ໂຄຕໂມ ພຸທ຺ໂຘ

ຕຕ຺ຖ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ທີປງ຺ກຣາທີນໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ອຘິກາຣໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ອາຄໂຕ. ກສ຺ສປສ຺ສ ປນ ຠຄວໂຕ ໂອຣຠາເຄ ຐເປຕ຺ວາ ອິມໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ອຎ຺ໂຎ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິຕິ ທີປງ຺ກຣາທີນໍ ຈຕຸວີສຕິຍາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ປນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຍເນນ –

‘‘ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ລິງ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິ, ເຫຕຸ ສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ;

ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິ, ອຘິກາໂຣ ຈ ຉນ຺ທຕາ;

ອຏ຺ຐຘມ຺ມສໂມຘານາ, ອຠິນີຫາໂຣ ສມິຊ຺ຌຕີ’’ຕິ. (ພຸ. ວໍ. ໒.໕໙) –

ອິເມ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ກຕາຠິນີຫາເຣນ ‘‘ຫນ຺ທ ພຸທ຺ຘກເຣ ຘມ຺ເມ, ວິຈິນາມິ ອິໂຕ ຈິໂຕ’’ຕິ ອຸສ຺ສາຫໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ວິຈິນນ຺ໂຕ ຕທາ ທກ຺ຂິໍ, ປຐມໍ ທານປາຣມິ’’ນ຺ຕິ ທານປາຣມິຕາທໂຍ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມາ ທິຏ຺ຐາ, ປູເຣນ຺ໂຕເຍວ ຍາວ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາໂວ ອາຄມິ. ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ເຍ ເຕ ກຕາຠິນີຫາຣານໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ອານິສໍສາ ສໍວຓ຺ຓິຕາ –

‘‘ເອວໍ ສພ຺ພງ຺ຄສມ຺ປນ຺ນາ, ໂພຘິຍາ ນິຍຕາ ນຣາ;

ສໍສຣໍ ທີຆມທ຺ຘານໍ, ກປ຺ປໂກຏິສເຕຫິປິ.

‘‘ອວີຈິມ຺ຫິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕຖາ ໂລກນ຺ຕເຣສຸ ຈ;

ນິຊ຺ຌາມຕຓ຺ຫາ ຂຸປ຺ປິປາສາ, ນ ໂຫນ຺ຕິ ກາລກຎ຺ຊິກາ.

‘‘ນ ໂຫນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກາ ປາຓາ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ທຸຄ຺ຄຕິໍ;

ຊາຍມານາ ມນຸສ຺ເສສຸ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ນ ຠວນ຺ຕິ ເຕ.

‘‘ໂສຕເວກລ຺ລຕາ ນຕ຺ຖິ, ນ ຠວນ຺ຕິ ມູຄປກ຺ຂິກາ;

ອິຕ຺ຖິຠາວໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນປຓ຺ຑກາ.

‘‘ນ ຠວນ຺ຕິ ປຣິຍາປນ຺ນາ, ໂພຘິຍາ ນິຍຕາ ນຣາ;

ມຸຕ຺ຕາ ອານນ຺ຕຣິເກຫິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຸທ຺ຘໂຄຈຣາ.

‘‘ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ນ ເສວນ຺ຕິ, ກມ຺ມກິຣິຍທສ຺ສນາ;

ວສມານາປິ ສຄ຺ເຄສຸ, ອສຎ຺ຎໍ ນຸປປຊ຺ຊເຣ.

‘‘ສຸທ຺ຘາວາເສສຸ ເທເວສຸ, ເຫຕຸ ນາມ ນ ວິຊ຺ຊຕິ;

ເນກ຺ຂມ຺ມນິນ຺ນາ ສປ຺ປຸຣິສາ, ວິສໍຍຸຕ຺ຕາ ຠວາຠເວ;

ຈຣນ຺ຕິ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາໂຍ, ປູເຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປາຣມີ’’ຕິ.

ເຕ ອານິສໍເສ ອຘິຄນ຺ຕ຺ວາວ ອາຄໂຕ. ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ອກິຕ຺ຕິພ຺ຣາຫ຺ມຓກາເລ, ສງ຺ຂພ຺ຣາຫ຺ມຓກາເລ, ຘນຎ຺ຈຍຣາຊກາເລ, ມຫາສຸທສ຺ສນຣາຊກາເລ, ມຫາໂຄວິນ຺ທກາເລ, ນິມິມຫາຣາຊກາເລ, ຈນ຺ທກຸມາຣກາເລ, ວິສຍ຺ຫເສຏ຺ຐິກາເລ, ສິວິຣາຊກາເລ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຣາຊກາເລຕິ ທານປາຣມິຕາຍ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ສສປຓ຺ຑິຕຊາຕເກ –

‘‘ຠິກ຺ຂາຍ ອຸປຄຕໍ ທິສ຺ວາ, ສກຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ຈຊິໍ;

ທາເນນ ເມ ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ທານປາຣມີ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.ຕສ຺ສຸທ຺ທານ) –

ເອວໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ທານປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ຕຖາ ສີລວນາຄຣາຊກາເລ, ຈມ຺ເປຍ຺ຍນາຄຣາຊກາເລ, ຠູຣິທຕ຺ຕນາຄຣາຊກາເລ, ຉທ຺ທນ຺ຕນາຄຣາຊກາເລ, ຊຍທ຺ທິສຣາຊປຸຕ຺ຕກາເລ, ອລີນສຕ຺ຕຸກຸມາຣກາເລຕິ ສີລປາຣມິຕາຍ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ສງ຺ຂປາລຊາຕເກ –

‘‘ສູເລຫິ ວິຊ຺ຌຍນ຺ໂຕປິ, ໂກຏ຺ຏິຍນ຺ໂຕປິ ສຕ຺ຕິຠິ;

ໂຠຊປຸຕ຺ເຕ ນ ກຸປ຺ປາມິ, ເອສາ ເມ ສີລປາຣມີ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໒.໙໑) –

ເອວໍ ອຕ຺ຕປຣິຈ຺ຈາຄໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສີລປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ຕຖາ ໂສມນສ຺ສກຸມາຣກາເລ, ຫຕ຺ຖິປາລກຸມາຣກາເລ, ອໂຍຆຣປຓ຺ຑິຕກາເລຕິ ມຫາຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຕາຍ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ຈູຬສຸຕໂສມຊາຕເກ –

‘‘ມຫາຣຊ຺ຊໍ ຫຕ຺ຖຄຕໍ, ເຂຬປິຓ຺ຑໍວ ຉຑ຺ຑຍິໍ;

ຈຊໂຕ ນ ໂຫຕິ ລຄ຺ຄນໍ, ເອສາ ເມ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ນິສ຺ສງ຺ຄຕາຍ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ສ ເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ຕຖາ ວິຘຸຣປຓ຺ຑິຕກາເລ, ມຫາໂຄວິນ຺ທປຓ຺ຑິຕກາເລ, ກຸທ຺ທາລປຓ຺ຑິຕກາເລ, ອຣກປຓ຺ຑິຕກາເລ, ໂພຘິປຣິພ຺ພາຊກກາເລ, ມໂຫສຘປຓ຺ຑິຕກາເລຕິ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາຍ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ສຕ຺ຕຸຠສ຺ຕຊາຕເກ ເສນກປຓ຺ຑິຕກາເລ –

‘‘ປຎ຺ຎາຍ ວິຈິນນ຺ໂຕຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂມຈຍິໍ ທຸຂາ;

ປຎ຺ຎາຍ ເມ ສໂມ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ປຎ຺ຎາປາຣມີ’’ຕິ. –

ອນ຺ໂຕຠສ຺ຕຄຕໍ ສປ຺ປໍ ທສ຺ເສນ຺ຕສ຺ສ ປຎ຺ຎາປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ຕຖາ ວີຣິຍປາຣມິຕາທີນມ຺ປິ ປູຣິຕຕ຺ຕຠາວານໍ ປຣິມາຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກນ຺ເຕນ ປນສ຺ສ ມຫາຊນກຊາຕເກ –

‘‘ອຕີຣທສ຺ສີ ຊລມຊ຺ເຌ, ຫຕາ ສພ຺ເພວ ມານຸສາ;

ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖາ ນຕ຺ຖິ, ເອສາ ເມ ວີຣິຍປາຣມີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ຕຣນ຺ຕສ຺ສ ວີຣິຍປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ຂນ຺ຕິວາທິຊາຕເກ –

‘‘ອເຈຕນໍວ ໂກຏ຺ເຏນ຺ເຕ, ຕິຓ຺ເຫນ ຜຣສຸນາ ມມໍ;

ກາສິຣາເຊ ນ ກຸປ຺ປາມິ, ເອສາ ເມ ຂນ຺ຕິປາຣມີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ອເຈຕນຠາເວນ ວິຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອຘິວາເສນ຺ຕສ຺ສ ຂນ຺ຕິປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ມຫາສຸຕໂສມຊາຕເກ –

‘‘ສຈ຺ຈວາຈໍ ອນຸຣກ຺ຂນ຺ໂຕ, ຈຊິຕ຺ວາ ມມ ຊີວິຕໍ;

ໂມເຈສິໍ ເອກສຕໍ ຂຕ຺ຕິເຍ, ເອສາ ເມ ສຈ຺ຈປາຣມີ’’ຕິ. –

ເອວໍ ຊີວິຕໍ ຈຊິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈມນຸຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ສຈ຺ຈປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ມູຄປກ຺ຂຊາຕເກ –

‘‘ມາຕາປິຕາ ນ ເມ ເທສ຺ສາ, ນປິ ເທສ຺ສໍ ມຫາຍສໍ;

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປິຍໍ ມຍ຺ຫໍ, ຕສ຺ມາ ວຕມຘິຏ຺ຐຫິ’’ນ຺ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໓.໖໕) –

ເອວໍ ຊີວິຕມ຺ປິ ຈຊິຕ຺ວາ ວຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ສຸວຓ຺ຓສາມຊາຕເກ –

‘‘ນ ມໍ ໂກຈິ ອຸຕ຺ຕສຕິ, ນປິຫໍ ຠາຍາມິ ກສ຺ສຈິ;

ເມຕ຺ຕາພເລນຸປຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ຣມາມິ ປວເນ ຕທາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໓.໑໑໓) –

ເອວໍ ຊີວິຕມ຺ປິ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ໂລມຫໍສຊາຕເກ –

‘‘ສຸສາເນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປມິ, ຉວຏ຺ຐິກໍ ອຸປນິຘາຍຫໍ;

ຄາມຓ຺ຑລາ ອຸປາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຣູປໍ ທສ຺ເສນ຺ຕິນປ຺ປກ’’ນ຺ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໓.໑໑໙) –

ເອວໍ ຄາມທາຣເກສຸ ນິຏ຺ຐຸຠນາທີຫິ ເຈວ ມາລາຄນ຺ຘູປຫາຣາທີຫິ ຈ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ເຕສຸປິ ອຸເປກ຺ຂໍ ອນຕິວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິຕາ ປຣມຕ຺ຖປາຣມີ ນາມ ຊາຕາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນສ ອຕ຺ໂຖ ຈຣິຍາປິຏກໂຕ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ. ເອວໍ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ຐິໂຕ –

‘‘ອເຈຕນາຍໍ ປຖວີ, ອວິຎ຺ຎາຍ ສຸຂໍ ທຸຂໍ;

ສາປິ ທານພລາ ມຍ຺ຫໍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປກມ຺ປຖາ’’ຕິ. (ຈຣິຍາ. ໑.໑໒໔) –

ເອວໍ ມຫາປຖວິກມ຺ປນາທີນິ ມຫາປຸຎ຺ຎານິ ກຣິຕ຺ວາ ອາຍຸປຣິໂຍສາເນ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ຕຸສິຕຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຕິ ທີປງ຺ກຣປາທມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຍໍ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ທູເຣນິທານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ທູເຣນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໒. ອວິທູເຣນິທານກຖາ

ຕຸສິຕປຸເຣ ວສນ຺ເຕເຍວ ປນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ ອຸທປາທິ. ໂລກສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ ມຫນ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ, ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກພ຺ຍູຫາ ນາມ ກາມາວຈຣເທວາ ມຸຕ຺ຕສິຣາ ວິກິຓ຺ຓເກສາ ຣຸທມຸຂາ ອສ຺ສູນິ ຫຕ຺ເຖຫິ ປຸຎ຺ຉມານາ ຣຕ຺ຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ອຕິວິຍ ວິຣູປເວສຘາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສປເຖ ວິຈຣນ຺ຕາ ເອວໍ ອາໂຣເຈນ຺ຕິ – ‘‘ມາຣິສາ, ອິໂຕ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ກປ຺ປຸຏ຺ຐານໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ໂລໂກ ວິນສ຺ສິສ຺ສຕິ, ມຫາສມຸທ຺ໂທປິ ສຸສ຺ສິສ຺ສຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຫາປຖວີ ສິເນຣຸ ຈ ປພ຺ພຕຣາຊາ ອຸຑ຺ຑຍ຺ຫິສ຺ສນ຺ຕິ ວິນສ຺ສິສ຺ສນ຺ຕິ, ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ໂລກວິນາໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ເມຕ຺ຕໍ ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ກຣຸຓໍ, ມຸທິຕໍ, ອຸເປກ຺ຂໍ ມາຣິສາ, ຠາເວຖ, ມາຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ປິຕຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫຖ, ກຸເລ ເຊຏ຺ຐາປຈາຍິໂນ ໂຫຖາ’’ຕິ. ອິທໍ ກປ຺ປໂກລາຫລໍ ນາມ. ‘‘ວສ຺ສສຫສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ປນ ສພ຺ພຸຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂລກປາລເທວຕາ ‘‘ອິໂຕ, ມາຣິສາ, ວສ຺ສສຫສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ອິທໍ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລໍ ນາມ. ‘‘ວສ຺ສສຕສ຺ສຈ຺ຈເຍນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເທວຕາໂຍ ‘‘ອິໂຕ ມາຣິສາ ວສ຺ສສຕຈ຺ຈເຍນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸຄ຺ໂຆເສນ຺ຕິໂຍ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ອິທໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂກລາຫລໍ ນາມ. ອິມານິ ຕີຓິ ໂກລາຫລານິ ມຫນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ພຸທ຺ຘໂກລາຫລສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ເອກໂຕ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຍາຈນ຺ຕິ. ອາຍາຈມານາ ຈ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ເຕສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ອາຍາຈນ຺ຕິ. ຕທາ ປນ ສພ຺ພາປິ ຕາ ເອເກກຈກ຺ກວາເຬ ຈາຕຸມຫາຣາຊສກ຺ກສຸຍາມສນ຺ຕຸສິຕສຸນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິມຫາພ຺ຣຫ຺ເມຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ຕຸສິຕຠວເນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມາຣິສ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕຫິ ນ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ມຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປູຣິຕາ, ໂລກນິຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ປນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕຫິ ປູຣິຕາ, ໂສ ໂວ ທານິ ກາໂລ, ມາຣິສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍ, ສມໂຍ, ມາຣິສ, ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາຍາ’’ຕິ ຍາຈິໍສຸ.

ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ເທວຕານໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ອທຕ຺ວາວ ກາລທີປເທສກຸລຊເນຕ຺ຕິອາຍຸປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ນາມ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ກາໂລ ນຸ ໂຂ, ອກາໂລ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ປຐມໍ ກາລໍ ວິໂລເກສິ. ຕຕ຺ຖ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ວຑ຺ຒິຕອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ຘມ຺ມເທສນາ ຕິລກ຺ຂຓມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເຕສໍ ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’’ຕິ ກເຖນ຺ຕານໍ ‘‘ກິໍ ນາເມຕໍ ກເຖນ຺ຕີ’’ຕິ ເນວ ໂສຕພ຺ພໍ ນ ສທ຺ຘາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນ຺ຕິ, ຕໂຕ ອຠິສມໂຍ ນ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສຕິ ອນິຍ຺ຍານິກໍ ສາສນໍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕໂຕ ອູນອາຍຸກາໂລປິ ກາໂລ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ຕທາ ຫິ ສຕ຺ຕາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສານຎ຺ຈ ທິນ຺ໂນ ໂອວາໂທ ໂອວາທຏ຺ຐາເນ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸທເກ ທຓ຺ຑຣາຊິ ວິຍ ຂິປ຺ປໍ ວິຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ອກາໂລ. ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໂຕ ປນ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ, ວສ຺ສສຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸທ຺ຘໍ ອາຍຸກາໂລ ກາໂລ ນາມ. ຕທາ ຈ ວສ຺ສສຕາຍຸກາໂລ, ອຖ ມຫາສຕ຺ໂຕ ‘‘ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພກາໂລ’’ຕິ ກາລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ທີປໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ສປຣິວາເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທີເປ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ຕີສຸ ທີເປສຸ ພຸທ຺ຘາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ຊມ຺ພຸທີເປເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ທີປໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ‘‘ຊມ຺ພຸທີໂປ ນາມ ມຫາ, ທສໂຍຊນສຫສ຺ສປຣິມາໂຓ, ກຕຣສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕີ’’ຕິ ໂອກາສໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ປສ຺ສິ. ມຊ຺ຌິມເທໂສ ນາມ ‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕສ຺ສ ປເຣນ ມຫາສາລາ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລວຕີ ນາມ ນທີ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເສຕກຓ຺ຓິກໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຖູຓໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸສີຣທ຺ຘໂຊ ນາມ ປພ຺ພໂຕ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ ເອວໍ ວິນເຍ (ມຫາວ. ໒໕໙) ວຸຕ຺ໂຕ ປເທໂສ. ໂສ ອາຍາມໂຕ ຕີຓິ ໂຍຊນສຕານິ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍານິ, ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ນວ ໂຍຊນສຕານີຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ພຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ, ອຄ຺ຄສາວກາ, ອສີຕິ ມຫາສາວກາ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣາຊາໂນ, ອຎ຺ເຎ ຈ ມເຫສກ຺ຂາ ຂຕ຺ຕິຍພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິມຫາສາລາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອິທຎ຺ເຈຕ຺ຖ ກປິລວຕ຺ຖຸ ນາມ ນຄຣໍ, ຕຕ຺ຖ ມຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ.

ຕໂຕ ກຸລໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ນາມ ເວສ຺ສກຸເລ ວາ ສຸທ຺ທກຸເລ ວາ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂລກສມ຺ມເຕ ປນ ຂຕ຺ຕິຍກຸເລ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ວາຕິ ທ຺ວີສຸເຍວ ກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອິທານິ ຈ ຂຕ຺ຕິຍກຸລໍ ໂລກສມ຺ມຕໍ, ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມິ. ສຸທ຺ໂຘທໂນ ນາມ ຣາຊາ ເມ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກຸລໍ ປສ຺ສິ.

ຕໂຕ ມາຕຣໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ພຸທ຺ຘມາຕາ ນາມ ໂລລາ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕາ ນ ໂຫຕິ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ປູຣິຕປາຣມີ ຊາຕິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຂຓ຺ຑປຎ຺ຈສີລາເຍວ ໂຫຕິ. ອຍຎ຺ຈ ມຫາມາຍາ ນາມ ເທວີ ເອທິສີ, ອຍໍ ເມ ມາຕາ ຠວິສ຺ສຕິ. ກິຕ຺ຕກໍ ປນສ຺ສາ ອາຍູຕິ ທສນ຺ນໍ ມາສານໍ ອຸປຣິ ສຕ຺ຕ ທິວສານີ’’ຕິ ປສ຺ສິ.

ອິຕິ ອິມໍ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກາໂລ ເມ, ມາຣິສາ, ພຸທ຺ຘຠາວາຍາ’’ຕິ ເທວຕານໍ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ຕາ ເທວຕາ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຕຸສິຕເທວຕາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຸສິຕປຸເຣ ນນ຺ທນວນໍ ປາວິສິ. ສພ຺ພເທວໂລເກສຸ ຫິ ນນ຺ທນວນໍ ອຕ຺ຖິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ນໍ ເທວຕາ ‘‘ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉ, ອິໂຕ ຈຸໂຕ ສຸຄຕິໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຸພ຺ເພ ກຕກຸສລກມ຺ໂມກາສໍ ສາຣຍມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ໂສ ເອວໍ ເທວຕາຫິ ກຸສລໍ ສາຣຍມານາຫິ ປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ວິຈຣນ຺ໂຕເຍວ ຈວິຕ຺ວາ ມຫາມາຍາຍ ເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ.

ຕສ຺ສ ອາວິຠາວຕ຺ຖໍ ອຍໍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ຕທາ ກິຣ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ອາສາຬ຺ຫິນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສງ຺ຆຸຏ຺ຐໍ ອໂຫສິ, ມຫາຊໂນ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬຕິ. ມຫາມາຍາປິ ເທວີ ປຸເຣ ປຸຓ຺ຓມາຍ ສຕ຺ຕມທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິຄຕສຸຣາປານໍ ມາລາຄນ຺ຘວິຠູຕິສມ຺ປນ຺ນໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕກີຬໍ ອນຸຠວມານາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ໂຘທເກນ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕສຫສ຺ສານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣວິຠູສິຕາ ວຣໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖງ຺ຄານິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ສິຣິຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປນ຺ນາ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມມານາ ອິມໍ ສຸປິນໍ ອທ຺ທສ – ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣ ນໍ ມຫາຣາຊາໂນ ສຍເນເນວ ສທ຺ຘິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ເນຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິເກ ມໂນສິລາຕເລ ສຕ຺ຕໂຍຊນິກສ຺ສ ມຫາສາລຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຐເປຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເທວິໂຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວິໍ ອໂນຕຕ຺ຕທຫໍ ເນຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສມລຫຣຓຕ຺ຖໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພວຕ຺ຖໍ ນິວາສາເປຕ຺ວາ ຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ປາເປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປິຬນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ຣຊຕປພ຺ພໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ກນກວິມານໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປາຈີນສີສກໍ ທິພ຺ພສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊາເປສຸໍ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເສຕວຣວາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ອວິທູເຣ ເອໂກ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ວິຈຣິຕ຺ວາ ຕໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປພ຺ພຕໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ອາຄມ຺ມ ຣຊຕທາມວຓ຺ຓາຍ ໂສຓ຺ຑາຍ ເສຕປທຸມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂກຎ຺ຈນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ກນກວິມານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມາຕຸສຍນໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໍ ຜາເລຕ຺ວາ ກຸຈ຺ຉິໍ ປວິຏ຺ຐສທິໂສ ອໂຫສີຕິ. ເອວໍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕນ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ.

ປຸນທິວເສ ປພຸທ຺ຘາ ເທວີ ຕໍ ສຸປິນໍ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊາ ຈຕຸສຏ຺ຐິມຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປາໂມກ຺ເຂ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ໂຄມຍຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍ ລາຊາທີຫິ ກຕມງ຺ຄລສກ຺ກາຣາຍ ຠູມິຍາ ມຫາຣຫານິ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ນານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສປ຺ປິມຘຸສກ຺ຂຣາຠິສງ຺ຂຕສ຺ສ ວຣປາຍາສສ຺ສ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕປາຕີຫິເຍວ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອທາສິ, ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ອຫຕວຕ຺ຖກປິລຄາວິທານາທີຫິ ເຕ ສນ຺ຕປ຺ເປສິ. ອຖ ເນສໍ ສພ຺ພກາເມຫິ ສນ຺ຕປ຺ປິຕານໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ສຸປິນໍ ອາໂຣຈາເປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຫາຣາຊ, ເທວິຍາ ເຕ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ໂສ ຈ ໂຂ ປຸຣິສຄພ຺ໂຠ, ນ ອິຕ຺ຖິຄພ຺ໂຠ, ປຸຕ຺ໂຕ ເຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ສເຈ ອຄາຣາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ’’ຕິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກ຺ຂເຓເຍວ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ສກລທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ສງ຺ກມ຺ປິ ສມ຺ປກມ຺ປິ ສມ຺ປເວຘິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ – ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ອປ຺ປມາໂຓ ໂອຠາໂສ ຜຣິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ສິຣິໍ ທຏ຺ຐຸກາມາ ວິຍ ອນ຺ຘາ ຈກ຺ຂູນິ ປຏິລຠິໍສຸ, ພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ, ມູຄາ ສມາລປິໍສຸ, ຂຸຊ຺ຊາ ອຸຊຸຄຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ, ປງ຺ຄຸລາ ປທສາ ຄມນໍ ປຏິລຠິໍສຸ, ພນ຺ຘນຄຕາ ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີຫິ ມຸຈ຺ຈິໍສຸ, ສພ຺ພນິຣເຍສຸ ອຄ຺ຄີ ນິພ຺ພາຍິໍສຸ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍສຸ ຂຸປ຺ປິປາສາ ວູປສມິໍສຸ, ຕິຣຈ຺ຉານານໍ ຠຍໍ ນາໂຫສິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ໂຣໂຄ ວູປສມິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕາ ປິຍໍວທາ ອເຫສຸໍ, ມຘຸເຣນາກາເຣນ ອສ຺ສາ ຫສິໍສຸ, ວາຣຓາ ຄຊ຺ຊິໍສຸ, ສພ຺ພຕູຣິຍານິ ສກໍ ສກໍ ນິນ຺ນາທໍ ມຸຎ຺ຈິໍສຸ, ອຆຏ຺ຏິຕານິເຍວ ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖູປຄາທີນິ ອາຠຣຓານິ ວິຣວິໍສຸ, ສພ຺ພາ ທິສາ ວິປ຺ປສນ຺ນາ ອເຫສຸໍ, ສຕ຺ຕານໍ ສຸຂໍ ອຸປ຺ປາທຍມາໂນ ມຸທຸສີຕໂລ ວາໂຕ ວາຍິ, ອກາລເມໂຆ ວສ຺ສິ, ປຖວິໂຕປິ ອຸທກໍ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິສ຺ສນ຺ທິ, ປກ຺ຂິໂນ ອາກາສຄມນໍ ວິຊຫິໍສຸ, ນທິໂຍ ອສນ຺ທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ, ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຘຸໂຣທໂກ ອໂຫສິ, ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓຫິ ປທຸເມຫິ ສຎ຺ຉນ຺ນຕໂລ ອໂຫສິ, ຖລຊຊລຊາທີນິ ສພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ຣຸກ຺ຂານໍ ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ, ສາຂາສຸ ສາຂາປທຸມານິ, ລຕາສຸ ລຕາປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ຆນສິລາຕລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ສຕປຕ຺ຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ທຓ຺ຑປທຸມານິ ນາມ ນິກ຺ຂມິໍສຸ, ອາກາເສ ໂອລມ຺ພກປທຸມານິ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ, ສມນ຺ຕໂຕ ປຸປ຺ຜວສ຺ສານິ ວສ຺ສິໍສຸ. ອາກາເສ ທິພ຺ພຕູຣິຍານິ ວຊ຺ຊິໍສຸ, ສກລທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມາລາຄຸໂຬ ວິຍ, ອຸປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ພທ຺ຘມາລາກລາໂປ ວິຍ, ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕມາລາສນໍ ວິຍ ຈ ເອກມາລາມາລິນີ ວິປ຺ຜຸຣນ຺ຕວາຬພີຊນີ ປຸປ຺ຜຘູປຄນ຺ຘປຣິວາສິຕາ ປຣມໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ອໂຫສິ.

ເອວໍ ຄຫິຕປຏິສນ຺ຘິກສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ອຸປທ຺ທວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຂຄ຺ຄຫຕ຺ຖາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ເທວປຸຕ຺ຕາ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸຍາ ປຸຣິເສສຸ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິ, ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຈ ອໂຫສິ ສຸຂິນີ ອກິລນ຺ຕກາຍາ. ໂພຘິສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຄຕໍ ວິປ຺ປສນ຺ເນ ມຓິຣຕເນ ອາວຸຕປຓ຺ຑຸສຸຕ຺ຕໍ ວິຍ ປສ຺ສຕິ. ຍສ຺ມາ ຈ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ວສິຕກຸຈ຺ຉິ ນາມ ເຈຕິຍຄພ຺ຠສທິສາ ໂຫຕິ, ນ ສກ຺ກາ ອຎ຺ເຎນ ສຕ຺ເຕນ ອາວສິຕຸໍ ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ວາ, ຕສ຺ມາ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ ສຕ຺ຕາຫຊາເຕ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຍຖາ ຈ ອຎ຺ຎາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ທສມາເສ ອປ຺ປຕ຺ວາປິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາປິ ນິສິນ຺ນາປິ ນິປນ຺ນາປິ ວິຊາຍນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕາ. ສາ ປນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທສມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ຐິຕາວ ວິຊາຍຕິ. ອຍໍ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຘມ຺ມຕາ.

ມຫາມາຍາປິ ເທວີ ປຕ຺ເຕນ ເຕລໍ ວິຍ ທສມາເສ ກຸຈ຺ຉິນາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິຫຣິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓຄພ຺ຠາ ຎາຕິຆຣໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ເທວ, ກຸລສນ຺ຕກໍ ເທວທຫນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸໂຕ ຍາວ ເທວທຫນຄຣາ ມຄ຺ຄໍ ສມໍ ກາເຣຕ຺ວາ ກທລິປຸຓ຺ຓຆຏຘຊປຏາກາທີຫິ ອລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກາຣາເປຕ຺ວາ ເທວິໍ ໂສວຓ຺ຓສິວິກາຍ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ ອຸກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ເປເສສິ. ທ຺ວິນ຺ນໍ ປນ ນຄຣານໍ ອນ຺ຕເຣ ອຸຠຍນຄຣວາສີນມ຺ປິ ລຸມ຺ພິນີວນໍ ນາມ ມງ຺ຄລສາລວນໍ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄສາຂາ ສພ຺ພໍ ເອກປາລິຜຸລ຺ລໍ ອໂຫສິ, ສາຂນ຺ຕເຣຫິ ເຈວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕເຣຫິ ຈ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓາ ຠມຣຄຓາ ນານປ຺ປກາຣາ ຈ ສກຸຓສງ຺ຆາ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ວິກູຊນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສກລໍ ລຸມ຺ພິນີວນໍ ຈິຕ຺ຕລຕາວນສທິສໍ, ມຫານຸຠາວສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ສຸສຊ຺ຊິຕອາປານມຓ຺ຑລໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ເທວິຍາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສາລວເນ ກີຬິຕຸກາມຕາ ອຸທປາທິ. ອມຈ຺ຈາ ເທວິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສາລວນໍ ປວິສິໍສຸ. ສາ ມງ຺ຄລສາລມູລໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ສາລສາຂໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາມາ ອໂຫສິ, ສາລສາຂາ ສຸເສທິຕເວຕ຺ຕຄ຺ຄໍ ວິຍ ໂອຓມິຕ຺ວາ ເທວິຍາ ຫຕ຺ຖສມີປໍ ອຸປຄຎ຺ຉິ. ສາ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສາຂໍ ອຄ຺ຄເຫສິ. ຕາວເທວ ຈ ເທວິຍາ ກມ຺ມຊວາຕາ ຈລິໍສຸ, ອຖສ຺ສາ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ມຫາຊໂນ ປຏິກ຺ກມິ, ສາລສາຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐມານາຍ ເອວ ຈສ຺ສາ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວິສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ສຸວຓ຺ຓຊາລໍ ອາທາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ. ເຕ ເຕນ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາຕຸ ປຸຣໂຕ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕມນາ, ເທວິ, ໂຫຫິ, ມເຫສກ຺ໂຂ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫໍສຸ.

