຣິ. ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປາທາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ວິຍ ອສິຕຊລຘຣກູເຏສຸ ຕາປສສ຺ສ ຊຏາສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ວນ຺ທິຕພ຺ໂພ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ. ຕໂຕ ຕາປໂສ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິ. ຕາປໂສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ພຸທ຺ໂຘ, ອຸທາຫຸ ນ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ – ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອນາຄຕໍສຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສິຕໍ ອກາສິ.

ຕໂຕ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ – ‘‘ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ອນ຺ຕຣາເຍວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສເຕນປິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ເສນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ ອຣູປຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຫຕີ ວຕ ເມ ຊານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປໂຣທິ. ມນຸສ຺ສາ ປນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ອິທາເນວ ຫສິຕ຺ວາ ປຸນ ໂຣທິຕຸມາຣຠິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ຕາປໂສ ອາຫ – ‘‘ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ນິສ຺ສໍສເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ ຕຸມ຺ເຫ ປໂຣທິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປໍ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຫຕີ ວຕ ເມ ຊານິ ຠວິສ຺ສຕີຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸໂສຈນ຺ໂຕ ໂຣທາມີ’’ຕິ ອາຫ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ – ‘‘ນາມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣາຊຠວນໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິກຄນ຺ເຘນ ອຸປລິມ຺ປິຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມານິ ກຸສຸມານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ນປາຍາສໍ ປຈາເປຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣງ຺ຄເຕ ອຏ຺ຐສເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊຠວເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ມຘຸປາຍາສໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິຄ຺ຄາຫາເປສຸໍ. ເຕສຸ ຣາມາທໂຍ ອຏ຺ຐ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຓ຺ຑິຕາ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກາ ອເຫສຸໍ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ຊນາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ເວຘາ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ – ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສນ຺ໂຕ ຣາຊາ ໂຫຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ປພ຺ພຊມາໂນ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ພທຫໂຣ ໂຄຕ຺ເຕນ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓວຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ເອຕສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ເຕເນວ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ ພ຺ຍາກາສິ. ອຖສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສພ຺ພໂລກຕ຺ຖສິທ຺ຘິກຣຕ຺ຕາ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖຕິ ນາມມກໍສຸ.

ອຖ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕໍ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາມ ວາ ໂນ ວາ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພຊຖາ’’ຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕປິ ຊນາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ. ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວ ອໂຣໂຄ ອໂຫສິ. ຕທາ ປນ ຣາຊາ ເຕສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣຎ຺ຈ ກຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ? ‘‘ຊິຓ຺ຓໍ ພ຺ຍາຘິຕໍ ມຕໍ ປພ຺ພຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປານໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິຕຸໍ ມາ ອທຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ກຸມາຣສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຊິຓ຺ຓປຸຣິສາທີນໍ ອາຄມນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຄາວຸຕຄາວຸຕຏ຺ຐາເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຕໍທິວສໍ ມງ຺ຄລຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ອສີຕິຍາ ຎາຕິກຸລສຫສ຺ເສສຸ ເອກເມໂກ ເອກເມກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິ – ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂຫຕຸ ຣາຊາ ວາ, ມຍໍ ເອກເມກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມ, ສເຈ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຂຕ຺ຕິຍສມເຓເຫວ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຣາຊາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສຕິ, ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣເຫວ ປຣິວຸໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖ ຣາຊາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປຣມຣູປສມ຺ປນ຺ນາ ວິຄຕສພ຺ພໂທສາ ຈຕຸສຏ຺ຐິ ຘາຕິໂຍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ມຫຕາ ສິຣິສມຸທເຍນ ວຑ຺ຒິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຕໍທິວສໍ ຣາຊາ ມຫຕິຍາ ວິຠູຕິຍາ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ກສິກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ເອໂກ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ປຣມຣມຓີໂຍ ຆນສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ກຸມາຣສ຺ສ ສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ວຣກນກຕາຣາຂຈິຕໍ ຣຕ຺ຕເຈລວິຕານໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສາຓິປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ນງ຺ຄລກຣຓຏ຺ຐານມຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ປຣມມງ຺ຄລໍ ສຸວຓ຺ຓນງ຺ຄລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມຈ຺ຈາທໂຍ ຣຊຕນງ຺ຄລາທີນິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕໍທິວສໍ ນງ຺ຄລສຫສ຺ສໍ ໂຍຊີຍຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຘາຕິໂຍ – ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕສາຓິໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ສຫສາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອານາປາເນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຘາຕິໂຍ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊນ຺ຕເຣ ວິຈຣນ຺ຕິໂຍ ໂຖກໍ ຈິຣາຍິໍສຸ. ເສສຣຸກ຺ຂານໍ ຉາຍາ ນິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປນ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ອຏ຺ຐາສິ. ຘາຕິໂຕ ປນສ຺ສ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ເອກໂກວາ’’ຕິ ເວເຄນ ສາຓິປາກາຣໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຣິເຍສນ຺ຕິໂຍ ສິຣິສຍເນ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ຕຎ຺ຈ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ໂວ, ຕາຕ, ທຸຕິຍວນ຺ທນາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິ.

ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ອນຸກ຺ກເມນ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ອໂຫສິ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ຣມ຺ມ-ສຸຣມ຺ມ-ສຸຠນາມເກ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາເຣສິ. ເອກໍ ນວຠູມິກໍ ເອກໍ ສຕ຺ຕຠູມິກໍ ເອກໍ ປຎ຺ຈຠູມິກໍ. ຕໂຍປິ ປາສາທາ ອຸພ຺ເພເຘນ ສມປ຺ປມາຓາ ອເຫສຸໍ. ຠູມິກາສຸ ປນ ນານຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຉຕ຺ຕມສ຺ສ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊສິຣິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ສາກິຍານໍ ປຓ຺ຓານິ ປຫິຓິ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ເມ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຣຊ຺ເຊ ນໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສ຺ສາມິ, ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫສຸ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ທາຣິກາ ອິມໍ ເຄຫໍ ເປເສນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຕ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ກຸມາໂຣ ເກວລໍ ຣູປສມ຺ປນ຺ໂນ, ນ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາຕິ, ທາຣຠຣຓໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ນ ມຍໍ ຘີຕໂຣ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຸຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ກິໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ສຫສ຺ສຕ຺ຖາມໍ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ ອາຫຣາເປຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໍ ຘນຸໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ອາໂຣເປຕິ, ປຸຣິສສຫສ຺ສໍ ໂອໂຣເປຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ຕໍ ສຣາສນໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນວ ຊິຍໍ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກ ເວຐາເປຕ຺ວາ ກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ປາທງ຺ຄຸຏ຺ຐເກເນວ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ວາເມນ ຫຕ຺ເຖນ ທຓ຺ເຑ ຄເຫຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂຣເປສິ. ສກລນຄຣໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ‘‘ກິໍ ເອໂສ ສທ຺ໂທ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ເທໂວ ຄຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອຖຎ຺ເຎ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນ ຊານາຖ, ນ ເທໂວ ຄຊ຺ຊຕິ, ອງ຺ຄີຣສສ຺ສ ກຸມາຣສ຺ສ ສຫສ຺ສຕ຺ຖາມໍ ຘນຸໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ຊິຍໍ ໂປເຐນ຺ຕສ຺ສ ຊິຍປ຺ປຫາຣສທ຺ໂທ ເອໂສ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ສາກິຍາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຕາວຕເກເນວ ອາຣທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລພຫລໍ ອໂຍປຏ຺ຏໍ ກຓ຺ເຑນ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໍ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຈຕຸຣງ຺ຄຸລພຫລໍ ອສນຜລກໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ – ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫ. ວິທຕ຺ຖິພຫລໍ ອຸທຸມ຺ພຣຜລກໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕມ຺ປິ ວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ຕໂຕ ‘‘ວາລຸກສກຏານີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ວາລຸກສກຏມ຺ປິ ປລາລສກຏມ຺ປິ ວິນິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອຸທເກ ເອກູສຠປ຺ປມາຓໍ ກຓ຺ຑໍ ເປເສສິ ຖເລ ອຏ຺ຐອຸສຠປ຺ປມາຓໍ. ອຖ ນໍ ‘‘ວາຕິງ຺ຄຓສຎ຺ຎາຍ ວາລໍ ວິຊ຺ຌິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ເຕນ ຫິ ໂຍຊນມຕ຺ຕໍ ວາຕິງ຺ຄຓໍ ພນ຺ຘາເປຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂຍຊນມຕ຺ຕເກ ວາຕິງ຺ຄຓສຎ຺ຎາຍ ວາລໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕນ຺ຘກາເຣ ເມຆປຏເລຫິ ຉນ຺ນາສຸ ທິສາສຸ ກຓ຺ຑໍ ຂິປິ. ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຍຊນມຕ຺ຕເກ ວາລໍ ຜາເລຕ຺ວາ ປຖວິໍ ປາວິສິ. ນ ເກວລໍ ເອຕ຺ຕກເມວ, ຕໍທິວສໍ ມຫາປຸຣິໂສ ໂລເກ ວຕ຺ຕມານໍ ສິປ຺ປໍ ສພ຺ພເມວ ທສ຺ເສສິ.

