໓. ສນ຺ຕິເກນິທານກຖາ

‘‘ສນ຺ຕິເກນິທານໍ ປນ ‘ເອກໍ ສມຍໍ ຠຄວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣຕິ ເຊຕວເນ ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ອາຣາເມ’. ‘ເວສາລິຍໍ ວິຫຣຕິ ມຫາວເນ ກູຏາຄາຣສາລາຍ’ນ຺ຕິ ຈ ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນເຍວ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ກິຎ຺ຈາປິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ປນ ຕມ຺ປິ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອຸທານຎ຺ຫິ ອຸທາເນຕ຺ວາ ຊຍປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຫໍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອິມສ຺ສ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ກາຣຓາ ສນ຺ຘາວິໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ເມ ກາລໍ ອິມສ຺ເສວ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ກາຣຓາ ອລງ຺ກຕສີສໍ ຄີວາຍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ, ສຸອຎ຺ຊິຕານິ ອກ຺ຂີນິ ຫທຍມໍສຎ຺ຈ ອຸປ຺ປາເຏວາ ທິນ຺ນໍ, ຊາລີກຸມາຣສທິສາ ປຸຕ຺ຕາ, ກຓ຺ຫາຊິນກຸມາຣິສທິສາ ຘີຕໂຣ, ມທ຺ທີເທວິສທິສາ ຠຣິຍາໂຍ ຈ ປເຣສໍ ທາສຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນາ. ອຍໍ ເມ ປລ຺ລງ຺ໂກ ຊຍປລ຺ລງ຺ໂກ ຖິຣປລ຺ລງ຺ໂກ, ເອຕ຺ຖ ເມ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສງ຺ກປ຺ປາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ, ນ ຕາວ ອິໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອເນກໂກຏິສຕສຫສ຺ສສມາປຕ຺ຕິໂຍ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ຕຕ຺ເຖວ ນິສີທິ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ເອກປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂປຏິສໍເວທີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑; ອຸທາ. ໑).

ອຖ ເອກຈ຺ຈານໍ ເທວຕານໍ ‘‘ອຊ຺ຊາປິ ນູນ ສິທ຺ຘຕ຺ຖສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖິ, ປລ຺ລງ຺ກສ຺ມິຎ຺ຫິ ອາລຍໍ ນ ວິຊຫຕີ’’ຕິ ປຣິວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ສຕ຺ຖາ ເທວຕານໍ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ຎຕ຺ວາ ຕາສໍ ວິຕກ຺ກວູປສມຕ຺ຖໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ທສ຺ເສສິ. ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ຫິ ກຕປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຈ ຎາຕິສມາຄເມ ກຕປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຈ ປາຖິກປຸຕ຺ຕສມາຄເມ ກຕປາຏິຫາຣິຍຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ກຕຍມກປາຏິຫາຣິຍສທິສໍ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ອິມິນາ ປາຏິຫາຣິເຍນ ເທວຕານໍ ວິຕກ຺ກໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອີສກໍ ປາຈີນນິສ຺ສິເຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ວຕ ເມ ປລ຺ລງ຺ເກ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ພລາຘິຄມຏ຺ຐານໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ໂພຘິຣຸກ຺ຂຎ຺ຈ ອນິມິເສຫິ ອກ຺ຂີຫິ ໂອໂລກຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ, ຕໍ ຐານໍ ອນິມິສເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ປລ຺ລງ຺ກສ຺ສ ຈ ຐິຕຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອນ຺ຕຣາ ຈງ຺ກມໍ ມາເປຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມປຈ຺ຉິມໂຕ ອາຍເຕ ຣຕນຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຈງ຺ກມເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ຈຕຸຕ຺ເຖ ປນ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິໂຕ ປຈ຺ຉິມຸຕ຺ຕຣທິສາຠາເຄ ເທວຕາ ຣຕນຆຣໍ ມາປຍິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ອຠິຘມ຺ມປິຏກໍ ວິເສສໂຕ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕນຍສມນ຺ຕປຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ອາຠິຘມ຺ມິກາ ປນາຫຸ – ‘‘ຣຕນຆຣໍ ນາມ ນ ສຕ຺ຕຣຕນມຍໍ ເຄຫໍ, ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ປນ ປກຣຓານໍ ສມ຺ມສິຕຏ຺ຐານໍ ‘ຣຕນຆຣ’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ຍສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຸໂຠເປເຕ ປຣິຍາເຍນ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຕໍ ຐານໍ ຣຕນຆຣເຈຕິຍໍ ນາມ ຊາຕໍ. ເອວໍ ສຕ຺ຖາ ໂພຘິສມີເປເຍວ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕ຺ຕາຫານິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປຎ຺ຈເມ ສຕ຺ຕາເຫ ໂພຘິຣຸກ຺ຂມູລາ ເຍນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣໂຘ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຘມ຺ມໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂຎ຺ຈ ປຏິສໍເວເທນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອນຸພນ຺ຘນ຺ໂຕ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂປິ ອິມສ຺ສ ນ ກິຎ຺ຈິ ຂລິຕໍ ອທ຺ທສໍ, ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕທານິ ເອສ ມມ ວສ’’ນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ມຫາມຄ຺ເຄ ນິສີທິຕ຺ວາ ໂສຬສ ກາຣຓານິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ຠູມິຍໍ ໂສຬສ ເລຂາ ອາກຑ຺ຒິ – ‘‘ອຫໍ ເອໂສ ວິຍ ທານປາຣມິໍ ນ ປູເຣສິໍ, ເຕນມ຺ຫິ ອິມິນາ ສທິໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ເອກໍ ເລຂໍ ອາກຑ຺ຒິ. ຕຖາ ‘‘ອຫໍ ເອໂສ ວິຍ ສີລປາຣມິໍ…ເປ… ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິໍ, ປຎ຺ຎາປາຣມິໍ, ວີຣິຍປາຣມິໍ, ຂນ຺ຕິປາຣມິໍ, ສຈ຺ຈປາຣມິໍ, ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິໍ, ເມຕ຺ຕາປາຣມິໍ, ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ນ ປູເຣສິໍ, ເຕນມ຺ຫິ ອິມິນາ ສທິໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ທສມໍ ເລຂໍ ອາກຑ຺ຒິ. ຕຖາ ‘‘ອຫໍ ເອໂສ ວິຍ ອສາຘາຣຓສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍປໂຣປຣິຍຕ຺ຕຎາຓສ຺ສ ປຏິເວຘາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ທສ ປາຣມິໂຍ ນ ປູເຣສິໍ, ເຕນມ຺ຫິ ອິມິນາ ສທິໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ເອກາທສມໍ ເລຂໍ ອາກຑ຺ຒິ. ຕຖາ ‘‘ອຫໍ ເອໂສ ວິຍ ອສາຘາຣຓສ຺ສ ອາສຍານຸສຍຎາຓສ຺ສ…ເປ… ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິຎາຓສ຺ສ, ຍມກປາຏິຫາຣິຍຎາຓສ຺ສ, ອນາວຣຓຎາຓສ຺ສ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຏິເວຘາຍ ອຸປນິສ຺ສຍຠູຕາ ທສ ປາຣມິໂຍ ນ ປູເຣສິໍ, ເຕນມ຺ຫິ ອິມິນາ ສທິໂສ ນ ຊາໂຕ’’ຕິ ໂສຬສມໍ ເລຂໍ ອາກຑ຺ຒິ. ເອວໍ ມາໂຣ ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ມຫາມຄ຺ເຄ ໂສຬສ ເລຂາ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ສມເຍ ຕຓ຺ຫາ, ອຣຕິ, ຣຄາ ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສ ມາຣຘີຕໂຣ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໖໑) ‘‘ປິຕາ ໂນ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເອຕຣຫີ’’ຕິ ໂອໂລກຍມານາ ຕໍ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ຕໍ ຠູມິໍ ເລຂມານໍ ນິສິນ຺ນໍ ທິສ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ອມ຺ມາ, ອຍໍ ມຫາສມໂຓ ມຍ຺ຫໍ ວສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ, ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ໂອຕາຣມສ຺ສ ທຏ຺ຐຸໍ ນາສກ຺ຂິໍ, ເຕນມ຺ຫິ ທຸກ຺ຂີ ທຸມ຺ມໂນ’’ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ມຍເມຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ວເສ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ອາຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ‘‘ນ ສກ຺ກາ, ອມ຺ມາ, ເອສ ເກນຈິ ວເສ ກາຕຸໍ, ອຈລາຍ ສທ຺ຘາຍ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເອສ ປຸຣິໂສ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ມຍໍ ອິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ອິທາເນວ ນໍ ຣາຄປາສາທີຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອາເນສ຺ສາມ, ຕຸມ຺ເຫ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຠຄວາ ເນວ ຕາສໍ ວຈນໍ ມນສິ ອກາສິ, ນ ອກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ, ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິເວກສຸຂຎ຺ເຎວ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ນິສີທິ.