ຍຖາ ປນ ອຎ຺ເຎ ສຕ຺ຕາ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕາ ປຏິກູເລນ ອສຸຈິນາ ມກ຺ຂິຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ. ໂສ ປນ ຘມ຺ມາສນໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ມກຖິໂກ ວິຍ, ນິສ຺ເສຓິໂຕ ໂອຕຣນ຺ໂຕ ປຸຣິໂສ ວິຍ ຈ ທ຺ເວ ຫຕ຺ເຖ ທ຺ເວ ຈ ປາເທ ປສາເຣຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠເວນ ເກນຈິ ອສຸຈິນາ ອມກ຺ຂິໂຕ ສຸທ຺ໂຘ ວິສໂທ ກາສິກວຕ຺ເຖ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕມຓິຣຕນໍ ວິຍ ໂຊເຕນ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ສກ຺ກາຣຕ຺ຖໍ ອາກາສໂຕ ທ຺ເວ ອຸທກຘາຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂພຘິສຕ຺ຕມາຕຸຍາ ຈ ສຣີເຣ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປສຸໍ.

ອຖ ນໍ ສຸວຓ຺ຓຊາເລນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ມງ຺ຄລສມ຺ມຕາຍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາຍ ອຊິນປ຺ປເວຓິຍາ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມນຸສ຺ສາ ທຸກູລຈຸມ຺ພຏເກນ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ມນຸສ຺ສານໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໍ ໂອໂລເກສິ, ອເນການິ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ສານິ ເອກງ຺ຄຓານິ ອເຫສຸໍ. ຕຕ຺ຖ ເທວມນຸສ຺ສາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມານາ ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ອິຘ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ, ກຸເຕຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອວໍ ຈຕສ຺ໂສ ທິສາ, ຈຕສ຺ໂສ ອນຸທິສາ ຈ ເຫຏ຺ຐາ, ອຸປຣີຕິ ທສປິ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ອຸຕ຺ຕຣາທິສາ’’ຕິ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ອຄມາສິ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍມາເນນ, ສຸຍາເມນ ວາຬພີຊນິໍ, ອຎ຺ຎາຫິ ຈ ເທວຕາຫິ ເສສຣາຊກກຸຘຠຓ຺ຑຫຕ຺ຖາຫິ ອນຸຄມ຺ມມາໂນ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕມປເທ ຐິໂຕ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິອາທິກໍ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣນ຺ໂຕ ສີຫນາທໍ ນທິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫິ ຕີສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ ມໂຫສຘຕ຺ຕຠາເວ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ, ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຈາຕິ. ມໂຫສຘຕ຺ຕຠາເວ ກິຣສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ຕສ຺ເສວ ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຈນ຺ທນສາຣໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ຄໂຕ. ໂສ ຕໍ ມຸຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາວ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ. ອຖ ນໍ ມາຕາ ‘‘ຕາຕ, ກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ໂອສຘໍ, ອມ຺ມາ’’ຕິ. ອິຕິ ໂອສຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ໂອສຘທາຣໂກ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕໍ ໂອສຘໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາຏິຍໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ອາຄຕາຄຕານໍ ອນ຺ຘພຘິຣາທີນໍ ຕເທວ ສພ຺ພໂຣຄວູປສມາຍ ເຠສຊ຺ຊໍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ‘‘ມຫນ຺ຕໍ ອິທໍ ໂອສຘໍ, ມຫນ຺ຕໍ ອິທໍ ໂອສຘ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນວຈນໍ ອຸປາທາຍ ‘‘ມໂຫສໂຘ’’ຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ຊາຕໍ. ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາວ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ, ອມ຺ມ, ກິຎ຺ຈິ ເຄຫສ຺ມິໍ, ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂມິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ‘‘ສຘເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສິ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕໂນ ຫຕ຺ຖຕເລ ກຕ຺ວາ ສຫສ຺ສຕ຺ຖວິກໍ ຐປາເປສິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ຕຠາເວ ອິມໍ ສີຫນາທໍ ນທີຕິ ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕີສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕມຕ຺ໂຕວ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຍຖາ ຈ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກ຺ຂເຓ ຕຖາ ຊາຕິກ຺ຂເຓປິສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ປາຕຸຣເຫສຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ລຸມ຺ພິນີວເນ ຊາໂຕ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ສມເຍ ຣາຫຸລມາຕາເທວີ, ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ,ຉນ຺ໂນ ອມຈ຺ໂຈ, ກາຬຸທາຍີ ອມຈ຺ໂຈ, ກຓ຺ຑໂກ ອສ຺ສຣາຊາ, ມຫາໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ, ຈຕສ຺ໂສ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ຈ ຊາຕາ. ຕຕ຺ຖ ເອກາ ນິຘິກຸມ຺ຠີ ຄາວຸຕປ຺ປມາຓາ, ເອກາ ອຑ຺ຒໂຍຊນປ຺ປມາຓາ, ເອກາ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓາ, ເອກາ ໂຍຊນປ຺ປມາຓາ. ຄມ຺ຠີຣໂຕ ປຖວີປຣິຍນ຺ຕາ ເອວ ອໂຫສີຕິ. ອິເມ ສຕ຺ຕ ສຫຊາຕາ ນາມ.

ອຸຠຍນຄຣວາສິໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣເມວ ອຄມໍສຸ. ຕໍ ທິວສໍເຍວ ຈ ‘‘ກປິລວຕ຺ຖຸນຄເຣ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ອຍໍ ກຸມາໂຣ ໂພຘິມູເລ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາ ເທວສງ຺ຆາ ເຈລຸກ຺ເຂປາທີນິ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕາ ກີຬິໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ກຸລູປໂກ ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ກາລເທວໂລ ນາມ ຕາປໂສ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣຕ຺ຖາຍ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສິນ຺ໂນ ຕາ ເທວຕາ ຕຖາ ກີຬມານາ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ຕຸມ຺ເຫ ເອວໍ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ກີຬຖ, ມຍ຺ຫມ຺ເປຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເທວຕາ ອາຫໍສຸ – ‘‘ມາຣິສ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ໂສ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສີທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ‘ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕໍ ພຸທ຺ຘລີຬໍ ທຏ຺ຐຸໍ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ໂສຕຸໍ ລຈ຺ຉາມາ’ຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຕຸຏ຺ຐາມ຺ຫາ’’ຕິ. ຕາປໂສ ຕາສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຂິປ຺ປໍ ເທວໂລກໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣາຊນິເວສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ຊາໂຕ, ປສ຺ສິສ຺ສາມິ ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ກຸມາຣໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ຕາປສໍ ວນ຺ທາເປຕຸໍ ອຠິຫຣິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທາ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕາປສສ຺ສ ຊຏາສຸ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ເຕນຕ຺ຕຠາເວນ ວນ຺ທິຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕໂກ ນາມ ອຎ຺ໂຎ ນຕ຺ຖິ. ສເຈ ຫິ ອຊານນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ຕາປສສ຺ສ ປາທມູເລ ຐເປຍ຺ຍຸໍ, ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ຜເລຍ຺ຍ. ຕາປໂສ ‘‘ນ ເມ ອຕ຺ຕານໍ ນາເສຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫສິ. ຣາຊາ ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິ.

ຕາປໂສ ອຕີເຕ ຈຕ຺ຕາລີສ ກປ຺ເປ, ອນາຄເຕ ຈຕ຺ຕາລີສາຕິ ອສີຕິ ກປ຺ເປ ອນຸສ຺ສຣຕິ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ພຸທ຺ໂຘ, ອຸທາຫຸ ໂນ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ນິສ຺ສໍສເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ສິຕໍ ອກາສິ. ຕໂຕ ‘‘ອຫໍ ອິມໍ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສາມິ ນຸ ໂຂ, ໂນ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ‘‘ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ອນ຺ຕຣາເຍວ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສເຕນປິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ເສນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພເຘຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ເຍ ອຣູປຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ອຈ຺ຉຣິຍປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ມຫຕີ ວຕ ເມ ຊານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປໂຣທິ.

ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ໂຍ ອິທາເນວ ຫສິຕ຺ວາ ປຸນ ປໂຣທິຕ຺ວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂກຈິ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ນຕ຺ເຖຕສ຺ສ ອນ຺ຕຣາໂຍ, ນິສ຺ສໍສເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຖ ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ປໂຣທິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ເອວຣູປໍ ປຸຣິສໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ນ ລຠິສ຺ສາມິ, ‘ມຫຕີ ວຕ ເມ ຊານິ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸໂສຈນ຺ໂຕ ໂຣທາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ໂສ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຎາຕເກສຸ ໂກຈິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘຠູຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍໍ ນາລກທາຣກໍ ອທ຺ທສ. ໂສ ຠຄິນິຍາ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ເຕ ປຸຕ຺ໂຕ ນາລໂກ’’ຕິ? ‘‘ອຕ຺ຖິ ເຄເຫ, ອຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ປກ຺ໂກສາຫິ ນ’’ນ຺ຕິ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕໍ ກຸມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ກຸເລ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕ, ພຸທ຺ຘງ຺ກຸໂຣ ເອໂສ, ປຎ຺ຈຕິໍສ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ເອຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠິສ຺ສສິ, ອຊ຺ເຊວ ປພ຺ພຊາຫີ’’ຕິ. ສຕ຺ຕາສີຕິໂກຏິຘເນ ກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕທາຣໂກປິ ‘‘ນ ມໍ ມາຕຸໂລ ອນຕ຺ເຖ ນິໂຍເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕາວເທວ ອນ຺ຕຣາປຓໂຕ ກາສາຍານິ ເຈວ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ຕຎ຺ຈ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ເກສມສ຺ສຸໍ ໂອຫາເຣຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ໂລເກ ອຸຕ຺ຕມປຸຄ຺ຄໂລ, ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ’’ຕິ ໂພຘິສຕ຺ຕາຠິມຸຂໍ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອໍສກູເຏ ໂອລຄ຺ເຄຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ. ໂສ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິປ຺ປຕ຺ຕໍ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ນາລກປຏິປທໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ປຸນ ຫິມວນ຺ຕໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ອຸກ຺ກຏ຺ຐປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ສຕ຺ເຕວ ມາເສ ອາຍຸໍ ປາເລຕ຺ວາ ເອກໍ ສຸວຓ຺ຓປພ຺ພຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຐິຕໂກວ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ໂພຘິສຕ຺ຕມ຺ປິ ໂຂ ປຎ຺ຈມທິວເສ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ‘‘ນາມຄ຺ຄຫຓໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຣາຊຠວນໍ ຈຕຸຊ຺ຊາຕິຍຄນ຺ເຘຫິ ວິລິມ຺ເປຕ຺ວາ ລາຊປຎ຺ຈມການິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ອສມ຺ຠິນ຺ນປາຍາສໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ປາຣງ຺ຄເຕ ອຏ຺ຐສຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ຣາຊຠວເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ສຸໂຠຊນໍ ໂຠຊາເປຕ຺ວາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ລກ຺ຂຓານິ ປຣິຄ຺ຄຫາເປສຸໍ. ເຕສຸ –

‘‘ຣາໂມ ຘໂຊ ລກ຺ຂໂຓ ຈາປິ ມນ຺ຕີ, ຍຎ຺ໂຎ ສຸໂຠໂຊ ສຸຍາໂມ ສຸທຕ຺ໂຕ;

ເອເຕ ຕທາ ອຏ຺ຐ ອເຫສຸໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ, ຉຬງ຺ຄວາ ມນ຺ຕໍ ວິຍາກຣິໍສູ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໘໔) –

ອິເມ ອຏ຺ເຐວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫກາ ອເຫສຸໍ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສຸປິໂນປິ ເອເຕເຫວ ປຣິຄ຺ຄຫິໂຕ. ເຕສຸ ສຕ຺ຕ ຊນາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄຸລິໂຍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ທ຺ວິຘາ ນໍ ພ຺ຍາກຣິໍສຸ – ‘‘ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສເຈ ອຄາຣໍ ອຊ຺ຌາວສິສ຺ສຕິ, ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ, ສເຈ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສພ຺ພໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ສິຣິວິຠວໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ເຕສໍ ປນ ສພ຺ພທຫໂຣ ໂຄຕ຺ຕໂຕ ໂກຓ຺ຑຎ຺ໂຎ ນາມ ມາຓໂວ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຣລກ຺ຂຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ສ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຐານກາຣຓໍ ນຕ຺ຖິ, ເອກນ຺ເຕເນສ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອກເມວ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອກໍສພ຺ຍາກຣຓໍ ພ຺ຍາກາສິ. ອຍຎ຺ຫິ ກຕາຘິກາໂຣ ປຈ຺ຉິມຠວິກສຕ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ອິຕເຣ ສຕ຺ຕ ຊເນ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອິເມຫິ ລກ຺ຂເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕພຸທ຺ຘຠາວສງ຺ຂາຕໍ ເອກເມວ ຄຫິໍ ອທ຺ທສ, ຕສ຺ມາ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເອວໍ ພ຺ຍາກາສິ. ອຖສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ສພ຺ພໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິກຣຕ຺ຕາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ’’ຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ອຖ ໂຂ ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຆຣານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ເຫ ມຫລ຺ລກາ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕໍ ມຍໍ ສມ຺ຠາເວຍ຺ຍາມ ວາ ໂນ ວາ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ມິໍ ກຸມາເຣ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ເຕ ຕສ຺ສ ສາສເນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຕປິ ຊນາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄຕາ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎມາຓໂວເຍວ ປນ ອໂຣໂຄ ອໂຫສິ. ໂສ ມຫາສຕ຺ເຕ ວຸທ຺ຘິມນ຺ວາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອນກ຺ກເມນ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣມຓີໂຍ ວຕ ອຍໍ ຠູມິຠາໂຄ, ອລໍ ວຕິທໍ ປຘານຕ຺ຖິກສ຺ສ ກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຘານາຍາ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອຸປຄເຕ ‘‘ມຫາປຸຣິໂສ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ປຸຕ຺ເຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ກິຣ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ນິສ຺ສໍສເຍນ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ. ສເຈ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕໂຣ ອໂຣຄາ ອສ຺ສຸ, ອຊ຺ຊ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍຸໍ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫປິ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖ, ເອຖ, ມຍໍ ຕໍ ມຫາປຸຣິສໍ ອນຸປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພ ເອກຈ຺ຉນ຺ທາ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ເຕສຸ ຕໂຍ ຊນາ ນ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ອິຕເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປພ຺ພຊິໍສຸ. ເຕ ປຎ຺ຈປິ ຊນາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍຕ຺ເຖຣາ ນາມ ຊາຕາ.

