໔. ສຈ຺ຈວິຠງ຺ໂຄ

໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໑໘໙. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ຈຕ຺ຕາຣີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຘມ຺ມນິທສ຺ສນໍ. ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈນ຺ຕິອາທິມ຺ຫິ ປນ ອຸທ຺ເທສວາເຣ –

ວິຠາຄໂຕ ນິພ຺ພຈນ-ລກ຺ຂຓາທິປ຺ປເຠທໂຕ;

ອຕ຺ຖຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໂຕ ເຈວ, ອນູນາຘິກໂຕ ຕຖາ.

ກມໂຕ ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ, ຍໍ ຎາຓໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໂຕ;

ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ປເຠໂທ, ອຸປມາໂຕ ຈຕຸກ຺ກໂຕ.

ສຸຎ຺ຎເຕກວິຘາທີຫິ, ສຠາຄວິສຠາຄໂຕ;

ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ, ວິຎ຺ຎຸນາ ສາສນກ຺ກເມ.

ຕຕ຺ຖ ‘ວິຠາຄໂຕ’ຕິ ທຸກ຺ຂາທີນຎ຺ຫິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຕ຺ຖາ ວິຠຕ຺ຕາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ, ເຍ ທຸກ຺ຂາທີນິ ອຠິສເມນ຺ເຕຫິ ອຠິສເມຕພ຺ພາ. ຍຖາຫ, ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ, ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ, ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ, ວິປຣິຓາມຏ຺ໂຐ – ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ຐາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ. ສມຸທຍສ຺ສ ອາຍູຫນຏ຺ໂຐ, ນິທານຏ຺ໂຐ, ສໍໂຍຄຏ຺ໂຐ, ປລິໂພຘຏ຺ໂຐ…ເປ… ນິໂຣຘສ຺ສ ນິສ຺ສຣຓຏ຺ໂຐ, ວິເວກຏ຺ໂຐ, ອສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ, ອມຕຏ຺ໂຐ…ເປ… ມຄ຺ຄສ຺ສ ນິຍ຺ຍານຏ຺ໂຐ, ເຫຕ຺ວຏ຺ໂຐ, ທສ຺ສນຏ຺ໂຐ, ອາຘິປເຕຍ຺ຍຏ຺ໂຐ – ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄສ຺ສ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ຕຖາ ອວິຕຖາ ອນຎ຺ຎຖາ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໘). ຕຖາ ‘‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປີຬນຏ຺ໂຐ, ສງ຺ຂຕຏ຺ໂຐ, ສນ຺ຕາປຏ຺ໂຐ, ວິປຣິນາມຏ຺ໂຐ, ອຠິສມຍຏ຺ໂຐ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໑) ເອວມາທິ. ອິຕິ ເອວໍ ວິຠຕ຺ຕານໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຕ຺ຖານໍ ວເສນ ທຸກ຺ຂາທີນິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ວິຠາຄໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ນິພ຺ພຈນລກ຺ຂຓາທິປ຺ປເຠທໂຕ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘ນິພ຺ພຈນໂຕ’ ຕາວ ອິຘ ‘ທຸ’ອິຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ກຸຈ຺ຉິເຕ ທິສ຺ສຕິ; ກຸຈ຺ຉິຕຎ຺ຫິ ປຸຕ຺ຕໍ ທຸປຸຕ຺ໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘ຂໍ’ສທ຺ໂທ ປນ ຕຸຈ຺ເຉ; ຕຸຈ຺ຉຎ຺ຫິ ອາກາສໍ ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິທຎ຺ຈ ປຐມສຈ຺ຈໍ ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອເນກອຸປທ຺ທວາຘິຏ຺ຐານໂຕ, ຕຸຈ຺ຉໍ ພາລຊນປຣິກປ຺ປິຕຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣຫິຕໂຕ. ຕສ຺ມາ ກຸຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາ ຕຸຈ຺ຉຕ຺ຕາ ຈ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘ສໍ’ອິຕິ ຈ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ສມາຄໂມ ສເມຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໑໙໙; ທີ. ນິ. ໒.໓໙໖) ສໍໂຍຄໍ ທີເປຕິ; ‘ອຸ’ອິຕິ ອຍໍ ສທ຺ໂທ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸທິຕ’’ນ຺ຕິອາທີສຸ (ປາຣາ. ໑໗໒; ຈູຬນິ. ຂຄ຺ຄວິສາຓສຸຕ຺ຕນິທ຺ເທສ ໑໔໑) ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ. ‘ອຍ’ສທ຺ໂທ ປນ ກາຣຓໍ ທີເປຕິ. ອິທຎ຺ຈາປິ ທຸຕິຍສຈ຺ຈໍ ອວເສສປຈ຺ຈຍສມາໂຍເຄ ສຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໍ. ອິຕິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ສໍໂຍເຄ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂສມຸທຍນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕຕິຍສຈ຺ຈໍ ປນ ຍສ຺ມາ ‘ນິ’ສທ຺ໂທ ອຠາວໍ ‘ໂຣຘ’ສທ຺ໂທ ຈ ຈາຣກໍ ທີເປຕິ, ຕສ຺ມາ ອຠາໂວ ເອຕ຺ຖ ສໍສາຣຈາຣກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໂຣຘສ຺ສ ສພ຺ພຄຕິສຸຎ຺ຎຕ຺ຕາ, ສມຘິຄເຕ ວາ ຕສ຺ມິໍ ສໍສາຣຈາຣກສງ຺ຂາຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໂຣຘສ຺ສ ອຠາໂວ ໂຫຕິ ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຕ຺ຕາຕິປິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວາ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘນ຺ຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖສຈ຺ຈໍ ປນ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘໍ ຄຈ຺ຉຕິ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ຕທຠິມຸຂີຠູຕຕ຺ຕາ, ປຏິປທາ ຈ ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕິຍາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍສ຺ມາ ປເນຕານິ ພຸທ຺ຘາທໂຍ ອຣິຍາ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈານິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໗). ກຕມານິ…ເປ… ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ອຣິຍາ ອິມານິ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ອປິຈ ອຣິຍສ຺ສ ສຈ຺ຈານີຕິປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ອຖ ວາ ເອເຕສໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣິຍຠາວສິທ຺ຘິໂຕປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິເມສໍ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ຍຖາຠູຕໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ‘ອຣິໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ. ອປິຈ ໂຂ ປນ ອຣິຍານິ ສຈ຺ຈານີຕິປິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ; ອຣິຍານີຕິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອວິສໍວາທການີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິມານິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ, ຕສ຺ມາ ອຣິຍສຈ຺ຈານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນໂຕ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ‘ລກ຺ຂຓາທິປ຺ປເຠທໂຕ’? ເອຕ຺ຖ ຫິ ພາຘນລກ຺ຂຓໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ສນ຺ຕາປນຣສໍ, ປວຕ຺ຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປຠວລກ຺ຂຓໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ອນຸປຈ຺ເຉທກຣຓຣສໍ, ປລິໂພຘປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ສນ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ອຈ຺ຈຸຕິຣສໍ, ອນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ນິຍ຺ຍານລກ຺ຂຓໍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ, ກິເລສປ຺ປຫານກຣຓຣສໍ, ວຸຏ຺ຐານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອປິຈ ປວຕ຺ຕິປວຕ຺ຕກນິວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕກລກ຺ຂຓານິ ປຏິປາຏິຍາ. ຕຖາ ສງ຺ຂຕຕຓ຺ຫາອສງ຺ຂຕທສ຺ສນລກ຺ຂຓານິ ຈາຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ‘ລກ຺ຂຓາທິປ຺ປເຠທໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ອຕ຺ຖຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໂຕ ເຈວາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຕ຺ຖໂຕ ຕາວ ໂກ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ເຈ? ໂຍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ອຸປປຣິກ຺ຂມານານໍ ມາຍາວ ວິປຣີຕໂກ, ມຣີຈີວ ວິສໍວາທໂກ, ຕິຕ຺ຖິຍານໍ ອຕ຺ຕາວ ອນຸປລພ຺ຠສຠາໂວ ຈ ນ ໂຫຕິ; ອຖ ໂຂ ພາຘນປຠວສນ຺ຕິນິຍ຺ຍານປ຺ປກາເຣນ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາເວນ ອຣິຍຎາຓສ຺ສ ໂຄຈໂຣ ໂຫຕິເຍວ; ເອສ ອຄ຺ຄິລກ຺ຂຓໍ ວິຍ, ໂລກປກຕິ ວິຍ ຈ ຕຈ຺ຉາວິປຣີຕຠູຕຠາໂວ ສຈ຺ຈຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອປິຈ –

ນາພາຘກໍ ຍໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂາ ອຎ຺ຎໍ ນ ພາຘກໍ;

ພາຘກຕ຺ຕນິຍາເມນ, ຕໂຕ ສຈ຺ຈມິທໍ ມຕໍ.

ຕໍ ວິນາ ນາຎ຺ຎໂຕ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ໂຫຕິ ນ ຈ ຕໍ ຕໂຕ;

ທຸກ຺ຂເຫຕຸນິຍາເມນ, ອິຕິ ສຈ຺ຈໍ ວິສຕ຺ຕິກາ.

ນາຎ຺ຎາ ນິພ຺ພານໂຕ ສນ຺ຕິ, ສນ຺ຕໍ ນ ຈ ນ ຕໍ ຍໂຕ;

ສນ຺ຕຠາວນິຍາເມນ, ຕໂຕ ສຈ຺ຈມິທໍ ມຕໍ.

ມຄ຺ຄາ ອຎ຺ຎໍ ນ ນິຍ຺ຍານໍ, ອນິຍ຺ຍາໂນ ນ ຈາປິ ໂສ;

ຕຈ຺ຉນິຍ຺ຍານຠາວຕ຺ຕາ, ອິຕິ ໂສ ສຈ຺ຈສມ຺ມໂຕ.

ອິຕິ ຕຈ຺ຉາວິປລ຺ລາສ-ຠູຕຠາວໍ ຈຕູສຸປິ;

ທຸກ຺ຂາທີສ຺ວວິເສເສນ, ສຈ຺ຈຏ຺ຐໍ ອາຫຸ ປຓ຺ຑິຕາຕິ.

