໑. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍໍ

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ

໕໐໘. ອິທານິ ຕທນນ຺ຕເຣ ຌານວິຠງ຺ເຄ ຍາ ຕາວ ອຍໍ ສກລສ຺ສາປິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີຍສ຺ສ ປຐມໍ ມາຕິກາ ຐປິຕາ, ຕຕ຺ຖ ອິຘາຕິ ວຈນໍ ປຸພ຺ພຠາຄກຣຓີຍສມ຺ປທາຍ ສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສພ຺ພປ຺ປກາຣຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ນິສ຺ສຍຠູຕສາສນປຣິທີປນໍ, ອຎ຺ຎສາສນສ຺ສ ຈ ຕຖາຠາວປຏິເສຘນໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ…ເປ… ສຸຎ຺ຎາ ປຣປ຺ປວາທາ ສມເຓຫິ ອຎ຺ເຎຫີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ຠິກ຺ຂູຕິ ເຕສໍ ຌານານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕກປຸຄ຺ຄລປຣິທີປນໍ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐິຕຠາວປຣິທີປນໍ. ວິຫຣຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ຕທນຸຣູປວິຫາຣສມງ຺ຄີຠາວປຣິທີປນໍ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອິທມສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສ຺ສ ອຸປຣິ ຌານານຸໂຍຄສ຺ສ ຈ ອຸປກາຣຘມ຺ມປຣິທີປນໍ. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ອິທມສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂໂຕ ອຈວນຘມ຺ມຕາປຣິທີປນໍ. ສມາທາຍາຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂາປທານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂາຍ ສມງ຺ຄີຠາວປຣິທີປນໍ. ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອິທມສ຺ສ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຘມ຺ມປຣິທີປນໍ.

ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສູຕິ ອິທມສ຺ສ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຍ ຠູມິປຣິທີປນໍ; ຣກ຺ຂິຕພ຺ໂພກາສປຣິທີປນນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ ເອວ. ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອິທມສ຺ສ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ສໍວິຫິຕາຣກ຺ຂຠາວປຣິທີປນໍ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ອິທມສ຺ສ ສນ຺ໂຕສາທິຄຸຓປຣິທີປນໍ. ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕໍ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ກາຣຓຠາວປຣິທີປນໍ. ສາຕຈ຺ຈໍ ເນປກ຺ກນ຺ຕິ ອິທມສ຺ສ ປຎ຺ຎາປຣິຄ຺ຄຫິເຕນ ວີຣິເຍນ ສາຕຈ຺ຈກາຣິຕາປຣິທີປນໍ. ໂພຘິປກ຺ຂິການໍ ຘມ຺ມານໍ ຠາວນານຸໂຍຄມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອິທມສ຺ສ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ນິພ຺ເພຘຠາຄິຍຕ຺ຕປຣິທີປນໍ.

ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ…ເປ… ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕປຣິທີປນໍ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ອນຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫປຣິທີປນໍ. ອຣຎ຺ຎໍ…ເປ… ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ອິທມສ຺ສ ເສນາສນປ຺ປເຠທນິຣາທີນວຕານິສໍສປຣິທີປນໍ. ໂສ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາຕິ ອິທມສ຺ສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ເສນາສເນນ ຍຸຕ຺ຕຠາວປຣິທີປນໍ. ນິສີທຕີຕິ ອິທມສ຺ສ ໂຍຄານຸຣູປອິຣິຍາປຖປຣິທີປນໍ. ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາຕິ ອິທມສ຺ສ ໂຍຄາຣມ຺ຠປຣິທີປນໍ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌໍ ໂລເກ ປຫາຍາຕິອາທິ ປນສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານານຸໂຍເຄນ ນີວຣຓປ຺ປຫານປຣິທີປນໍ. ຕສ຺ເສວ ປຫີນນີວຣຓສ຺ສ ວິວິຈ຺ເຈວ ກາເມຫີຕິອາທິ ປຏິປາຏິຍາ ຌານຸປ຺ປຕ຺ຕິປຣິທີປນໍ.