ຕທາ ປນ ສຸທ຺ໂຘທນຣາຊາ – ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕານີ’’ຕິ. ‘‘ກຕຣຎ຺ຈ ກຕຣຎ຺ຈາ’’ຕິ? ‘‘ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ, ພ຺ຍາຘິຕໍ, ມຕໍ, ປພ຺ພຊິຕ’’ນ຺ຕິ. ຣາຊາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວຣູປານໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ມາ ອທຕ຺ຖ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ພຸທ຺ຘຠາເວນ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາຣານໍ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ, ອິສ຺ສຣິຍາຘິປຈ຺ຈໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ຉຕ຺ຕິໍສໂຍຊນປຣິມຓ຺ຑລາຍ ປຣິສາຍ ປຣິວຸຕໍ ຄຄນຕເລ ວິຈຣມານໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ’’ຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ອິເມສໍ ຈຕຸປ຺ປກາຣານໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ກຸມາຣສ຺ສ ຈກ຺ຂຸປເຖ ອາຄມນນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ຈຕູສຸ ທິສາສຸ ຄາວຸເຕ ຄາວຸເຕ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ຕໍ ທິວສຎ຺ຈ ມງ຺ຄລຏ຺ຐາເນ ສນ຺ນິປຕິເຕສຸ ອສີຕິຍາ ຎາຕິກຸລສຫສ຺ເສສຸ ເອກເມໂກ ເອກເມກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິ – ‘‘ອຍໍ ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂຫຕຸ ຣາຊາ ວາ, ມຍໍ ເອກເມຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມ. ສເຈປິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ຂຕ຺ຕິຍສມຓຄເຓເຫວ ປຣິວາຣິໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕິ. ສເຈປິ ຣາຊາ ຠວິສ຺ສຕິ, ຂຕ຺ຕິຍກຸມາເຣເຫວ ປຸຣກ຺ຂຕປຣິວາຣິໂຕ ວິຈຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຣາຊາປິ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຕ຺ຕມຣູປສມ຺ປນ຺ນາ ວິຄຕສພ຺ພໂທສາ ຘາຕິໂຍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫນ຺ເຕນ ປຣິວາເຣນ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ຣຎ຺ໂຎ ວປ຺ປມງ຺ຄລໍ ນາມ ອໂຫສິ. ຕໍ ທິວສໍ ສກລນຄຣໍ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ສພ຺ເພ ທາສກມ຺ມກຣາທໂຍ ອຫຕວຕ຺ຖນິວຕ຺ຖາ ຄນ຺ຘມາລາທິປຏິມຓ຺ຑິຕາ ຣາຊກຸເລ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຣຎ຺ໂຎ ກມ຺ມນ຺ເຕ ນງ຺ຄລສຫສ຺ສໍ ໂຍຊຍນ຺ຕິ, ຕສ຺ມິໍ ປນ ທິວເສ ເອເກນູນອຏ຺ຐສຕນງ຺ຄລານິ ສທ຺ຘິໍ ພລິພທ຺ທຣສ຺ມິໂຍຕ຺ເຕຫິ ຣຊຕປຣິກ຺ຂຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຣຎ຺ໂຎ ອາລມ຺ພນນງ຺ຄລໍ ປນ ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓປຣິກ຺ຂຕໍ ໂຫຕິ. ພລິພທ຺ທານໍ ສິງ຺ຄຣສ຺ມິປໂຕທາປິ ສຸວຓ຺ຓປຣິກ຺ຂຕາວ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊາ ມຫາປຣິວາເຣນ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ປຸຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຄມາສິ. ກມ຺ມນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ເອໂກ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ໂຂ ພຫລປລາໂສ ສນ຺ທຈ຺ຉາໂຍ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ກຸມາຣສ຺ສ ສຍນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສຸວຓ຺ຓຕາຣກຂຈິຕວິຕານໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາເຣນ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປຕ຺ວາ ຣາຊາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ນງ຺ຄລກຣຓຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓນງ຺ຄລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອມຈ຺ຈາ ເອເກນູນອຏ຺ຐສຕຣຊຕນງ຺ຄລານິ, ກສ຺ສກາ ເສສນງ຺ຄລານິ. ເຕ ຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ກສນ຺ຕິ. ຣາຊາ ປນ ໂອຣໂຕ ວາ ປາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ປາຣໂຕ ວາ ໂອຣໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ.

ເອຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນາ ຘາຕິໂຍ ‘‘ຣຎ຺ໂຎ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປສ຺ສາມາ’’ຕິ ອນ຺ໂຕສາຓິໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ກຎ຺ຈິ ອທິສ຺ວາວ ເວເຄນ ອຸຏ຺ຐາຍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ອານາປາເນ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ. ຘາຕິໂຍ ຂຊ຺ຊໂຠຊ຺ຊນ຺ຕເຣ ວິຈຣມານາ ໂຖກໍ ຈິຣາຍິໍສຸ. ເສສຣຸກ຺ຂານໍ ຉາຍາ ວີຕິວຕ຺ຕາ, ຕສ຺ສ ປນ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ຉາຍາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຘາຕິໂຍ ‘‘ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ເອກໂກ’’ຕິ ເວເຄນ ສາຓິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕ ປວິສມານາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສຍເນ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນໍ ຕຎ຺ຈ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ເທວ, ກຸມາໂຣ ເອວໍ ນິສິນ຺ໂນ, ອຎ຺ເຎສໍ ຣຸກ຺ຂານໍ ຉາຍາ ວີຕິວຕ຺ຕາ, ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ຉາຍາ ປຣິມຓ຺ຑລາ ຐິຕາ’’ຕິ. ຣາຊາ ເວເຄນາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາຏິຫາຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ, ຕາຕ, ທຸຕິຍວນ຺ທນາ’’ຕິ ປຸຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິ.

ອຖ ອນຸກ຺ກເມນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ຊາໂຕ. ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາເຣສິ – ເອກໍ ນວຠູມິກໍ, ເອກໍ ສຕ຺ຕຠູມິກໍ, ເອກໍ ປຎ຺ຈຠູມິກໍ, ຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສາ ຈ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ອຸປຏ຺ຐາເປສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທໂວ ວິຍ ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ອລງ຺ກຕນາຏກິຕ຺ຖີຫິ ປຣິວຸໂຕ ນິປ຺ປຸຣິເສຫິ ຕູຣິເຍຫິ ປຣິຈາຣິຍມາໂນ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ອຸຕຸວາເຣນ ຕີສຸ ປາສາເທສຸ ວິຫາສິ. ຣາຫຸລມາຕາ ປນສ຺ສ ເທວີ ອຄ຺ຄມເຫສີ ອໂຫສິ.

ຕສ຺ເສວໍ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ເອກທິວສໍ ຎາຕິສງ຺ຆສ຺ສ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ກີຬາປສຸໂຕວ ວິຈຣຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂຕິ, ສງ຺ຄາເມ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐິເຕ ກິໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ຣາຊາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕາຕ, ຕວ ຎາຕກາ ‘ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ອສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກີຬາປສຸໂຕວ ວິຈຣຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເອຕ຺ຖ ກິໍ ສຕ຺ຕຸ ປຕ຺ຕກາເລ ມຎ຺ຎສີ’’ຕິ? ‘‘ເທວ, ມມ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ນຄເຣ ມມ ສິປ຺ປທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຖ ‘ອິໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຎາຕການໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມີ’’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອກ຺ຂຓເວຘິວາລເວຘິຘນຸຄ຺ຄເຫ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ອຎ຺ເຎຫິ ຘນຸຄ຺ຄເຫຫິ ອສາຘາຣຓໍ ຎາຕການໍ ທ຺ວາທສວິຘໍ ສິປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ຕໍ ສຣຠງ຺ຄຊາຕເກ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕທາ ຕສ຺ສ ຎາຕິສງ຺ໂຆ ນິກ຺ກງ຺ໂຂ ອໂຫສິ.

ອເຖກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ສາຣຖິໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ຣຖໍ ໂຍເຊຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ມຫາຣຫໍ ອຸຕ຺ຕມຣຖໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣນ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ກຸມຸທປຕ຺ຕວຓ຺ເຓ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມງ຺ຄລສິນ຺ຘເວ ໂຍເຊຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປຏິເວເທສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເທວວິມານສທິສໍ ຣຖໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ອຸຍ຺ຍານາຠິມຸໂຂ ອຄມາສິ. ເທວຕາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາຣສ຺ສ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນກາໂລ ອາສນ຺ໂນ, ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອກໍ ເທວປຸຕ຺ຕໍ ຊຣາຊິຓ຺ຓໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ ປລິຕເກສໍ ວງ຺ກໍ ໂອຠຄ຺ຄສຣີຣໍ ທຓ຺ຑຫຕ຺ຖໍ ປເວຘມານໍ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສສຸໍ. ຕໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເຈວ ສາຣຖິ ຈ ປສ຺ສນ຺ຕິ. ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ, ‘‘ສມ຺ມ, ໂກ ນາເມສ ປຸຣິໂສ, ເກສາປິສ຺ສ ນ ຍຖາ ອຎ຺ເຎສ’’ນ຺ຕິ ມຫາປທາເນ (ທີ. ນິ. ໒.໔໕) ອາຄຕນເຍນ ສາຣຖິໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຘິຣຕ຺ຖຸ ວຕ, ໂຠ, ຊາຕິ, ຍຕ຺ຣ ຫິ ນາມ ຊາຕສ຺ສ ຊຣາ ປຎ຺ຎາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ຕໂຕວ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທເມວ ອຠິຣຸຫິ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ກາຣຓາ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ຂິປ຺ປໍ ປຏິນິວຕ຺ຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ຊິຓ຺ຓປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ຊິຓ຺ຓກໍ ທິສ຺ວາ ປພ຺ພຊິສ຺ສຕີຕິ ອາຫໍສຸ, ກສ຺ມາ ມໍ ນາເສຖ, ສີຆໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ນາຏການິ ສຊ຺ເຊຖ, ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ສຕິໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສພ຺ພທິສາສຸ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອທ຺ຘໂຍຊເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ.

ປຸເນກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເທວຕາຠິນິມ຺ມິຕໍ ພ຺ຍາຘິຕໍ ປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ຣາຊາປິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ອປຣມ຺ປິ ເອກທິວສໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕເຖວ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເທວຕາຠິນິມ຺ມິຕໍ ກາລງ຺ກຕໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສໍວິຄ຺ຄຫທໂຍ ປຸນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິ. ຣາຊາປິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ປຸນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ປເທເສ ອາຣກ຺ຂໍ ຐເປສິ. ອປຣໍ ປເນກທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕເຖວ ເທວຕາຠິນິມ຺ມິຕໍ ສຸນິວຕ຺ຖໍ ສຸປາຣຸຕໍ ປພ຺ພຊິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ນາເມໂສ ສມ຺ມາ’’ຫິ ສາຣຖິໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສາຣຖິ ກິຎ຺ຈາປິ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທສ຺ສ ອຠາວາ ປພ຺ພຊິຕໍ ວາ ປພ຺ພຊິຕຄຸເຓ ວາ ນ ຊານາຕິ, ເທວຕານຸຠາເວນ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊິໂຕ ນາມາຍໍ, ເທວາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຄຸເຓ ວຓ຺ເຓສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຣຸຈິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕໍ ທິວສໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ທີຆຠາຓກາ ປນາຫຸ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິປິ ນິມິຕ຺ຕານິ ເອກທິວເສເນວ ທິສ຺ວາ ອຄມາສີ’’ຕິ.

ໂສ ຕຕ຺ຖ ທິວສຠາຄໍ ກີຬິຕ຺ວາ ມງ຺ຄລໂປກ຺ຂຣຓິຍໍ ນ຺ຫາຍິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖງ຺ຄເຕ ສູຣິເຍ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິສີທິ ອຕ຺ຕານໍ ອລງ຺ກາຣາເປຕຸກາໂມ, ອຖສ຺ສ ປຣິຈາຣກປຸຣິສາ ນານາວຓ຺ຓານິ ທຸສ຺ສານິ ນານປ຺ປກາຣາ ອາຠຣຓວິກຕິໂຍ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນານິ ຈ ອາທາຍ ສມນ຺ຕາ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ສກ຺ກສ຺ສ ນິສິນ຺ນາສນໍ ອຸຓ຺ຫໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ມໍ ອິມມ຺ຫາ ຐານາ ຈາເວຕຸກາໂມສີ’’ຕິ ອຸປຘາເຣນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອລງ຺ກາເຣຕຸກາມຕໍ ຎຕ຺ວາ ວິສ຺ສກມ຺ມໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມ຺ມ ວິສ຺ສກມ຺ມ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ອຊ຺ຊ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕິ, ອຍມສ຺ສ ປຈ຺ຉິໂມ ອລງ຺ກາໂຣ, ຕ຺ວໍ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອລງ຺ກໂຣຫີ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ປຏິສ຺ສຸຓິຕ຺ວາ ເທວານຸຠາເວນ ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ກປ຺ປກສທິໂສ ຫຸຕ຺ວາ ທິພ຺ພທຸສ຺ເສນ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ເວເຐສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖສມ຺ຜສ຺ເສເນວ ‘‘ນາມໍ ມນຸສ຺ໂສ, ເທວປຸຕ຺ໂຕ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ເວຐເນນ ເວຐິຕມຕ຺ເຕ ສີເສ ໂມຬິຍໍ ມຓິຣຕນາກາເຣນ ທຸສ຺ສສຫສ຺ສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຎ຺ຉິ, ປຸນ ເວເຐນ຺ຕສ຺ສ ທຸສ຺ສສຫສ຺ສນ຺ຕິ ທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ເວເຐນ຺ຕສ຺ສ ທສ ທຸສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉິໍສຸ. ‘‘ສີສໍ ຂຸທ຺ທກໍ, ທຸສ຺ສານິ ພຫູນິ, ກຖໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕານີ’’ຕິ ນ ຈິນ຺ເຕຕພ຺ພໍ. ເຕສຸ ຫິ ສພ຺ພມຫນ຺ຕໍ ອາມລກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓໍ, ອວເສສານິ ກທມ຺ພກປຸປ຺ຜປ຺ປມາຓານິ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສີສໍ ກິຎ຺ຊກ຺ຂຄວຈ຺ຉິຕໍ ວິຍ ກຸຍ຺ຍກປຸປ຺ຜໍ ອໂຫສິ.

ອຖສ຺ສ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕສ຺ສ ສພ຺ພຕາລາວຈເຣສຸ ສການິ ສການິ ປຏິຠານານິ ທສ຺ສຍນ຺ເຕສຸ, ພ຺ຣາຫ຺ມເຓສຸ ‘‘ຊຍນນ຺ທາ’’ຕິອາທິວຈເນຫິ, ສຸຕມງ຺ຄລິກາທີສຸ ຈ ນານປ຺ປກາເຣຫິ ມງ຺ຄລວຈນຕ຺ຖຸຕິໂຆເສຫິ ສມ຺ຠາເວນ຺ເຕສຸ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຕໍ ຣຖວຣໍ ອຠິຣຸຫິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ຣາຫຸລມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເມ ຕຸຏ຺ຐິໍ ນິເວເທຖາ’’ຕິ ສາສນໍ ປຫິຓິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຣາຫຸ ຊາໂຕ, ພນ຺ຘນໍ ຊາຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ‘‘ກິໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ອວຈາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເມ ນຕ຺ຕາ ‘ຣາຫຸລກຸມາໂຣ’ຕ຺ເວວ ນາມ ໂຫຕູ’’ຕິ ອາຫ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຣຖວຣໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ອຕິມຫນ຺ເຕນ ຍເສນ ອຕິມໂນຣເມນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ກິສາໂຄຕມີ ນາມ ຂຕ຺ຕິຍກຎ຺ຎາ ອຸປຣິປາສາທວຣຕລຄຕາ ນຄຣໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຸຣຸມານສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປສິຣິໍ ທິສ຺ວາ ປີຕິໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອິມໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ມາຕາ, ນິພ຺ພຸໂຕ ນູນ ໂສ ປິຕາ;

ນິພ຺ພຸຕາ ນູນ ສາ ນາຣີ, ຍສ຺ສາຍໍ ອີທິໂສ ປຕີ’’ຕິ. (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິທານກຖາ); –