ເອວໍ ‘ອຕ຺ຖໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໂຕ’? ອິຘາຍໍ ‘ສຈ຺ຈ’ສທ຺ໂທ ອເນເກສຸ ອຕ຺ເຖສຸ ທິສ຺ສຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠເຓ, ນ ກຸຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໒໒໔) ວາຈາສຈ຺ເຈ. ‘‘ສຈ຺ເຈ ຐິຕາ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ຈາ’’ຕິອາທີສຸ (ຊາ. ໒.໒໑.໔໓໓) ວິຣຕິສຈ຺ເຈ. ‘‘ກສ຺ມາ ນຸ ສຈ຺ຈານິ ວທນ຺ຕິ ນານາ, ປວາທິຍາເສ ກຸສລາວທານາ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໑) ທິຏ຺ຐິສຈ຺ເຈ. ‘‘ເອກຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈໍ ນ ທຸຕິຍມຕ຺ຖີ’’ຕິອາທີສຸ (ສຸ. ນິ. ໘໙໐) ປຣມຕ຺ຖສຈ຺ເຈ ນິພ຺ພາເນ ເຈວ ມຄ຺ເຄ ຈ. ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ ກຕິ ກຸສລາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໒໑໖) ອຣິຍສຈ຺ເຈ. ສ຺ວາຍມິຘາປິ ອຣິຍສຈ຺ເຈ ວຕ຺ຕຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ‘ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໂຕ’ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ອນູນາຘິກໂຕ’ຕິ ກສ຺ມາ ປນ ຈຕ຺ຕາເຣວ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ອນູນານິ ອນຘິການີຕິ ເຈ? ອຎ຺ຎສ຺ສາສມ຺ຠວໂຕ, ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຈ ອນປເນຍ຺ຍຠາວໂຕ; ນ ຫິ ເອເຕຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຘິກໍ ວາ ເອເຕສໍ ວາ ເອກມ຺ປິ ອປເນຕພ຺ພໍ ສມ຺ໂຠຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ‘ເນຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຍໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ເທສິຕໍ. ອຫເມຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ. ຍຖາ ຈາຫ – ‘‘ໂຍ ຫິ ໂກຈິ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ວາ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ ‘ເນຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຐມໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ຍໍ ສມເຓນ ໂຄຕເມນ ເທສິຕໍ. ອຫເມຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຐມໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຈ຺ຈກ຺ຂາຍ ອຎ຺ຎໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຐມໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ປຎ຺ຎເປສ຺ສາມີ’ຕິ ເນຕໍ ຐານໍ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິອາທິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໖).

ອປິຈ ປວຕ຺ຕິມາຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຠຄວາ ສເຫຕຸກໍ ອາຈິກ຺ຂິ, ນິວຕ຺ຕິຎ຺ຈ ສອຸປາຍໍ. ອິຕິ ປວຕ຺ຕິນິວຕ຺ຕິຕທຸຠຍເຫຕູນໍ ເອຕປ຺ປຣມໂຕ ຈຕ຺ຕາເຣວ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຖາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍ ປຫາຕພ຺ພ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພ ຠາເວຕພ຺ພານໍ, ຕຓ຺ຫາວຕ຺ຖຸຕຓ຺ຫາຕຓ຺ຫານິໂຣຘຕຓ຺ຫານິໂຣຘຸປາຍານໍ, ອາລຍາລຍຣາມຕາອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕອາລຍສມຸຄ຺ຆາຕູປາຍານຎ຺ຈ ວເສນາປິ ຈຕ຺ຕາເຣວ ວຸຕ຺ຕານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ອນູນາຘິກໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ກມໂຕ’ຕິ ອຍມ຺ປິ ເທສນາກ຺ກໂມວ. ເອຕ຺ຖ ຈ ໂອຬາຣິກຕ຺ຕາ ສພ຺ພສຕ຺ຕສາຘາຣຓຕ຺ຕາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ເສວ ເຫຕຸທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ເຫຕຸນິໂຣຘາ ຜລນິໂຣໂຘຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຕໂຕ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຕທຘິຄມຸປາຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ອນ຺ເຕ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ຠວສຸຂສ຺ສາທຄຘິຕານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ສໍເວຄຊນນຕ຺ຖໍ ປຐມໍ ທຸກ຺ຂມາຫ. ຕໍ ເນວ ອກຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອິສ຺ສຣນິມ຺ມານາທິໂຕ ໂຫຕິ, ອິໂຕ ປນ ໂຫຕີຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມຸທຍໍ. ຕໂຕ ສເຫຕຸເກນ ທຸກ຺ເຂນ ອຠິຠູຕຕ຺ຕາ ສໍວິຄ຺ຄມານສານໍ ທຸກ຺ຂນິສ຺ສຣຓຄເວສີນໍ ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາສຊນນຕ຺ຖໍ ນິໂຣຘໍ. ຕໂຕ ນິໂຣຘາຘິຄມຕ຺ຖໍ ນິໂຣຘສມ຺ປາປກໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ‘ກມໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ອຣິຍສຈ຺ເຈສຸ ຍໍ ຎາຓໍ ຕສ຺ສ ກິຈ຺ຈໂຕ’ຕິ ສຈ຺ຈຎາຓກິຈ຺ຈໂຕປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທຸວິຘຎ຺ຫິ ສຈ຺ຈຎາຓໍ – ອນຸໂພຘຎາຓຎ຺ຈ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອນຸໂພຘຎາຓໍ ໂລກິຍໍ ອນຸສ຺ສວາທິວເສນ ນິໂຣເຘ ມຄ຺ເຄ ຈ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນິໂຣຘາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸກ຺ຂໍ ປສ຺ສຕິ ທຸກ຺ຂສມຸທຍມ຺ປິ ໂສ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘມ຺ປິ ປສ຺ສຕິ, ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທມ຺ປິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໐໐) ສພ຺ພໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ຍໍ ປເນຕໍ ໂລກິຍໍ, ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂຎາຓໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐານາຠິຠວນວເສນ ປວຕ຺ຕມານໍ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ, ສມຸທຍຎາຓໍ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິໍ, ນິໂຣຘຎາຓໍ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິໍ, ມຄ຺ຄຎາຓໍ ອກິຣິຍທິຏ຺ຐິໍ; ທຸກ຺ຂຎາຓໍ ວາ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວຣຫິເຕສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວສຎ຺ຎາສງ຺ຂາຕໍ ຜເລ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ສມຸທຍຎາຓໍ ອິສ຺ສຣປ຺ປຘານກາລສຠາວາທີຫິ ໂລໂກ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອກາຣເຓ ກາຣຓາຠິມານປ຺ປວຕ຺ຕໍ ເຫຕຸມ຺ຫິ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ນິໂຣຘຎາຓໍ ອຣູປໂລກໂລກຖູປິກາທີສຸ ອປວຄ຺ຄຄ຺ຄາຫຠູຕໍ ນິໂຣເຘ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ, ມຄ຺ຄຎາຓໍ ກາມສຸຂລ຺ລິກອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄປ຺ປເຠເທ ອວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຄ຺ຄາຫວເສນ ປວຕ຺ຕໍ ອຸປາເຍ ວິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ນິວຕ຺ເຕຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ໂລເກ ໂລກປ຺ປຠເວ, ໂລກຕ຺ຖຄເມ ສິເວ ຈ ຕທຸປາເຍ;

ສມ຺ມຸຍ຺ຫຕິ ຕາວ ນໂຣ, ນ ວິຊານາຕິ ຍາວ ສຈ຺ຈານີຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ‘ຎາຓກິຈ຺ຈໂຕ’ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ປເຠທາ’ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈສ຺ມິຎ຺ຫິ, ຐເປຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫຎ຺ເຈວ ອນາສວຘມ຺ເມ ຈ, ເສສາ ສພ຺ພຘມ຺ມາ ອນ຺ໂຕຄຘາ; ສມຸທຍສຈ຺ເຈ ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຓ຺ຫາວິຈຣິຕານິ; ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ; ມຄ຺ຄສຈ຺ເຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິມຸເຂນ ວີມໍສິທ຺ຘິປາທປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍປຎ຺ຎາພລຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາປເທເສນ ຕໂຍ ເນກ຺ຂມ຺ມວິຕກ຺ກາທໂຍ, ສມ຺ມາວາຈາປເທເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຈີສຸຈຣິຕານິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕາປເທເສນ ຕີຓິ ກາຍສຸຈຣິຕານິ, ສມ຺ມາອາຊີວມຸເຂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຕາ ຈ, ສພ຺ເພສໍເຍວ ວາ ເອເຕສໍ ສມ຺ມາວາຈາກມ຺ມນ຺ຕາຊີວານໍ ອຣິຍກນ຺ຕສີລຕ຺ຕາ ສີລສ຺ສ ຈ ສທ຺ຘາຫຕ຺ເຖນ ປຏິຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຕາຍ ຈ ອຕ຺ຖິຠາວໂຕ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສທ຺ຘາພລຉນ຺ທິທ຺ຘິປາທາ, ສມ຺ມາວາຍາມາປເທເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘສມ຺ມປ຺ປຘານວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍວີຣິຍພລວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ, ສມ຺ມາສຕິອປເທເສນ ຈຕຸພ຺ພິຘສຕິປຏ຺ຐານສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສຕິພລສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ, ສມ຺ມາສມາຘິອປເທເສນ ສວິຕກ຺ກສວິຈາຣາທໂຍ ຕໂຍ ຕໂຍ ສມາຘີ, ຈິຕ຺ຕສມາຘິສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສມາຘິພລປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານິ ອນ຺ໂຕຄຘານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ອນ຺ໂຕຄຘານໍ ປເຠທາ’ປິ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ອຸປມາໂຕ’ຕິ ຠາໂຣ ວິຍ ຫິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ຠາຣາທານມິວ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນມິວ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ຠາຣນິກ຺ເຂປນູປາໂຍ ວິຍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ; ໂຣໂຄ ວິຍ ຈ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ໂຣຄນິທານມິວ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ໂຣຄວູປສໂມ ວິຍ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ເຠສຊ຺ຊມິວ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ; ທຸພ຺ຠິກ຺ຂມິວ ວາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈໍ, ທຸພ຺ພຸຏ຺ຐິ ວິຍ ສມຸທຍສຈ຺ຈໍ, ສຸຠິກ຺ຂມິວ ນິໂຣຘສຈ຺ຈໍ, ສຸວຸຏ຺ຐິ ວິຍ ມຄ຺ຄສຈ຺ຈໍ. ອປິຈ ເວຣີເວຣມູລເວຣສມຸຄ຺ຆາຕເວຣສມຸຄ຺ຆາຕຸປາເຍຫິ, ວິສຣຸກ຺ຂຣຸກ຺ຂມູລມູລຸປຈ຺ເຉທຕທຸປຈ຺ເຉທຸປາເຍຫິ, ຠຍຠຍມູລນິພ຺ຠຍຕທຘິຄມຸປາເຍຫິ, ໂອຣິມຕີຣມໂຫຆປາຣິມຕີຣຕໍສມ຺ປາປກວາຍາເມຫິ ຈ ໂຍເຊຕ຺ວາເປຕານິ ອຸປມາໂຕ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ອຸປມາໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ຈຕຸກ຺ກໂຕ’ຕິ ອຕ຺ຖິ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ, ອຕ຺ຖິ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ, ອຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ, ອຕ຺ຖິ ເນວ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ເອສ ນໂຍ ສມຸທຍາທີສຸ. ຕຕ຺ຖ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໑໕) ວຈນໂຕ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂຕາຍ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ນິໂຣໂຘ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ. ອິຕຣໍ ປນ ອຣິຍສຈ຺ຈທ຺ວຍໍ ສິຍາ ທຸກ຺ຂໍ ອນິຈ຺ຈໂຕ, ນ ປນ ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎາຍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ເຈວ ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ຕຓ຺ຫາຍ. ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ສາມຎ຺ຎຜລານິ ຈ ຍສ຺ສ ປຣິຎ຺ຎຕ຺ຖໍ ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຕຖຕ຺ເຖນ ເນວ ທຸກ຺ຂໍ ນ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ. ເອວໍ ສມຸທຍາທີສຸປິ ຍຖາໂຍຄໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ‘ຈຕຸກ຺ກໂຕ’ເປຕ຺ຖ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ສຸຎ຺ຎເຕກວິຘາທີຫີ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຎ຺ຎໂຕ ຕາວ ປຣມຕ຺ເຖນ ຫິ ສພ຺ພາເນວ ສຈ຺ຈານິ ເວທກກາຣກນິພ຺ພຸຕຄມກາຠາວໂຕ ສຸຎ຺ຎານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ທຸກ຺ຂເມວ ຫິ ນ ໂກຈິ ທຸກ຺ຂິໂຕ, ກາຣໂກ ນ ກິຣິຍາວ ວິຊ຺ຊຕິ;

