໑. ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ

໗໐໓. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ສິກ຺ຂາປທວິຠງ຺ເຄ ປຎ຺ຈາຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ສິກ຺ຂາປທານີຕິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພປທານິ; ສິກ຺ຂາໂກຏ຺ຐາສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ອຸປຣິ ອາຄຕາ ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ສິກ຺ຂາ. ປຎ຺ຈສຸ ປນ ສີລງ຺ເຄສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອງ຺ຄໍ ຕາສໍ ສິກ຺ຂານໍ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ປທນ຺ຕິ ສິກ຺ຂານໍ ປທຕ຺ຕາ ສິກ຺ຂາປທານິ. ປາຓາຕິປາຕາຕິ ປາຓສ຺ສ ອຕິປາຕາ ຆາຕນາ ມາຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເວຣມຓີຕິ ວິຣຕິ. ອທິນ຺ນາທານາຕິ ອທິນ຺ນສ຺ສ ອາທານາ; ປຣປຣິຄ຺ຄຫິຕສ຺ສ ຫຣຓາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາເມສູຕິ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ. ມິຈ຺ຉາຈາຣາຕິ ກິເລສກາມວເສນ ລາມກາຈາຣາ. ມຸສາວາທາຕິ ອຠູຕວາທໂຕ. ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາຕິ ເອຕ຺ຖ ສຸຣາຕິ ປິຏ຺ຐສຸຣາ, ປູວສຸຣາ, ໂອທນສຸຣາ, ກິຓ຺ຓປກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ຕາຕິ ປຎ຺ຈ ສຸຣາ. ເມຣຍນ຺ຕິ ປຸປ຺ຜາສໂວ, ຜລາສໂວ, ຄຸຬາສໂວ, ມຘ຺ວາສໂວ, ສມ຺ຠາຣສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ປຎ຺ຈ ອາສວາ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ມທນີຍຏ຺ເຐນ ມຊ຺ຊໍ. ຍາຍ ເຈຕນາຍ ຕໍ ປິວນ຺ຕິ, ສາ ປມາທກາຣຓຕ຺ຕາ ປມາທຏ຺ຐານໍ; ຕສ຺ມາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານາ. ອຍໍ ຕາເວຕ຺ຖ ມາຕິການິກ຺ເຂປສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

໗໐໔. ປທຠາຊນີເຍ ປນ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣນ຺ຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ. ຍສ຺ມາ ປນ ນ ເກວລໍ ວິຣຕິເຍວ ສິກ຺ຂາປທໍ, ເຈຕນາປິ ສິກ຺ຂາປທເມວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິຍນໂຍ ທສ຺ສິໂຕ. ຍສ຺ມາ ຈ ນ ເກວລໍ ເອເຕເຍວ ທ຺ເວ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາປທໍ, ເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ປນ ປໂຣປຓ຺ຓາສຘມ຺ມາປິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໂກຏ຺ຐາສໂຕ ສິກ຺ຂາປທເມວ, ຕສ຺ມາ ຕຕິຍນໂຍປິ ທສ຺ສິໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຣິຍາຍສິກ຺ຂາປທໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍສິກ຺ຂາປທຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ວິຣຕິ ນິປ຺ປຣິຍາຍສິກ຺ຂາປທໍ. ສາ ຫິ ‘‘ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ’’ຕິ ປາຬິຍໍ ອາຄຕາ, ໂນ ເຈຕນາ. ວິຣມນ຺ໂຕ ຈ ຕາຍ ເອວ ຕໂຕ ຕໂຕ ວິຣມຕິ, ນ ເຈຕນາຍ. ເຈຕນໍ ປນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຕຖາ ເສສເຈຕນາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ. ວີຕິກ຺ກມກາເລ ຫິ ເວຣເຈຕນາ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ນາມ. ຕສ຺ມາ ສາ ວິຣຕິກາເລປິ ສຸສີລ຺ຍວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຜສ຺ສາທໂຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຄຫິຕາຕິ.