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ເອວມາຫ – ‘ເອວຣູປໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ປສ຺ສນ຺ຕິຍາ ມາຕຸ ຫທຍໍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ປິຕຸ ຫທຍໍ ນິພ຺ພາຍຕິ, ປຊາປຕິຍາ ຫທຍໍ ນິພ຺ພາຍຕີ’ຕິ. ກິສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ນິພ຺ພຸເຕ ຫທຍໍ ນິພ຺ພຸຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ກິເລເສສຸ ວິຣຕ຺ຕມນສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ຣາຄຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕ ນິພ຺ພຸຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂທສຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕ ນິພ຺ພຸຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ໂມຫຄ຺ຄິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຸເຕ ນິພ຺ພຸຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ມານທິຏ຺ຐິອາທີສຸ ສພ຺ພກິເລສທຣເຖສຸ ນິພ຺ພຸເຕສຸ ນິພ຺ພຸຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ. ‘‘ອຍໍ ເມ ສຸສ຺ສວນໍ ສາເວຕິ, ອຫຎ຺ຫິ ນິພ຺ພານໍ ຄເວສນ຺ໂຕ ວິຈຣາມິ, ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ຆຣາວາສໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນິພ຺ພານໍ ຄເວສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອຍໍ ອິມິສ຺ສາ ອາຈຣິຍຠາໂຄ ໂຫຕູ’’ຕິ ກຓ຺ຐໂຕ ໂອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ກິສາໂຄຕມິຍາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ມຸຕ຺ຕາຫາຣໍ ເປເສສິ. ສາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ມຍິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ເປເສຕີ’’ຕິ ໂສມນສ຺ສຊາຕາ ອໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ມຫນ຺ເຕນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ອຕ຺ຕໂນ ປາສາທໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ສິຣິສຍເນ ນິປຊ຺ຊິ. ຕາວເທວ ຈ ນໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕາ ນຈ຺ຈຄີຕາທີສຸ ສຸສິກ຺ຂິຕາ ເທວກຎ຺ຎາ ວິຍ ຣູປໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕາ ນາຏກິຕ຺ຖິໂຍ ນານາຕູຣິຍານິ ຄເຫຕ຺ວາ ສມ຺ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ອຠິຣມາເປນ຺ຕິໂຍ ນຈ຺ຈຄີຕວາທິຕານິ ປໂຍຊຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ກິເລເສສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ນຈ຺ຈາທີສຸ ອນຠິຣໂຕ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິ. ຕາປິ ອິຕ຺ຖິໂຍ ‘‘ຍສ຺ສຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ນຈ຺ຈາທີນິ ປໂຍເຊມ, ໂສ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄໂຕ, ອິທານິ ກິມຕ຺ຖໍ ກິລມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຫິຕຄຫິຕານິ ຕູຣິຍານິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິໍສຸ, ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີປາ ຌາຍນ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສຍນປິຏ຺ເຐ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ໂນ ອທ຺ທສ ຕາ ອິຕ຺ຖິໂຍ ຕູຣິຍຠຓ຺ຑານິ ອວຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍນ຺ຕິໂຍ – ເອກຈ຺ຈາ ປຄ຺ຆຣິຕເຂຬາ, ກິລິນ຺ນຄຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ຈາ ທນ຺ເຕ ຂາທນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ກາກຈ຺ຉນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ວິປ຺ປລປນ຺ຕິໂຍ, ເອກຈ຺ຈາ ວິວຏມຸຂີ, ເອກຈ຺ຈາ ອປຄຕວຕ຺ຖາ ປາກຏພີຠຈ຺ຉສມ຺ພາຘຏ຺ຐານາ. ໂສ ຕາສໍ ຕໍ ວິປ຺ປກາຣໍ ທິສ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ກາເມສຸ ວິຣຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕໍ ສກ຺ກຠວນສທິສມ຺ປິ ຕໍ ມຫາຕລໍ ວິວິຘນານາກຸຓປຠຣິຕໍ ອາມກສຸສານໍ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາສິ, ຕໂຍ ຠວາ ອາທິຕ຺ຕເຄຫສທິສາ ຂາທິໍສຸ – ‘‘ອຸປທ຺ທຸຕໍ ວຕ, ໂຠ, ອຸປສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຕ, ໂຠ’’ຕິ ອຸທານໍ ປວຕ຺ເຕສິ, ອຕິວິຍສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ.

ໂສ ‘‘ອຊ຺ເຊວ ມຍາ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຍນາ ວຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸມ຺ມາເຣ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ຉນ຺ໂນ – ‘‘ອຫໍ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ຉນ຺ໂນ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຊ຺ຊາຫໍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕຸກາໂມ, ເອກໍ ເມ ອສ຺ສໍ ກປ຺ເປຫີ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ອສ຺ສຠຓ຺ຑກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອສ຺ສສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີເປສຸ ຊລນ຺ເຕສຸ ສຸມນປຏ຺ຏວິຕານສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຣມຓີເຍ ຠູມິຠາເຄ ຐິຕໍ ກຓ຺ຑກໍ ອສ຺ສຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຍາ ອິມເມວ ກປ຺ເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ກຓ຺ຑກໍ ກປ຺ເປສິ. ໂສ ກປ຺ປິຍມາໂນວ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ອຍໍ ກປ຺ປນາ ອຕິວິຍ ຄາຬ຺ຫາ, ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ອຸຍ຺ຍານກີຬາທິຄມນກາເລ ກປ຺ປນາ ວິຍ ນ ໂຫຕິ, ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ໂຕ ອຊ຺ຊ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕຸກາໂມ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຕຸຏ຺ຐມານໂສ ມຫາຫສິຕໍ ຫສິ, ໂສ ສທ຺ໂທ ສກລນຄຣໍ ປຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເທວຕາ ປນ ນໍ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ນ ກສ຺ສຈິ ໂສຕຸໍ ອທໍສຸ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຉນ຺ນໍ ເປເສຕ຺ວາວ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນປລ຺ລງ຺ກໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ຣາຫຸລມາຕຸຍາ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠທ຺ວາຣໍ ວິວຣິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ຄນ຺ຘເຕລປ຺ປທີໂປ ຌາຍຕິ, ຣາຫຸລມາຕາ ສຸມນມລ຺ລິກາທີນໍ ປຸປ຺ຜານໍ ອມ຺ພຓມຕ຺ເຕນ ອຠິປ຺ປກິຓ຺ເຓ ສຍເນ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ຫຕ຺ຖໍ ຐເປຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາເຣ ປາທໍ ຐເປຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ເທວິຍາ ຫຕ຺ຖໍ ອປເນຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມິ, ເທວີ ປພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕິ, ເອວໍ ເມ ຄມນນ຺ຕຣາໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາສາທຕລໂຕ ໂອຕຣິ. ຍໍ ປນ ຊາຕກຏ຺ຐກຖາຍໍ ‘‘ຕທາ ສຕ຺ຕາຫຊາໂຕ ຣາຫຸລກຸມາໂຣ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເສສຏ຺ຐກຖາສຸ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອິທເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ.

ເອວໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປາສາທຕລາ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ອສ຺ສສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຕາຕ ກຓ຺ຑກ, ຕ຺ວໍ ອຊ຺ຊ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ມໍ ຕາຣຍ, ອຫໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ສເທວກໍ ໂລກໍ ຕາຣຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕໂຕ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິໍ ອຠິຣຸຫິ. ກຓ຺ຑໂກ ຄີວໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຍາເມນ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ, ຕທນຸຈ຺ຉວິເກນ ອຸພ຺ເພເຘນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຖາມຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ສພ຺ພເສໂຕ ໂຘຕສງ຺ຂສທິໂສ. ໂສ ສເຈ ຫເສຍ຺ຍ ວາ ປທສທ຺ທໍ ວາ ກເຣຍ຺ຍ, ສທ຺ໂທ ສກລນຄຣໍ ອວຕ຺ຖເຣຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເທວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ຕສ຺ສ ຍຖາ ນ ໂກຈິ ສຸຓາຕິ, ເອວໍ ຫສິຕສທ຺ທໍ ສນ຺ນິຣຸມ຺ຠິຕ຺ວາ ອກ຺ກມນອກ຺ກມນປທວາເຣ ຫຕ຺ຖຕລານິ ອຸປນາເມສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສ຺ສວຣສ຺ສ ປິຏ຺ຐິເວມຊ຺ຌຄໂຕ ຉນ຺ນໍ ອສ຺ສສ຺ສ ວາລຘິໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສມເຍ ມຫາທ຺ວາຣສມີປໍ ປຕ຺ໂຕ. ຕທາ ປນ ຣາຊາ ‘‘ເອວໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ຍາຍ ກາຍຈິ ເວລາຍ ນຄຣທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວີສຸ ທ຺ວາຣກວາເຏສຸ ເອເກກໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ວິວຣິຕພ຺ພໍ ກາເຣສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປນ ຖາມພລສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຕ຺ຖິຄຓນາຍ ໂກຏິສຫສ຺ສຫຕ຺ຖີນໍ ພລໍ ຘາເຣສິ, ປຸຣິສຄຓນາຍ ທສໂກຏິສຫສ຺ສປຸຣິສານໍ ພລໍ ຘາເຣສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ທ຺ວາຣໍ ນ ວິວຣິຍ຺ຍຕິ, ອຊ຺ຊ ກຓ຺ຑກສ຺ສ ປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ໂນວ ວາລຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ກຓ຺ຑກໍ ອູຣຸຫິ ນິປ຺ປີເຬຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສຫຕ຺ຖຸພ຺ເພຘໍ ປາກາຣໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຉນ຺ໂນປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ທ຺ວາຣໍ ນ ວິວຣິຍ຺ຍຕິ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕໍ ຂນ຺ເຘ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ກຓ຺ຑກໍ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຣິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ອຸປກຈ຺ຉນ຺ຕເຣ ກຕ຺ວາ ປາກາຣໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ກຓ຺ຑໂກປິ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ທ຺ວາຣໍ ນ ວິວຣິຍ຺ຍຕິ, ອຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິກໍ ປິຏ຺ເຐ ຍຖານິສິນ຺ນເມວ ຉນ຺ເນນ ວາລຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປາກາຣໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຕິກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ສເຈ ທ຺ວາຣໍ ນ ວິວເຣຍ຺ຍ, ຍຖາຈິນ຺ຕິຕເມວ ເຕສຸ ຕີສຸ ຊເນສຸ ອຎ຺ຎຕໂຣ ສມ຺ປາເທຍ຺ຍ. ທ຺ວາເຣ ປນ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ມາໂຣ ປາປິມາ ‘‘ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ມາຣິສ, ມາ ນິກ຺ຂມິ, ອິໂຕ ເຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວິສ຺ສຕິ, ທ຺ວິສຫສ຺ສປຣິຕ຺ຕທີປປຣິວາຣານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາທີປານໍ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສ຺ສສິ, ນິວຕ຺ຕ, ມາຣິສາ’’ຕິ. ‘‘ໂກສິ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ? ‘‘ອຫໍ ວສວຕ຺ຕີ’’ຕິ. ‘‘ມາຣ, ຊານາມຫໍ ມຍ຺ຫໍ ຈກ຺ກຣຕນສ຺ສ ປາຕຸຠາວໍ, ອນຕ຺ຖິໂກຫໍ ຣຊ຺ເຊນ, ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມາໂຣ ‘‘ອິໂຕ ທານິ ເຕ ປຏ຺ຐາຍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ວາ ພ຺ຍາປາທວິຕກ຺ກໍ ວາ ວິຫິໍສາວິຕກ຺ກໍ ວາ ຈິນ຺ຕິຕກາເລ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂອຕາຣາເປກ຺ໂຂ ຉາຍາ ວິຍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນຸພນ຺ຘິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ຫຕ຺ຖຄຕໍ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຊ຺ຊໍ ເຂຬປິຓ຺ຑໍ ວິຍ ອນເປກ຺ໂຂ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິ. ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓມາຍ ອຸຕ຺ຕຣາສາຬ຺ຫນກ຺ຂຕ຺ເຕ ວຕ຺ຕມາເນ, ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຈ ປຸນ ນຄຣໍ ອປໂລເກຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ເອວຎ຺ຈ ປນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ – ‘‘ມຫາປຸຣິສ, ນ ຕຍາ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ໂອໂລກນກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ວທມານາ ວິຍ ມຫາປຖວີ ກຸລາລຈກ຺ກໍ ວິຍ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນຄຣາຠິມຸໂຂ ຐຕ຺ວາ ນຄຣໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ປຖວິປ຺ປເທເສ ກຓ຺ຑກນິວຕ຺ຕນເຈຕິຍຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພມຄ຺ຄາຠິມຸຂໍ ກຓ຺ຑກໍ ກຕ຺ວາ ປາຍາສິ ມຫນ຺ເຕນ ສກ຺ກາເຣນ ອຸຬາເຣນ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ. ຕທາ ກິຣສ຺ສ ເທວຕາ ປຸຣໂຕ ສຏ຺ຐິ ອຸກ຺ກາສຫສ຺ສານິ ຘາຣຍິໍສຸ, ປຈ຺ຉໂຕ ສຏ຺ຐິ, ທກ຺ຂິຓປສ຺ສໂຕ ສຏ຺ຐິ, ວາມປສ຺ສໂຕ ສຏ຺ຐີຕິ. ອປຣາ ເທວຕາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອປຣິມາຓາ ອຸກ຺ກາ ຘາຣຍິໍສຸ. ອປຣາ ເທວຕາ ຈ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທໂຍ ຈ ທິພ຺ເພຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ມາລາຫິ ຈຸຓ຺ເຓຫິ ຘູເປຫິ ປູຊຍມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກປຸປ຺ເຜຫິ ເຈວ ມນ຺ທາຣວປຸປ຺ເຜຫິ ຈ ຆນເມຆວຸຏ຺ຐິກາເລ ຘາຣາຫິ ວິຍ ນຠໍ ນິຣນ຺ຕຣໍ ອໂຫສິ, ທິພ຺ພານິ ສໍຄີຕານິ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ສມນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐ ຕູຣິຍານິ, ສຏ຺ຐິ ຕູຣິຍານີຕິ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິ ຕູຣິຍສຕສຫສ຺ສານິ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ເຕສໍ ສທ຺ໂທ ສມຸທ຺ທກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມຆຘນິຕກາໂລ ວິຍ, ຍຸຄນ຺ຘຣກຸຈ຺ຉິຍໍ ສາຄຣນິຄ຺ໂຆສກາໂລ ວິຍ ຈ ວຕ຺ຕຕິ.

ອິມິນາ ສິຣິໂສຠຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ເອກຣຕ຺ເຕເນວ ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຕິໍສໂຍຊນມຕ຺ຖເກ ອໂນມານທີຕີຣໍ ປາປຸຓິ. ກິໍ ປນ ອສ຺ໂສ ຕໂຕ ປຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ? ໂນ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ໂສ ຫິ ເອກໍ ຈກ຺ກວາຬຄພ຺ຠໍ ນາຠິຍາ ຐິຕຈກ຺ກສ຺ສ ເນມິວຏ຺ຏິໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ອນ຺ຕນ຺ເຕນ ຈຣິຕ຺ວາ ປຸເຣປາຕຣາສເມວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປາທິຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ. ຕທາ ປນ ເທວນາຄສຸປຓ຺ຓາທີຫິ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ໂອສ຺ສຏ຺ເຐຫິ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ຍາວ ອູຣຸປ຺ປເທສາ ສຎ຺ຉນ຺ນສຣີຣໍ ອາກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາຊຏໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ອຕິປປຎ຺ໂຈ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຕິໍສໂຍຊນມຕ຺ຕເມວ ອຄມາສິ. ອຖ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ນທີຕີເຣ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກາ ນາມ ອຍໍ ນທີ’’ຕິ? ‘‘ອໂນມາ ນາມ, ເທວາ’’ຕິ. ‘‘ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອໂນມາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຓ຺ຫິຍາ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ອສ຺ສສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ອສ຺ໂສ ຈ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐຸສຠວິຕ຺ຖາຣາຍ ນທິຍາ ປາຣິມຕີເຣ ອຏ຺ຐາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອສ຺ສປິຏ຺ຐິໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິເສ ວາຬຸກາປຸລິເນ ຐຕ຺ວາ ຉນ຺ນໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມ຺ມ ຉນ຺ນ, ຕ຺ວໍ ມຍ຺ຫໍ ອາຠຣຓານິ ເຈວ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ອາທາຍ ຄຈ຺ຉ, ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ‘‘ອຫມ຺ປິ, ເທວ, ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ນ ລພ຺ຠາ ຕຍາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ, ຄຈ຺ເຉວ ຕ຺ວ’’ນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອາຠຣຓານິ ເຈວ ກຓ຺ຑກຎ຺ຈ ປຏິຈ຺ຉາເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ເກສາ ສມຓສາຣຸປ຺ປາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ໂຎ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຣູໂປ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ສຍເມວ ຂຄ຺ເຄນ ຉິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ທກ຺ຂິເຓນ ຫຕ຺ເຖນ ອສິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວາມຫຕ຺ເຖນ ໂມຬິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຈູຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຉິນ຺ທິ. ເກສາ ທ຺ວງ຺ຄຸລມຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓໂຕ ອາວຏ຺ຏມານາ ສີສໍ ອລ຺ລີຍິໍສຸ. ເຕສໍ ຍາວຊີວໍ ຕເທວ ປມາຓໍ ອໂຫສິ, ມສ຺ສຸ ຈ ຕທນຸຣູປໍ, ປຸນ ເກສມສ຺ສຸໂອຫາຣຓກິຈ຺ຈໍ ນາມ ນາໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສຫ ໂມຬິຍາ ຈູຬໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ອາກາເສ ຕິຏ຺ຐຕຸ. ໂນ ເຈ, ຠູມິຍໍ ປຕຕູ’’ຕິ ອນ຺ຕລິກ຺ເຂ ຂິປິ. ສາ ຈູຬາ ໂຍຊນປ຺ປມາຓໍ ຐານໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຏ຺ຐາສິ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ໂຍຊນິຍຣຕນຈງ຺ໂກຏເກນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ຈູຬາມຓິເຈຕິຍໍ ນາມ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