ປຸນ ມາຣຘີຕໂຣ ‘‘ອຸຈ຺ຈາວຈາ ໂຂ ປຸຣິສານໍ ອຘິປ຺ປາຍາ, ເກສຎ຺ຈິ ກຸມາຣິກາສຸ ເປມໍ ໂຫຕິ, ເກສຎ຺ຈິ ປຐມວເຍ ຐິຕາສຸ, ເກສຎ຺ຈິ ມຊ຺ຌິມວເຍ ຐິຕາສຸ, ເກສຎ຺ຈິ ປຈ຺ຉິມວເຍ ຐິຕາສຸ, ຍໍນູນ ມຍໍ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ຣູເປຫິ ປໂລເຠຕ຺ວາ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາມາ’’ຕິ ເອກເມກາ ກຸມາຣິກວຓ຺ຓາທິວເສນ ສກໍ ສກໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ກຸມາຣິກາ, ອວິຊາຕາ, ສກິໍວິຊາຕາ, ທຸວິຊາຕາ, ມຊ຺ຌິມິຕ຺ຖິໂຍ, ມຫິຕ຺ຖິໂຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ຉກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປາເທ ເຕ, ສມຓ, ປຣິຈາເຣມາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ນ ມນສາກາສິ, ຍຖາ ຕໍ ອນຸຕ຺ຕເຣ ອຸປຘິສງ຺ຂເຍ ວິມຸຕ຺ໂຕ. ເກຈິ ປນາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ຕາ ມຫິຕ຺ຖິຠາເວນ ອຸປຄຕາ ທິສ຺ວາ ຠຄວາ – ‘ເອຕາ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕາ ປລິຕເກສາ ໂຫນ຺ຕູ’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສີ’’ຕິ. ຕໍ ນ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຠຄວາ ເອວຣູປໍ ອຘິຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ຠຄວາ ປນ ‘‘ອເປຖ ຕຸມ຺ເຫ, ກິໍ ທິສ຺ວາ ເອວໍ ວາຍມຖ, ເອວຣູປໍ ນາມ ອວີຕຣາຄາທີນໍ ປຸຣໂຕ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ຣາໂຄ ປຫີໂນ, ໂທໂສ ປຫີໂນ, ໂມໂຫ ປຫີໂນ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ກິເລສປ຺ປຫານໍ ອາຣພ຺ຠ –

‘‘ຍສ຺ສ ຊິຕໍ ນາວຊີຍຕິ, ຊິຕມສ຺ສ ໂນຍາຕິ ໂກຈິ ໂລເກ;

ຕໍ ພຸທ຺ຘມນນ຺ຕໂຄຈຣໍ, ອປທໍ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖ.

‘‘ຍສ຺ສ ຊາລິນີ ວິສຕ຺ຕິກາ, ຕຓ຺ຫາ ນຕ຺ຖິ ກຸຫິຎ຺ຈິ ເນຕເວ;

ຕໍ ພຸທ຺ຘມນນ຺ຕໂຄຈຣໍ, ອປທໍ ເກນ ປເທນ ເນສ຺ສຖາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໗໙-໑໘໐) –

ອິມາ ຘມ຺ມປເທ ພຸທ຺ຘວຄ຺ເຄ ທ຺ເວ ຄາຖາ ວທນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ຕາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ໂນ ປິຕາ ອໂວຈ, ‘ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ນ ຣາເຄນ ສຸວານໂຍ’’’ຕິອາທີນິ (ສໍ. ນິ. ໑.໑໖໑) ວຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິໍສຸ.

ຠຄວາປິ ຕຕ຺ເຖວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຕໂຕ ມຸຈລິນ຺ທມູລໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫວທ຺ທລິກາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ສີຕາທິປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ມຸຈລິນ຺ເທນ ນາມ ນາຄຣາເຊນ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ໂຠເຄຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ ອສມ຺ພາຘາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິຍມາໂນ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ຣາຊາຍຕນໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖປິ ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ ປຏິສໍເວທິຍມາໂນເຍວ ສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມສິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕາຫານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ. ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເນວ ມຸຂໂຘວນໍ, ນ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ, ນ ອາຫາຣກິຈ຺ຈໍ ອໂຫສິ, ຌານສຸຂຜລສຸເຂເນວ ຈ ວີຕິນາເມສິ.

ອຖສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫມຕ຺ຖເກ ເອກູນປຎ຺ຎາສຕິເມ ທິວເສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ‘‘ມຸຂໍ ໂຘວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທປາທິ. ສກ຺ໂກ ເທວານມິນ຺ໂທ ອຄທຫຣີຕກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ, ເຕນສ຺ສ ສຣີຣວຬຎ຺ໂຊ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ສກ຺ໂກເຍວ ນາຄລຕາທນ຺ຕກຏ຺ຐຎ຺ເຈວ ມຸຂໂຘວໂນທກຎ຺ຈ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ຂາທິຕ຺ວາວ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫທເກນ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຣາຊາຍຕນມູເລ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕປຸສ຺ສ ຠລ຺ລິກາ ນາມ ທ຺ເວ ວາຓິຊາ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ອຸກ຺ກລາ ຊນປທາ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປຸພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕິສາໂລຫິຕາຍ ເທວຕາຍ ສກຏານິ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຫາຣສມ຺ປາທເນ ອຸສ຺ສາຫິຕາ ມນ຺ຖຎ຺ຈ ມຘຸປິຓ຺ຑິກຎ຺ຈ ອາທາຍ – ‘‘ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕຸ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອິມໍ ອາຫາຣໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປນາເມຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຠຄວາ ປາຍາສປຏິຄ຺ຄຫຓທິວເສເຍວ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ໂຂ ຕຖາຄຕາ ຫຕ຺ເຖສຸ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກິມ຺ຫິ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ອຖສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ອິນ຺ທນີລມຓິມເຍ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ, ຠຄວາ ເຕ ປຏິກ຺ຂິປິ. ປຸນ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓເສລມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ເຕ ອຸປນາເມສຸໍ. ຠຄວາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ມຫາຣາຊານໍ ສທ຺ຘານຸຣກ຺ຂຓຕ຺ຖາຍ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປຕ຺ເຕ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ເອໂກ ໂຫຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ປຎ຺ຎາຍມານເລຂາ ຫຸຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມປ຺ປມາເຓນ ເອກຕ຺ຕໍ ອຸປຄມິໍສຸ. ຠຄວາ ຕສ຺ມິໍ ປຈ຺ຈຄ຺ເຆ ເສລມເຍ ປຕ຺ເຕ ອາຫາຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ເຕ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ວາຓິຊາ ພຸທ຺ຘຎ຺ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ເວວາຈິກາ ອຸປາສກາ ອເຫສຸໍ. ອຖ ເນສໍ ‘‘ເອກໍ ໂນ, ຠນ຺ເຕ, ປຣິຈຣິຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ເທຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ເຖນ ອຕ຺ຕໂນ ສີສໍ ປຣາມສິຕ຺ວາ ເກສຘາຕຸໂຍ ອທາສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ຕາ ຘາຕຸໂຍ ສຸວຓ຺ຓສມຸຄ຺ຄສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາເປສຸໍ.

ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ປນ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປຸນ ອຊປາລນິຄ຺ໂຣຘເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘມູເລ ນິສີທິ. ອຖສ຺ສ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນມຕ຺ຕສ຺ເສວ ອຕ຺ຕນາ ອຘິຄຕຘມ຺ມສ຺ສ ຄມ຺ຠີຣຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອາຈິຓ຺ໂຓ – ‘‘ກິຈ຺ເຉນ ອຘິຄໂຕ ໂຂ ມ຺ຍາຍໍ ຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປເຣສໍ ອເທເສຕຸກາມຕາກາຣປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ອຖ ໂຂ ພ຺ຣຫ຺ມາ ສຫມ຺ປຕິ ‘‘ນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ, ວິນສ຺ສຕິ ວຕ ໂຠ ໂລໂກ’’ຕິ ທສຫິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສຫິ ສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕນິມ຺ມານຣຕິວສວຕ຺ຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທເສຕຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມເທສນໍ ອາຍາຈິ.

ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ສ ນຸ ໂຂ ອຫໍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ‘‘ອາຬາໂຣ ປຓ຺ຑິໂຕ, ໂສ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຂິປ຺ປໍ ອາຊານິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຸນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕາຫກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຸທກໍ ອາວຊ຺ເຊສິ. ຕສ຺ສາປິ ອຠິໂທສກາລງ຺ກຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ພຫູປກາຣາ ໂຂ ເມ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ອາຣພ຺ຠ ມນສິ ກຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ເຕ ເອຕຣຫິ ວິຫຣນ຺ຕີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ກຕິປາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ຑສາມນ຺ຕາເຍວ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ວິຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍໍ ພາຣາຓສິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ປຠາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ກາລສ຺ເສວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ອຸປກໍ ນາມ ອາຊີວກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສເມວ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ອິສິປຕນໍ ສມ຺ປາປຸຓິ.

ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຕຖາຄຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອາວຸໂສ, ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຈ຺ຈຍພາຫຸລ຺ລາຍ ອາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂຍ ປີຓິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິມສ຺ສ ວນ຺ທນາທີນິ ນ ກຣິສ຺ສາມ, ມຫາກຸລປ຺ປສຸໂຕ ໂຂ ປເນສ ອາສນາຠິຫາຣໍ ອຣຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ອາສນມຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາເປສ຺ສາມາ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກໍສຸ. ຠຄວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕາຈາຣຊານນສມຕ຺ເຖນ ຎາເຓນ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອິເມ ຈິນ຺ຕຍິໍສູ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາສິ. ອຖ ເຕສຸ ສພ຺ພເທວມນຸສ຺ເສສຸ ອໂນທິສ຺ສກວເສນ ຜຣຓສມຕ຺ຖໍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ໂອທິສ຺ສກວເສນ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິ. ເຕ ຠຄວຕາ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ສໍຜຸຏ຺ຐາ ຕຖາຄເຕ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ສກາຍ ກຕິກາຍ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາທນາທີນິ ສພ຺ພກິຈ຺ຈານິ ອກໍສຸ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘຠາວໍ ປນສ຺ສ ອຊານນ຺ຕາ ເກວລໍ ນາເມນ ຈ ອາວຸໂສວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣິໍສຸ.

ອຖ ເນ ຠຄວາ – ‘‘ມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄຕໍ ນາເມນ ຈ ອາວຸໂສວາເທນ ຈ ສມຸທາຈຣຖ. ອຣຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ຎາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ຕໂຍເຄ ວຕ຺ຕມາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖເຣ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ທ຺ວາທສາກາຣໍ ຉຎາຓວິຊມ຺ຠນໍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໑໓ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑) ເທເສສິ. ເຕສຸ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖໂຣ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສນ຺ໂຕ ສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ພ຺ຣຫ຺ມໂກຏີຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕຕ຺ເຖວ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ວປ຺ປຕ຺ເຖຣໍ ໂອວທນ຺ໂຕ ວິຫາເຣເຍວ ນິສີທິ, ເສສາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິໍສຸ. ວປ຺ປຕ຺ເຖໂຣ ປຸພ຺ພຓ຺ເຫເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ປາປຸຓິ. ເອເຕເນວຸປາເຍນ ປຸນທິວເສ ຠທ຺ທິຍຕ຺ເຖຣໍ, ປຸນທິວເສ ມຫານາມຕ຺ເຖຣໍ, ປຸນທິວເສ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣນ຺ຕິ ສພ຺ເພ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມິຍໍ ປກ຺ຂສ຺ສ ປຎ຺ຈປິ ເຖເຣ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໒໐ ອາທໂຍ; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ປຎ຺ຈປິ ເຖຣາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຍສສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ນິພ຺ພິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ປຫາຍ ນິກ຺ຂນ຺ຕໍ ‘‘ເອຫິ ຍສາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ, ປຸນທິວເສ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ, ອປເຣປິ ຕສ຺ສ ສຫາຍເກ ຈຕຸປຎ຺ຎາສຊເນ ເອຫິຠິກ຺ຂຸປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ.

ເອວໍ ໂລເກ ເອກສຏ຺ຐິຍາ ອຣຫນ຺ເຕສຸ ຊາເຕສຸ ສຕ຺ຖາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຈຣຖ ຠິກ຺ຂເວ ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂູ ທິສາສຸ ເປເສຕ຺ວາ ສຍໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສຠທ຺ທວຄ຺ຄິຍກຸມາເຣ ວິເນສິ. ເຕສຸ ສພ຺ພປຈ຺ຉິມໂກ ໂສຕາປນ຺ໂນ, ສພ຺ພຸຕ຺ຕໂມ ອນາຄາມີ ອໂຫສິ. ເຕປິ ສພ຺ເພ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວເນວ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທິສາສຸ ເປເສຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒປາຏິຫາຣິຍສຫສ຺ສານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປາທໂຍ ສຫສ຺ສຊຏິລປຣິວາເຣ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຄຍາສີເສ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍເທສນາຍ (ມຫາວ. ໕໔) ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ເຕນ ອຣຫນ຺ຕສຫສ຺ເສນ ປຣິວຸໂຕ ‘‘ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ທິນ຺ນປຏິຎ຺ຎໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣາຊຄຫນຄຣູປຈາເຣ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານປາລສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນຫຸເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ປຣິວຸໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຈກ຺ກວິຈິຕ຺ຕຕເລສຸ ສຸວຓ຺ຓປຏ຺ຏວິຕານໍ ວິຍ ປຠາສມຸທຍໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊນ຺ເຕສຸ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາເທສຸ ສິຣສາ ນິປຕິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ.

ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິການໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຫາສມໂຓ ອຸຣຸເວລກສ຺ສເປ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ອຸທາຫຸ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ມຫາສມເຓ’’ຕິ. ຠຄວາ ເຕສໍ ເຈຕສ຺ສາ ເຈໂຕປຣິວິຕກ຺ກມຎ຺ຎາຍ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ຄາຖາຍ ອຊ຺ຌຠາສິ –

‘‘ກິເມວ ທິສ຺ວາ ອຸຣຸເວລວາສິ, ປຫາສິ ອຄ຺ຄິໍ ກິສໂກວທາໂນ;

ປຸຈ຺ຉາມິ ຕໍ ກສ຺ສປ ເອຕມຕ຺ຖໍ, ກຖໍ ປຫີນໍ ຕວ ອຄ຺ຄິຫຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. –

ເຖໂຣປິ ຠຄວໂຕ ອຘິປ຺ປາຍໍ ວິທິຕ຺ວາ –

‘‘ຣູເປ ຈ ສທ຺ເທ ຈ ອໂຖ ຣເສ ຈ, ກາມິຕ຺ຖິໂຍ ຈາຠິວທນ຺ຕິ ຍຎ຺ຎາ;

ເອຕໍ ມລນ຺ຕີ ອຸປຘີສຸ ຎຕ຺ວາ, ຕສ຺ມາ ນ ຍິຏ຺ເຐ ນ ຫຸເຕ ອຣຎ຺ຊິ’’ນ຺ຕິ. (ມຫາວ. ໕໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ວຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສາວກຠາວປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປາທປິຏ຺ເຐ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອກຕາລໍ ທ຺ວິຕາລໍ ຕິຕາລນ຺ຕິ ຍາວ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓໍ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ຕໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ມຫາຊໂນ ‘‘ອໂຫ ມຫານຸຠາວາ ພຸທ຺ຘາ, ເອວຎ຺ຫິ ຖາມຄຕທິຏ຺ຐິໂກ ນາມ ‘ອຣຫາ’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປປິ ທິຏ຺ຐິຊາລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕນ ທມິໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓກຖໍເຍວ ກເຖສິ. ຠຄວາ ‘‘ນາຫໍ ອິທານິເຍວ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ທເມມິ, ອຕີເຕປິ ເອສ ມຍາ ທມິໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫານາຣທກສ຺ສປຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໑໕໓ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຈ຺ຈານິ ປກາເສສິ. ຣາຊາ ເອກາທສຫິ ນຫຸເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ເອກນຫຸຕໍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ຣາຊາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ນິສິນ຺ໂນເຍວ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສາສເກ ປເວເທຕ຺ວາ ສຣຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສ຺ວາຕນາຍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກມິ.

ປຸນທິວເສ ເຍຫິ ຈ ຠຄວາ ຫິຍ຺ໂຍ ທິຏ຺ໂຐ, ເຍຫິ ຈ ອທິຏ຺ໂຐ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ຣາຊຄຫວາສິໂນ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂາ ມນຸສ຺ສາ ຕຖາຄຕໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ປາໂຕວ ຣາຊຄຫໂຕ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ອຄມໍສຸ. ຕິຄາວຸໂຕ ມຄ຺ໂຄ ນປ຺ປໂຫສິ, ສກລລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸຏໍ ອໂຫສິ. ມຫາຊໂນ ທສພລສ຺ສ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຕິຕ຺ຕິໍ ກາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ວຓ຺ຓຠູມິ ນາເມສາ. ເອວຣູເປສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ຠຄວໂຕ ລກ຺ຂຓານຸພ຺ຍຎ຺ຊນາທິປ຺ປເຠທາ ສພ຺ພາປິ ຣູປກາຍສິຣີ ວຓ຺ເຓຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ທສພລສ຺ສ ສຣີຣໍ ປສ຺ສມາເນນ ມຫາຊເນນ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຜຸເຏ ອຸຍ຺ຍາເນ ຈ ຄມນມຄ຺ເຄ ຈ ເອກຠິກ຺ຂຸສ຺ສປິ ນິກ຺ຂມໂນກາໂສ ນາໂຫສິ. ຕໍ ທິວສໍ ກິຣ ຠຄວໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ຉິນ຺ນໍ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ຕໍ ມາ ອໂຫສີ’’ຕິ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສິນ຺ນາສນໍ ອຸຓ຺ຫາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ຕໍ ກາຣຓໍ ຎຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ຓໍ ອຠິນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຖຸຕິໂຍ ວທມາໂນ ທສພລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ເທວານຸຠາເວນ ໂອກາສໍ ກຕ຺ວາ –

‘‘ທນ຺ໂຕ ທນ຺ເຕຫິ ສຫ ປຸຣາຓຊຏິເລຫິ, ວິປ຺ປມຸຕ຺ໂຕ ວິປ຺ປມຸຕ຺ເຕຫິ;

ສິງ຺ຄີນິກ຺ຂສວຓ຺ໂຓ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ.

‘‘ມຸຕ຺ໂຕ ມຸຕ຺ເຕຫິ…ເປ….

‘‘ຕິຓ຺ໂຓ ຕິຓ຺ເຓຫິ…ເປ….

‘‘ສນ຺ໂຕ ສນ຺ເຕຫິ…ເປ… ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ.

‘‘ທສວາໂສ ທສພໂລ, ທສຘມ຺ມວິທູ ທສຠິ ຈຸເປໂຕ;

ໂສ ທສສຕປຣິວາໂຣ, ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ ຠຄວາ’’ຕິ. (ມຫາວ. ໕໘) –

ອິມາຫິ ຄາຖາຫິ ສຕ຺ຖຸ ວຓ຺ຓໍ ວທມາໂນ ປຸຣໂຕ ປາຍາສິ. ຕທາ ມຫາຊໂນ ມາຓວກສ຺ສ ຣູປສິຣິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕິວິຍ ອຠິຣູໂປ ວຕາຍໍ ມາຓວໂກ, ນ ໂຂ ປນ ອມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ໂພ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ອຍໍ ມາຓວໂກ, ກສ຺ສ ວາ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ມາຓໂວ –

‘‘ໂຍ ຘີໂຣ ສພ຺ພຘິ ທນ຺ໂຕ, ສຸທ຺ໂຘ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ;

ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ຕສ຺ສາຫໍ ປຣິຈາຣໂກ’’ຕິ. – ຄາຖມາຫ;

ສຕ຺ຖາ ສກ຺ເກນ ກໂຕກາສໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ຣາຊາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕີຓິ ຣຕນານິ ວິນາ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເວລາຍ ວາ ອເວລາຍ ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິສ຺ສາມິ, ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານຎ຺ຈ ນາມ ອຕິທູເຣ, ອິທໍ ປນ ອມ຺ຫາກໍ ເວຬຸວນຸຍ຺ຍານໍ ນາຕິທູຣໍ ນຈ຺ຈາສນ຺ນໍ ຄມນາຄມນສມ຺ປນ຺ນໍ ພຸທ຺ຘາຣຫໍ ເສນາສນໍ. ອິທໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕູ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ປຸປ຺ຜຄນ຺ຘວາສິຕໍ ມຓິວຓ຺ຓໍ ອຸທກມາທາຍ ເວຬຸວນຸຍ຺ຍານໍ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອຸທກໍ ປາເຕສິ. ຕສ຺ມິໍ ອາຣາເມ ປຏິຄ຺ຄຫິເຕເຍວ ‘‘ພຸທ຺ຘສາສນສ຺ສ ມູລານິ ໂອຕິຓ຺ຓານີ’’ຕິ ມຫາປຖວີ ກມ຺ປິ. ຊມ຺ພຸທີປຕລສ຺ມິຎ຺ຫິ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸວນໍ ອຎ຺ຎໍ ມຫາປຖວິໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫິຕເສນາສນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕມ຺ພປຓ຺ຓິທີເປປິ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາວິຫາຣໍ ອຎ຺ຎໍ ປຖວິໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ຄຫິຕເສນາສນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ສຕ຺ຖາ ເວຬຸວນາຣາມໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ເວຬຸວນໍ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ໂຂ ປນ ສມເຍ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຈ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ຈາຕິ ທ຺ເວ ປຣິພ຺ພາຊກາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕິ ອມຕໍ ປຣິເຍສມານາ. ເຕສຸ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອສ຺ສຊິຕ຺ເຖຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ປຍິຣຸປາສິຕ຺ວາ ‘‘ເຍ ຘມ຺ມາ ເຫຕຸປ຺ປຠວາ’’ຕິອາທິຄາຖໍ (ມຫາວ. ໖໐; ອປ. ເຖຣ ໑.໑.໒໘໖) ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍກສ຺ສ ໂມຄ຺ຄລ຺ລານສ຺ສປິ ຕເມວ ຄາຖໍ ອຠາສິ. ໂສປິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ສຎ຺ຈຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕສຸ ໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ ສຕ຺ຕາເຫນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຑ຺ຒມາເສນ. ອຸໂຠປິ ເຕ ສຕ຺ຖາ ອຄ຺ຄສາວກຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖເຣນ ຈ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕທິວເສເຍວ ສນ຺ນິປາຕໍ ອກາສິ.