ອຕ຺ຖິ ນິພ຺ພຸຕິ ນ ນິພ຺ພຸໂຕ ປຸມາ, ມຄ຺ຄມຕ຺ຖິ ຄມໂກ ນ ວິຊ຺ຊຕີຕິ.

ອຖ ວາ –

ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໍ, ປຸຣິມທ຺ວຍມຕ຺ຕສຸຎ຺ຎມມຕປທໍ;

ຘຸວສຸຂອຕ຺ຕວິຣຫິໂຕ, ມຄ຺ໂຄ ອິຕິ ສຸຎ຺ຎໂຕ ເຕສຸ.

ນິໂຣຘສຸຎ຺ຎານິ ວາ ຕີຓິ, ນິໂຣໂຘ ຈ ເສສຕ຺ຕຍສຸຎ຺ໂຎ. ຜລສຸຎ຺ໂຎ ວາ ເອຕ຺ຖ ເຫຕຸ ສມຸທເຍ ທຸກ຺ຂສ຺ສາຠາວໂຕ ມຄ຺ເຄ ຈ ນິໂຣຘສ຺ສ, ນ ຜເລນ ສຄພ຺ໂຠ ປກຕິວາທີນໍ ປກຕິ ວິຍ. ເຫຕຸສຸຎ຺ຎຎ຺ຈ ຜລໍ ທຸກ຺ຂສມຸທຍານໍ ນິໂຣຘມຄ຺ຄານຎ຺ຈ ອສມວາຍາ, ນ ເຫຕຸສມເວຕໍ ເຫຕຸຜລໍ ເຫຕຸຜລສມວາຍວາທີນໍ ທ຺ວິອຓຸກາທີນິ ວິຍ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ຕຍມິຘ ນິໂຣຘສຸຎ຺ຎໍ, ຕເຍນ ເຕນາປິ ນິພ຺ພຸຕິ ສຸຎ຺ຎາ;

ສຸຎ຺ໂຎ ຜເລນ ເຫຕຸ, ຜລມ຺ປິ ຕໍ ເຫຕຸນາ ສຸຎ຺ຎນ຺ຕິ.

ເອວໍ ຕາວ ‘ສຸຎ຺ຎໂຕ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ເອກວິຘາທີຫີ’ຕິ ສພ຺ພເມວ ເຈຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂໍ ເອກວິຘໍ ປວຕ຺ຕິຠາວໂຕ, ທຸວິຘໍ ນາມຣູປໂຕ, ຕິວິຘໍ ກາມຣູປາຣູປູປປຕິຠວເຠທໂຕ, ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ຈຕຸອາຫາຣເຠທໂຕ, ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘເຠທໂຕ. ສມຸທໂຍປິ ເອກວິໂຘ ປວຕ຺ຕກຠາວໂຕ, ທຸວິໂຘ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂຕ, ຕິວິໂຘ ກາມຠວວິຠວຕຓ຺ຫາເຠທໂຕ, ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຈຕຸມຄ຺ຄປ຺ປເຫຍ຺ຍໂຕ, ປຎ຺ຈວິໂຘ ຣູປາຠິນນ຺ທນາທິເຠທໂຕ, ຉພ຺ພິໂຘ ຉຕຓ຺ຫາກາຍເຠທໂຕ. ນິໂຣໂຘປິ ເອກວິໂຘ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸຠາວໂຕ, ປຣິຍາເຍນ ປນ ທຸວິໂຘ ສອຸປາທິເສສອນຸປາທິເສສໂຕ, ຕິວິໂຘ ຠວຕ຺ຕຍວູປສມໂຕ, ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຈຕຸມຄ຺ຄາຘິຄມນີຍໂຕ, ປຎ຺ຈວິໂຘ ປຎ຺ຈາຠິນນ຺ທນວູປສມໂຕ, ຉພ຺ພິໂຘ ຉຕຓ຺ຫາກາຍກ຺ຂຍເຠທໂຕ. ມຄ຺ໂຄປິ ເອກວິໂຘ ຠາເວຕພ຺ພໂຕ, ທຸວິໂຘ ສມຖວິປສ຺ສນາເຠທໂຕ ທສ຺ສນຠາວນາເຠທໂຕ ວາ, ຕິວິໂຘ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍເຠທໂຕ. ອຍຎ຺ຫິ ສປ຺ປເທສຕ຺ຕາ ນຄຣໍ ວິຍ ຣຊ຺ເຊນ ນິປ຺ປເທເສຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຍຖາຫ –

‘‘ນ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ອຣິເຍນ ອຏ຺ຐງ຺ຄິເກນ ມຄ຺ເຄນ ຕໂຍ ຂນ຺ຘາ ສງ຺ຄຫິຕາ. ຕີຫິ ຈ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ຂນ຺ເຘຫິ ອຣິໂຍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ຍາ ຈາວຸໂສ ວິສາຂ, ສມ຺ມາວາຈາ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາອາຊີໂວ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ; ໂຍ ຈ ສມ຺ມາວາຍາໂມ, ຍາ ຈ ສມ຺ມາສຕິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສມາຘິ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ; ຍາ ຈ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ, ໂຍ ຈ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໒).

ເອຕ຺ຖ ຫິ ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ສີລເມວ. ຕສ຺ມາ ເຕ ສຊາຕິໂຕ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕາ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ປາຬິຍໍ ສີລກ຺ຂນ຺ເຘຕິ ຠຸມ຺ເມນ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ, ອຕ຺ໂຖ ປນ ກຣຓວເສເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາວາຍາມາທີສຸ ປນ ຕີສຸ ສມາຘິ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວີຣິເຍ ປນ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ເຕ ສຕິຍາ ຈ ອປິລາປນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘູປກາໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ສກ຺ໂກຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ຍຖາ ຫິ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬິສ຺ສາມາຕິ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ ຕີສຸ ສຫາເຍສຸ ເອໂກ ສຸປຸປ຺ຜິຕໍ ຈມ຺ປກຣຸກ຺ຂໍ ທິສ຺ວາ ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ທຸຕິໂຍ ໂອນມິຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໍ ທເທຍ຺ຍ. ໂສ ຕສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາປິ ກມ຺ປມາໂນ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ. ອຖສ຺ສ ອິຕໂຣ ອໍສກູຏໍ ອຸປນາເມຍ຺ຍ. ໂສ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອໍສກູຏໍ ໂອລຸພ຺ຠ ຍຖາຣຸຈິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ປິຬນ຺ຘິຕ຺ວາ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີເຬຍ຺ຍ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ເອກໂຕ ອຸຍ຺ຍານໍ ປວິຏ຺ຐາ ຕໂຍ ສຫາຍາ ວິຍ ຫິ ເອກໂຕ ຊາຕາ ສມ຺ມາວາຍາມາທໂຍ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ, ສຸປຸປ຺ຜິຕຈມ຺ປກຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອາຣມ຺ມຓໍ, ຫຕ຺ຖໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາປິ ຄເຫຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ສມາຘິ, ປິຏ຺ຐິໍ ທຕ຺ວາ ໂອນຕສຫາໂຍ ວິຍ ວາຍາໂມ, ອໍສກູຏໍ ທຕ຺ວາ ຐິຕສຫາໂຍ ວິຍ ສຕິ. ຍຖາ ເຕສຸ ເອກສ຺ສ ປິຏ຺ຐິຍໍ ຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ສ ອໍສກູຏໍ ໂອລຸພ຺ຠ ອິຕໂຣ ຍຖາຣຸຈິ ປຸປ຺ຜໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ເອວເມວ ວີຣິເຍ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ເຕ ສຕິຍາ ຈ ອປິລາປນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕິຍາ ລທ຺ຘູປກາໂຣ ສມາຘິ ສກ຺ໂກຕິ ອາຣມ຺ມເຓ ເອກຄ຺ຄຠາເວນ ອປ຺ເປຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ສມາຘິເຍເວຕ຺ຖ ສຊາຕິໂຕ ສມາຘິກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິໂຕ. ວາຍາມສຕິໂຍ ປນ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິຕາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ເປສຸປິ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ’ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ວິຕກ຺ເກ ປນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ເທນ຺ເຕ ສກ຺ໂກຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ກຫາປຓໍ ຫຕ຺ເຖ ຐເປຕ຺ວາ ສພ຺ພຠາເຄສຸ ໂອໂລເກຕຸກາໂມ ສມາໂນປິ ນ ຈກ຺ຂຸຕເລເນວ ປຣິວຕ຺ເຕຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອງ຺ຄຸລິປພ຺ເພຫິ ປນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ; ເອວເມວ ນ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂເຓນ ປນ ອາຫນນປຣິຍາຫນນຣເສນ ວິຕກ຺ເກນ ອາໂກເຏນ຺ເຕນ ວິຍ ປຣິວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ວິຍ ຈ ອາທາຍ ອາທາຍ ທິນ຺ນເມວ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິເຍວ ສຊາຕິໂຕ ປຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ເຘນ ສງ຺ຄຫິຕາ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ກິຣິຍໂຕ ສງ຺ຄຫິໂຕ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມຫິ ຕີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ມຄ຺ໂຄ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕິວິໂຘ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍເຠທໂຕ’’ຕິ. ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄາທິວເສນ.