ອປິ ຈ ອິຘ ຠິກ຺ຂູຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຌານຸປ຺ປາທໂກ ຠິກ຺ຂຸ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຌານຸປ຺ປາທເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ຈຕ຺ຕາຣິ ສີລານິ ໂສເຘຕພ຺ພານິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸໂຕຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລວິສຸທ຺ຘິໍ ອຸປທິສຕິ. ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິອາທິນາ ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິ ອິມິນາ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສີລານໍ ອນວເສສໂຕ ອາທານໍ. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ອິມິນາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວຣສີລໍ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ອິມິນາ ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕສີລໍ. ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ຌານຠາວນາຍ ອຸປກາຣເກ ຘມ຺ເມ. ໂສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕຕິອາທິນາ ເຕສໍ ຘມ຺ມານໍ ອປຣິຫານາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ຈ ອສມ຺ໂມສາຍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎສມາໂຍຄໍ. ໂສ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິອາທິນາ ຠາວນານຸຣູປເສນາສນປຣິຄ຺ຄຫໍ. ໂສ ອຣຎ຺ຎຄໂຕ ວາຕິອາທິນາ ຕໍ ເສນາສນໍ ອຸປຄຕສ຺ສ ຌານານຸຣູປອິຣິຍາປຖຎ຺ເຈວ ຌານຠາວນາຣມ຺ຠຎ຺ຈ. ໂສ ອຠິຊ຺ຌນ຺ຕິອາທິນາ ຌານຠາວນາຣມ຺ເຠນ ຌານປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມປ຺ປຫານໍ. ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍາຕິອາທິນາ ເອວໍ ປຫີນຊ຺ຌານປຈ຺ຈນີກຘມ຺ມສ຺ສ ສພ຺ພຊ຺ຌານານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມໍ ອຸປທິສຕີຕິ.

ມາຕິກາວຓ຺ຓນາ.

ນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໕໐໙. ອິທານິ ຍຖານິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ມາຕິກໍ ປຏິປາຏິຍາ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິຘາຕິ ອິມິສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອິມິສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທີຫິ ທສຫິ ປເທຫິ ສິກ຺ຂຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສາສນເມວ ກຖິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ພຸທ຺ເຘນ ຠຄວຕາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ເສວ ຂມນວເສນ ຂນ຺ຕິ, ຣຸຈ຺ຈນວເສນ ຣຸຈິ, ຄຫຓວເສນ ອາທາໂຍ, ສຠາວຏ຺ເຐນ ຘມ຺ໂມ, ສິກ຺ຂິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕທຸຠເຍນາປິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ປວຸຕ຺ຕວເສນ ປາວຈນໍ, ເສຏ຺ຐຈຣິຍຏ຺ເຐນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ, ອນຸສິຏ຺ຐິທານວເສນ ສຕ຺ຖຸສາສນນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ອິມິສ຺ສາ ທິຏ຺ຐິຍາຕິອາທີສຸ ອິມິສ຺ສາ ພຸທ຺ຘທິຏ຺ຐິຍາ, ອິມິສ຺ສາ ພຸທ຺ຘຂນ຺ຕິຍາ, ອິມິສ຺ສາ ພຸທ຺ຘຣຸຈິຍາ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘອາທາເຍ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ເມ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘວິນເຍ.

‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິຣາຄາຍ, ສໍໂຍຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວິສໍໂຍຄາຍ, ອາຈຍາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປຈຍາຍ, ອຸປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄິຍາ, ມຫິຈ຺ຉຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ອປ຺ປິຈ຺ຉຕາຍ, ອສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສນ຺ຕຸຏ຺ຐິຍາ, ສງ຺ຄຓິກາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ປວິເວກາຍ, ໂກສຊ຺ຊາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ວີຣິຍາຣມ຺ຠາຍ, ທຸພ຺ຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຸຠຣຕາຍາ’ຕິ ເອກໍເສນ ຫິ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເນໂສ ຘມ຺ໂມ, ເນໂສ ວິນໂຍ, ເນຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ. ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຣາຄາຍ…ເປ… ສຸຠຣຕາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ທຸພ຺ຠຣຕາຍາ’ຕິ. ເອກໍເສນ ຫິ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ – ‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໕໓; ຈູຬວ. ໔໐໖).

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມວິນເຍ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘປາວຈເນ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘພ຺ຣຫ຺ມຈຣິເຍ, ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘສຕ຺ຖຸສາສເນຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອປິເຈຕໍ ສິກ຺ຂາຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ສກລໍ ສາສນໍ ຠຄວຕາ ທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິປຸພ຺ພງ຺ຄມຕ຺ຕາ ຈ ທິຏ຺ຐິ, ຠຄວໂຕ ຂມນວເສນ ຂນ຺ຕິ, ຣຸຈ຺ຈນວເສນ ຣຸຈິ, ຄຫຓວເສນ ອາທາໂຍ. ອຕ຺ຕໂນ ກາຣກໍ ອປາເຍສຸ ອປຕມານໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ໂມ. ໂສວ ສໍກິເລສປກ຺ຂໍ ວິນຕີຕິ ວິນໂຍ. ຘມ຺ໂມ ຈ ໂສ ວິນໂຍ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ກຸສລຘມ຺ເມຫິ ວາ ອກຸສລຘມ຺ມານໍ ເອສ ວິນໂຍຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ເຕເນວ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ເຍ ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂຄຕມິ, ຘມ຺ເມ ຊາເນຍ຺ຍາສິ – ‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ວິຣາຄາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ໂນ ສຣາຄາຍ…ເປ… ເອກໍເສນ, ໂຄຕມິ, ຘາເຣຍ຺ຍາສິ ‘ເອໂສ ຘມ຺ໂມ, ເອໂສ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’ນ຺ຕິ.

ຘມ຺ເມນ ວາ ວິນໂຍ, ນ ທຓ຺ຑາທີຫີຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ, ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ທຓ຺ເຑເນເກ ທມຍນ຺ຕິ, ອງ຺ກຸເສຫິ ກສາຫິ ຈ;

ອທຓ຺ເຑນ ອສຕ຺ເຖນ, ນາໂຄ ທນ຺ໂຕ ມເຫສິນາ’’ຕິ. (ຈູຬວ. ໓໔໒; ມ. ນິ. ໒.໓໕໒);

ຕຖາ –

‘‘ຘມ຺ເມນ ນີຍມານານໍ, ກາ ອຸສູຍາ ວິຊານຕ’’ນ຺ຕິ; (ມຫາວ. ໖໓);