ຕຖາຄເຕ ປນ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ເວຬຸວນຸຍ຺ຍາເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ເມ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ອມຈ຺ຈໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຫິ ຠເຓ, ຕ຺ວໍ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມມ ວຈເນນ ‘ປິຕາ ເຕ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ທຏ຺ຐຸກາໂມ’ຕິ ວຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ເອວໍ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ວຈນໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຂິປ຺ປເມວ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍໍ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ໂສ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖາຐິໂຕວ ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຣິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ, ໂສ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນ ກເຖສິ. ຣາຊາ – ‘‘ເນວ ຄໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ‘‘ເອຫິ ຠເຓ, ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອຎ຺ຎໍ ອມຈ຺ຈໍ ເປເສສິ. ໂສປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປຸນ ຣາຊາ ‘‘ເອຫິ ຠເຓ, ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉ, ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອປເຣປິ ສຕ຺ຕ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິ. ເຕ ສພ຺ເພ ນວ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ນວ ອມຈ຺ຈາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕາ ຕຕ຺ເຖວ ວິຫຣິໍສຸ.

ຣາຊາ ສາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອາຈິກ຺ຂນ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາປິ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ສາສນມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣິໍສຸ, ໂກ ນຸ ໂຂ ເມ ສາສນໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຣາຊພລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກາຬຸທາຍິໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ກິຣ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພຕ຺ຖສາຘໂກ ອພ຺ຠນ຺ຕຣິໂກ ອຕິວິຍ ວິສ຺ສາສິໂກ ອມຈ຺ໂຈ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກທິວເສ ຊາໂຕ ສຫປໍສຸກີຬໂກ ສຫາໂຍ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕ ກາຬຸທາຍິ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ ນວປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາເຣນ ນວ ອມຈ຺ເຈ ເປເສສິໍ, ເຕສຸ ເອໂກປິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສາສນມຕ຺ຕໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ທຸຊ຺ຊາໂນ ໂຂ ປນ ເມ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ, ຊີວມາໂນເຍວາຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸກາໂມ. ສກ຺ຂິສ຺ສສິ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ເທວ, ສເຈ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ອາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິຫາສິ.

ສຕ຺ຖາ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ປຐມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ອິສິປຕເນ ວສິຕ຺ວາ ວຸຏ຺ຐວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ມາເສ ວສນ຺ໂຕ ເຕຠາຕິກຊຏິເລ ວິເນຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຜຸສ຺ສມາສປຸຓ຺ຓມາຍໍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທ຺ເວ ມາເສ ວສິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ພາຣາຓສິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາສາ ຊາຕາ, ສກໂລ ເຫມນ຺ໂຕ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ. ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອາຄຕທິວສໂຕ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທິວສາ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ເຖໂຣ ຜຄ຺ຄຸຓມາສປຸຓ຺ຓມາຍໍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ ທານິ ເຫມນ຺ໂຕ, ວສນ຺ຕສມໂຍ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ, ມນຸສ຺ເສຫິ ສສ຺ສາທີນິ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນຫິ ມຄ຺ຄາ ທິນ຺ນາ, ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາ ປຖວີ, ສຸປຸປ຺ຜິຕາ ວນສຓ຺ຑາ, ປຏິປຊ຺ຊນກ຺ຂມາ ມຄ຺ຄາ, ກາໂລ ທສພລສ຺ສ ຎາຕິສງ຺ຄຫໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຖ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ –

‘‘ອງ຺ຄາຣິໂນ ທານິ ທຸມາ ຠທນ຺ເຕ, ຜເລສິໂນ ຉທນໍ ວິປ຺ປຫາຍ;

ເຕ ອຈ຺ຈິມນ຺ໂຕວ ປຠາສຍນ຺ຕິ, ສມໂຍ ມຫາວີຣ ຠາຄີ ຣສານໍ…ເປ…. (ເຖຣຄາ. ໕໒໗);

‘‘ນາຕິສີຕໍ ນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ນາຕິທຸພ຺ຠິກ຺ຂຉາຕກໍ;

ສທ຺ທລາ ຫຣິຕາ ຠູມິ, ເອສ ກາໂລ ມຫາມຸນີ’’ຕິ. –

ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາຫິ ຄາຖາຫິ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣຄມນວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ, ອຸທາຍິ, ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓສີ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຠນ຺ເຕ, ປິຕາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ຕຸມ຺ເຫ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ, ກໂຣຖ ຎາຕການໍ ສງ຺ຄຫ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ອຸທາຍິ, ກຣິສ຺ສາມິ ຎາຕການໍ ສງ຺ຄຫໍ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຫິ, ຄມິຍວຕ຺ຕໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ເຕສໍ ອາໂຣເຈສິ.

ຠຄວາ ອງ຺ຄມຄຘວາສີນໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ທສຫິ ສຫສ຺ເສຫິ, ກປິລວຕ຺ຖຸວາສີນໍ ທສຫິ ສຫສ຺ເສຫີຕິ ສພ຺ເພເຫວ ວີສຕິສຫສ຺ເສຫິ ຂີຓາສວຠິກ຺ຂູຫິ ປຣິວຸໂຕ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ໂຍຊນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ‘‘ຣາຊຄຫໂຕ ສຏ຺ຐິໂຍຊນໍ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ປາປຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕຸຣິຕຈາຣິກໍ ປກ຺ກາມິ. ເຖໂຣປິ ‘‘ຠຄວໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ຣາຊາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍາທິຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄມນາກາຣໍ ທສ຺ເສສິ. ‘‘ນິສີທິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕາ’’ຕິ. ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ‘‘ກຫໍ ປນ, ຕາຕ, ສຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນຄຣໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອິໂຕວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຫຣຖາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ອຘິວາເສສິ. ຣາຊາ ເຖຣໍ ປຣິວິສິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄນ຺ຘຈຸຓ຺ເຓນ ອຸພ຺ພຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມສ຺ສ ໂຠຊນສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ເຖໂຣ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ຂິປິຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ເຖໂຣ ທິວເສ ທິວເສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິ. ສຕ຺ຖາປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ຣຎ຺ໂຎເຍວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເຖໂຣປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາວສາເນ ທິວເສ ທິວເສ ‘‘ອຊ຺ຊ ຠຄວາ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຄໂຕ, ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ພຸທ຺ຘຄຸຓປຏິສໍຍຸຕ຺ຕາຍ ຈ ກຖາຍ ສກລໍ ຣາຊກຸລໍ ສຕ຺ຖຸທສ຺ສນໍ ວິນາເຍວ ສຕ຺ຖຣິ ສຎ຺ຊາຕປ຺ປສາທໍ ອກາສິ. ເຕເນວ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ຍທິທໍ ກາຬຸທາຍີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໑.໒໑໙, ໒໒໕) ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ.