ອປິຈ ສພ຺ພາເນວ ສຈ຺ຈານິ ເອກວິຘານິ ອວິຕຖຕ຺ຕາ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວາ, ທຸວິຘານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕໂຕ ຈ, ຕິວິຘານິ ທສ຺ສນຠາວນາຫິ ປຫາຕພ຺ພໂຕ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ ເນວປຫາຕພ຺ພນາປຫາຕພ຺ພໂຕ ຈ, ຈຕຸພ຺ພິຘານິ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາທິເຠທໂຕຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ‘ເອກວິຘາທີຫິ’ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

‘ສຠາຄວິສຠາຄໂຕ’ຕິ ສພ຺ພາເນວ ຈ ສຈ຺ຈານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສຠາຄານິ ອວິຕຖໂຕ ອຕ຺ຕສຸຎ຺ຎໂຕ ທຸກ຺ກຣປຏິເວຘໂຕ ຈ. ຍຖາຫ –

‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎສິ, ອານນ຺ທ, ກຕມໍ ນຸ ໂຂ ທຸກ຺ກຣຕຣໍ ວາ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕຣໍ ວາ – ໂຍ ທູຣໂຕວ ສຸຂຸເມນ ຕາລຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນ ອສນໍ ອຕິປາເຕຍ຺ຍ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອວິຣາຘິຕໍ, ໂຍ ວາ ສຕ຺ຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ? ‘‘ເອຕເທວ, ຠນ຺ເຕ, ທຸກ຺ກຣຕຣຎ຺ເຈວ ທຸຣຠິສມ຺ຠວຕຣຎ຺ຈ – ໂຍ ສຕ຺ຕຘາ ຠິນ຺ນສ຺ສ ວາລສ຺ສ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິວິຊ຺ເຌຍ຺ຍາ’’ຕິ. ‘‘ຕໂຕ ໂຂ ເຕ, ອານນ຺ທ, ທຸປ຺ປຏິວິຊ຺ຌຕຣໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ ເຍ ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕິ…ເປ… ອຍໍ ທຸກ຺ຂນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາຕິ ຍຖາຠູຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໑໑໕).

ວິສຠາຄານິ ສລກ຺ຂຓວວຕ຺ຖານໂຕ. ປຸຣິມານິ ຈ ທ຺ເວ ສຠາຄານິ ທຸຣວຄາຫຕ຺ເຖນ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ຕາ ໂລກິຍຕ຺ຕາ ສາສວຕ຺ຕາ ຈ, ວິສຠາຄານິ ຜລເຫຕຸເຠທໂຕ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ ຈ. ປຈ຺ຉິມານິປິ ທ຺ເວ ສຠາຄານິ ຄມ຺ຠີຣຕ຺ເຖນ ທຸຣວຄາຫຕ຺ຕາ ໂລກຸຕ຺ຕຣຕ຺ຕາ ອນາສວຕ຺ຕາ ຈ, ວິສຠາຄານິ ວິສຍວິສຍີເຠທໂຕ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພຠາເວຕພ຺ພໂຕ ຈ. ປຐມຕຕິຍານິ ຈາປິ ສຠາຄານິ ຜລາປເທສໂຕ, ວິສຠາຄານິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕໂຕ. ທຸຕິຍຈຕຸຕ຺ຖານິ ຈາປິ ສຠາຄານິ ເຫຕຸອປເທສໂຕ, ວິສຠາຄານິ ເອກນ຺ຕກຸສລາກຸສລໂຕ. ປຐມຈຕຸຕ຺ຖານິ ຈາປິ ສຠາຄານິ ສງ຺ຂຕໂຕ, ວິສຠາຄານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣໂຕ. ທຸຕິຍຕຕິຍານິ ຈາປິ ສຠາຄານິ ເນວເສກ຺ຂານາເສກ຺ຂຠາວໂຕ, ວິສຠາຄານິ ສາຣມ຺ມຓານາຣມ຺ມຓໂຕ.

ອິຕິ ເອວໍ ປກາເຣຫິ, ນເຍຫິ ຈ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ວິຊຎ຺ຎາ ອຣິຍສຈ຺ຈານໍ, ສຠາຄວິສຠາຄຕນ຺ຕິ.

ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍອຸທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

໑. ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ຊາຕິນິທ຺ເທໂສ

໑໙໐. ອິທານິ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ ທຸກ຺ຂາທີນິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາຕິ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຊາຕິຍາ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ; ຊຣາ, ມຣຓໍ, ໂສໂກ, ປຣິເທໂວ, ທຸກ຺ຂໍ, ໂທມນສ຺ສໍ, ອຸປາຍາໂສ, ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍໂຄ, ປິຍວິປ຺ປໂຍໂຄ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອປ຺ປິຍສມ຺ປໂຍຄສ຺ສ ປິຍວິປ຺ປໂຍຄສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ; ອິຈ຺ຉາ ເວທິຕພ຺ພາ, ອິຈ຺ຉາຍ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ; ຂນ຺ຘາ ເວທິຕພ຺ພາ, ຂນ຺ຘານໍ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຣິຍສຈ຺ຈສ຺ສ ກຖນຕ຺ຖາຍ ອຍໍ ມາຕິກາ – ອິທຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂໍ ນາມ ອເນກໍ ນານປ຺ປກາຣໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ, ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໍ, ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທຸກ຺ຂໍ, ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທຸກ຺ຂໍ, ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ, ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍິກເຈຕສິກາ ທຸກ຺ຂເວທນາ ສຠາວໂຕ ຈ ນາມໂຕ ຈ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ‘ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ. ສຸຂເວທນາ ວິປຣິຓາເມນ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ‘ວິປຣິຓາມທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ. ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ເຈວ ອວເສສາ ຈ ເຕຠູມກາ ສງ຺ຂາຣາ ອຸທຍພ຺ພຍປີຬິຕຕ຺ຕາ ‘ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ. ຕຖາ ປີຬນໍ ປນ ມຄ຺ຄຜລານມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ເຕນ ສງ຺ຂາຣທຸກ຺ຂໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຓ຺ຓສູລທນ຺ຕສູລຣາຄຊປຣິຬາຫໂທສຊປຣິຬາຫາທິ ກາຍິກເຈຕສິໂກ ອາພາໂຘ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ຈ ອປາກຏຠາວໂຕ ‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ, ອປາກຏທຸກ຺ຂນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ທ຺ວຕ຺ຕິໍສກມ຺ມກາຣຓາທິສມຸຏ຺ຐາໂນ ອາພາໂຘ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຊານິຕພ຺ພໂຕ ອຸປກ຺ກມສ຺ສ ຈ ປາກຏຠາວໂຕ ‘ອປ຺ປຏິຈ຺ຉນ຺ນທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ, ປາກຏທຸກ຺ຂນ຺ຕິປິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຐເປຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ເສສໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈວິຠງ຺ເຄ ອາຄຕໍ ຊາຕິອາທິ ສພ຺ພມ຺ປິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ ‘ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ. ທຸກ຺ຂທຸກ຺ຂໍ ‘ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ’ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ປທທ຺ວເຍ ຐຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ ກເຖຕພ຺ພໍ. ອຣິຍສຈ຺ຈຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ປາຬິຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕປິ ອາຄຈ຺ຉຕິ ວິຕ຺ຖາຣໂຕປິ. ສງ຺ເຂປໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ສງ຺ເຂເປນປິ ວິຕ຺ຖາເຣນປິ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອາຄຕຏ຺ຐາເນ ປນ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ສງ຺ເຂເປນ. ຕໍ ອິທໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວິຕ຺ຖາເຣນ ອາຄຕນ຺ຕິ ວິຕ຺ຖາເຣເນວ ກເຖຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕໍ ນິທ຺ເທສວາເຣ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຣິຍສຈ຺ຈໍ? ຊາຕິປິ ທຸກ຺ຂາ’’ຕິອາທີນິ ປທານິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຊາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ, ຊາຕິຍາ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຊາຕິອາທີນິ ຕາວ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ຊາຕິ? ຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານໍ ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫິ ສຕ຺ຕນິກາເຍ ຊາຕິ ສຎ຺ຊາຕີ’’ຕິ ອິມສ຺ສ ປນ ປທຠາຊນີຍສ຺ສ ວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໙໑. ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສ. ຍາ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕິ, ຍາ ໂສມທຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕີຕິ ເອວຎ຺ຫິ ທິວສມ຺ປິ ກຖິຍມາເນ ເນວ ສຕ຺ຕາ ປຣິຍາທານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ນ ສພ຺ພໍ ອປຣຕ຺ຖທີປນໍ ສິຊ຺ຌຕິ. ອິເມຫິ ປນ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ນ ໂກຈິ ສຕ຺ໂຕ ອປຣິຍາທິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ກິຎ຺ຈິ ອປຣຕ຺ຖທີປນໍ ນ ສິຊ຺ຌຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາ ເຕສໍ ເຕສໍ ສຕ຺ຕານ’’ນ຺ຕິ. ຕມ຺ຫິ ຕມ຺ຫີຕິ ອຍໍ ຊາຕິຄຕິວເສນ ອເນເກສໍ ສຕ຺ຕນິກາຍານໍ ສາຘາຣຓນິທ຺ເທໂສ. ສຕ຺ຕນິກາເຍຕິ ສຕ຺ຕານໍ ນິກາເຍ, ສຕ຺ຕຆຏາຍໍ ສຕ຺ຕສມູເຫຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຊາຕີຕິ ອຍໍ ຊາຕິສທ຺ໂທ ອເນກຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ເຫສ ‘‘ເອກມ຺ປິ ຊາຕິໍ, ທ຺ເວປິ ຊາຕິໂຍ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໒; ມ. ນິ. ໒.໒໕໗) ເອຕ຺ຖ ຠເວ ອາຄໂຕ. ‘‘ອຕ຺ຖິ ວິສາເຂ, ນິຄຓ຺ຐາ ນາມ ສມຓຊາຕິກາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໗໑) ເອຕ຺ຖ ນິກາເຍ. ‘‘ຕິຣິຍາ ນາມ ຕິຓຊາຕິ ນາຠິຍາ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ນຠໍ ອາຫຈ຺ຈ ຐິຕາ ອໂຫສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໑໙໖) ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ. ‘‘ຊາຕິ ທ຺ວີຫິ ຂນ຺ເຘຫິ ສງ຺ຄຫິຕາ’’ຕິ (ຘາຕຸ. ໗໑) ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຂຕລກ຺ຂເຓ. ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຐມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ປຐມໍ ວິຎ຺ຎາຓໍ ປາຕຸຠູຕໍ, ຕທຸປາທາຍ ສາວສ຺ສ ຊາຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໑໒໔) ເອຕ຺ຖ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ. ‘‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໗) ເອຕ຺ຖ ປສູຕິຍໍ. ‘‘ອນຸປກ຺ກຸຏ຺ໂຐ ຊາຕິວາເທນາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໓໓໑) ເອຕ຺ຖ ກຸເລ. ‘‘ຍໂຕຫໍ, ຠຄິນິ, ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໑) ເອຕ຺ຖ ອຣິຍສີເລ. ອິຘ ປນາຍໍ ສວິກາເຣສຸ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ຕສ຺ມາ ຊາຍມານກວເສນ ຊາຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສຠາວປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ສຎ຺ຊາຍນວເສນ ສຎ຺ຊາຕີຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ໂອກ຺ກມນວເສນ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ. ຊາຍນຏ຺ເຐນ ວາ ຊາຕິ, ສາ ອປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ສຎ຺ຊາຍນຏ຺ເຐນ ສຎ຺ຊາຕິ, ສາ ປຣິປຸຓ຺ຓາຍຕນວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ໂອກ຺ກມນຏ຺ເຐນ ໂອກ຺ກນ຺ຕິ, ສາ ອຓ຺ຑຊຊລາພຸຊວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ອຓ຺ຑໂກສຎ຺ຈ ວຕ຺ຖິໂກສຎ຺ຈ ໂອກ຺ກມນ຺ຕິ, ໂອກ຺ກມນ຺ຕາປິ ປວິສນ຺ຕາ ວິຍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕນຏ຺ເຐນ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ສໍເສທຊໂອປປາຕິກວເສນ ຍຸຕ຺ຕາ. ເຕ ຫິ ປາກຏາ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ອຍໍ ຕາວ ສມ຺ມຸຕິກຖາ.