ອິທານິ ເອເຕສຸ ສິກ຺ຂາປເທສຸ ຎາຓສມຸຕ຺ເຕຊນຕ຺ຖໍ ອິເມສໍ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ຘມ຺ມໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນາໂຕ, ມູລໂຕ, ກມ຺ມໂຕ, ສາວຊ຺ຊໂຕ, ປໂຍຄໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ປຎ຺ຈເປເຕ ປາຓາຕິປາຕາທໂຍ ເຈຕນາຘມ຺ມາວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ໂກຏ຺ຐາສໂຕ’ ປຎ຺ຈປິ ກມ຺ມປຖາ ເອວ.

‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ’ ປາຓາຕິປາໂຕ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມໂຓ. ອທິນ຺ນາທານໍ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ ວາ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສາຣມ຺ມໂຓ. ມຸສາວາໂທ ສຕ຺ຕາຣມ຺ມໂຓ ວາ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມໂຓ ວາ. ສຸຣາປານໍ ສງ຺ຂາຣາຣມ຺ມຓໍ.

‘ເວທນາໂຕ’ ປາຓາຕິປາໂຕ ທຸກ຺ຂເວທໂນ. ອທິນ຺ນາທານໍ ຕິເວທນໍ. ຕຎ຺ຫິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐສ຺ສ ອທິນ຺ນໍ ອາທິຍໂຕ ສຸຂເວທນໍ ໂຫຕິ, ຠີຕກາເລ ທຸກ຺ຂເວທນໍ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕສ຺ສ ຫຸຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫໂຕ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທນໍ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ສຸຂເວທໂນ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂເວທໂນ ວາ. ມຸສາວາໂທ ອທິນ຺ນາທານໍ ວິຍ ຕິເວທໂນ. ສຸຣາປານໍ ສຸຂມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນໍ.

‘ມູລໂຕ’ ປາຓາຕິປາໂຕ ໂທສໂມຫມູໂລ. ອທິນ຺ນາທານໍ ກິຎ຺ຈິກາເລ ໂລຠໂມຫມູລໍ, ກິຎ຺ຈິກາເລ ໂທສໂມຫມູລໍ. ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ໂລຠໂມຫມູໂລ. ມຸສາວາໂທ ກິຎ຺ຈິກາເລ ໂລຠໂມຫມູໂລ, ກິຎ຺ຈິກາເລ ໂທສໂມຫມູໂລ. ສຸຣາປານໍ ໂລຠໂມຫມູລໍ.

‘ກມ຺ມໂຕ’ ມຸສາວາໂທ ເຈຕ຺ຖ ວຈີກມ຺ມໍ. ເສສາ ກາຍກມ຺ມເມວ.

‘ສາວຊ຺ຊໂຕ’ ປາຓາຕິປາໂຕ ອຕ຺ຖິ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ອຕ຺ຖິ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ. ຕຖາ ອທິນ຺ນາທານາທີນິ. ເຕສໍ ນານາກຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕເມວ.

ອຍໍ ປນ ອປໂຣ ນໂຍ – ກຸນ຺ຖກິປິລ຺ລິກສ຺ສ ຫິ ວໂຘ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣສ຺ສ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ; ໂສປິ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣາຍ ສກຸຓິກາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ; ຕໂຕ ໂຄຘາຍ, ຕໂຕ ສສກສ຺ສ, ຕໂຕ ມິຄສ຺ສ, ຕໂຕ ຄວຍສ຺ສ, ຕໂຕ ອສ຺ສສ຺ສ, ຕໂຕ ຫຕ຺ຖິສ຺ສ ວໂຘ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ຕໂຕປິ ທຸສ຺ສີລມນຸສ຺ສສ຺ສ, ຕໂຕ ໂຄຣູປສີລກມນຸສ຺ສສ຺ສ, ຕໂຕ ສຣຓຄຕສ຺ສ, ຕໂຕ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທິກສ຺ສ, ຕໂຕ ສາມເຓຣສ຺ສ, ຕໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸໂນ, ຕໂຕ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ຕໂຕ ສກທາຄາມິສ຺ສ, ຕໂຕ ອນາຄາມິສ຺ສ, ຕໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ວໂຘ ອຕິມຫາສາວຊ຺ໂຊເຍວ.