ອຖ ສາກິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕໂຣ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ເປສຍິໍສຸ. ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຣາຫຸລມາຕາ ປນ ເທວີ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອໂຫສິ. ມຫາປຸຣິໂສ ເທວກຸມາໂຣ ວິຍ ສຸຣຍຸວຕີຫິ ປຣິວຸໂຕ ນຣຍຸວຕີຫິ ປຣິວຸໂຕ ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕຸຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ອຸຕຸວາເຣນ ອຸຕຸວາເຣນ ເຕສຸ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ວິຫຣຕິ. ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ສາຣຖິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ຣຖໍ ໂຍເຊຫິ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ມຫາຣຫໍ ວຣຣຸຈິຣຖິຣກຸພ຺ພຣວຣຕ຺ຕໍ ຖິຣຕຣເນມິນາຠິໍ ວຣກນກຣຊຕມຓິຣຕນຂຈິຕອີສາມຸຂໍ ນວກນກຣຊຕຕາຣກຂຈິຕເນມິປສ຺ສໍ ສໂມສຣິຕວິວິຘສຸຣຠິກຸສຸມທາມສສ຺ສິຣິກໍ ຣວິຣຖສທິສທສ຺ສນີຍໍ ວຣຣຖໍ ສມລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສສິກຸມຸທສທິສວຓ຺ເຓ ອນິລຄຣຸຬຊເວ ອາຊານີເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມງ຺ຄລສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິເວເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວວິມານສທິສໍ ຕໍ ຣຖວຣມາຣຸຍ຺ຫ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ.

ອຖ ເທວຕາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາຣສ຺ສ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນກາໂລ ອາສນ຺ໂນ, ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕມສ຺ສ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຊຣາຊຊ຺ຊຣສຣີຣໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ ປລິຕເກສໍ ວງ຺ກຄຕ຺ຕໍ ທຓ຺ຑຫຕ຺ຖໍ ປເວຘມານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສຸໍ. ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຈວ ສາຣຖິ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ສາຣຖິ ໂກ ນາເມສ ປຸຣິໂສ ເກສາປິສ຺ສ ນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ມຫາປທານສຸຕ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໔໓ ອາທໂຍ) ອາຄຕນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ວຕ, ໂຠ, ຊາຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຊາຕສ຺ສ ຊຣາ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໕, ໔໗) ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທເມວ ອຠິຣຸຫິ.

ຣາຊາ ‘‘ກິໍກາຣຓາ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ປຏິນິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊິຓ຺ຓປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ, ເທວາ’’ຕິ. ຕໂຕ ກມ຺ປມານມານໂສ ຣາຊາ ອຑ຺ຒໂຍຊເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ປຸເນກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕາຫິ ເອວ ເທວຕາຫິ ນິມ຺ມິຕໍ ພ຺ຍາຘິຕຎ຺ຈ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທເມວ ອຠິຣຸຫິ. ຣາຊາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ນາຏການິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ມານສໍ ອສ຺ສ ຠິນ຺ນໍ ກຣິສ຺ສ’’ນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ.

ປຸນປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕເຖວ ເທວຕາຫິ ນິມ຺ມິຕໍ ກາລງ຺ກຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທມຠິຣຸຫິ. ຣາຊາ ນິວຕ຺ຕນກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນ ອາຣກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ.

ປຸນປິ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕເຖວ ເທວຕາຫິ ນິມ຺ມິຕໍ ສຸນິວຕ຺ຖໍ ສຸປາຣຸຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ໂກ ນາເມໂສ, ສມ຺ມ, ສາຣຖີ’’ຕິ ສາຣຖິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາຣຖິ ກິຎ຺ຈາປິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຠາວາ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕຄຸເຓ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເທວຕານຸຠາເວນ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມາຍໍ ເທວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸຓໍ ຕສ຺ສ ວຓ຺ເຓສິ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ທີຆາຍຸກາ ໂພຘິສຕ຺ຕາ ວສ຺ສສເຕ ວສ຺ສສເຕ ອຕິກ຺ກນ຺ເຕ ຊິຓ຺ຓາທີສຸ ເອເກກໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອປ຺ປາຍຸກກາເລ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ເອເກກໍ ອທ຺ທສ. ທີຆຠາຓກາ ປນາຫຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ນິມິຕ຺ຕານິ ເອກທິວເສເນວ ທິສ຺ວາ ອຄມາສີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທິວສຠາຄໍ ກີຬິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານຣສມນຸຠວິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ມງ຺ຄລສິລາຕເລ ນິສີທິ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕຸກາໂມ. ອຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣມຎ຺ຎາຍ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອາຓຕ຺ໂຕ ວິສ຺ສກມ຺ໂມ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກປ຺ປກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ທິພ຺ເພຫິ ອລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກຣິ. ອຖສ຺ສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣສມລງ຺ກຕສ຺ສ ສພ຺ພຕາລາວຈເຣສຸ ສການິ ສການິ ປຏິຠານານິ ທສ຺ສຍນ຺ເຕສຸ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ຈ ‘‘ຊຍ ນນ຺ທາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ ສຸຕມງ຺ຄລິກາທີສຸ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ມງ຺ຄລວຈນຕ຺ຖຸຕິໂຆເສຫິ ສມ຺ຠາເວນ຺ເຕສຸ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣສມລງ຺ກຕໍ ຣຖວຣໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ – ‘‘ຣາຫຸລມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ – ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຕຸຏ຺ຐິໍ ນິເວເທຖາ’’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ – ‘‘ຣາຫຸ ຊາໂຕ, ພນ຺ຘນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ – ‘‘ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ອວຈາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ນຕ຺ຕາ ‘ຣາຫຸລກຸມາໂຣ’ຕ຺ເວວ ນາມໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຕໍ ຣຖວຣມາຣຸຍ຺ຫ ມຫຕາ ປຣິວາເຣນ ອຕິມໂນຣເມນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຣູປສິຣິຍາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອກິສາ ກິສາໂຄຕມີ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ ອຸປຣິປາສາທວຣຕລຄຕາ ນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສິຣິໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊາຕປີຕິໂສມນສ຺ສາ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ມາຕາ, ນິພ຺ພຸໂຕ ນູນ ໂສ ປິຕາ;

ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ນາຣີ, ຍສ຺ສາຍໍ ອີທິໂສ ປຕີ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ; ຘ. ປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ) –

ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເມ ສຸສ຺ສວນໍ ວຈນໍ ສາເວສິ, ອຫຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣາມິ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ຆຣາວາສໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ອາຈຣິຍຠາໂຄ ໂຫຕູ’’ຕິ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ກຓ຺ຐໂຕ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກິສາໂຄຕມິຍາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ປຣມຣຕິກຣໍ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ເປເສສິ. ສາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ມຍິ ປຏິພທ຺ຘຫທໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສສີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ມຫຕາ ສິຣິສມຸທເຍນ ປຣມຣມຓີຍໍ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປຊ຺ຊິ. ຕາວເທວ ນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓຣຊນິກຣສທິສຣຸຈິຣວຣວທນາ ພິມ຺ພຜລສທິສທສນວສນາ ສິຕວິມລສມສໍຫິຕາວິຣຬວຣທສນາ ອສິຕນຍນເກສປາສາ ສຸຊາຕຎ຺ຊນາຕິນີລກຸຏິລຠມຸກາ ສຸຊາຕຫໍສສມສໍຫິຕປໂຍຘຣາ ຣຕິກຣນວກນກຣຊຕວິຣຈິຕວຣມຓິເມຂລາ ປຣິຄຕວິປຸລຆນຊຆນຕຏາ ກຣິກຣສນ຺ນິໂຠຣຸຍຸຄລາ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິເຕສຸ ກຸສລາ ສຸຣຍຸວຕິສທິສຣູປໂສຠາ ວຣຍຸວຕິໂຍ ມຘຸຣຣວານິ ຕຸຣິຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ຣມາປຍນ຺ຕິໂຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕານິ ປໂຍຊຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ກິເລເສສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ນຈ຺ຈຄີຕາທີສຸ ອນຠິຣໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ.

ຕາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ນຈ຺ຈາທີນິ ມຍໍ ປໂຍເຊມ, ໂສ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄໂຕ, ອິທານິ ກິມຕ຺ຖໍ ກິລມາມາ’’ຕິ ຄຫິຕານິ ຕຸຣິຍານິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີປາ ຈ ຌາຍນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ອທ຺ທສ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕຸຣິຍຠຓ຺ຑານິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕິໂຍ ປຄ຺ຆຣິຕລາລາ ກິລິນ຺ນກໂປລຄຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ຈາ ທນ຺ເຕ ຂາທນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ກາກຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ວິວຏມຸຂາ, ເອກຈ຺ຈາ ອປຄຕວສນຣສນາ, ປາກຏພີຠຈ຺ຉສມ຺ພາຘຏ຺ຐານາ, ເອກຈ຺ຈາ ວິມຸຕ຺ຕາກຸລສິໂຣຣຸຫາ ສຸສານຣູປຣູປໍ ຘາຣຍມານາ ສຍິໍສຸ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕາສໍ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກາເມສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ທສສຕນຍນຠວນສທິສໍ ຣຸຈິຣໂສຠມ຺ປິ ປາສາທວຣຕລໍ ອປວິທ຺ຘມຕສຣີຣກຸຓປຠຣິຕໍ ອາມກສຸສານມິວ ປຣມປຏິກ຺ກູລໍ ອຸປຏ຺ຐາສິ. ຕໂຍປິ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕຠວນສທິສາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຸປສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຕ ໂຠ’’ຕິ ຈ ວາຈໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ອຕິວິຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ.

ໂສ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສິຣິສຍນໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸມ຺ມາເຣ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ຉນ຺ໂນ ອາຫ – ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຉນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ອຫໍ ອຊ຺ຊ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕຸກາໂມ, ນ ກຎ຺ຈິ ປຏິເວທິຕ຺ວາ ສີຆເມກໍ ອຕິຊຍໍ ສິນ຺ຘວໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ອສ຺ສຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີເປສຸ ຊລນ຺ເຕສຸ ສຸມນປຏ຺ຏວິຕານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຣມຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ຐິຕໍ ອຣິມນ຺ຖກໍ ກຓ຺ຑກໍ ຕຸຣງ຺ຄວຣໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິກ຺ຂມນຕ຺ຖາຍ ອິມເມວ ມງ຺ຄລຫຍໍ ກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຓ຺ຑກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ກປ຺ປິຍມາໂນວ ອຎ຺ຎາສິ – ‘‘ອຍໍ ກປ຺ປນາ ອຕິຄາຬ຺ຫາ, ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄມນກາເລ ກປ຺ປນາ ວິຍ ນ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສໍສຍໍ ອຊ຺ເຊວ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ. ໂສ ນາໂທ ຕໍ ສກລກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ອຸນ຺ນາທໍ ກເຣຍ຺ຍ, ເທວຕາ ປນ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ນ ກສ຺ສຈິ ໂສຕຸໍ ອທໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຫຸລມາຕຸຍາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີໂປ ຌາຍຕິ. ຣາຫຸລມາຕາ ສຸມນມລ຺ລິກາທີນໍ ອມ຺ພຓມຕ຺ເຕນ ອຕ຺ຕິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ວຣສຍເນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາເຣ ປາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ໂອໂລເກຕ຺ວາ – ‘‘ສຈາຫໍ ເທວິຍາ ຫຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ເທວີ ປພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ອຠິນິກ຺ຂມນສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປາສາທຕລໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສສ຺ສ ສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຕາຕ ກຓ຺ຑກ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ມໍ ຕາຣຍ, ອຫໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ຕາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິ. ກຓ຺ຑໂກ ຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຍາມໂຕ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ ຕທນຸຣູເປນ ອຸພ຺ເພເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຣູປຄ຺ຄຊວພລສມ຺ປນ຺ໂນ ສພ຺ພເສໂຕ ໂຘຕສງ຺ຂສທິສທສ຺ສນີຍວຓ຺ໂຓ. ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ວຣຕຸຣງ຺ຄປິຏ຺ຐິຄໂຕ ຉນ຺ນໍ ອສ຺ສສ຺ສ ວາລຘິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ນຄຣສ຺ສ ມຫາທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ.