ອິທານິ ປຣມຕ຺ຖກຖາ ໂຫຕິ. ຂນ຺ຘາ ເອວ ຫິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈ ຂນ຺ຘານນ຺ຕິ ເອກໂວກາຣຠເວ ເອກສ຺ສ, ຈຕຸໂວກາຣຠເວ ຈຕຸນ຺ນໍ, ປຎ຺ຈໂວກາຣຠເວ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຄຫຓໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ. ອາຍຕນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕຕ຺ຣ ຕຕ຺ຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍຕນວເສນ ສງ຺ຄໂຫ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຏິລາໂຠຕິ ສນ຺ຕຕິຍໍ ປາຕຸຠາໂວເຍວ; ປາຕຸຠວນ຺ຕາເນວ ຫິ ຕານິ ປຏິລທ຺ຘານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊາຕີຕິ ອຍໍ ຊາຕິ ນາມ ກຖິຍຕິ. ສາ ປເນສາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ຠເວ ປຐມາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ, ນີຍ຺ຍາຕນຣສາ, ອຕີຕຠວໂຕ ອິຘ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ຜລວເສນ ທຸກ຺ຂວິຈິຕ຺ຕຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ.

ອິທານິ ‘ຊາຕິຍາ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຊາຕິ ສຍໍ ນ ທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປນ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກຕຣທຸກ຺ຂສ຺ສ ປນາຍໍ ວຕ຺ຖູຕິ? ຍໍ ຕໍ ພາລປຓ຺ຑິຕສຸຕ຺ຕາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໔໖ ອາທໂຍ) ຠຄວຕາປິ ອຸປມາວເສນ ປກາສິຕໍ ອາປາຍິກໍທຸກ຺ຂໍ, ຍຎ຺ຈ ສຸຄຕິຍໍ ມນຸສ຺ສໂລເກ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກາທິເຠທໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ເອສາ ວຕ຺ຖຸ. ຕຕ຺ຣິທໍ ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກາທິເຠທໍ ທຸກ຺ຂໍ – ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ຕມາໂນ ນ ອຸປ຺ປລປທຸມປຸຓ຺ຑຣີກາທີສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ອຖ ໂຂ ເຫຏ຺ຐາ ອາມາສຍສ຺ສ ອຸປຣິ ປກ຺ກາສຍສ຺ສ ອຸທຣປຏລປິຏ຺ຐິກຓ຺ຑການໍ ເວມຊ຺ເຌ ປຣມສມ຺ພາເຘ ຕິພ຺ພນ຺ຘກາເຣ ນານາກຸຓປຄນ຺ຘປຣິຠາວິເຕ ອສຸຈິປຣມທຸຄ຺ຄນ຺ຘປວນວິຈຣິເຕ ອຘິມຕ຺ຕເຊຄຸຈ຺ເຉ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປເທເສ ປູຕິມຈ຺ຉປູຕິກຸມ຺ມາສຈນ຺ທນິກາທີສຸ ກິມິ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ທສ ມາເສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສມ຺ຠເວນ ອຸສ຺ມນາ ປຸຏປາກໍ ວິຍ ປຈ຺ຈມາໂນ ປິຏ຺ຐປິຓ຺ຑິ ວິຍ ເສທິຍມາໂນ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓາທິຣຫິໂຕ ອຘິມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ປຈ຺ຈນຸໂຠຕີຕິ. ອິທໍ ຕາວ ‘ຄພ຺ໂຠກ຺ກນ຺ຕິມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ.

ຍໍ ປນ ໂສ ມາຕຸ ສຫສາ ອຸປກ຺ຂລນຄມນນິສີທນອຸຏ຺ຐານປຣິວຕ຺ຕນາທີສຸ ສຸຣາຘຸຕ຺ຕຫຕ຺ຖຄໂຕ ເອຬໂກ ວິຍ ອຫິຄຸຓ຺ຐິກຫຕ຺ຖຄໂຕ ສປ຺ປໂປຕໂກ ວິຍ ຈ ອາກຑ຺ຒນປຣິກຑ຺ຒນໂອຘຸນນນິທ຺ຘຸນນາທິນາ ອຸປກ຺ກເມນ ອຘິມຕ຺ຕໍ ທຸກ຺ຂມນຸຠວຕິ, ຍຎ຺ຈ ມາຕຸ ສີຕຸທກປານກາເລ ສີຕນຣກູປປນ຺ໂນ ວິຍ, ອຸຓ຺ຫຍາຄຸຠຕ຺ຕາທິອຊ຺ໂຌຫຣຓກາເລ ອງ຺ຄາຣວຸຏ຺ຐິສມ຺ປຣິກິຓ຺ໂຓ ວິຍ, ໂລຓມ຺ພິລາທິອຊ຺ໂຌຫຣຓກາເລ ຂາຣາປຏິຈ຺ຉກາທິກມ຺ມກາຣຓປ຺ປຕ຺ໂຕ ວິຍ ຕິພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂມນຸໂຠຕິ – ອິທໍ ‘ຄພ຺ຠປຣິຫຣຓມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ.

ຍໍ ປນສ຺ສ ມູຬ຺ຫຄພ຺ຠາຍ ມາຕຸຍາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈສຸຫຊ຺ຊາທີຫິປິ ອທສ຺ສນາຣເຫ ທຸກ຺ຂຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ ເຉທນຜາລນາທີຫິ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ອິທໍ ‘ຄພ຺ຠວິປຕ຺ຕິມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ວິຊາຍມານາຍ ມາຕຸຍາ ກມ຺ມເຊຫິ ວາເຕຫິ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນຣກປປາຕໍ ວິຍ ອຕິຠຍານກໍ ໂຍນິມຄ຺ຄໍ ປຏິປາຕິຍມານສ຺ສ ປຣມສມ຺ພາເຘນ ໂຍນິມຸເຂນ ຕາຬຈ຺ຉິຄ຺ຄເຬນ ວິຍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຍມານສ຺ສ ມຫານາຄສ຺ສ ນຣກສຕ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ຈ ສງ຺ຆາຏປພ຺ພເຕຫິ ວິຈຸຓ຺ຓິຍມານສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ອິທໍ ‘ວິຊາຍນມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ປນ ຊາຕສ຺ສ ຕຣຸຓວຓສທິສສ຺ສ ສຸກຸມາຣສຣີຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓນ຺ຫາປນໂຘວນໂຈຬປຣິມຊ຺ຊນາທິກາເລ ສູຈິມຸຂຂຸຣຘາຣວິຊ຺ຌນຜາລນສທິສໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ອິທໍ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ‘ພຫິ ນິກ຺ຂມນມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ. ຍໍ ຕໂຕ ປຣໍ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຕ຺ຕານໍ ວຘນ຺ຕສ຺ສ, ອເຈລກວຕາທິວເສນ ອາຕາປນປຣິຕາປນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ຕສ຺ສ, ໂກຘວເສນ ອຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ, ອຸພ຺ພນ຺ຘນ຺ຕສ຺ສ ຈ ທຸກ຺ຂໍ ໂຫຕິ – ອິທໍ ‘ອຕ຺ຕູປກ຺ກມມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂໍ.