‘‘ເຉຕ຺ວານ ໂມຬິໍ ວຣຄນ຺ຘວາສິຕໍ, ເວຫາຍສໍ ອຸກ຺ຂິປິ ສກ຺ຍປຸງ຺ຄໂວ;

ສຫສ຺ສເນຕ຺ໂຕ ສິຣສາ ປຏິຄ຺ຄຫິ, ຣຕນຈງ຺ໂກຏວເຣນ ວາສໂວ’’ຕິ. (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒໒໒);

ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມານິ ກາສິກວຕ຺ຖານິ ມຍ຺ຫໍ ນ ສມຓສາຣຸປ຺ປານີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ປຸຣາຓສຫາຍໂກ ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ຊຣໍ ອປ຺ປຕ຺ເຕນ ມິຕ຺ຕຠາເວນ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ສຫາຍໂກ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ສມຓປຣິກ຺ຂາຣມສ຺ສ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

‘‘ຕິຈີວຣຎ຺ຈ ປຕ຺ໂຕ ຈ, ວາສີ ສູຈິ ຈ ພນ຺ຘນໍ;

ປຣິສ຺ສາວເນນ ອຏ຺ເຐເຕ, ຍຸຕ຺ຕໂຍຄສ຺ສ ຠິກ຺ຂູໂນ’’ຕິ. –

ອິເມ ອຏ຺ຐ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂພຘິສໂຕ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມປພ຺ພຊິຕເວສໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ຉນ຺ນ, ຕ຺ວໍ ມມ ວຈເນນ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ວເທຫີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸຍ຺ໂຍເຊສິ. ຉນ຺ໂນ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ກຓ຺ຑໂກ ປນ ຉນ຺ເນນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍມານສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຓນ຺ໂຕວ ‘‘ນຕ຺ຖິ ທານິ ມຍ຺ຫໍ ປຸນ ສາມິໂນ ທສ຺ສນ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸປຖໍ ວິຊຫນ຺ໂຕ ໂສກໍ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຫທເຍນ ຜລິເຕນ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ຕາວຕິໍສຠວເນ ກຓ຺ຑໂກ ນາມ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ຉນ຺ນສ຺ສ ປຐມໍ ເອໂກວ ໂສໂກ ອໂຫສິ, ກຓ຺ຑກສ຺ສ ປນ ກາລກິຣິຍາຍ ທຸຕິເຍນ ໂສເກນ ປີຬິໂຕ ໂຣທນ຺ໂຕ ປຣິເທວນ຺ໂຕ ນຄຣໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ອນຸປິຍໍ ນາມ ອມ຺ພວນໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຕາຫໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸເຂນ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ຕິໍສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ປທສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ປາວິສິ. ປວິສິຕ຺ວາ ຈ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິ. ສກລນຄຣໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຣູປທສ຺ສເນເນວ ຘນປາລເກ ປວິຏ຺ເຐ ຣາຊຄຫໍ ວິຍ ຈ, ອສຸຣິນ຺ເທ ປວິຏ຺ເຐ ເທວນຄຣໍ ວິຍ ຈ ສງ຺ໂຂຠໍ ອຄມາສິ. ຣາຊປຸຣິສາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ເທວ, ເອວຣູໂປ ນາມ ສຕ຺ໂຕ ນຄເຣ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ, ‘ເທໂວ ວາ ມນຸສ຺ໂສ ວາ ນາໂຄ ວາ ສຸປຓ຺ໂຓ ວາ ອສຸໂກ ນາມ ເອໂສ’ຕິ ນ ຊານາມາ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ປາສາທຕເລ ຐຕ຺ວາ ມຫາປຸຣິສໍ ທິສ຺ວາ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຈິຕ຺ໂຕ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ວີມໍສຖ, ສເຈ ອມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍິສ຺ສຕິ, ສເຈ ເທວຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາກາເສນ ຄຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ສເຈ ນາໂຄ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຄມິສ຺ສຕິ, ສເຈ ມນຸສ຺ໂສ ຠວິສ຺ສຕິ, ຍຖາລທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ມຫາປຸຣິໂສປິ ໂຂ ມິສ຺ສກຠຕ຺ຕໍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ເມ ເອຕ຺ຕກໍ ຍາປນາຍາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐທ຺ວາເຣເນວ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາຍໍ ປຸຣຕ຺ຖິມາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖສ຺ສ ອນ຺ຕານິ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຸເຂນ ນິກ຺ຂມນາກາຣປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ໂສ ເຕນ ອຕ຺ຕຠາເວນ ເອວຣູປສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ຈກ຺ຂຸນາປິ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພຕາຍ ເຕນ ປຏິກູລາຫາເຣນ ອຏ຺ຏີຍມາໂນປິ ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ເອວ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ຕ຺ວໍ ສຸລຠອນ຺ນປາເນ ກຸເລ ຕິວສ຺ສິກຄນ຺ຘສາລິໂຠຊນໍ ນານຄ຺ຄຣເສຫິ ຠຸຎ຺ຊນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາປິ ເອກໍ ປໍສຸກູລິກໍ ທິສ຺ວາ ‘ກທາ ນຸ ໂຂ ອຫມ຺ປິ ເອວຣູໂປ ຫຸຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສຕິ ນຸ ໂຂ ເມ ໂສ ກາໂລ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ອິທານິ ກິນ຺ນາເມຕໍ ກໂຣສີ’’ຕິ ເອວໍ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ນິພ຺ພິກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ຣາຊປຸຣິສາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ທູຕວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ນຄຣາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິຣິຍາປຖສ຺ມິໍເຍວ ປສີທິຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ອິສ຺ສຣິຍໍ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ມຫາຣາຊ, ວຕ຺ຖຸກາເມຫິ ວາ ກິເລສກາເມຫິ ວາ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ປຣມາຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ອເນກປ຺ປກາຣໍ ຍາຈນ຺ໂຕປິ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ອລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສສິ, ພຸທ຺ຘຠູເຕນ ປນ ຕຍາ ປຐມໍ ມມ ວິຊິຕໍ ອາຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ‘‘ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ກິຕ຺ຕຍິສ຺ສາມິ, ຍຖາ ປພ຺ພຊິ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ ອິມໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາສຸຕ຺ຕໍ (ສຸ. ນິ. ໔໐໗) ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐກຖາຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຣຎ຺ໂຎ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອາຬາຣຎ຺ຈ ກາລາມໍ ອຸທກຎ຺ຈ ຣາມປຸຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມຄ຺ໂຄ ໂພຘາຍາ’’ຕິ ຕມ຺ປິ ສມາປຕ຺ຕິຠາວນໍ ອນລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ຖາມວີຣິຍສນ຺ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມຫາປຘານໍ ປທຫິຕຸກາໂມ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຣມຓີໂຍ ວຕາຍໍ ຠູມິຠາໂຄ’’ຕິ ຕຕ຺ເຖວ ວາສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາປຘານໍ ປທຫິ. ເຕປິ ໂຂ ໂກຓ຺ຑຎ຺ຎປ຺ປມຸຂາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ຠິກ຺ຂາຍ ຈຣນ຺ຕາ ຕຕ຺ຖ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ. ອຖ ນໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ປທຫນ຺ຕໍ ‘‘ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຣິເວຓສມ຺ມຊ຺ຊນາທິກາຍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐຫມານາ ສນ຺ຕິກາວຈຣາ ອເຫສຸໍ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ‘‘ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກຕິລຕຓ຺ຑຸລາທີຫິປິ ວີຕິນາເມສິ, ສພ຺ພໂສປິ ອາຫາຣຸປຈ຺ເຉທນໍ ອກາສິ. ເທວຕາປິ ໂລມກູເປຫິ ໂອຊໍ ອຸປສໍຫຣມານາ ປກ຺ຂິປິໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ຕາຍ ນິຣາຫາຣຕາຍ ປຣມກສິຣປ຺ປຕ຺ຕຕາຍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓປິ ກາໂຍ ກາຬວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນານິ ອເຫສຸໍ. ອປ຺ເປກທາ ອານາປານກຊ຺ຌານໍ ຌາຍນ຺ໂຕ ມຫາເວທນາຠິຕຸນ຺ໂນ ວິສຎ຺ຎີຠູໂຕ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປຕຕິ. ອຖ ນໍ ເອກຈ຺ຈາ ເທວຕາ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ‘‘ວິຫາໂຣຕ຺ເວເວໂສ ອຣຫຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອາຫໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ຍາສໍ ‘‘ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ ສຎ຺ຎາ ອໂຫສິ, ຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ. ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຕ, ອຫຸຕ຺ວາ’’ຕິ? ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ຠວິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ປຘານຠູມິຍໍເຍວ ປຕິຕ຺ວາ ກາລງ຺ກໂຕ’’ຕິ. ອິທໍ ສຸຕ຺ວາ ຣາຊາ – ‘‘ນາຫໍ ສທ຺ທຫາມິ, ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ກາລກິຣິຍາ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ‘‘ກສ຺ມາ ປນ ຣາຊາ ນ ສທ຺ທຫຕີ’’ຕິ? ກາລເທວລຕາປສວນ຺ທາປນທິວເສ ຊມ຺ພຸຣຸກ຺ຂມູເລ ຈ ປາຏິຫາຣິຍານໍ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ.

ປຸນ ໂພຘິສຕ຺ເຕ ສຎ຺ຎໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕາ ເທວຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອໂຣໂຄ ເຕ, ມຫາຣາຊ, ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຣາຊາ ‘‘ຊານາມຫໍ ມມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອມຣຓຠາວ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ເສວ ອາກາເສ ຄຓ຺ຐິກຣຓກາໂລ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ອຍໍ ທຸກ຺ກຣກາຣິກາ ນາມ ໂພຘາຍ ມຄ຺ໂຄ ນ ໂຫຕີ’’ຕິ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕຸໍ ຄາມນິຄເມສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ອາຫາຣໍ ອາຫຣິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປາກຕິການິ ອເຫສຸໍ, ກາໂຍປິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ. ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຍໍ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອິທານິ ຄາມນິຄມາທີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ໂອຬາຣິກໍ ອາຫາຣໍ ອາຫຣມາໂນ ກິໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ພາຫຸລິໂກ ເອສ ປຘານວິພ຺ຠນ຺ໂຕ, ສີສໍ ນ຺ຫາຍິຕຸກາມສ຺ສ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸຕກ຺ກນໍ ວິຍ ອມ຺ຫາກໍ ເອຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ວິເສສຕກ຺ກນໍ, ກິໍ ໂນ ອິມິນາ’’ຕິ ມຫາປຸຣິສໍ ປຫາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປຕນໍ ປວິສິໍສຸ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຸຣຸເວລາຍໍ ເສນານິຄເມ ເສນານິກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸຊາຕາ ນາມ ທາຣິກາ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ເອກສ຺ມິໍ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ເຂ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ສມຊາຕິກໍ ກຸລຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມຄພ຺ເຠ ປຸຕ຺ຕໍ ລຠິສ຺ສາມິ, ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ເຕ ສຕສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຕສ຺ສາ ສາ ປຕ຺ຖນາ ສມິຊ຺ຌິ. ສາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ກຣກາຣິກໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຉຏ຺ເຐ ວສ຺ເສ ປຣິປຸຓ຺ເຓ ວິສາຂາປຸຓ຺ຓມາຍໍ ພລິກມ຺ມໍ ກາຕຸກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ເຘນຸສຫສ຺ສໍ ລຏ຺ຐິມຘຸກວເນ ຈຣາເປຕ຺ວາ, ຕາສໍ ຂີຣໍ ປຎ຺ຈ ເຘນຸສຕານິ ປາເຍຕ຺ວາ, ຕາສໍ ຂີຣໍ ອຑ຺ຒຕິຍານິ ຈ ສຕານີຕິ ເອວໍ ຍາວ ໂສຬສນ຺ນໍ ເຘນູນໍ ຂີຣໍ ອຏ຺ຐ ເຘນຸໂຍ ປິວນ຺ຕິ, ຕາວ ຂີຣສ຺ສ ພຫລຕຎ຺ຈ ມຘຸຣຕຎ຺ຈ ໂອຊວນ຺ຕຕຎ຺ຈ ປຕ຺ຖຍມານາ ຂີຣປຣິວຕ຺ຕນໍ ນາມ ອກາສິ. ສາ ວິສາຂາປຸຓ຺ຓມທິວເສ ‘‘ປາໂຕວ ພລິກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈູສສມຍໍ ປຈ຺ຈຸຏ຺ຐາຍ ຕາ ອຏ຺ຐ ເຘນຸໂຍ ທຸຫາເປສິ. ວຈ຺ຉກາ ເຘນູນໍ ຖນມູລໍ ນ ອາຄມໍສຸ, ຖນມູເລ ປນ ນວຠາຊເນສຸ ອຸປນີຕມຕ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ຂີຣຘາຣາ ປຄ຺ຆຣິໍສຸ. ຕໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ທິສ຺ວາ ສຸຊາຕາ ສຫຕ຺ເຖເນວ ຂີຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນວຠາຊເນ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຫຕ຺ເຖເນວ ອຄ຺ຄິໍ ກຕ຺ວາ ປຈິຕຸໍ ອາຣຠິ.

ຕສ຺ມິໍ ປາຍາເສ ປຈ຺ຈມາເນ ມຫນ຺ຕາ ມຫນ຺ຕາ ປຸພ຺ພຸຬາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏາ ຫຸຕ຺ວາ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ. ເອກຜຸສິຕມ຺ປິ ພຫິ ນ ອຸປ຺ປຕຕິ, ອຸທ຺ຘນໂຕ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ຘູໂມ ນ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ໂລກປາລາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘເນ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຉຕ຺ຕໍ ຘາເຣສິ, ສກ຺ໂກ ອລາຕານິ ສມາເນນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລສິ. ເທວຕາ ທ຺ວິສຫສ຺ສທີປປຣິວາເຣສຸ ຈຕູສຸ ມຫາທີເປສຸ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອຸປກປ຺ປນໂອຊໍ ອຕ຺ຕໂນ ເທວານຸຠາເວນ ທຓ຺ຑກພທ຺ຘໍ ມຘຸປຏລໍ ປີເຬຕ຺ວາ ມຘຸໍ ຄຓ຺ຫມານາ ວິຍ ສໍຫຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ອຎ຺ເຎສຸ ຫິ ກາເລສຸ ເທວຕາ ກພເຬ ກພເຬ ໂອຊໍ ປກ຺ຂິປິໍສຸ, ສມ຺ໂພຘິປ຺ປຕ຺ຕທິວເສ ຈ ປຣິນິພ຺ພານທິວເສ ຈ ອຸກ຺ຂລິຍໍເຍວ ປກ຺ຂິປິໍສຸ. ສຸຊາຕາ ເອກທິວເສເຍວ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຕໂນ ປາກຏານິ ອເນການິ ອຈ຺ຉຣິຍານິ ທິສ຺ວາ ປຸຓ຺ຓໍ ນາມ ທາສິໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອມ຺ມ ປຸຓ຺ເຓ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕາ ອຕິວິຍ ປສນ຺ນາ, ມຍາ ຫິ ເອຕ຺ຕເກ ກາເລ ເອວຣູປໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນ ທິຏ຺ຐປຸພ຺ພໍ, ເວເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວຏ຺ຐານໍ ປຏິຊຄ຺ຄາຫີ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ອຍ຺ເຍ’’ຕິ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ອຄມາສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ຕສ຺ມິໍ ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ປຎ຺ຈ ມຫາສຸປິເນ (ອ. ນິ. ໕.໑໙໖) ທິສ຺ວາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ‘‘ນິສ຺ສໍສຍໍ ອຊ຺ຊາຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ ຕສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິຍາ ອຈ຺ຈເຍນ ກຕສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄໂນ ຠິກ຺ຂາຈາຣກາລໍ ອາຄມຍມາໂນ ປາໂຕວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ນິສີທິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຠາຍ ສກລໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ ໂອຠາສຍມາໂນ. ອຖ ໂຂ ສາ ປຸຓ຺ຓາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອທ຺ທສ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູເລ ປາຈີນໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລກຍມານໍ ນິສິນ຺ນໍ, ສຣີຣໂຕ ຈສ຺ສ ນິກ຺ຂນ຺ຕາຫິ ປຠາຫິ ສກລຣຸກ຺ຂໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ. ທິສ຺ວານສ຺ສາ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ເທວຕາ ຣຸກ຺ຂໂຕ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຫຕ຺ເຖເນວ ພລິກມ຺ມໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນິສິນ຺ນາ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ອຸພ຺ເພຄປ຺ປຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຊາຕາຍ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ.