ຕທາ ປນ ຣາຊາ ປຸພ຺ເພວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄມນປຏິເສຘນຕ຺ຖາຍ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາຣກວາເຏສຸ ເອເກກໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ວິວຣິຕພ຺ພໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພຫຸປຸຣິເສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິຣ ປຸຣິສຄຓນາຍ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ພລໍ ຘາເຣສິ, ຫຕ຺ຖິຄຓນາຍ ໂກຏິສຫສ຺ສສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍທິ ທ຺ວາຣໍ ນ ວິວຣີຍຕິ, ອຊ຺ຊ ກຓ຺ຑກສ຺ສ ປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ໂນ ຉນ຺ນໍ ວາລຘິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ກຓ຺ຑກໍ ອູຣູຫິ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖໍ ປາກາຣໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກເມຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຉນ຺ໂນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ທ຺ວາຣໍ ນ ອຸຄ຺ຆາປຍຕິ, ອຫໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ເຘ ກຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອຸປກຈ຺ຉເກ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປາກາຣໍ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກຓ຺ຑໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ທ຺ວາເຣ ອວິວຣິຍມາເນ ຍຖານິສິນ຺ນເມວ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ຄຫິຕວາລຘິນາ ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ປາກາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ປຕິຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເອວເມວ ຕໂຍ ປຸຣິສາ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ. ທ຺ວາເຣ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ມຫາທ຺ວາຣໍ ວິວຣິໍສຸ.

ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ມຫາສຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄຄນຕເລ ຐຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ມາ ນິກ຺ຂມ ມຫາວີຣ, ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕເມ ທິເນ;

ທິພ຺ພໍ ຕຸ ຈກ຺ກຣຕນໍ, ອທ຺ຘາ ປາຕຸ ຠວິສ຺ສຕິ. –

ທ຺ວິສຫສ຺ສປຣິຕ຺ຕທີປປຣິວາຣານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສສິ, ນິວຕ຺ຕ, ມາຣິສາ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ອາຫ ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ. ອຫໍ ວສວຕ຺ຕີຕິ.

‘‘ຊານາມຫໍ ມຫາຣາຊ, ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ກສ຺ສ ສມ຺ຠວໍ;

ອນຕ຺ຖິໂກຫໍ ຣຊ຺ເຊນ, ຄຈ຺ຉ ຕ຺ວໍ ມາຣ ມາ ອິຘ.

‘‘ສກລໍ ທສສຫສ຺ສມ຺ປິ, ໂລກຘາຕຸມຫໍ ປນ;

ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ຠວິສ຺ສາມິ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ວິນາຍໂກ’’ຕິ. –

ອາຫ. ໂສ ຕຕ຺ເຖວນ຺ຕຣຘາຍິ.

ມຫາສຕ຺ໂຕ ເອກູນຕ຺ຕິໍສວສ຺ສກາເລ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສິຣິນິວາສຠູຕາ ຣາຊຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ອປໂລເກຕຸກາໂມ ອໂຫສິ. ວິຕກ຺ກສມນນ຺ຕຣເມວ ຈສ຺ສ ກຸລາລຈກ຺ກໍ ວິຍ ໂສ ຠູມິປ຺ປເທໂສ ປຣິວຕ຺ຕິ. ຍຖາຐິໂຕວ ມຫາສຕ຺ໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສິໍ ຠູມິປ຺ປເທເສ ກຓ຺ຑກນິວຕ຺ຕນໍ ນາມ ເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄາຠິມຸຂໍເຍວ ກຓ຺ຑກໍ ກຕ຺ວາ ປາຍາສິ ມຫຕາ ສກ຺ກາເຣນ ອຸຬາເຣນ ສິຣິສມຸທເຍນ. ຕທາ ມຫາສຕ຺ເຕ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ເທວຕາ ສຏ຺ຐິ ອຸກ຺ກາສຕສຫສ຺ສານິ ຘາຣຍິໍສຸ, ຕຖາ ປຈ຺ຉໂຕ ສຏ຺ຐິ ທກ຺ຂິຓໂຕ ສຏ຺ຐິ ອຸກ຺ກາສຕສຫສ຺ສານິ, ຕຖາ ວາມປສ຺ສໂຕ. ອປຣາ ເທວຕາ ສຸຣຠິກຸສຸມມາລາທາມຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓຈາມຣຘຊປຏາກາຫິ ສກ຺ກໂຣນ຺ຕິໂຍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ທິພ຺ພານິ ສງ຺ຄີຕານິ ອເນການິ ຈ ຕຸຣິຍານິ ວຊ຺ຊິໍສຸ.

ອິມິນາ ສິຣິສມຸທເຍນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອໂນມານທີຕີຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນທີຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກາ ນາມາຍໍ ນທີ’’ຕິ? ‘‘ອໂນມາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອໂນມາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຓ຺ຫິຍາ ອສ຺ສໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ອສ຺ສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐອຸສຠວິຕ຺ຖາຣາຍ ນທິຍາ ປາຣິມຕີເຣ ອຏ຺ຐາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ມຸຕ຺ຕຣາສິສທິເສ ວາລຸກາປຸລິເນ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມ຺ມ ຉນ຺ນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຠຣຓານິ ເຈວ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຉນ຺ໂນ, ‘‘ອຫມ຺ປິ, ເທວ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ, ຄຈ຺ເຉວ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນິວາເຣຕ຺ວາ ອາຠຣຓານິ ເຈວ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ເກສາ ສມຓສາຣຸປ຺ປາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ປຣມນິສິຕມສິວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາມຫຕ຺ເຖນ ໂມຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈູຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິ, ເກສາ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ອາວຏ຺ຏມານາ ສີເສ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ເກສານໍ ຍາວຊີວໍ ຕເທວ ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ມສ຺ສຸ ຈ ຕທນຸຣູປໍ, ປຸນ ເກສມສ຺ສຸໂອຫາຣຓກິຈ຺ຈມ຺ປິສ຺ສ ນາໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຫ ໂມຬິຍາ ຈູຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ – ‘‘ສຈາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ອາກາເສ ຕິຏ຺ຐຕຸ, ໂນ ເຈ, ຠູມິຍໍ ປຕຕູ’’ຕິ ອາກາເສ ຂິປິ. ຕໍ ຈູຬາມຓິພນ຺ຘນໍ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ.

ອຖ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ໂຍຊນິເກນ ຣຕນຈງ຺ໂກຏເກນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຕິໂຍຊນໍ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ຈູຬາມຓິເຈຕິຍໍ ນາມ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຍຖາຫ –

‘‘ເຉຕ຺ວານ ໂມຬິໍ ວຣຄນ຺ຘວາສິຕໍ, ເວຫາຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິ ອຄ຺ຄປຸຄ຺ຄໂລ;

ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ສິຣສາ ປຏິຄ຺ຄຫິ, ສຸວຓ຺ຓຈງ຺ໂກຏວເຣນ ວາສໂວ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໒; ສໍ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໒.໑໒; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ);

ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມານິ ກາສິກວຕ຺ຖານິ ມຫຄ຺ຆານິ, ນ ມຍ຺ຫໍ ສມຓສາຣຸປ຺ປານີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ປຸຣາຓສຫາຍໂກ ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ວິນາສຠາວາປ຺ປຕ຺ເຕນ ມິຕ຺ຕຠາເວນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ສຫາຍໂກ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ສມຓປຣິກ຺ຂາຣມສ຺ສ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສິ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວນຎ຺ຈ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໑໕; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໙໔; ໒.໓໔໙; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໒.໔.໑໙໘; ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໔໕ ປທຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ; ອປ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ຊາ. ອຏ຺ຐ. ໑.ອວິທູເຣນິທານກຖາ; ມຫານິ. ອຏ຺ຐ. ໒໐໖) –