ອທິນ຺ນາທານໍ ທຸສ຺ສີລສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ຕໂຕ ໂຄຣູປສີລກສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ; ຕໂຕ ສຣຓຄຕສ຺ສ, ຕໂຕ ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທິກສ຺ສ, ຕໂຕ ສາມເຓຣສ຺ສ, ຕໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸໂນ, ຕໂຕ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ, ຕໂຕ ສກທາຄາມິສ຺ສ, ຕໂຕ ອນາຄາມິສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ, ຕໂຕ ຂີຓາສວສ຺ສ ສນ຺ຕເກ ອຕິມຫາສາວຊ຺ຊໍເຍວ.

ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ທຸສ຺ສີລາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ວີຕິກ຺ກເມ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕໂຕ ໂຄຣູປສີລກາຍ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ; ຕໂຕ ສຣຓຄຕາຍ, ປຎ຺ຈສິກ຺ຂາປທິກາຍ, ສາມເຓຣິຍາ, ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸນິຍາ, ໂສຕາປນ຺ນາຍ, ສກທາຄາມິນິຍາ, ຕໂຕ ອນາຄາມິນິຍາ ວີຕິກ຺ກເມ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ຂີຓາສວາຍ ປນ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ເອກນ຺ຕມຫາສາວຊ຺ໂຊວ.

ມຸສາວາໂທ ກາກຓິກມຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ມຸສາກຖເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ໂຊ, ຕໂຕ ອຑ຺ຒມາສກສ຺ສ, ມາສກສ຺ສ, ປຎ຺ຈມາສກສ຺ສ, ອຑ຺ຒກຫາປຓສ຺ສ, ກຫາປຓສ຺ສ, ຕໂຕ ອນຄ຺ຆນິຍຠຓ຺ຑສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ມຸສາກຖເນ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ, ມຸສາ ກເຖຕ຺ວາ ປນ ສງ຺ຆໍ ຠິນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕມຫາສາວຊ຺ໂຊວ.

ສຸຣາປານໍ ປສຕມຕ຺ຕສ຺ສ ປາເນ ອປ຺ປສາວຊ຺ຊໍ, ອຎ຺ຊລິມຕ຺ຕສ຺ສ ປາເນ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ; ກາຍຈາລນສມຕ຺ຖໍ ປນ ພຫຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄາມຆາຕນິຄມຆາຕກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ເອກນ຺ຕມຫາສາວຊ຺ຊເມວ.

ປາຓາຕິປາຕຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສວສ຺ສ ວໂຘ ມຫາສາວຊ຺ໂຊ; ອທິນ຺ນາທານໍ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສວສນ຺ຕກສ຺ສ ຫຣຓໍ, ມິຈ຺ຉາຈາຣໍ ປຕ຺ວາ ຂີຓາສວາຍ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ວີຕິກ຺ກມນໍ, ມຸສາວາທໍ ປຕ຺ວາ ມຸສາວາເທນ ສງ຺ຆເຠໂທ, ສຸຣາປານໍ ປຕ຺ວາ ກາຍຈາລນສມຕ຺ຖໍ ພຫຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຆາຕນໍ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ສພ຺ເພຫິປິ ປເນເຕຫິ ມຸສາວາເທນ ສງ຺ຆເຠທນເມວ ມຫາສາວຊ຺ຊໍ. ຕຎ຺ຫິ ກປ຺ປໍ ນິຣເຍ ປາຈນສມຕ຺ຖໍ ມຫາກິພ຺ພິສໍ.

‘ປໂຍຄໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາໂຕ ສາຫຕ຺ຖິໂກປິ ໂຫຕິ ອາຓຕ຺ຕິໂກປິ. ຕຖາ ອທິນ຺ນາທານໍ. ມິຈ຺ຉາຈາຣມຸສາວາທສຸຣາປານານິ ສາຫຕ຺ຖິກາເນວາຕິ.