ສາກິຍາປິ ໂຂ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຠຄວຕິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕິເສຏ຺ຐໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ວສນຏ຺ຐານໍ ວີມໍສມານາ ‘‘ນິຄ຺ໂຣຘສກ຺ກສ຺ສ ອາຣາໂມ ຣມຓີໂຍ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສພ຺ພໍ ປຏິຊຄ຺ຄນວິຘິໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຫຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກໂຣນ຺ຕາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິເຕ ທຫຣທຫເຣ ນາຄຣທາຣເກ ຈ ນາຄຣທາຣິກາໂຍ ຈ ປຐມໍ ປຫິຓິໍສຸ, ຕໂຕ ຣາຊກຸມາເຣ ຈ ຣາຊກຸມາຣິກາໂຍ ຈ, ເຕສໍ ອນນ຺ຕຣາ ສາມໍ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ປູຊຍມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິຄ຺ໂຣຘາຣາມເມວ ອຄມໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ວີສຕິສຫສ຺ສຂີຓາສວປຣິວຸໂຕ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສີທິ. ສາກິຍາ ນາມ ມານຊາຕິກາ ມານຕ຺ຖທ຺ຘາ, ເຕ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ອມ຺ເຫຫິ ທຫຣຕໂຣ, ອມ຺ຫາກໍ ກນິຏ຺ໂຐ, ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ, ປຸຕ຺ໂຕ, ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທຫຣທຫເຣ ຣາຊກຸມາເຣ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ວນ຺ທຖ, ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ນິສີທິສ຺ສາມາ’’ຕິ.

ເຕສຸ ເອວໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ເນສຸ ຠຄວາ ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ນ ມໍ ຎາຕໂຍ ວນ຺ທນ຺ຕິ, ຫນ຺ທ ທານິ ເຕ ວນ຺ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ສີເສ ປາທປໍສຸໍ ໂອກິຣມາໂນ ວິຍ ກຓ຺ຑມ຺ພຣຸກ຺ຂມູເລ ຍມກປາຏິຫາຣິຍສທິສໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ອກາສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຊາຕທິວເສ ກາລເທວລສ຺ສ ວນ຺ທນຕ຺ຖໍ ອຸປນີຕານໍ ໂວປາເທ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐິເຕ ທິສ຺ວາປິ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທິໍ, ອຍໍ ເມ ປຐມວນ຺ທນາ. ວປ຺ປມງ຺ຄລທິວເສ ຈ ຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນານໍ ໂວຊມ຺ພຸຈ຺ຉາຍາຍ ອປຣິວຕ຺ຕນໍ ທິສ຺ວາປິ ປາເທ ວນ຺ທິໍ, ອຍໍ ເມ ທຸຕິຍວນ຺ທນາ. ອິທານິ ປນ ອິມໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາປິ ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປາເທ ວນ຺ທາມິ, ອຍໍ ເມ ຕຕິຍວນ຺ທນາ’’ຕິ. ຣຎ຺ຎາ ປນ ວນ຺ທິເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ເອກສາກິໂຍປິ ນາໂຫສິ, ສພ຺ເພ ວນ຺ທິໍສຸເຍວ.

ອິຕິ ຠຄວາ ຎາຕໂຍ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ ອາກາສໂຕ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ນິສິນ຺ເນ ຠຄວຕິ ສິຂາປຕ຺ໂຕ ຎາຕິສມາຄໂມ ອໂຫສິ, ສພ຺ເພ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ຕໂຕ ມຫາເມໂຆ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສິ. ຕມ຺ພວຓ຺ຓໍ ອຸທກໍ ເຫຏ຺ຐາ ວິຣວນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເຕມິຕຸກາໂມວ ເຕເມຕິ, ອເຕມິຕຸກາມສ຺ສ ສຣີເຣ ເອກພິນ຺ທຸມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ປຕຕິ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ຕາ ຊາຕາ ‘‘ອໂຫ ອຈ຺ຉຣິຍໍ, ອໂຫ ອພ຺ຠຸຕ’’ນ຺ຕິ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ອິທາເນວ ມຍ຺ຫໍ ຎາຕິສມາຄເມ ໂປກ຺ຂຣວສ຺ສໍ ວສ຺ສຕິ, ອຕີເຕປິ ວສ຺ສີ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຊາຕກໍ (ຊາ. ໒.໒໒.໑໖໕໕ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຸຏ຺ຐາຍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ເອໂກປິ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ‘‘ສ຺ເວ ອມ຺ຫາກໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ວີສຕິຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປາວິສິ. ຕໍ ນ ໂກຈິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນິມນ຺ເຕສິ, ນ ປຕ຺ຕໍ ວາ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຠຄວາ ອິນ຺ທຂີເລ ຐິໂຕວ ອາວຊ຺ເຊສິ – ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ປຸພ຺ພພຸທ຺ຘາ ກຸລນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິໍສຸ, ກິໍ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ອິສ຺ສຣຊນານໍ ຆຣານິ ອຄມໍສຸ, ອຸທາຫຸ ສປທານຈາຣິກໍ ຈຣິໍສູ’’ຕິ? ຕໂຕ ເອກພຸທ຺ຘສ຺ສປິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິຍາ ຄມນໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ທານິ ອຍເມວ ເຕສໍ ວໍໂສ ປຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ອາຍຕິຎ຺ຈ ມມ ສາວກາ ມມຎ຺ເຎວ ອນຸສິກ຺ຂນ຺ຕາ ປິຓ຺ຑຈາຣິກວຕ຺ຕໍ ປຣິປູເຣສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ໂກຏິຍໍ ນິວິຏ຺ຐເຄຫໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິ. ‘‘ອຍ຺ໂຍ ກິຣ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ ທ຺ວິຠູມິກຕິຠູມິກາທີສຸ ປາສາເທສຸ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ທສ຺ສນພ຺ຍາວໂຏ ອໂຫສິ.

ຣາຫຸລມາຕາປິ ເທວີ – ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ມຫນ຺ເຕນ ຣາຊານຸຠາເວນ ສຸວຓ຺ຓສິວິກາທີຫິ ວິຈຣິຕ຺ວາ ອິທານິ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວາສໂນ ກປາລຫຕ຺ໂຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ, ໂສຠຕິ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລກຍມານາ ຠຄວນ຺ຕໍ ນານາວິຣາຄສມຸຊ຺ຊລາຍ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ນຄຣວີຖິໂຍ ໂອຠາເສຕ຺ວາ ພ຺ຍາມປ຺ປຠາປຣິກ຺ເຂປສມຸປພ຺ຍູຬ຺ຫາຍ ອສີຕານຸພ຺ຍຎ຺ຊນປ຺ປຠາສິຕາຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ອໂນປມາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ວິໂຣຈມານໍ ທິສ຺ວາ ອຸຓ຺ຫີສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ປາທຕລາ –

‘‘ສິນິທ຺ຘນີລມຸທຸກຸຎ຺ຈິຕເກໂສ, ສູຣິຍນິມ຺ມລຕລາຠິນລາໂຏ;

ຍຸຕ຺ຕຕຸງ຺ຄມຸທຸກາຍຕນາໂສ, ຣໍສິຊາລວິກສິໂຕ ນຣສີໂຫ’’ຕິ. –

ເອວມາທິກາຫິ ທສຫິ ນຣສີຫຄາຖາຫິ ອຠິຕ຺ຖວິຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕີ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ຫຕ຺ເຖນ ສາຏກໍ ສຓ຺ຑເປນ຺ໂຕ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ເຫ ລຊ຺ຊາເປຖ, ກິມຕ຺ຖໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຖ, ກິໍ ‘ເອຕ຺ຕການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ນ ສກ຺ກາ ຠຕ຺ຕໍ ລທ຺ຘຸ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຣິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ວໍສຈາຣິຕ຺ຕເມຕໍ, ມຫາຣາຊ, ອມ຺ຫາກ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ນນຸ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ວໍໂສ ນາມ ມຫາສມ຺ມຕຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ, ເອຕ຺ຖ ຈ ເອກຂຕ຺ຕິໂຍປິ ຠິກ຺ຂາຈຣໂກ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ, ມຫາຣາຊ, ຂຕ຺ຕິຍວໍໂສ ນາມ ຕວ ວໍໂສ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ‘ທີປງ຺ກໂຣ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ…ເປ… ກສ຺ສໂປ’ຕິ ອຍໍ ພຸທ຺ຘວໍໂສ ນາມ. ເອເຕ ຈ ອຎ຺ເຎ ຈ ອເນກສຫສ຺ສສງ຺ຂາ ພຸທ຺ຘາ ຠິກ຺ຂາຈາເຣເນວ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປສຸ’’ນ຺ຕິ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ –

‘‘ອຸຕ຺ຕິຏ຺ເຐ ນປ຺ປມຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຘມ຺ມໍ ສຸຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໖໘) –

ອິມໍ ຄາຖມາຫ. ຄາຖາປຣິໂຍສາເນ ຣາຊາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ.

‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈເຣ ສຸຈຣິຕໍ, ນ ນໍ ທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ຈເຣ;

ຘມ຺ມຈາຣີ ສຸຂໍ ເສຕິ, ອສ຺ມິໍ ໂລເກ ປຣມ຺ຫິ ຈາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໖໙) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສກທາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໐.໙໒ ອາທໂຍ) ສຸຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ມຣຓສມເຍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ໂນເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຎ຺ຎວາເສນ ປຘານານຸໂຍຄກິຈ຺ຈໍ ຣຎ຺ໂຎ ນາໂຫສິ. ໂສ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາເຍວ ປນ ຠຄວໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສປຣິສໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ມຫາປາສາທໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ປຓີເຕນ ຂາທນີເຍນ ໂຠຊນີເຍນ ປຣິວິສິ. ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ພໍ ອິຕ຺ຖາຄາຣໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຫຸລມາຕຣໍ. ສາ ປນ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທາຫີ’’ຕິ ປຣິຊເນນ ວຸຈ຺ຈມານາປິ ‘‘ສເຈ ມຍ຺ຫໍ ຄຸໂຓ ອຕ຺ຖິ, ສຍເມວ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອາຄຕເມວ ນໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນ ອຄມາສິ.

ຠຄວາ ຣາຊານໍ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ອຄ຺ຄສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຘີຕາຍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣາຊຘີຕາ ຍຖາຣຸຈິ ວນ຺ທມານາ ນ ກິຎ຺ຈິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສີທິ. ສາ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ປາທປິຏ຺ຐິຍໍ ສີສໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຍຖາຊ຺ຌາສຍໍ ວນ຺ທິ. ຣາຊາ ຣາຊຘີຕາຍ ຠຄວຕິ ສິເນຫພຫຸມານາທິຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກເຖສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມມ ຘີຕາ ‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ນິວາສິຕານີ’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາສາຍວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຊາຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອກຠຕ຺ຕິກຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ເອກຠຕ຺ຕິກາວ ຊາຕາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ມຫາສຍນສ຺ສ ຉຑ຺ຑິຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏ຺ຏິກາມຎ຺ຈເກເຍວ ນິປນ຺ນາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ມາລາຄນ຺ຘາທີຫິ ວິຣຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ວິຣຕມາລາຄນ຺ຘາວ ຊາຕາ, ອຕ຺ຕໂນ ຎາຕເກຫິ ‘ມຍໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’ຕິ ສາສເນ ເປສິເຕປິ ເຕສຸ ເອກຎາຕກມ຺ປິ ນ ໂອໂລເກສິ, ເອວໍ ຄຸຓສມ຺ປນ຺ນາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຘີຕາ’’ຕິ. ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ມຫາຣາຊ, ອຍໍ ອິທານິ ຕຍາ ຣກ຺ຂິຍມານາ ຣາຊຘີຕາ ປຣິປກ຺ເກ ຎາເຓ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ, ເອສາ ປຸພ຺ເພ ອນາຣກ຺ຂາ ປພ຺ພຕປາເທ ວິຈຣມານາ ອປຣິປກ຺ເກປິ ຎາເຓ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈນ຺ທກິນ຺ນຣີຊາຕກໍ (ຊາ. ໑.໑໔.໑໘ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ.

ປຸນທິວເສ ປນ ນນ຺ທສ຺ສ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປ຺ປເວສນວິວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ຕສ຺ສ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸກາໂມ ມງ຺ຄລໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ກຸມາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ໂອໂລເກສິ. ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ອວິສຫມາໂນ ວິຫາຣໍເຍວ ອຄມາສິ. ຕໍ ອນິຈ຺ຉມານໍເຍວ ຠຄວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ອິຕິ ຠຄວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕິຍທິວເສ ນນ຺ທໍ ປພ຺ພາເຊສິ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຣາຫຸລມາຕາປິ ກຸມາຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ປສ຺ສ, ຕາຕ, ເອຕໍ ວີສຕິສຫສ຺ສສມຓປຣິວຸຕໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ພ຺ຣຫ຺ມຣູປວຓ຺ຓໍ ສມຓໍ, ອຍໍ ເຕ ປິຕາ, ເອຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕາ ນິຘໂຍ ອເຫສຸໍ ຕ຺ຍສ຺ສ ນິກ຺ຂມນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ປສ຺ສາມ, ຄຈ຺ຉ, ນໍ ທາຍຊ຺ຊໍ ຍາຈາຫິ – ‘ອຫໍ, ຕາຕ, ກຸມາໂຣ ອຠິເສກໍ ປຕ຺ວາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຠວິສ຺ສາມິ, ຘເນນ ເມ ອຕ຺ໂຖ, ຘນໍ ເມ ເທຫິ. ສາມິໂກ ຫິ ປຸຕ຺ໂຕ ປິຕຸສນ຺ຕກສ຺ສາ’’’ຕິ. ກຸມາໂຣ ຈ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ປິຕຸສິເນຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ຫຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ‘‘ສຸຂາ ເຕ, ສມຓ, ຉາຍາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຎ຺ຎຎ຺ຈ ພຫຸໍ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ວທນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຄວາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ປກ຺ກາມິ. ກຸມາໂຣປິ ‘‘ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫິ, ທາຍຊ຺ຊໍ ເມ, ສມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອນຸພນ຺ຘິ. ນ ຠຄວາ ກຸມາຣໍ ນິວຕ຺ຕາເປສິ, ປຣິຊໂນປິ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ອິຕິ ໂສ ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອາຣາມເມວ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ຠຄວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍ ອຍໍ ປິຕຸສນ຺ຕກໍ ຘນໍ ອິຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ວຏ຺ຏານຸຄຕໍ ສວິຆາຕໍ, ຫນ຺ທສ຺ສ ເມ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປຏິລທ຺ຘໍ ສຕ຺ຕວິຘໍ ອຣິຍຘນໍ ເທມິ, ໂລກຸຕ຺ຕຣທາຍຊ຺ຊສ຺ສ ນໍ ສາມິກໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ສາຣິປຸຕ຺ຕໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ເຕນ ຫິ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຣາຫຸລໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ປພ຺ພຊິເຕ ຈ ປນ ກຸມາເຣ ຣຎ຺ໂຎ ອຘິມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ຕໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍາ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ວຣໍ ຍາຈິ. ຠຄວາ ຈ ຕສ຺ສ ວຣໍ ທຕ຺ວາ ປຸເນກທິວເສ ຣາຊນິເວສເນ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ເນນ ຣຎ຺ຎາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກກາເລ ເອກາ ເທວຕາ ມໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ກາລງ຺ກໂຕ’ຕິ ອາຫ, ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ອສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ‘ນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ສມ຺ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ກາລໍ ກໂຣຕີ’ຕິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປິ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອິທານິ ກິໍ ສທ຺ທຫິສ຺ສຖ, ເຍ ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພປິ ອຏ຺ຐິການິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ມໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ນ ສທ຺ທຫິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອິມິສ຺ສາ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ມຫາຘມ຺ມປາລຊາຕກໍ ກເຖສິ. ກຖາປຣິໂຍສາເນ ຣາຊາ ອນາຄາມິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ອິຕິ ຠຄວາ ປິຕຣໍ ຕີສຸ ຜເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ປຸນເທວ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີຕວເນ ວິຫາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ຄຫປຕິ ປຎ຺ຈຫິ ສກຏສເຕຫິ ຠຓ຺ຑໍ ອາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປິຍສຫາຍກສ຺ສ ເສຏ຺ຐິໂນ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ພລວປຈ຺ຈູເສ ເທວຕານຸຠາເວນ ວິວເຏນ ທ຺ວາເຣນ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ, ທຸຕິເຍ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນຏ຺ຐາເນ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ໂຍຊນິເກ ໂຍຊນິເກ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຊຕວນໍ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ອຏ຺ຐາຣສຫິ ຫິຣຎ຺ຎໂກຏີຫິ ກິຓິຕ຺ວາ ນວກມ຺ມໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ໂສ ມຊ຺ເຌ ທສພລສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ກາເຣສິ, ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອສີຕິຍາ ມຫາເຖຣານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ເອກສນ຺ນິເວສເນ ອາວາເສ ເອກກຸຏິກທ຺ວິກຸຏິກຫໍສວຏ຺ຏກທີຆຣສ຺ສສາລາມຓ຺ຑປາທິວເສນ ເສສເສນາສນານິ ໂປກ຺ຂຣຓິຈງ຺ກມນຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຈາຕິ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິປຣິຈ຺ຈາເຄນ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ມໂນຣມໍ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ທູຕໍ ປາເຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ຣາຊຄຫາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິນຄຣໍ ປາປຸຓິ.

ມຫາເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ວິຫາຣມຫໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ເຊຕວນໍ ປວິສນທິວເສ ປຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ກຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕເຫວ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເປເສສິ. ໂສ ສປຣິວາໂຣ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓວຕ຺ຖສມຸຊ຺ຊລານິ ປຎ຺ຈ ຘຊສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອໂຫສິ, ເຕສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ມຫາສຸຠທ຺ທາ ຈູຬສຸຠທ຺ທາຕິ ທ຺ເວ ເສຏ຺ຐິຘີຕໂຣ ປຎ຺ຈຫິ ກຸມາຣິກາສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຓ຺ຓຆເຏ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ຕາສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ປຎ຺ຈຫິ ມາຕຸຄາມສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ປຸຓ຺ຓປາຕິໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິ, ສພ຺ເພສໍ ປຈ຺ຉໂຕ ມຫາເສຏ຺ຐິ ອຫຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ໂຖ ອຫຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ເຖເຫວ ປຎ຺ຈຫິ ເສຏ຺ຐິສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ. ຠຄວາ ອິມໍ ອຸປາສກປຣິສໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຣີຣປ຺ປຠາຍ ສຸວຓ຺ຓຣສເສກສິຎ຺ຈນານິ ວິຍ ວນນ຺ຕຣານິ ກຸຣຸມາໂນ ອນນ຺ຕາຍ ພຸທ຺ຘລີລາຍ ອປຣິມາຓາຍ ພຸທ຺ຘສິຣິຍາ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ປາວິສິ.

ອຖ ນໍ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ອາປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຖາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ປຏິປຊ຺ຊາມີ’’ຕິ? ‘‘ເຕນ ຫິ, ຄຫປຕິ, ອິມໍ ວິຫາຣໍ ອາຄຕານາຄຕສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຕິຏ຺ຐາເປຫີ’’ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ມຫາເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາຣໍ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ອຸທກໍ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ເຊຕວນວິຫາຣໍ ອາຄຕານາຄຕສ຺ສ ຈາຕຸທ຺ທິສສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ທມ຺ມີ’’ຕິ ອທາສິ. ສຕ຺ຖາ ວິຫາຣໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ –

‘‘ສີຕໍ ອຸຓ຺ຫໍ ປຏິຫນ຺ຕິ, ຕໂຕ ວາຬມິຄານິ ຈ;

ສຣີສເປ ຈ ມກເສ, ສິສິເຣ ຈາປິ ວຸຏ຺ຐິໂຍ.

‘‘ຕໂຕ ວາຕາຕໂປ ໂຆໂຣ, ສຎ຺ຊາໂຕ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ;

ເລຓຕ຺ຖຎ຺ຈ ສຸຂຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຌາຍິຕຸຎ຺ຈ ວິປສ຺ສິຕຸໍ.

‘‘ວິຫາຣທານໍ ສງ຺ຆສ຺ສ, ອຄ຺ຄໍ ພຸທ຺ເຘນ ວຓ຺ຓິຕໍ;

ຕສ຺ມາ ຫິ ປຓ຺ຑິໂຕ ໂປໂສ, ສມ຺ປສ຺ສໍ ອຕ຺ຖມຕ຺ຕໂນ.

‘‘ວິຫາເຣ ກາຣເຍ ຣມ຺ເມ, ວາສເຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ;

ເຕສໍ ອນ຺ນຎ຺ຈ ປານຎ຺ຈ, ວຕ຺ຖເສນາສນານິ ຈ.

‘‘ທເທຍ຺ຍ ອຸຊຸຠູເຕສຸ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ເຕ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ, ສພ຺ພທຸກ຺ຂາປນູທນໍ;

ຍໍ ໂສ ຘມ຺ມໍ ອິຘຎ຺ຎາຍ, ປຣິນິພ຺ພາຕິ ອນາສໂວ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໒໙໕) –

ວິຫາຣານິສໍສໍ ກເຖສິ. ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ທຸຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຫາຣມຫໍ ອາຣຠິ. ວິສາຂາຍ ວິຫາຣມໂຫ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິໂຕ, ອນາຖປິຓ຺ຑິກສ຺ສ ປນ ວິຫາຣມໂຫ ນວຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐາສິ. ວິຫາຣມເຫປິ ອຏ຺ຐາຣເສວ ໂກຏິໂຍ ປຣິຈ຺ຈາຄໍ ອຄມໍສຸ. ອິຕິ ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວິຫາເຣ ຈຕຸປຓ຺ຓາສໂກຏິສງ຺ຂໍ ຘນໍ ປຣິຈ຺ຈຊິ.

ອຕີເຕ ປນ ວິປສ຺ສິສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ປຸນພ຺ພສຸມິຕ຺ໂຕ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ສິຂິສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສິຣິວຑ຺ໂຒ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓຜາລສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ເວສ຺ສຠຸສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ໂສຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓຫຕ຺ຖິປທສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ກກຸສນ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຈ຺ຈຸໂຕ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓິຏ຺ຐກາສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ໂກຓາຄມນສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອຸຄ຺ໂຄ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓກຈ຺ຉປສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຑ຺ຒຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສຸມງ຺ຄໂລ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ສຸວຓ຺ຓຍຏ຺ຐິສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ໂສຬສກຣີສປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ຠຄວໂຕ ກາເລ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ນາມ ເສຏ຺ຐິ ກຫາປຓໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາຓໍ ສງ຺ຆາຣາມໍ ກາເຣສິ. ອິທໍ ກິຣ ຐານໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕຏ຺ຐານເມວ.

ອິຕິ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ຍາວ ມຫາປຣິນິພ຺ພານມຎ຺ຈາ ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ຠຄວາ ວິຫາສິ, ອິທໍ ສນ຺ຕິເກນິທານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສນ຺ຕິເກນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.