ອິເມ ອຏ຺ຐ ສມຓປຣິກ຺ຂາເຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ມຫາປຸຣິໂສ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາເວສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາຏກຍຸຄລໍ ອາກາເສ ຂິປິ. ຕໍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກໍ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ ເຈຕິຍໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປສິ. ອຖ ນໍ ມຫາສຕ຺ໂຕ – ‘‘ຉນ຺ນ, ມມ ວຈເນນ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ຕໂຕ ຉນ຺ໂນ ມຫາປຸຣິສໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ກຓ຺ຑໂກ ປນ ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ປຸນ ສາມິໂນ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸປຖມສ຺ສ ວິຊຫນ຺ໂຕ ວິໂຍຄທຸກ຺ຂມຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຫທເຍນ ຜລິເຕນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ສຸຣຣິປຸທຸຣຠິຠວເນ ຕາວຕິໍສຠວເນ ກຓ຺ຑໂກ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ວິມລຕ຺ຖວິລາສິນິຍາ ວິມານວຕ຺ຖຸຏ຺ຐກຖາຍ ຄເຫຕພ຺ພາ. ຉນ຺ນສ຺ສ ປຐມໍ ເອໂກວ ໂສໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ກຓ຺ຑກສ຺ສ ກາລກິຣິຍາຍ ທຸຕິເຍນ ໂສເກນ ປີຬິຍມາໂນ ໂຣທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ທຸກ຺ເຂນ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ອນຸປິຍໍ ນາມ ອມ຺ພວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຈ຺ຉາ ສຎ຺ຌາປ຺ປຠານຸຣຎ຺ຊິຕສລິລຘຣສໍວຸໂຕ ສຣທສມເຍ ປຣິປຸຓ຺ຓຣຊນິກໂຣ ວິຍ ກາສາວວຣສໍວຸໂຕ ເອກໂກປິ ອເນກຊນປຣິວຸໂຕ ວິຍ ວິໂຣຈມາໂນ ຕໍ ວນວາສິມິຄປກ຺ຂີນໍ ນຍນາມຕປານມິວ ກໂຣນ຺ໂຕ ເອກຈໂຣ ສີໂຫ ວິຍ ນຣສີໂຫ ມຕ຺ຕມາຕງ຺ຄວິລາສຄາມີ ສມສ຺ສາເສນ຺ໂຕ ວິຍ ວສຸນ຺ຘຣໍ ປາທຕເລຫິ ເອກທິວເສເນວ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຸງ຺ຄຕຣງ຺ຄຠງ຺ຄໍ ອສງ຺ຄໍ ຄງ຺ຄໍ ນທິໍ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຣຕນຊຸຕິວິສຣວິຣາຊິຕວຣຣຸຈິຣຣາຊຄຫໍ ຣາຊຄຫໍ ນາມ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ປນ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິ. ສກລໍ ປນ ຕໍ ນຄຣໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປທສ຺ສເນນ ຘນປາລເກ ປວິຏ຺ເຐ ຕໍ ນຄຣໍ ວິຍ ອສຸຣິນ຺ເທ ປວິຏ຺ເຐ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ສງ຺ໂຂຠມຄມາສິ. ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕ ມຫາປຸຣິເສ ນຄຣວາສິໂນ ມນຸສ຺ສາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປທສ຺ສເນນ ສຎ຺ຊາຕປີຕິໂສມນສ຺ສາ ຊາຕວິມ຺ຫິຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປທສ຺ສນາວຊ຺ຊິຕຫທຍາ ອເຫສຸໍ.

ເຕສໍ ມນຸສ຺ສານໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ອຎ຺ຎຕຣເມວມາຫ – ‘‘ກິນ຺ນຸ ຍໍ, ໂຠ, ຣາຫຸຠເຍນ ນິຄູຬ຺ຫກິຣຓຊາໂລ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ມນຸສ຺ສໂລກມາຄໂຕ’’ຕິ. ຕມຎ຺ໂຎ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ກເຖສິ, ສມ຺ມ, ກທາ ນາມ ຕຍາ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ມນຸສ຺ສໂລກມາຄໂຕ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ, ນນຸ ເອສ ກຸສຸມເກຕຸກາມເທໂວ ເວສນ຺ຕຣມາທາຍ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາຣາຊສ຺ສ ນາຄຣານຎ຺ຈ ປຣມລີຬາວິຠູຕິໍ ທິສ຺ວາ ກີຬິຕຸມາຄໂຕ’’ຕິ. ຕມຎ຺ໂຎ ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ, ໂຠ, ຕ຺ວໍ ອຸມ຺ມຕ຺ໂຕສິ, ນນຸ ກາໂມ ອິສ຺ສຣໂກຘຫຸຕາສນປຣິທຑ຺ຒສຣີໂຣ ສຸຣປຕິທສສຕນຍໂນ ເອໂສ ອມຣປຸຣສຎ຺ຎາຍ ອິຘາຄໂຕ’’ຕິ! ຕມຎ຺ໂຎ ອີສກໍ ຫສິຕ຺ວາ – ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ໂຠ, ເຕ ປຸພ຺ພາປຣວິໂຣຘໍ, ກຸໂຕ ປນສ຺ສ ທສສຕນຍນານິ, ກຸໂຕ ວຊິຣໍ, ກຸໂຕ ເອຣາວໂຓ. ອທ຺ຘາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ເອສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຊນໍ ປມຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ເວທເວທງ຺ຄາທີສຸ ນິໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ອປສາເທຕ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຑິຕຊາຕິໂກ ເອວມາຫ – ‘‘ເນວາຍໍ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ, ນ ຈ ກາມເທໂວ, ນາປິ ທສສຕນຍໂນ, ນ ຈາປິ ພ຺ຣຫ຺ມາ, ສພ຺ພໂລກນາຍໂກ ສຕ຺ຖາ ເອສ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ’’ຕິ.

ເອວໍ ສລ຺ລປນ຺ເຕສຸ ເອວ ນາຄເຣສຸ ຣາຊປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ເທວ, ເທໂວ ວາ ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ອຸທາຫຸ ນາຄຣາຊາ ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ໂກ ນຸ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ຐຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕຊາໂຕ ຣາຊປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ຕໍ ວີມໍສຖ, ສເຈ ອມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ, ສເຈ ເທວຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາກາເສນ ຄມິສ຺ສຕິ, ສເຈ ນາຄຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ, ສເຈ ມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖາລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ມຫາປຸຣິໂສປິ ສນ຺ຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສນ຺ຕມານໂສ ຣູປໂສຠາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ນຍນານິ ອາກຑ຺ເຒນ຺ໂຕ ວິຍ ຍຸຄມຕ຺ຕໍ ເປກ຺ຂມາໂນ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐທ຺ວາເຣເນວ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ນິພ຺ພິກາໂຣ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ຕໂຕ ຣາຊປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຕໂຕ ທູຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຄຘາຘິປຕິ ຣາຊາ ພາລຊເນຫິ ທຸຣນຸສາໂຣ ເມຣຸມນ຺ທາຣສາໂຣ ສຕ຺ຕສາໂຣ ພິມ຺ພິສາໂຣ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຸຓສ຺ສວເນເນວ ສຎ຺ຊາຕທສ຺ສນກຸຕູຫໂລ ເວເຄນ ນຄຣໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕາຠິມຸໂຂ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍານາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕນ ກຕານຸຎ຺ໂຎ ພນ຺ຘຸຊນສິເນຫສີຕເລ ສິລາຕເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອິຣິຍາປເຖ ປສີທິຕ຺ວາ ກຕປຏິສນ຺ຖາໂຣ ນາມໂຄຕ຺ຕາທີນິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ມຫາຣາຊ, ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວາ ກິເລສກາເມຫິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ອຫຎ຺ຫິ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອເນກປ຺ປກາເຣນ ຍາຈນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ – ‘‘ອທ຺ຘາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ຘຠູເຕນ ປນ ຕຍາ ປຐມໍ ມມ ວິຊິຕໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ.