ເອວເມຕ຺ຖ ປາຓາຕິປາຕາທີນໍ ຘມ຺ມາທິວເສນ ວິນິຈ຺ຉຍໍ ຎຕ຺ວາ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີຕິອາທີນມ຺ປິ ຘມ຺ມໂຕ, ໂກຏ຺ຐາສໂຕ, ອາຣມ຺ມຓໂຕ, ເວທນາໂຕ, ມູລໂຕ, ກມ຺ມໂຕ, ຂຓ຺ຑໂຕ, ສມາທານໂຕ, ປໂຍຄໂຕ ຈ ວິນິຈ຺ຉໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຘມ຺ມໂຕ’ຕິ ປຣິຍາຍສີລວເສນ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ຈ ເຈຕນາຘມ຺ມາວ. ‘ໂກຏ຺ຐາສໂຕ’ຕິ ປຎ຺ຈປິ ກມ຺ມປຖາ ເອວ. ‘ອາຣມ຺ມຓໂຕ’ຕິ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓີ ປຣສ຺ສ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ເວຣເຈຕນາຍ ວິຣມຕິ. ອິຕຣາສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພາປິ ຫິ ເອຕາ ວີຕິກ຺ກມິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເວຣເຈຕນາຫິເຍວ ວິຣມນ຺ຕິ. ‘ເວທນາໂຕ’ຕິ ສພ຺ພາປິ ສຸຂເວທນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ມຊ຺ຌຕ຺ຕເວທນາ ວາ. ‘ມູລໂຕ’ຕິ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສອໂມຫມູລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ອໂລຠອໂທສມູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ກມ຺ມໂຕ’ຕິ ມຸສາວາທາ ເວຣມຓີເຍເວຕ຺ຖ ວຈີກມ຺ມໍ; ເສສາ ກາຍກມ຺ມໍ. ‘ຂຓ຺ຑໂຕ’ຕິ ຄຫຏ຺ຐາ ຍໍ ຍໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ຕໍ ຕເທວ ຂຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ ຠິຊ຺ຊຕິ, ອວເສສໍ ນ ຠິຊ຺ຊຕິ. ກສ຺ມາ? ຄຫຏ຺ຐາ ຫິ ອນິພທ຺ຘສີລາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍໍ ຍໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ຕໍ ຕເທວ ໂຄເປນ຺ຕິ. ສາມເຓຣານໍ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ວີຕິກ຺ກມນ຺ເຕ ສພ຺ພານິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ເອຕານິ, ເສສສີລານິປິ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິເຍວ. ເຕສໍ ປນ ວີຕິກ຺ກໂມ ທຓ຺ຑກມ຺ມວຕ຺ຖຸໂກ. ‘ປຸນ ເອວຣູປໍ ນ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ເມ ກເຕ ສີລໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ. ‘ສມາທານໂຕ’ຕິ ສຍເມວ ‘ປຎ຺ຈ ສີລານິ ອຘິຏ຺ຐຫາມີ’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ເຕນປິ, ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ ສມາທິຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘ປຎ຺ຈ ສີລານິ ສມາທິຍາມີ’ຕິ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ, ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ສມາທິຍນ຺ເຕນປິ ສມາທິນ຺ນາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ປໂຍຄໂຕ’ ສພ຺ພານິປິ ສາຫຕ຺ຖິກປໂຍຄາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໗໑໒. ອິທານິ ຍາສໍ ສິກ຺ຂານໍ ໂກຏ຺ຐາສຠາເວນ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ສິກ຺ຂາປທານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕານິ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂາຕິ ອຍໍ ສິກ຺ຂາວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ສພ຺ເພປິ ຈຕຸຠູມກກຸສລາ ຘມ຺ມາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຠາວໂຕ ສິກ຺ຂາ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ເຑ (ຘ. ສ. ໑) ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຬິໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຘ ປນ ມຸຂມຕ຺ຕເມວ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ.

ອຠິຘມ຺ມຠາຊນີຍວຓ຺ຓນາ.