ສຸຊາຕາ ຕສ຺ສາ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຊ຺ຊ ທານິ ປຏ຺ຐາຍ ມມ ເຊຏ຺ຐຘີຕຸຏ຺ຐາເນ ຕິຏ຺ຐາຫີ’’ຕິ ຘີຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣໍ ອທາສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘຠາວໍ ປາປຸຓນທິວເສ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກາ ເອກາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຕສ຺ມາ ສາ ‘‘ສຸວຓ຺ຓປາຕິຍໍ ປາຍາສໍ ປກ຺ຂິປິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກໍ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປາຍາສໍ ປກ຺ຂິປິຕຸກາມາ ປກ຺ກຠາຊນໍ ອາວຊ຺ເຊສິ. ສພ຺ໂພ ປາຍາໂສ ປທຸມປຕ຺ຕໂຕ ອຸທກໍ ວິຍ ວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປາຕິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ເອກປາຕິປູຣມຕ຺ໂຕວ ອໂຫສິ. ສາ ຕໍ ປາຕິໍ ອຎ຺ຎາຍ ປາຕິຍາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ໂອທາຕວຕ຺ເຖນ ເວເຐຕ຺ວາ ສຍໍ ສພ຺ພາລງ຺ກາເຣຫິ ອຕ຺ຕຠາວໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປາຕິໍ ອຕ຺ຕໂນ ສີເສ ຐເປຕ຺ວາ ມຫນ຺ເຕນ ອານຸຠາເວນ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພລວໂສມນສ຺ສຊາຕາ ‘‘ຣຸກ຺ຂເທວຕາ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອນໂຕນຕາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສີສໂຕ ປາຕິໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວິວຣິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜວາສິຕໍ ອຸທກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຆຏິກາຣມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ທິນ຺ໂນ ມຕ຺ຕິກາປຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ອທສ຺ສນໍ ຄໂຕ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ປຕ຺ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອຸທກໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສຸຊາຕາ ສເຫວ ປາຕິຍາ ປາຍາສໍ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ມຫາປຸຣິໂສ ສຸຊາຕໍ ໂອໂລເກສິ. ສາ ອາກາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ‘‘ອຍ຺ຍ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ, ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຖາຣຸຈິ ກໂຣຖາ’’ຕິ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ຍຖາ ມຍ຺ຫໍ ມໂນຣໂຖ ນິປ຺ຜນ຺ໂນ, ເອວໍ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ນິປ຺ຜຊ຺ຊຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນິກມ຺ປິ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ປຸຣາຓກປຓ຺ຓໍ ວິຍ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ ອນເປກ຺ຂາວ ປກ຺ກາມິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ໂຂ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານາ ວຸຏ຺ຐາຍ ຣຸກ຺ຂໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປາຕິໍ ອາທາຍ ເນຣຎ຺ຊຣາຍ ຕີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອເນເກສໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສຕສຫສ຺ສານໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌນທິວເສ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫານຏ຺ຐານໍ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສາ ຕີເຣ ປາຕິໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຸປຕິຏ຺ຐິຕຕິຕ຺ເຖ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ອເນກພຸທ຺ຘສຕສຫສ຺ສານໍ ນິວາສນໍ ອຣຫທ຺ຘຊໍ ນິວາເສຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ນິສີທິຕ຺ວາ ເອກຏ຺ຐິຕາລປກ຺ກປ຺ປມາເຓ ເອກູນປຓ຺ຓາສປິຓ຺ເຑ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍາສໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ໂສເຍວສ຺ສ ພຸທ຺ຘຠູຕສ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເອກູນປຓ຺ຓາສທິວສານິ ອາຫາໂຣ ອໂຫສິ. ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອຎ຺ໂຎ ອາຫາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ນ ນ຺ຫານໍ, ນ ມຸຂໂຘວນໍ, ນ ສຣີຣວຬຎ຺ໂຊ, ຌານສຸເຂນ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ຈ ວີຕິນາເມສິ. ຕໍ ປນ ປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອຊ຺ຊ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສາມິ, ອຍໍ ປາຕິ ປຏິໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕຸ, ໂນ ເຈ ຠວິສ຺ສາມິ, ອນຸໂສຕໍ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ນທີໂສເຕ ປກ຺ຂິປິ. ສາ ໂສຕໍ ຉິນ຺ທມານາ ນທີມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຊ຺ຌຏ຺ຐາເນເນວ ຊວສມ຺ປນ຺ໂນ ອສ຺ໂສ ວິຍ ອສີຕິຫຕ຺ຖມຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ປຏິໂສຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອາວຏ຺ເຏ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກາຬນາຄຣາຊຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ພຸທ຺ຘານໍ ປຣິໂຠຄປາຕິໂຍ ‘‘ກິລິ ກິລີ’’ຕິ ຣວໍ ກາຣຍມານາ ປຫຣິຕ຺ວາ ຕາສໍ ສພ຺ພເຫຏ຺ຐິມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ກາໂຬ ນາຄຣາຊາ ຕ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ເອໂກ ພຸທ຺ໂຘ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຸນ ອຊ຺ຊ ເອໂກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອເນເກຫິ ປທສເຕຫິ ຖຸຕິໂຍ ວທມາໂນ ອຸຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ມຫາປຖວິຍາ ເອກໂຍຊນຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓໍ ນຠໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາໂຣຫນກາໂລ ອຊ຺ຊ ວາ ຫິຍ຺ໂຍ ວາ ສທິໂສ ອໂຫສິ.

ໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ນທີຕີຣມ຺ຫິ ສຸປຸປ຺ຜິຕສາລວເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ປຸປ຺ຜານໍ ວຓ຺ຏໂຕ ມຸຈ຺ຈນກາເລ ເທວຕາຫິ ອລງ຺ກເຕນ ອຏ຺ຐູສຠວິຕ຺ຖາເຣນ ມຄ຺ເຄນ ສີໂຫ ວິຍ ວິຊມ຺ຠມາໂນ ໂພຘິຣຸກ຺ຂາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ນາຄຍກ຺ຂສຸປຓ຺ຓາທໂຍ ທິພ຺ເພຫິ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜາທີຫິ ປູຊຍິໍສຸ, ທິພ຺ພສໍຄີຕາທີນິ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ, ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ເອກຄນ຺ຘາ ເອກມາລາ ເອກສາຘຸກາຣາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ໂສຕ຺ຖິໂຍ ນາມ ຕິຓຫາຣໂກ ຕິຓໍ ອາທາຍ ປຏິປເຖ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ອາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ຕິຓມຸຏ຺ຐິໂຍ ອທາສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ຕິຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ທກ຺ຂິຓທິສາຠາເຄ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬໍ ໂອສີທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ສມ຺ໂພຘິປາປຸຓນຏ຺ຐານໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຈ຺ຉິມທິສາຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຠິມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ, ຕໂຕ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬໍ ໂອສີທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ປຸຣຕ຺ຖິມຈກ຺ກວາຬໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຐິຕຏ຺ຐິຕຏ຺ຐາເນ ກິຣສ຺ສ ເນມິວຏ຺ຏິປຣິຍນ຺ເຕ ອກ຺ກນ຺ຕໍ ນາຠິຍາ ປຕິຏ຺ຐິຕມຫາສກຏຈກ຺ກໍ ວິຍ ມຫາປຖວີ ໂອນຕຸນ຺ນຕາ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທມ຺ປິ ສມ຺ໂພຘິປາປຸຓນຏ຺ຐານໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣທິສາຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຓາຠິມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬໍ ໂອສີທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິສມ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬໍ ອຸລ຺ລງ຺ຆິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທມ຺ປິ ສມ຺ໂພຘິປາປຸຓນຏ຺ຐານໍ ນ ຠວິສ຺ສຕິ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ປທກ຺ຂິຓໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມາຠິມຸໂຂ ອຏ຺ຐາສິ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສາຠາເຄ ປນ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ປລ຺ລງ຺ກຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ, ຕໍ ເນວ ຉມ຺ຠຕິ, ນ ກມ຺ປຕິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ອິທໍ ສພ຺ພພຸທ຺ຘານໍ ອວິຊຫິຕໍ ອຈລຏ຺ຐານໍ ກິເລສປຎ຺ຊຣວິທ຺ຘໍສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ຕານິ ຕິຓານິ ອຄ຺ເຄ ຄເຫຕ຺ວາ ຈາເລສິ, ຕາວເທວ ຈຸທ຺ທສຫຕ຺ໂຖ ປລ຺ລງ຺ໂກ ອໂຫສິ. ຕານິປິ ໂຂ ຕິຓານິ ຕຖາຣູເປນ ສຓ຺ຐາເນນ ສຓ຺ຐຫິໍສຸ, ຍຖາຣູປໍ ສຸກຸສໂລ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ວາ ໂປຕ຺ຖກາໂຣ ວາ ອາລິຂິຕຸມ຺ປິ ສມຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ. ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ໂພຘິກ຺ຂນ຺ຘໍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ກຕ຺ວາ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ທຬ຺ຫມານໂສ ຫຸຕ຺ວາ –

‘‘ກາມໍ ຕໂຈ ຈ ນ຺ຫາຣຸ ຈ, ອຏ຺ຐິ ຈ ອວສິສ຺ສຕຸ;

ອຸປສຸສ຺ສຕຸ ນິສ຺ເສສໍ, ສຣີເຣ ມໍສໂລຫິຕໍ. (ອ. ນິ. ໒.໕; ມ. ນິ. ໒.໑໘໔) –

‘ນ ຕ຺ເວວາຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອິມໍ ປລ຺ລງ຺ກໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’’ຕິ ອສນິສຕສນ຺ນິປາເຕນປິ ອເຠຊ຺ຊຣູປໍ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມາໂຣ ປາປິມາ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ມຍ຺ຫໍ ວສໍ ອຕິກ຺ກມິຕຸກາໂມ, ນ ທານິສ຺ສ ອຕິກ຺ກມິຕຸໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ມາຣພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມາຣໂຆສນໍ ນາມ ໂຆສາເປຕ຺ວາ ມາຣພລໍ ອາທາຍ ນິກ຺ຂມິ. ສາ ມາຣເສນາ ມາຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ທ຺ວາທສໂຍຊນາ ໂຫຕິ, ທກ຺ຂິຓໂຕ ຈ ວາມໂຕ ຈ ທ຺ວາທສໂຍຊນາ, ປຈ຺ຉໂຕ ຈກ຺ກວາຬປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຐິຕາ, ອຸທ຺ຘໍ ນວໂຍຊນຸພ຺ເພຘາ ໂຫຕິ, ຍສ຺ສາ ອຸນ຺ນທນ຺ຕິຍາ ອຸນ຺ນາທສທ຺ໂທ ໂຍຊນສຫສ຺ສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຖວິອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ໂທວິຍ ສູຍຕິ. ອຖ ມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິກໍ ຄິຣິເມຂລໍ ນາມ ຫຕ຺ຖິໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ພາຫຸສຫສ຺ສໍ ມາເປຕ຺ວາ ນານາວຸຘານິ ອຄ຺ຄເຫສິ. ອວເສສາຍປິ ມາຣປຣິສາຍ ທ຺ເວ ຊນາ ເອກສທິສາ ເອກສທິສໍ ອາວຸຘໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາເຫສຸໍ. ນານາວຓ຺ຓາ ນານປ຺ປກາຣມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ນານາວຸຘານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານາ ອາຄມໍສຸ.

ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ປນ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຖຸຕິໂຍ ວທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາ ວິຊຍຸຕ຺ຕຣສງ຺ຂໍ ຘມມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ໂສ ກິຣ ສງ຺ໂຂ ວີສຫຕ຺ຖສຕິໂກ ໂຫຕິ, ສກິໍ ວາຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຘມິຍມາໂນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ສທ຺ທໍ ກຣິຕ຺ວາ ນິສ຺ສທ຺ໂທ ໂຫຕິ. ມຫາກາຬນາຄຣາຊາ ອຕິເຣກປທສເຕນ ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓນ຺ໂຕວ ອຏ຺ຐາສິ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ຘາຣຍມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ. ມາຣພເລ ປນ ໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕ ເຕສໍ ເອໂກປິ ຐາຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ປລາຍິໍສຸ. ກາໂຬ ນາມ ນາຄຣາຊາປິ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິກໍ ມຎ຺ເຊຣິກນາຄຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ມຸຂໍ ປິທຫິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ. ສກ຺ໂກ ເທວຣາຊາປິ ວິຊຍຸຕ຺ຕຣສງ຺ຂໍ ປິຏ຺ຐິຍໍ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຏ຺ຐາສິ, ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ. ເອກເທວຕາປິ ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ ນາມ ນາໂຫສິ. ມຫາປຸຣິໂສ ປນ ເອກໂກວ ນິສີທິ.

ມາໂຣປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ສຸທ຺ໂຘທນປຸຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘຕ຺ເຖນ ສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ມຍໍ ສມ຺ມຸຂາ ຍຸທ຺ຘໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ປຈ຺ຉາຠາເຄນ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສປິ ຕີຓິ ປສ຺ສານິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສພ຺ພເທວຕານໍ ປລາຕຕ຺ຕາ ສຸຎ຺ຎານິ ອທ຺ທສ. ປຸນ ອຸຕ຺ຕຣປສ຺ເສນ ມາຣພລໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເອຕ຺ຕໂກ ຊໂນ ມໍ ເອກກໍ ສນ຺ຘາຍ ມຫນ຺ຕໍ ວາຍາມໍ ກໂຣຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຍ຺ຫໍ ມາຕາ ວາ ປິຕາ ວາ ຠາຕາ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ ໂກຈິ ຎາຕໂກ ນຕ຺ຖິ, ອິມາ ປນ ທສ ປາຣມິໂຍວ ມຍ຺ຫໍ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ປຸຏ຺ຐປຣິຊນສທິສາ. ຕສ຺ມາ ມຍາ ປາຣມິໂຍວ ພລຄ຺ຄໍ ກຕ຺ວາ ປາຣມິສຕ຺ເຖເນວ ປຫຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ພລກາຍໍ ວິທ຺ຘໍເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ນິສີທິ.