‘‘ອຖ ຣາຊຄຫໍ ວຣຣາຊຄຫໍ, ນຣຣາຊວເຣ ນຄຣໍ ຕຸ ຄເຕ;

ຄິຣິຣາຊວໂຣ ມຸນິຣາຊວໂຣ, ມິຄຣາຊຄໂຕ ສຸຄໂຕປິ ຄໂຕ’’.

ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອາຬາຣຎ຺ຈ ກາລາມໍ ອຸທກຎ຺ຈ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ – ‘‘ນາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘິຍາ’’ຕິ ຕໍ ສມາປຕ຺ຕິຠາວນໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ມຫາປຘານໍ ປທຫິຕຸກາໂມ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ຣມຓີໂຍ ວຕາຍໍ ຠູມິຠາໂຄ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຘານໍ ປທຫິ. ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຸຕ຺ຕາ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈາຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ຊນາ ປຐມໍເຍວ ປພ຺ພຊິຕາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ຈຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ອຖ ນໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ຕໍ – ‘‘ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນາທິກາຍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ສນ຺ຕິກາວຈຣາວສ຺ສ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ – ‘‘ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິ ວີຕິນາເມສິ. ສພ຺ພໂສປິ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທໍ ອກາສິ. ເທວຕາປິ ໂລມກູເປຫິ ທິພ຺ໂພຊໍ ອຸປຫາຣຍມານາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ຕາຍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ປຣມກິສຠາວປ຺ປຕ຺ຕກາຍສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ກາໂຍ ກາຬວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອເຫສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາຍ ອນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ນາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘິຍາ’’ຕິ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕຸໍ ຄາມນິຄເມສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປາກຕິການິ ອເຫສຸໍ, ກາໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ອຖ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິຍມາໂນ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ພາຫຸລ຺ລິໂກ ເອສ ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕ, ກິໍ ໂນ ອິມິນາ’’ຕິ ມຫາປຸຣິສໍ ປຫາຍ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕນໍ ອຄມໍສຸ.

ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸຣຸເວລາຍໍ ເສນານິຄເມ ເສນາກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ທາຣິກາ ອໂຫສິ. ຕາຍ ສມ຺ປສາທນຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ປກ຺ຂິຕ຺ຕທິພ຺ໂພຊໍ ມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ປຏິໂສຕໍ ຂິປິຕ຺ວາ ກາຬນາຄຣາຊໍ ສຸປນ຺ຕໍ ໂພເຘສິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເນຣຎ຺ຊຣາຕີເຣ ສຸຣຠິກຸສຸມສມລງ຺ກເຕ ນີໂລຠາເສ ມໂນຣເມ ສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ເທວຕາຫິ ອລງ຺ກເຕນ ມຄ຺ເຄນ ໂພຘິຣຸກ຺ຂາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ເທວນາຄຍກ຺ຂສິທ຺ຘາທໂຍ ທິພ຺ເພຫິ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປເນຫິ ປູຊຍິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂສຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ຕິຓຫາຣໂກ ຕິຓໍ ອາທາຍ ປຏິປເຖ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສິຕຎ຺ຊນຄິຣິສງ຺ກາສໍ ອາຈຣນ຺ຕມິວ ທິນກຣຊາລໍ ສກຫທຍມິວ ກຣຸຓາສີຕລໍ ສີຕຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຘວິຫຄຄຓສມ຺ປາຕວິຣຫິຕໍ ມນ຺ທມາຣຸເຕຣິຕາຍ ຆນສາຂາຍ ສມລງ຺ກຕໍ ນຈ຺ຈນ຺ຕມິວ ປີຕິຍາ ຣຎ຺ຊມານມິວ ຈ ຕຣຸຄຓານໍ ວິໂຣຈມານວິຊຍຕຣຸມສ຺ສຕ຺ຖໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລມຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອສ຺ສຕ຺ຖທຸມຣາຊໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐິໂຕ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລສິ. ຕາວເທວ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ ປລ຺ລງ຺ໂກ ອໂຫສິ. ຕານິ ຈ ຕິຓານິ ຈິຕ຺ຕກາເຣນ ເລຂາຄຫິຕານິ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕຕ຺ຖ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ເຖ ຕິຓສນ຺ຖເຣ ຕິສນ຺ຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປີເຐ ຐປິຕຣຊຕກ຺ຂນ຺ຘໍ ວິຍ ຈ ປຎ຺ຎາສຫຕ຺ຖໍ ໂພຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ມຓິຉຕ຺ເຕນ ວິຍ ໂພຘິສາຂາຫິ ຘາຣິຍມາໂນ ນິສີທິ. ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ເຓ ປນສ຺ສ ຈີວເຣ ໂພຘິອງ຺ກຸຣາ ປຕມານາ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ເຏ ປວາຬາ ວິຍ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ວິໂຣຈຍິໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ເຕ ປນ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ເນເຍວ ວສວຕ຺ຕິມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ມມ ວິສຍມຕິກ຺ກມິຕຸກາໂມ, ນ ທານາຫມຕິກ຺ກມິຕຸມສ຺ສ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຣພລສ຺ສ ຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມາຣພລມາທາຍ ນິກ຺ຂມິ. ສາ ກິຣ ມາຣເສນາ ມາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊນາ ອໂຫສິ, ຕຖາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ວາມປສ຺ສໂຕ ຈ, ປຈ຺ຉໂຕ ປນ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ, ອຸທ຺ຘໍ ນວໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ອໂຫສິ. ຍສ຺ສາ ປນ ອຸນ຺ນທນ຺ຕິຍາ ສທ຺ໂທ ນວໂຍຊນສຫສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຖວິອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ໂທ ວິຍ ສຸຍ຺ຍຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ວິຊຍຸຕ຺ຕຣໍ ນາມ ສງ຺ຂໍ ຘມມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ກິຣ ສງ຺ໂຂ ວີສຫຕ຺ຖສຕິໂກ ອໂຫສິ. ປຎ຺ຈສິໂຂ ຄນ຺ຘພ຺ພເທວປຸຕ຺ໂຕ ຕິຄາວຸຕາຍຕໍ ເພຬຸວປຓ຺ຑຸວີຓໍ ອາທາຍ ວາທຍມາໂນ ມງ຺ຄລຍຸຕ຺ຕານິ ຄີຕານິ ຄາຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ສຸຍາໂມ ເທວຣາຊາ ຕິຄາວຸຕາຍຕໍ ສຣທສມຍຣຊນິກຣສສ຺ສິຣິກໍ ທິພ຺ພຈາມຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ມນ຺ທໍ ມນ຺ທໍ ພີຊຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ຕິໂຍຊນວິຕ຺ຖຕໍ ທຸຕິຍມິວ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທໍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຠຄວໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາກາໂຬປິ ນາຄຣາຊາ ອສີຕິຍາ ນາຄນາຏກສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ຖຸຕິສງ຺ຄີຕານິ ປວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ມຫາສຕ຺ຕໍ ນມສ຺ສມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາໂຍ ນານາວິເຘຫິ ສຸຣຠິກຸສຸມທາມຘູປຈຸຓ຺ຓາທີຫິ ປູຊຍມານາ ສາຘຸກາຣໍ ປວຕ຺ຕຍມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ.