ຍໍ ປນ ປຣໂຕ ວຘພນ຺ຘນາທີນິ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ – ອິທໍ ‘ປຣູປກ຺ກມມູລກໍ’ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ສ ສພ຺ພສ຺ສາປິ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຍໍ ຊາຕິ ວຕ຺ຖຸເມວ ໂຫຕີຕິ. ເຕເນຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ –

ຊາເຍຖ ໂນ ເຈ ນຣເກສຸ ສຕ຺ໂຕ,

ຕຕ຺ຖຄ຺ຄິທາຫາທິກມປ຺ປສຍ຺ຫໍ;

ລເຠຖ ທຸກ຺ຂໍ ນຸ ກຸຫິໍ ປຕິຏ຺ຐໍ,

ອິຈ຺ຈາຫ ທຸກ຺ຂາຕິ ມຸນີຘ ຊາຕິ.

ທຸກ຺ຂໍ ຕິຣຈ຺ເຉສຸ ກສາປໂຕທ-

ທຓ຺ຑາຠິຆາຕາທິຠວໍ ອເນກໍ;

ຍໍ ຕໍ ກຖໍ ຕຕ຺ຖ ຠເວຍ຺ຍ ຊາຕິໍ,

ວິນາ ຕຫິໍ ຊາຕິ ຕໂຕປິ ທຸກ຺ຂາ.

ເປເຕສຸ ທຸກ຺ຂໍ ປນ ຂຸປ຺ປິປາສາ-

ວາຕາຕປາທິປ຺ປຠວໍ ວິຈິຕ຺ຕໍ;

ຍສ຺ມາ ອຊາຕສ຺ສ ນ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ,

ຕສ຺ມາປິ ທຸກ຺ຂໍ ມຸນິ ຊາຕິມາຫ.

ຕິພ຺ພນ຺ຘກາເຣ ຈ ອສຍ຺ຫສີເຕ,

ໂລກນ຺ຕເຣ ຍໍ ອສຸເຣສຸ ທຸກ຺ຂໍ;

ນ ຕໍ ຠເວ ຕຕ຺ຖ ນ ຈສ຺ສ ຊາຕິ,

ຍໂຕ ອຍໍ ຊາຕິ ຕໂຕປິ ທຸກ຺ຂາ.

ຍຎ຺ຈາປິ ຄູຖນຣເກ ວິຍ ມາຕຸຄພ຺ເຠ,

ສຕ຺ໂຕ ວສໍ ຈິຣມໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມນຎ຺ຈ;

ປປ຺ໂປຕິ ທຸກ຺ຂມຕິໂຆຣມິທມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ,

ຊາຕິໍ ວິນາ ອິຕິປິ ຊາຕິຣຍຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂາ.

ກິໍ ຠາສິເຕນ ພຫຸນາ ນນຸ ຍໍ ກຸຫິຎ຺ຈິ,

ອຕ຺ຖີຘ ກິຎ຺ຈິທປິ ທຸກ຺ຂມິທໍ ກທາຈິ;

ເນວຕ຺ຖິ ຊາຕິວິຣເຫ ຍທໂຕ ມເຫສີ,

ທຸກ຺ຂາຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ອິມມາຫ ຊາຕິນ຺ຕິ.

ຊຣານິທ຺ເທໂສ

໑໙໒. ຊຣານິທ຺ເທເສ ຊຣາຕິ ສຠາວປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ຊີຣຓຕາຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາ. ອຍຎ຺ຫິ ຊຣາຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສຠາວໂຕ ທີປິຕາ, ເຕນສ຺ສາ ອິທໍ ສຠາວປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ຊີຣຓຕາຕິ ອິມິນາ ອາກາຣໂຕ, ເຕນສ຺ສາຍໍ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາລາຕິກ຺ກເມ ທນ຺ຕນຂານໍ ຂຓ຺ຑິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ປາລິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ເກສໂລມານໍ ປລິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ວລິຕ຺ຕຈຕາຕິ ອິມິນາ ມໍສໍ ມິລາເປຕ຺ວາ ຕເຈ ວລິຕ຺ຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ອິເມ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ເຕຫິ ອິເມສໍ ວິກາຣານໍ ທສ຺ສນວເສນ ປາກຏີຠູຕາຕິ ປາກຏຊຣາ ທສ຺ສິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ອຸທກສ຺ສ ວາ ວາຕສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄິໂນ ວາ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນໍ ສໍສຄ຺ຄປລິຠຄ຺ຄຕາຍ ວາ ຌາມຕາຍ ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ນ ຈ ໂສ ຄຕມຄ຺ໂຄ ຕາເນວ ອຸທກາທີນິ, ເອວເມວ ຊຣາຍ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ, ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາປິ ຄຍ຺ຫຕິ. ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາ; ນ ຫິ ຊຣາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕິ.

ອາຍຸໂນ ສໍຫານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກຕິ ອິເມຫິ ປນ ປເທຫິ ກາລາຕິກ຺ກເມເຍວ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ອາຍຸກ຺ຂຍຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກສງ຺ຂາຕາຍ ປກຕິຍາ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສິເມ ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ຫາຍຕິ ຕສ຺ມາ ຊຣາ ‘‘ອາຍຸໂນ ສໍຫານີ’’ຕິ ຜລູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ທຫຣກາເລ ສຸປ຺ປສນ຺ນານິ ສຸຂຸມມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ສຸເຂເນວ ຄຓ຺ຫນສມຕ຺ຖານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປກ຺ການິ ອາລຸຬິຕານິ ອວິສທານິ ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກ’’ຕິ ຜລູປຈາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕາ.

ສາ ປເນສາ ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ສພ຺ພາປິ ຊຣາ ປາກຏາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑາທິຠາວທສ຺ສນໂຕ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຊຣາ ‘ປາກຏຊຣາ’ ນາມ. ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ປນ ຊຣາ ຕາທິສສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ‘ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຊຣາ’ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຍ຺ວາຍໍ ຂຓ຺ຑາທິຠາໂວ ທິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕາທິສານໍ ທນ຺ຕາທີນໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວຓ຺ໂຓເຍວ. ຕໍ ຈກ຺ຂຸນາ ທິສ຺ວາ ມໂນທ຺ວາເຣນ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ທນ຺ຕາ ຊຣາຍ ປຫຏາ’’ຕິ ຊຣໍ ຊານາຕິ, ອຸທກຏ຺ຐາເນ ພທ຺ຘານິ ໂຄສິງ຺ຄາທີນິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທກສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານນໍ ວິຍ. ປຸນ ອວີຈິ ສວີຈີຕິ ເອວມ຺ປິ ອຍໍ ຊຣາ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓິກນກຣຊຕປວາຬຈນ຺ທສູຣິຍາທີນໍ ມນ຺ທທສກາທີສຸ ປາຓີນໍ ວິຍ ຈ ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີສຸ ອປາຓີນໍ ວິຍ ຈ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ‘ອວີຈິຊຣາ’ ນາມ, ນິຣນ຺ຕຣຊຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ‘ສວີຈິຊຣາ’ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ສວີຈິຊຣາ ອຸປາທິນ຺ນານຸປາທິນ຺ນກວເສນ ເອວໍ ທີເປຕພ຺ພາ – ທຫຣກຸມາຣການຎ຺ຫິ ປຐມເມວ ຂີຣທນ຺ຕາ ນາມ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ເຕ ຖິຣາ. ເຕສຸ ປນ ປຕິເຕສຸ ປຸນ ທນ຺ຕາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຕ ປຐມເມວ ເສຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຊຣາວາເຕນ ປນ ປຫຏກາເລ ກາຬກາ ໂຫນ຺ຕິ. ເກສາ ປນ ປຐມເມວ ຕມ຺ພາປິ ໂຫນ຺ຕິ ກາຬກາປິ ເສຕາປິ. ຉວິ ປນ ສໂລຫິຕິກາ ໂຫຕິ. ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕານໍ ໂອທາຕານໍ ໂອທາຕຠາໂວ, ກາຬການໍ ກາຬກຠາໂວ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຊຣາວາເຕນ ປນ ປຫຏກາເລ ວຬິໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສພ຺ພມ຺ປິ ສສ຺ສໍ ວປິຕກາເລ ເສຕໍ ໂຫຕິ, ປຈ຺ຉາ ນີລໍ, ຊຣາວາເຕນ ປນ ປຫຏກາເລ ປຓ຺ຑຸກໍ ໂຫຕິ. ອມ຺ພງ຺ກຸເຣນາປິ ທີເປຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ເອວ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຊຣາຕິ ອຍໍ ຊຣາ ນາມ ກຖິຍຕິ. ສາ ປເນສາ ຂນ຺ຘປຣິປາກລກ຺ຂຓາ, ມຣຓູປນຍນຣສາ, ໂຍພ຺ພນວິນາສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ.

‘ຊຣາຍ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍມ຺ປິ ສຍໍ ນ ທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ກຕຣສ຺ສ ທຸກ຺ຂສ຺ສ? ກາຍທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຈວ ໂທມນສ຺ສທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ. ຊິຓ຺ຓສ຺ສ ຫິ ອຕ຺ຕຠາໂວ ຊຣສກຏໍ ວິຍ ທຸພ຺ພໂລ ໂຫຕິ, ຐາຕຸໍ ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວາ ນິສີທິຕຸໍ ວາ ວາຍມນ຺ຕສ຺ສ ພລວໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຍຖາປຸເຣ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິຈ –

ອງ຺ຄານໍ ສິຖິລຠາວາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ວິກາຣໂຕ;

ໂຍພ຺ພນສ຺ສ ວິນາເສນ, ພລສ຺ສ ອຸປຆາຕໂຕ.