ອຖ ໂຂ ມາໂຣ ເທວປຸຕ຺ໂຕ – ‘‘ວາເຕເນວ ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຕມຓ຺ຑລໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຸຣຕ຺ຖິມາທິເຠທາວາຕາ ສມຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອທ຺ຘໂຍຊນໂຍຊນທ຺ວິໂຍຊນຕິໂຍຊນປ຺ປມາຓານິ ປພ຺ພຕກູຏານິ ປທາເລຕ຺ວາ ວນຄຈ຺ຉຣຸກ຺ຂາທີນິ ອຸທ຺ຘໍມູລານິ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ຄາມນິຄເມ ຈຸຓ຺ຓວິຈຸຓ຺ເຓ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ຖາປິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ປຸຎ຺ຎເຕເຊນ ວິຫຕານຸຠາວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ຈີວຣກຓ຺ຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ. ຕໂຕ – ‘‘ອຸທເກນ ນໍ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ມາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຫາວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຕສ຺ສານຸຠາເວນ ອຸປຣູປຣິ ສຕປຏລສຫສ຺ສປຏລາທິເຠທາ ວລາຫກາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວສ຺ສິໍສຸ. ວຸຏ຺ຐິຘາຣາເວເຄນ ປຖວີ ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທາ ອໂຫສິ. ວນຣຸກ຺ຂາທີນໍ ອຸປຣິຠາເຄນ ມຫາເມໂຆ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ຈີວເຣ ອຸສ຺ສາວພິນ຺ທຸຄຫຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ເຕເມຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຕໂຕ ປາສາຓວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ມຫນ຺ຕານິ ມຫນ຺ຕານິ ປພ຺ພຕກູຏານິ ຘູມາຍນ຺ຕານິ ປຊ຺ຊລນ຺ຕານິ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ທິພ຺ພມາລາຄຸຬຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕໂຕ ປຫຣຓວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ເອກໂຕຘາຣາ ອຸຠໂຕຘາຣາ ອສິສຕ຺ຕິຂຸຣປ຺ປາທໂຍ ຘູມາຍນ຺ຕາ ປຊ຺ຊລນ຺ຕາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ອເຫສຸໍ. ຕໂຕ ອງ຺ຄາຣວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ກິໍສຸກວຓ຺ຓາ ອງ຺ຄາຣາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ຫຸຕ຺ວາ ວິກິຣິໍສຸ. ຕໂຕ ກຸກ຺ກຸຬວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຈ຺ຈຸຓ຺ໂຫ ອຄ຺ຄິວຓ຺ໂຓ ກຸກ຺ກຸໂຬ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ຈນ຺ທນຈຸຓ຺ຓໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ວາລຸກາວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ອຕິສຸຂຸມາ ວາລຸກາ ຘູມາຍນ຺ຕາ ປຊ຺ຊລນ຺ຕາ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພປຸປ຺ຜານິ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕິໍສຸ. ຕໂຕ ກລລວສ຺ສໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ, ຕໍ ກລລໍ ຘູມາຍນ຺ຕໍ ປຊ຺ຊລນ຺ຕໍ ອາກາເສນາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ປາທມູເລ ທິພ຺ພວິເລປນໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິປຕຕິ. ຕໂຕ ‘‘ອິມິນາ ຠິໍເສຕ຺ວາ ສິທ຺ຘຕ຺ຖໍ ປລາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ອນ຺ຘກາຣໍ ສມຸຏ຺ຐາເປສິ. ຕໍ ຈຕຸຣງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອນ຺ຘກາຣໍ ວິຍ ມຫາຕມໍ ຫຸຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ສູຣິຍປ຺ປຠາວິຫຕໍ ວິຍ ອນ຺ຘກາຣໍ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ເອວໍ ໂສ ມາໂຣ ອິມາຫິ ນວຫິ ວາຕວສ຺ສປາສາຓປຫຣຓອງ຺ຄາຣກຸກ຺ກຸຬວາລຸກາກລລນ຺ຘກາຣວຸຏ຺ຐີຫິ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ປລາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ – ‘‘ກິໍ, ຠເຓ, ຕິຏ຺ຐຖ, ອິມໍ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາຣໍ ຄຓ຺ຫຖ ຫນຖ ປລາເປຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາຓາເປຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຄິຣິເມຂລສ຺ສ ຫຕ຺ຖິໂນ ຂນ຺ເຘ ນິສິນ຺ໂນ ຈກ຺ກາວຸຘໍ ອາທາຍ ໂພຘິສຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ອຸຏ຺ເຐຫິ ເອຕສ຺ມາ ປລ຺ລງ຺ກາ, ນາຍໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ມຍ຺ຫໍ ເອສ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ອາຫ. ມຫາສຕ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ອໂວຈ – ‘‘ມາຣ, ເນວ ຕຍາ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູຣິຕາ, ນ ອຸປປາຣມິໂຍ, ນ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ, ນາປິ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາຄາ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕາ, ນ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາ, ນ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍາ, ນ ພຸທ຺ຘຕ຺ຖຈຣິຍາ ປູຣິຕາ, ສພ຺ພາ ຕາ ມຍາເຍວ ປູຣິຕາ, ຕສ຺ມາ ນາຍໍ ປລ຺ລງ຺ໂກ ຕຸຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ມຍ຺ເຫເວໂສ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ.

ມາໂຣ ກຸທ຺ໂຘ ໂກຘເວຄໍ ອສຫນ຺ໂຕ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ຈກ຺ກາວຸຘໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ຕໍ ຕສ຺ສ ທສ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິຠາເຄ ມາລາວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ກິຣ ຂຸຣຘາຣໍ ຈກ຺ກາວຸຘໍ ອຎ຺ຎທາ ກຸທ຺ເຘນ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ເອກຄ຺ຆນປາສາຓຕ຺ຖມ຺ເຠ ວໍສກຬີເຣ ວິຍ ຉິນ຺ທນ຺ຕໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອິທານິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ມາລາວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຐິເຕ ອວເສສາ ມາຣປຣິສາ ‘‘ອິທານິ ສິທ຺ຘຕ຺ໂຖ ປລ຺ລງ຺ກໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ປລາຍິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມຫນ຺ຕມຫນ຺ຕານິ ເສລກູຏານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສຸໍ, ຕານິປິ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ທສ ປາຣມິໂຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສ ມາລາຄຸຬຠາວໍ ອາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຠູມິຍໍ ປຕິໍສຸ. ເທວຕາ ຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ຐິຕາ ຄີວໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສີສໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ວຕ, ໂຠ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາຣສ຺ສ ຣູປຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂສ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ‘‘ປູຣິຕປາຣມີນໍ ໂພຘິສຕ຺ຕານໍ ສມ຺ພຸຊ຺ຌນທິວເສ ປຕ຺ຕປລ຺ລງ຺ໂກ ມຍ຺ຫໍ ປາປຸຓາຕີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຐິຕໍ ມາຣໍ ອາຫ – ‘‘ມາຣ, ຕຸຍ຺ຫໍ ທານສ຺ສ ທິນ຺ນຠາເວ ໂກ ສກ຺ຂີ’’ຕິ. ມາໂຣ ‘‘ອິເມ ເອຕ຺ຕກາວ ຊນາ ສກ຺ຂິໂນ’’ຕິ ມາຣພລາຠິມຸຂໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ມາຣປຣິສາຍ ‘‘ອຫໍ ສກ຺ຂິ, ອຫໍ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ປວຕ຺ຕສທ຺ໂທ ປຖວິອຸນ຺ທ຺ຣິຍນສທ຺ທສທິໂສ ອໂຫສິ. ອຖ ມາໂຣ ມຫາປຸຣິສໍ ອາຫ – ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ຕຸຍ຺ຫໍ ທານສ຺ສ ທິນ຺ນຠາເວ ໂກ ສກ຺ຂີ’’ຕິ. ມຫາປຸຣິໂສ ‘‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຕາວ ທານສ຺ສ ທິນ຺ນຠາເວ ສເຈຕນາ ສກ຺ຂິໂນ, ມຍ຺ຫໍ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສເຈຕໂນ ໂກຈິ ສກ຺ຂິ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ເມ ອວເສສອຕ຺ຕຠາເວສຸ ທິນ຺ນທານໍ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ປນ ຐຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕສຕກມຫາທານສ຺ສ ຕາວ ທິນ຺ນຠາເວ ອເຈຕນາປິ ອຍໍ ຆນມຫາປຖວີ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ຈີວຣຄພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕສຕກມຫາທານສ຺ສ ທິນ຺ນຠາເວ ຕ຺ວໍ ສກ຺ຂິ, ນ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ມຫາປຖວິຍາຠິມຸຂໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ມຫາປຖວີ ‘‘ອຫໍ ເຕ ຕທາ ສກ຺ຂີ’’ຕິ ວິຣວສເຕນ ວິຣວສຫສ຺ເສນ ວິຣວສຕສຫສ຺ເສນ ມາຣພລໍ ອວຕ຺ຖຣມານາ ວິຍ ອຸນ຺ນທິ.

ຕໂຕ ມຫາປຸຣິເສ ‘‘ທິນ຺ນໍ ເຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖ, ມຫາທານໍ ອຸຕ຺ຕມທານ’’ນ຺ຕິ ເວສ຺ສນ຺ຕຣທານໍ ສມ຺ມສນ຺ເຕ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕິໂກ ຄິຣິເມຂລຫຕ຺ຖີ ຊຓ຺ຓຸເກຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ມາຣປຣິສາ ທິສາວິທິສາ ປລາຍິໍສຸ, ທ຺ເວ ເອກມຄ຺ເຄນ ຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ສີສາຠຣຓານິ ເຈວ ນິວຕ຺ຖວສນານິ ຈ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂສມ຺ມຸຂທິສາຫິເຍວ ປລາຍິໍສຸ. ຕໂຕ ເທວສງ຺ຆາ ປລາຍມານໍ ມາຣພລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມາຣສ຺ສ ປຣາຊໂຍ ຊາໂຕ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາຣສ຺ສ ຊໂຍ ຊາໂຕ, ຊຍປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເທວຕາ ເທວຕານໍ, ນາຄາ ນາຄານໍ, ສຸປຓ຺ຓາ ສຸປຓ຺ຓານໍ, ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ໂຆເສຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທິຫຕ຺ຖາ ມຫາປຸຣິສສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຄມໍສຸ.

ເອວໍ ຄເຕສຸ ປນ ເຕສຸ –

‘‘ຊໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສິຣີມໂຕ ອຍໍ, ມາຣສ຺ສ ຈ ປາປິມໂຕ ປຣາຊໂຍ;

ອຸຄ຺ໂຆສຍຸໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປໂມທິຕາ, ຊຍໍ ຕທາ ເທວຄຓາ ມເຫສິໂນ.

‘‘ຊໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສິຣີມໂຕ ອຍໍ, ມາຣສ຺ສ ຈ ປາປິມໂຕ ປຣາຊໂຍ;

ອຸຄ຺ໂຆສຍຸໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປໂມທິຕາ, ຊຍໍ ຕທາ ນາຄຄຓາ ມເຫສິໂນ.

‘‘ຊໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສິຣີມໂຕ ອຍໍ, ມາຣສ຺ສ ຈ ປາປິມໂຕ ປຣາຊໂຍ;

ອຸຄ຺ໂຆສຍຸໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປໂມທິຕາ, ຊຍໍ ຕທາ ສຸປຓ຺ຓສງ຺ຆາປິ ມເຫສິໂນ.

‘‘ຊໂຍ ຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສິຣີມໂຕ ອຍໍ, ມາຣສ຺ສ ຈ ປາປິມໂຕ ປຣາຊໂຍ;

ອຸຄ຺ໂຆສຍຸໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ປໂມທິຕາ, ຊຍໍ ຕທາ ພ຺ຣຫ຺ມຄຓາ ມເຫສິໂນ’’ຕິ. –

ອວເສສາ ທສສຸ ຈກ຺ກວາຬສຫສ຺ເສສຸ ເທວຕາ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປເນຫິ ປູຊຍມານາ ນານປ຺ປກາຣາ ຈ ຖຸຕິໂຍ ວທມານາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເອວໍ ຘຣມາເນເຍວ ສູຣິເຍ ມຫາປຸຣິໂສ ມາຣພລໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຈີວຣູປຣິ ປຕມາເນຫິ ໂພຘິຣຸກ຺ຂງ຺ກຸເຣຫິ ຣຕ຺ຕປວາຬທເລຫິ ວິຍ ປູຊິຍມາໂນ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາເທ ຎາຓໍ ໂອຕາເຣສິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວາທສປທິກໍ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ວຏ຺ຏວິວຏ຺ຏວເສນ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ສມ຺ມສນ຺ຕສ຺ສ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ອຸທກປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທສກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສງ຺ກມ຺ປິ.

ມຫາປຸຣິເສ ປນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ອຸນ຺ນາເທຕ຺ວາ ອຣຸຓຸຄ຺ຄມນເວລາຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ເຕ ສກລາ ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ອໂຫສິ. ປາຈີນຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ຕຖາ ປຈ຺ຉິມຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ປາຈີນຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕຣຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິຍໍ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ທກ຺ຂິຓຈກ຺ກວາຬມຸຂວຏ຺ຏິໍ ປຫຣນ຺ຕິ, ປຖວິຕເລ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຏ຺ຐໍສຸ, ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ພທ຺ຘານໍ ຘຊານໍ ປຏາກາ ປຖວິຕເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ທສສຫສ຺ເສສຸ ຈກ຺ກວາເຬສຸ ປຸປ຺ຜູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ປຸປ຺ຜໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ, ຜລູປຄາ ຣຸກ຺ຂາ ຜລປິຓ຺ຑິຠາຣສຫິຕາ ອເຫສຸໍ. ຂນ຺ເຘສຸ ຂນ຺ຘປທຸມານິ ປຸປ຺ຜິໍສຸ, ສາຂາສຸ ສາຂາປທຸມານິ, ລຕາສຸ ລຕາປທຸມານິ, ອາກາເສ ໂອລມ຺ພກປທຸມານິ, ຆນສິລາຕລານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸປຣູປຣິ ສຕປຕ຺ຕານິ ຫຸຕ຺ວາ ທຓ຺ຑກປທຸມານິ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ທສສຫສ຺ສີ ໂລກຘາຕຸ ວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ວິສ຺ສຏ຺ຐມາລາຄຸຬາ ວິຍ ສຸສນ຺ຖຕປຸປ຺ຜສນ຺ຖາໂຣ ວິຍ ຈ ປຸປ຺ຜາຠິກິຓ຺ຓາ ອໂຫສິ. ຈກ຺ກວາຬນ຺ຕເຣສຸ ອຏ຺ຐໂຍຊນສຫສ຺ສາ ໂລກນ຺ຕຣິກນິຣຍາ ສຕ຺ຕສູຣິຍປ຺ປຠາຫິປິອໂນຠາສິຕປຸພ຺ພາ ຕທາ ເອໂກຠາສາ ອເຫສຸໍ. ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີໂຣ ມຫາສມຸທ຺ໂທ ມຘຸໂຣທໂກ ອໂຫສິ, ນທິໂຍ ນ ປວຕ຺ຕິໍສຸ, ຊຈ຺ຈນ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສິໍສຸ, ຊາຕິພຘິຣາ ສທ຺ທໍ ສຸຓິໍສຸ, ຊາຕິປີຐສປ຺ປິໂນ ປທສາ ຄຈ຺ຉິໍສຸ, ອນ຺ທຸພນ຺ຘນາທີນິ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິໍສຸ.

ເອວໍ ອປຣິມາເຓນ ສິຣິວິຠເວນ ປູຊິຍມາໂນ ມຫາປຸຣິໂສ ອເນກປ຺ປກາເຣສຸ ອຈ຺ຉຣິຍຘມ຺ເມສຸ ປາຕຸຠູເຕສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ສພ຺ພພຸທ຺ເຘຫິ ອວິຊຫິຕໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ –

‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣໍ, ສນ຺ຘາວິສ຺ສໍ ອນິພ຺ພິສໍ;

ຄຫກາຣໍ ຄເວສນ຺ໂຕ, ທຸກ຺ຂາ ຊາຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ.

‘‘ຄຫກາຣກ ທິຏ຺ໂຐສິ, ປຸນ ເຄຫໍ ນ ກາຫສິ;

ສພ຺ພາ ເຕ ຜາສຸກາ ຠຄ຺ຄາ, ຄຫກູຏໍ ວິສງ຺ຂຕໍ;

ວິສງ຺ຂາຣຄຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕຓ຺ຫານໍ ຂຍມຊ຺ຌຄາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໕໓-໑໕໔);

ອິຕິ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຍໍ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕປ຺ປຕ຺ຕິ, ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ອວິທູເຣນິທານໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອວິທູເຣນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.