ອຖ ມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ຫິມຄິຣິສິຂຣສທິສໍ ປຣມຣຸຈິຣທສ຺ສນໍ ຄິຣິເມຂລໍ ນາມ ຣຕນຂຈິຕວຣວາຣຓໍ ອຣິວາຣຓວາຣຓໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ນານາວຸຘານິ ອຄ຺ຄຫາເປສິ. ມາຣປຣິສາປິ ອສິຜຣສຸສຣສຕ຺ຕິສພລາ ສມຸສ຺ສິຕຘນຸມຸສລ-ຜາລ-ສງ຺ກຸ-ກຸນ຺ຕ-ໂຕມຣ-ອຸປລ-ລຄຸຬ-ວລຍ-ກຓຍ-ກປ຺ປຓ-ຈກ຺ກກຏກຘາຣາຣຸຣຸ- ສີຫ-ຂຄ຺ຄ-ສຣຠ-ວຣາຫ-ພ຺ຍຄ຺ຆ-ວານໂຣຣຄ-ມຊ຺ຊາໂຣລູກວທນາ ມຫິໍສ-ປສທ-ຕຸຣງ຺ຄ-ທິຣທາທິວທນາ ຈ ນານາຠີມວິຣູປພີຠຈ຺ຉກາຍາ ມນຸສ຺ສຍກ຺ຂປິສາຈສທິສກາຍາ ຈ ມຫາສຕ຺ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ໂພຘິມູເລ ນິສິນ຺ນໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິວາຣຍິຕ຺ວາ ມາຣສ຺ສ ສນ຺ເທສໍ ສມຸທິກ຺ຂມານາ ອຏ຺ຐາສິ.

ຕໂຕ ມາຣພເລ ໂພຘິມຓ຺ຑມຸປສງ຺ກມນ຺ເຕເຍວ ເຕສໍ ສກ຺ກາທີນໍ ເອໂກປິ ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ປລາຍິໍສຸ. ສກ຺ໂກ ປນ ເທວຣາຊາ ຕໍ ວິຊຍຸຕ຺ຕຣສງ຺ຂໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາ ປລາຍິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຏ຺ຐາສິ. ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຈກ຺ກວາຬໂກຏິຍໍ ຐເປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ. ກາໂຬ ນາຄຣາຊາ ສພ຺ພນາຏການິ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ມຎ຺ເຊຣິກນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ເອກເທວຕາປິ ຕຕ຺ຖ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນາໂຫສິ. ມຫາປຸຣິໂສ ປນ ສຸຎ຺ຎວິມາເນ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ວິຍ ເອກໂກວ ນິສີທິ. ‘‘ອິທານິ ມາໂຣ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຐມເມວ ອເນກຣູປານິ ອນິຏ຺ຐານິ ທຸນ຺ນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ.

‘‘ປມຕ຺ຕພນ຺ຘຸສ຺ສ ຈ ຍຸທ຺ຘກາເລ, ຕິໂລກພນ຺ຘຸສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຕມາເນ;

ອຸກ຺ກາ ສມນ຺ຕາ ນິປຕິໍສຸ ໂຆຣາ, ຘູມນ຺ຘກາຣາ ຈ ທິສາ ອເຫສຸໍ.

‘‘ອເຈຕນາຍມ຺ປິ ສເຈຕນາ ຍຖາ, ຄຕາ ວິໂຍຄໍ ປຕິເນວ ກາມິນີ;

ລເຕວ ວາຕາຠິຫຕາ ສສາຄຣາ, ປກມ຺ປິ ນານາສຘຣາ ຘຣາ ມຫີ.

‘‘ອເຫສຸມຸທ຺ຘູຕຊລາ ສມຸທ຺ທາ, ວຫິໍສຸ ນຊ຺ໂຊ ປຏິໂລມເມວ;

ກູຏານິ ນານາຕຣຸສງ຺ຆຏານິ, ເຠຕ຺ວາ ຄິຣີນໍ ປຖວິໍ ຠຊິໍສຸ.

‘‘ປວາຍິ ວາໂຕ ຜຣຸໂສ ສມນ຺ຕາ, ນິຆຏ຺ຏສທ຺ໂທ ຕຸມຸໂລ ອໂຫສິ;

ຠຊິຕ຺ຖ ໂຆຣໍ ຣວິຣນ຺ຘກາຣໍ, ກພນ຺ຘຣູປໍ ຄຄເນ ຈຣິຕ຺ຖ.

‘‘ເອວໍປກາຣໍ ອສິວໍ ອນິຏ຺ຐໍ, ອາກາສຄໍ ຠູມິຄຕຎ຺ຈ ໂຆຣໍ;

ອເນກຣູປໍ ກິຣ ທຸນ຺ນິມິຕ຺ຕໍ, ອໂຫສິ ມາຣາຄມເນ ສມນ຺ຕາ.

‘‘ຕໍ ເທວເທວໍ ອຠິຫນ຺ຕຸກາມໍ, ກາມໍ ຕຸ ທິສ຺ວາ ປນ ເທວສງ຺ຆາ;

ຫາຫາຕິ ສທ຺ທໍ ອນຸກມ຺ປມານາ, ອກໍສຸ ສທ຺ຘິໍ ອມຣງ຺ຄນາຫິ.

‘‘ປຈ຺ຉາປິ ປສ຺ສິໍສຸ ສຸທນ຺ຕຣູປໍ, ທິສາວິທິສາສຸ ປລາຍມານໍ;

ສອນ຺ຕກໍ ຕໍ ສພລໍ ອເນກໍ, ຫຕ຺ເຖ ຈ ຖຣູ ຈ ປາຕາ ຕຍິໍສຸ.

‘‘ວິຫງ຺ຄມານໍ ຄຣຸໂຬວ ມຊ຺ເຌ, ມຊ຺ເຌ ມິຄານໍ ປຣໂມວ ສີໂຫ;

ມຫາຍໂສ ມາຣພລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ວິສາຣໂທ ວີຕຠໂຍ ນິສີທິ’’.

ອຖ ມາໂຣ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ຠິໍສາເປຕ຺ວາ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຕວສ຺ສໍ ປຫຣຓວສ຺ສໍ ປາສາຓວສ຺ສໍ ປຸນ ອງ຺ຄາຣກຸກ຺ກຸຬວາລຸກກລລນ຺ຘກາຣວຸຏ຺ຐີຫິ ນວຫິ ມາຣອິທ຺ຘີຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປລາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກຸທ຺ຘມານໂສ – ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ຕິຏ຺ຐຖ, ອິມໍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖມສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ກໂຣຖ, ຄຓ຺ຫຖ ຫນຖ ຉິນ຺ທຖ ພນ຺ຘຖ ນ ມຸຎ຺ຈຖ ປລາເປຖາ’’ຕິ ມາຣປຣິສໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍຎ຺ຈ ຄິຣິເມຂລສ຺ສ ຂນ຺ເຘ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອເກນ ກເຣນ ສຣໍ ຠມຍນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ – ‘‘ໂຠ ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ອຸຏ຺ຐຫ ປລ຺ລງ຺ກາ’’ຕິ ອາຫ. ມາຣປຣິສາປິ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ອຕິໂຆຣໍ ປີຬມກາສິ. ອຖ ມຫາປຸຣິໂສ – ‘‘ກທາ ເຕ ປູຣິຕາ, ມາຣ, ປລ຺ລງ຺ກຕ຺ຖາຍ ປາຣມີ’’ຕິອາທີນິ ວຈນານິ ວຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປຖວິໍ ນິນ຺ນາເມສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຈຸທ຺ທສສຫສ຺ສາຘິການິ ທສສຕສຫສ຺ສໂຍຊນພຫລານິ ປຖວິສນ຺ຘາຣການິ ວາຕຸທການິ ປຐມໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ຕທນ຺ຕຣໍ ຈຕຸນຫຸຕາຘິກທ຺ວິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສພຫລາ ອຍໍ ມຫາປຖວີ ຉຘາ ປກມ຺ປິຕ຺ຖ. ອຸປຣິ ອາກາເສ ອເນກສຫສ຺ສານິ ວິຊ຺ຊຸລຕາ ຈ ອສນີ ຈ ຜລິໍສຸ. ອຖ ຄິຣິເມຂລທິຣໂທ ຊຓ຺ຓຸເກນ ປຕິ. ມາໂຣ ຄິຣິເມຂລກ຺ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ໂນ ຠູມິຍໍ ປຕິ. ມາຣປຣິສາປິ ທິສາວິທິສາສຸ ຠຸສມຸຏ຺ຐິ ວິຍ ວິກິຣິໍສຸ.