ວິປ຺ປວາສາ ສຕາທີນໍ, ປຸຕ຺ຕທາເຣຫິ ອຕ຺ຕໂນ;

ອປສາທນີຍໂຕ ເຈວ, ຠີຍ຺ໂຍ ພາລຕ຺ຕປຕ຺ຕິຍາ.

ປປ຺ໂປຕິ ທຸກ຺ຂໍ ຍໍ ມຈ຺ໂຈ, ກາຍິກໍ ມານສໍ ຕຖາ;

ສພ຺ພເມຕໍ ຊຣາເຫຕຸ, ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມາ ຊຣາ ທຸຂາຕິ.

ມຣຓນິທ຺ເທໂສ

໑໙໓. ມຣຓນິທ຺ເທເສ ຈວນກວເສນ ຈຸຕິ; ເອກຈຕຸປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາຍ ຈຸຕິຍາ ສາມຎ຺ຎວຈນເມຕໍ. ຈວນຕາຕິ ຠາວວຈເນນ ລກ຺ຂຓນິທສ຺ສນໍ. ເຠໂທຕິ ຈຸຕິຂນ຺ຘານໍ ຠງ຺ຄຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ. ອນ຺ຕຣຘານນ຺ຕິ ຆຏສ຺ສ ວິຍ ຠິນ຺ນສ຺ສ ຠິນ຺ນານໍ ຈຸຕິຂນ຺ຘານໍ ເຍນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ຐານາຠາວປຣິທີປນໍ. ມຈ຺ຈຸ ມຣຓນ຺ຕິ ມຈ຺ຈຸສງ຺ຂາຕໍ ມຣຓໍ. ກາໂລ ນາມ ອນ຺ຕໂກ, ຕສ຺ສ ກິຣິຍາ ກາລກິຣິຍາ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສມ຺ມຸຕິຍາ ມຣຓໍ ທີປິຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ປຣມຕ຺ເຖນ ທີເປຕຸໍ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທຕິອາທິມາຫ. ປຣມຕ຺ເຖນ ຫິ ຂນ຺ຘາເຍວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ນ ສຕ຺ໂຕ ນາມ ໂກຈິ ມຣຕິ. ຂນ຺ເຘສຸ ປນ ຠິຊ຺ຊມາເນສຸ ສຕ຺ໂຕ ມຣຕິ ຠິນ຺ເນສຸ ມໂຕຕິ ໂວຫາໂຣ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ຈຕຸປຎ຺ຈໂວກາຣວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ, ເອກໂວກາຣວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ; ຈຕຸໂວກາຣວເສນ ວາ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ, ເສສທ຺ວຍວເສນ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ຠວທ຺ວເຍປິ ຣູປກາຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ກເຬວຣສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕ. ຍສ຺ມາ ວາ ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາທີສຸ ຂນ຺ຘາ ຠິຊ຺ຊນ຺ເຕວ, ນ ກິຎ຺ຈິ ນິກ຺ຂິປຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ວເສນ ຂນ຺ຘານໍ ເຠໂທ. ມນຸສ຺ສາທີສຸ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂປກຣຓໂຕ ມຣຓໍ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ນິກ຺ເຂໂປ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຈ຺ເຉໂທຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ເສວ ມຣຓໍ ນາມ ໂຫຕິ, ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສ ມຣຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ‘ສສ຺ສໍ ມຕໍ, ຣຸກ຺ໂຂ ມໂຕ’ຕິ ອິທໍ ປນ ໂວຫາຣມຕ຺ຕເມວ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ເອວຣູປານິ ວຈນານິ ສສ຺ສາທີນໍ ຂຍວຍຠາວເມວ ທີເປນ຺ຕິ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ມຣຓໍ ນາມ ກຖິຍຕິ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ຂຓິກມຣຓໍ, ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ, ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓນ຺ຕິ ອຍມ຺ປິ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ‘ຂຓິກມຣຓໍ’ ນາມ ປວຕ຺ເຕ ຣູປາຣູປຘມ຺ມານໍ ເຠໂທ. ‘ຕິສ຺ໂສ ມໂຕ, ຜຸສ຺ໂສ ມໂຕ’ຕິ ອິທໍ ‘ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ’ ນາມ. ຂີຓາສວສ຺ສ ອປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ກາລກິຣິຍາ ‘ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓໍ’ ນາມ. ອິມສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຊາຕິກ຺ຂຍມຣຓໍ, ອຸປກ຺ກມມຣຓໍ, ສຣສມຣຓໍ, ອາຍຸກ຺ຂຍມຣຓໍ, ປຸຎ຺ຎກ຺ຂຍມຣຓນ຺ຕິປິ ຕສ຺ເສວ ນາມໍ. ຕຍິທໍ ຈຸຕິລກ຺ຂຓໍ, ວິໂຍຄຣສໍ, ວິປ຺ປວາສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ.

‘ມຣຓສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອິທມ຺ປິ ສຍໍ ນ ທຸກ຺ຂໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ສ ປນ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມຣຓນ຺ຕິກາປິ ຫິ ສາຣີຣິກາ ເວທນາ, ປຏິວາເຕ ຄຫິຕາ ອາທິຕ຺ຕຕິຓຸກ຺ກາ ວິຍ, ສຣີຣໍ ນິທຫນ຺ຕິ. ນຣກນິມິຕ຺ຕາທີນໍ ອຸປຏ຺ຐານກາເລ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປິ ຈ –

ປາປສ຺ສ ປາປກມ຺ມາທິ, ນິມິຕ຺ຕມນຸປສ຺ສໂຕ;

ຠທ຺ທສ຺ສາປສຫນ຺ຕສ຺ສ, ວິໂຍຄໍ ປິຍວຕ຺ຖຸກໍ.

ມີຍມານສ຺ສ ຍໍ ທຸກ຺ຂໍ, ມານສໍ ອວິເສສໂຕ;

ສພ຺ເພສຎ຺ຈາປິ ຍໍ ສນ຺ຘິ-ພນ຺ຘນຈ຺ເຉທນາທິກໍ.

ວິຕຸຊ຺ຊມານມມ຺ມານໍ, ໂຫຕິ ທຸກ຺ຂໍ ສຣີຣຊໍ;

ອສຍ຺ຫມປ຺ປຏິກາຣໍ, ທຸກ຺ຂສ຺ເສຕສ຺ສິທໍ ຍໂຕ;

ມຣຓໍ ວຕ຺ຖຸ ເຕເນຕໍ, ທຸກ຺ຂມິຈ຺ເຈວ ຠາສິຕນ຺ຕິ.

ອປິຈ ອິມານິ ຊາຕິຊຣາມຣຓານິ ນາມ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຘກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ວິຍ ໂອຕາຣໍ ຄເວສນ຺ຕານິ ວິຈຣນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຕີສຸ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ເຕສຸ ໂອຕາຣາເປກ຺ເຂສຸ ວິຈຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ອຫໍ ອສຸກອຣຎ຺ຎສ຺ສ ນາມ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ເອຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄມິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ກຣໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ທຸຕິໂຍ ວເທຍ຺ຍ ‘‘ອຫໍ ຕວ ເອຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຕກາເລ ໂປເຖຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ເອຕ຺ຖ ມຍ຺ຫໍ ທຸກ຺ກຣໍ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕຕິໂຍ ວເທຍ຺ຍ – ‘‘ຕຍາ ເອຕສ຺ມິໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ທຸພ຺ພເລ ກເຕ ຕິຓ຺ເຫນ ອສິນາ ສີສຈ຺ເຉທນໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’’ຕິ. ເຕ ເອວໍ ວຕ຺ວາ ຕຖາ ກເຣຍ຺ຍຸໍ.

ຕຕ຺ຖ ປຐມປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຣຎ຺ຎສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕໍ ອາທາຍ ຕຕ຺ຖ ຄຕກາໂລ ວິຍ ສຸຫຊ຺ຊຎາຕິມຓ຺ຑລໂຕ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໍ ນາມ ຊາຕິຍາ ກິຈ຺ຈໍ. ທຸຕິຍສ຺ສ ໂປເຖຕ຺ວາ ທຸພ຺ພລກຣຓໍ ວິຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ປຣາຘີນມຎ຺ຈປຣາຍຓຠາວກຣຓໍ ຊຣາຍ ກິຈ຺ຈໍ. ຕຕິຍສ຺ສ ຕິຓ຺ເຫນ ອສິນາ ສີສຈ຺ເຉທນໍ ວິຍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປາປນໍ ມຣຓສ຺ສ ກິຈ຺ຈນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິເຈຕ຺ຖ ຊາຕິທຸກ຺ຂໍ ສາທີນວມຫາກນ຺ຕາຣປ຺ປເວໂສ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຊຣາທຸກ຺ຂໍ ຕຕ຺ຖ ອນ຺ນປານຣຫິຕສ຺ສ ທຸພ຺ພລ຺ຍໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ມຣຓທຸກ຺ຂໍ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ອິຣິຍາປຖປວຕ຺ຕເນ ວິຫຕປຣກ຺ກມສ຺ສ ວາຬາທີຫິ ອນຍພ຺ຍສນາປາທນໍ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພນ຺ຕິ.

ໂສກນິທ຺ເທໂສ

໑໙໔. ໂສກນິທ຺ເທເສ ພ຺ຍສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ; ຫິຕສຸຂໍ ຂິປຕິ ວິທ຺ຘໍເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຎາຕີນໍ ພ຺ຍສນໍ ຎາຕິພ຺ຍສນໍ; ໂຈຣໂຣຄຠຍາທີຫິ ຎາຕິກ຺ຂໂຍ ຎາຕິວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ຎາຕິພ຺ຍສເນນ ຜຸຏ຺ຐສ຺ສາຕິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ ອຠິຠູຕສ຺ສ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ໂຠຄານໍ ພ຺ຍສນໍ ໂຠຄພ຺ຍສນໍ; ຣາຊໂຈຣາທິວເສນ ໂຠຄກ຺ຂໂຍ ໂຠຄວິນາໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຣໂຄເຍວ ພ຺ຍສນໍ ໂຣຄພ຺ຍສນໍ; ໂຣໂຄ ຫິ ອາໂຣຄ຺ຍໍ ພ຺ຍສຕິ ວິນາເສຕີຕິ ພ຺ຍສນໍ. ສີລສ຺ສ ພ຺ຍສນໍ ສີລພ຺ຍສນໍ; ທຸສ຺ສີລ຺ຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ວິນາສຍມານາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ທິຏ຺ຐິເຍວ ພ຺ຍສນໍ ທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານິ ທ຺ເວ ອນິປ຺ຜນ຺ນານິ, ປຈ຺ຉິມານິ ຕີຓິ ນິປ຺ຜນ຺ນານິ ຕິລກ຺ຂຓພ຺ຠາຫຕານິ. ປຸຣິມານິ ຈ ຕີຓິ ເນວ ກຸສລານິ ນ ອກຸສລານິ. ສີລທິຏ຺ຐິພ຺ຍສນທ຺ວຍໍ ອກຸສລໍ.

ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ຄຫິເຕສຸ ວາ ເຍນ ເກນຈິ ອຄ຺ຄຫິເຕສຸ ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈພ຺ຍສນາທີສຸ ເຍນ ເກນຈິ. ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສາຕິ ສມນຸພນ຺ຘສ຺ສ ອປຣິມຸຈ຺ຈມານສ຺ສ. ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ທຸກ຺ຂຘມ຺ເມນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ໂສກທຸກ຺ຂສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເຫຕຸນາ. ໂສໂກຕິ ໂສຈນກວເສນ ໂສໂກ; ອິທໍ ເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸປຊ຺ຊນກໂສກສ຺ສ ສຠາວປຈ຺ຈຕ຺ຕໍ. ໂສຈນາຕິ ໂສຈນາກໂຣ. ໂສຈິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂສຈິຕຠາໂວ. ອນ຺ໂຕໂສໂກຕິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ໂສໂກ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ໂສ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ປຣິສຸກ຺ຂາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ‘‘ອນ຺ໂຕໂສໂກ ອນ຺ໂຕປຣິໂສໂກ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ເຈຕໂສ ປຣິຊ຺ຌາຍນາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຌາຍນາກາໂຣ. ໂສໂກ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ຈິຕ຺ຕໍ ຌາເປຕິ ປຣິທຫຕິ, ‘‘ຈິຕ຺ຕໍ ເມ ຌາມໍ, ນ ເມ ກິຎ຺ຈິ ປຏິຠາຕີ’’ຕິ ວທາເປຕິ. ທຸກ຺ຂິໂຕ ມໂນ ທຸມ຺ມໂນ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ໂທມນສ຺ສໍ. ອນຸປວິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ໂສໂກວ ສລ຺ລນ຺ຕິ ໂສກສລ຺ລໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂສໂກຕິ ອຍໍ ໂສໂກ ນາມ ກຖິຍຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ກິຎ຺ຈາປິ ອຕ຺ຖໂຕ ໂທມນສ຺ສເວທນາວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ອນ຺ໂຕນິຊ຺ຌານລກ຺ຂໂຓ, ເຈຕໂສ ປຣິນິຊ຺ຌາຍນຣໂສ, ອນຸໂສຈນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

‘ໂສກສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍໍ ສຠາວທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ເຈວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ຈ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕຣທຸກ຺ຂສ຺ສາຕິ? ກາຍິກທຸກ຺ຂສ຺ສ ເຈວ ຊວນກ຺ຂເຓ ຈ ໂທມນສ຺ສທຸກ຺ຂສ຺ສ. ໂສກເວເຄນ ຫິ ຫທເຍ ມຫາຄຓ຺ໂຑ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປຣິປຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຠິຊ຺ຊຕິ, ມຸຂໂຕ ວາ ກາຬໂລຫິຕໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ພລວໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ເມ ຎາຕໂຍ ຂຍໍ ຄຕາ, ເອຕ຺ຕກາ ເມ ໂຠຄາ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ຈ ພລວໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນເປສ ທຸກ຺ໂຂຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ –

ສຕ຺ຕານໍ ຫທຍໍ ໂສໂກ, ສລ຺ລໍ ວິຍ ວິຕຸຊ຺ຊຕິ;

ອຄ຺ຄິຕຕ຺ໂຕວ ນາຣາໂຈ, ຠຸສຎ຺ຈ ຑຫເຕ ປຸນ.

ສມາວຫຕິ ຈ ພ຺ຍາຘິ-ຊຣາມຣຓເຠທນໍ;

ທຸກ຺ຂມ຺ປິ ວິວິຘໍ ຍສ຺ມາ, ຕສ຺ມາ ທຸກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ປຣິເທວນິທ຺ເທໂສ

໑໙໕. ປຣິເທວນິທ຺ເທເສ ‘ມຍ຺ຫໍ ຘີຕາ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ເອວໍ ອາທິສ຺ສ ອາທິສ຺ສ ເທວນ຺ຕິ ໂຣທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອາເທໂວ. ຕໍ ຕໍ ວຓ຺ຓໍ ປຣິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິກິຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເທວນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ປຣິເທໂວ. ຕໂຕ ປຣານິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ປທານິ ປຸຣິມທ຺ວຍສ຺ເສວ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ວາຈາຕິ ວຈນໍ. ປລາໂປຕິ ຕຸຈ຺ຉໍ ນິຣຕ຺ຖກວຈນໍ. ອຸປຑ຺ຒຠຓິຕອຎ຺ຎຠຓິຕາທິວເສນ ວິຣູໂປ ປລາໂປ ວິປ຺ປລາໂປ. ລາລປ຺ໂປຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ລປນໍ. ລາລປ຺ປນາກາໂຣ ລາລປ຺ປນາ. ລາລປ຺ປິຕສ຺ສ ຠາໂວ ລາລປ຺ປິຕຕ຺ຕໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິເທໂວຕິ ອຍໍ ປຣິເທໂວ ນາມ ກຖິຍຕິ. ໂສ ລາລປ຺ປນລກ຺ຂໂຓ, ຄຸຓໂທສປຣິກິຕ຺ຕນຣໂສ, ສມ຺ຠມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ.

‘ປຣິເທວສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຍມ຺ປິ ສຍໍ ນ ທຸກ຺ໂຂ, ກາຍທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສທຸກ຺ຂານໍ ປນ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ໂຂຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປຣິເທວນ຺ໂຕ ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘໍ ມຸຏ຺ຐີຫິ ໂປເຖຕິ, ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸຣໍ ປຫຣຕິ ປິໍສຕິ, ສີເສນ ຠິຕ຺ຕິຍາ ສທ຺ຘິໍ ຍຸຊ຺ຌຕິ. ເຕນສ຺ສ ພລວໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘ເອຕ຺ຕກາ ເມ ຎາຕໂຍ ຂຍໍ ວຍໍ ອພ຺ຠຕ຺ຖໍ ຄຕາ’ຕິອາທີນິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ເຕນສ຺ສ ພລວໍ ໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ໂຂຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ –

ຍໍ ໂສກສລ຺ລວິຫໂຕ ປຣິເທວມາໂນ,

ກຓ຺ໂຐຏ຺ຐຕາລຸຕລໂສສຊມປ຺ປສຍ຺ຫໍ;

ຠິຍ຺ໂຍຘິມຕ຺ຕມຘິຄຈ຺ຉຕິເຍວ ທຸກ຺ຂໍ,

ທຸກ຺ໂຂຕິ ເຕນ ຠຄວາ ປຣິເທວມາຫາຕິ.

ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສນິທ຺ເທໂສ

໑໙໖-໗. ທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສນິທ຺ເທສາ ເຫຏ຺ຐາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຓ຺ຓິຕຕ຺ຕາ ປາກຏາ ເອວ. ລກ຺ຂຓາທີນິ ປນ ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕາເນວ.

‘ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ, ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ທຸກ຺ຂຏ຺ໂຐ ເວທິຕພ຺ໂພ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສຍຎ຺ຈ ທຸກ຺ຂຕ຺ຕາ ກາຍິກເຈຕສິກທຸກ຺ຂານຎ຺ຈ ວຕ຺ຖຸຠາເວນ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖປາທານຎ຺ຫິ ກຓ຺ຓນາສິການຎ຺ຈ ເຉທນທຸກ຺ເຂນ ທຸກ຺ຂິຕສ຺ສ, ອນາຖສາລາຍໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກປາລໍ ປຸຣໂຕ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ນສ຺ສ, ວຓມຸເຂຫິ ປຸຬຸວເກສຸ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕສຸ ພລວໍ ກາຍທຸກ຺ຂໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ນານາຣງ຺ຄຣຕ຺ຕວຕ຺ຖມນຸຎ຺ຎາລງ຺ກາຣໍ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ກີຬນ຺ຕໍ ມຫາຊນໍ ທິສ຺ວາ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ຕາວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ –

ປີເຬຕິ ກາຍິກມິທໍ, ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂຎ຺ຈ ມານສໍ ຠິຍ຺ໂຍ;

ຊນຍຕິ ຍສ຺ມາ ຕສ຺ມາ, ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ວິເສສໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ເຈໂຕທຸກ຺ຂສມປ຺ປິຕາ ປນ ເກເສ ປກິຣິຍ ອຸຣານິ ປຕິປິເສນ຺ຕິ, ອາວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ວິວຏ຺ຏນ຺ຕິ, ຉິນ຺ນປປາຕໍ ປປຕນ຺ຕິ, ສຕ຺ຖໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ວິສໍ ຂາທນ຺ຕິ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ອຸພ຺ພນ຺ຘນ຺ຕິ, ອຄ຺ຄິໍ ປວິສນ຺ຕິ. ຕໍ ຕໍ ວິປຣີຕໍ ວຕ຺ຖຸໍ ຕຖາ ຕຖາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ປຣິຑຍ຺ຫມານຈິຕ຺ຕາ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ໂທມນສ຺ສສ຺ສ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ທຸກ຺ຂານໍ ວຕ຺ຖຸຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິຈ –

ປີເຬຕິ ຍໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ກາຍສ຺ສ ຈ ປີຬນໍ ສມາວຫຕິ;

ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສມ຺ປິ, ໂທມນສ຺ສໍ ຕໂຕ ອຫູຕິ.

ອຸປາຍາສນິທ຺ເທໂສ