ອຖ ມຫາປຸຣິໂສປິ ຕໍ ສມາຣໍ ມາຣພລໍ ຂນ຺ຕິເມຕ຺ຕາວີຣິຍປຎ຺ຎາທີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣມີນມານຸຠາເວນ ວິທ຺ຘໍເສຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ເຓ ປຈ຺ຈຍາກາເຣ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເມວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ອຘິຄເຕນ ຈຕຸຕ຺ຖມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລເສ ເຂເປຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘຄຸເຓ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ຘາຈິຓ຺ຓໍ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔) –

ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ.

ສນ຺ຕິເກນິທານກຖາ

ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອິມສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ກາຣຓາ ສນ຺ຘາວິໍ, ອຍໍ ເມ ປລ຺ລງ຺ໂກ ວິຊຍປລ຺ລງ຺ໂກ ມງ຺ຄລປລ຺ລງ຺ໂກ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຍາວ ສງ຺ກປ຺ໂປ ນ ປຣິປຸຓ຺ໂຓ, ນ ຕາວ ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑).

ອເຖກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ – ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ຕາວ ນູນ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ. ປລ຺ລງ຺ກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອາລຍໍ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ເທວຕານໍ ວິຕກ຺ກໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ວິຕກ຺ກູປສມນຕ຺ຖໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສິ. ເອວໍ ອິມິນາ ປາຏິຫາຣິເຍນ ເທວຕານໍ ວິຕກ຺ກໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ ເມ ປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລາຘິຄມນຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກຎ຺ຈ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ອຖ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິໂຕ ປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ມາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ປນ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ເອວໍ ຠຄວາ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ມຸຈລິນ຺ທມູລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສີຕາທິປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ມຸຈລິນ຺ເທນ ນາຄຣາເຊນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອສມ຺ພາຘາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິຍມາໂນ ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນມູລໍ ອຸປສງ຺ກມິ. ຕຕ຺ຖປິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິຍມາໂນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ນິສີທິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຫານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ຠຄວໂຕ ເນວ ມຸຂໂຘວນໍ ນ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ນາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ຜລສຸເຂເນວ ວີຕິວຕ຺ເຕສິ. ອຖ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຖເກ ເອກູນປຎ຺ຎາສຕິເມ ທິວເສ ສກ຺ເກນ ເທວານມິນ຺ເທນ ອຸປນີເຕນ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ຈ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫທເກນ ຈ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕປຸສ຺ສຠລ຺ລິກາ ນາມ ທ຺ເວ ວາຓິຊາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາຍ ເທວຕາຍ ສຕ຺ຖຸ ອາຫາຣທາເນ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ອາທາຍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ຠຄວາ ອິມໍ ອາຫາຣໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ປາຍາສປຏິຄ຺ຄຫຓທິວເສເຍວ ເທວທຕ຺ຕິຍສ຺ສ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣຫິຕຕ຺ຕາ – ‘‘ນ ໂຂ ຕຖາຄຕາ ຫຕ຺ເຖສຸ ອາຫາຣໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ອິມໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຊ຺ຌາສຍໍ ວິທິຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອິນ຺ທນີລມຓິມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ. ຠຄວາ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິ. ປຸນ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ເຓ ສິລາມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ. ຠຄວາ ເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກີຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ອາຫາຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນມກາສິ. ເຕ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ວາຓິຊາ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ເວວາຈິກາ ອຸປາສກາ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຸນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຘິຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ໂຓ – ‘‘ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໖໔; ມ. ນິ. ໑.໒໘໑; ໒.໓໓໗; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໗) ປເຣສໍ ຘມ຺ມໍ ອເທເສຕຸກາມຕາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ອຖ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ, ວິນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໖໖; ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ໒.໓໓໘; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕນິມ຺ມານຣຕິປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ – ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ທີ. ນິ. ໒.໖໖; ມ. ນິ. ໑.໒໘໒; ໒.໓໓໘; ສໍ. ນິ. ໑.໑໗໒; ມຫາວ. ໘) ນເຍນ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຍາຈິ.

ອຖ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ – ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອາຬາຣຸທການໍ ກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂຂ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ມນສິກາຣໍ ກຕ຺ວາ – ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອຕຣຫິ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ – ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ – ‘‘ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕິປາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ຑສາມນ຺ເຕເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຫຣິຕ຺ວາ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມິຍໍ ພາຣາຓສິໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຫຏ຺ຐຕຸປຄໍ ອຸປກໍ ນາມ ອາຊີວກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍເຍວ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອິສິປຕນໍ ອຄມາສິ.

ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ປນ ຕຖາຄຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລາຍ ອາວຕ຺ໂຕ ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂຍ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອິມສ຺ສ ອຠິວາທນາທີນິ ນ ກຣິສ຺ສາມ, ອາສນມຕ຺ຕໍ ປນ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ຠຄວາ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ອໂນຘິສ຺ສກວເສນ ຜຣຓສມຕ຺ຖໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສໍຂິປິຕ຺ວາ ໂອຘິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ເຕ ຠຄວໂຕ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຸຏ຺ຐາ ຕຖາຄເຕ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ສກາຍ ກຕິກາຍ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ອຠິວາທນາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ອກໍສຸ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິນຍມຫາວຄ຺ຄາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຖ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ເຕ ຎາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄ ວຕ຺ຕມາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ເຖເຣ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທເສສິ. ເຕສຸ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

໑. ‘‘ອຫເມຕຣຫິ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂຄຕໂມ ສກ຺ຍວຑ຺ຒໂນ;

ປຘານໍ ປທຫິຕ຺ວານ, ປຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂພຘິມຸຕ຺ຕມໍ.

໒. ‘‘ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ຍາຈິໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕຍິໍ;

ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂກຏີນໍ, ປຐມາຠິສມໂຍ ອຫູ’’ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອຫນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ນິທ຺ທິສຕິ. ເອຕຣຫີຕິ ອສ຺ມິໍ ກາເລ. ສກ຺ຍວຑ຺ຒໂນຕິ ສາກິຍກຸລວຑ຺ຒໂນ. ‘‘ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ’’ຕິປິ ປາໂຐ. ປຘານນ຺ຕິ ວີຣິຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປທຫິຕ຺ວານາຕິ ຆເຏຕ຺ວາ ວາຍມິຕ຺ວາ, ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ໂກຏີນນ຺ຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາຍ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣປ຺ປມຸຂານໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີນໍ ປຐມາຠິສມໂຍ ອໂຫສີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຠຄວາ ອຕີຕໍ ກເຖຕ຺ວາ ອນາຄຕໍ ອຠິສມຍໍ ກເຖນ຺ໂຕ –