ຘມ຺ມາຍ ວາ ວິນໂຍ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມຕ຺ຖຎ຺ເຫສ ວິນໂຍ, ນ ຠວໂຠຄາມິສຕ຺ຖໍ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ນຍິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕິ ຊນກຸຫນຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໕) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ປຸຓ຺ຓຕ຺ເຖໂຣປິ ອາຫ – ‘‘ອນຸປາທາປຣິນິພ຺ພານຕ຺ຖໍ ໂຂ, ອາວຸໂສ, ຠຄວຕິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ວຸສ຺ສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໕໙). ວິສິຏ຺ຐໍ ວາ ນຍຕີຕິ ວິນໂຍ. ຘມ຺ມໂຕ ວິນໂຍ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ສໍສາຣຘມ຺ມໂຕ ຫິ ໂສກາທິຘມ຺ມໂຕ ວາ ເອສ ວິສິຏ຺ຐໍ ນິພ຺ພານໍ ນຍຕິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ວາ ວິນໂຍ, ນ ຕິຕ຺ຖກຣານນ຺ຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ; ຘມ຺ມຠູໂຕ ຫິ ຠຄວາ, ຕສ຺ເສວ ວິນໂຍ. ຍສ຺ມາ ວາ ຘມ຺ມາເຍວ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ປຫາຕພ຺ພາ ຠາເວຕພ຺ພາ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ພາ ຈ, ຕສ຺ມາ ເອສ ຘມ຺ເມສຸ ວິນໂຍ, ນ ສຕ຺ເຕສຸ, ນ ຊີເວສຸ ຈາຕິ ຘມ຺ມວິນໂຍ. ສາຕ຺ຖສພ຺ຍຎ຺ຊນຕາທີຫິ ອຎ຺ເຎສໍ ວຈນໂຕ ປຘານໍ ວຈນນ຺ຕິ ປວຈນໍ; ປວຈນເມວ ປາວຈນໍ. ສພ຺ພຈຣິຍາຫິ ວິສິຏ຺ຐຈຣິຍາຠາເວນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ. ເທວມນຸສ຺ສານໍ ສຕ຺ຖຸຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສາສນນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ; ສຕ຺ຖຸຠູຕໍ ວາ ສາສນນ຺ຕິປິ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ. ‘‘ໂສ ໂວ ມມຈ຺ຈເຍນ ສຕ຺ຖາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໑໖) ຫິ ຘມ຺ມວິນໂຍວ ສຕ຺ຖາຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເອວເມເຕສໍ ປທານໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ສາສເນ ສພ຺ພປກາຣຊ຺ຌານນິພ຺ພຕ຺ຕໂກ ຠິກ຺ຂຸ ທິສ຺ສຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຣ, ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ‘ອິມິສ຺ສາ’ຕິ ຈ ‘ອິມສ຺ມິ’ນ຺ຕິ ຈ ອຍໍ ນິຍໂມ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອຍໍ ‘ອິຘາ’ຕິ ມາຕິກາປທນິທ຺ເທສສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໐. ຠິກ຺ຂຸນິທ຺ເທເສ ສມຎ຺ຎາຍາຕິ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິຍາ, ໂວຫາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສມຎ຺ຎາຍ ເອວ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຖາ ຫິ ນິມນ຺ຕນາທິມ຺ຫິ ຠິກ຺ຂູສຸ ຄຓີຍມາເນສຸ ສາມເຓເຣປິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ສຕໍ ຠິກ຺ຂູ, ສຫສ຺ສໍ ຠິກ຺ຂູ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ປຏິຎ຺ຎາຍາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຊານເນນ. ປຏິຎ຺ຎາຍປິ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂູຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖ ອາວຸໂສ’’ຕິ? ‘‘ອຫໍ, ອາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເອວມາທີສຸ (ອ. ນິ. ໑໐.໙໖) ສມ຺ຠໂວ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ອານນ຺ທຕ຺ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມິກາ ປຏິຎ຺ຎາ. ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ປນ ທຸສ຺ສີລາປິ ປຏິປຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຘມ຺ມິກາຍ ປຏິຎ຺ຎາຍ ອຠູຕຕ຺ຖາຍ ‘‘ມຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຠິກ຺ຂຕີຕິ ຍາຈຕິ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຕິ, ຠິກ຺ຂໍ ເອສຕິ ຄເວສຕິ, ໂສ ຕໍ ລຠຕຸ ວາ ມາ ວາ, ອຖ ໂຂ ຠິກ຺ຂຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຠິກ຺ຂໂກຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ; ຠິກ຺ຂນຘມ຺ມຕາຍ ຠິກ຺ຂູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ພຸທ຺ຘາທີຫິ ອຊ຺ຌຸປຄຕໍ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄຕຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕ ນາມ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ອປ຺ປໍ ວາ ມຫນ຺ຕໍ ວາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘໍ ປຫາຍ ອຄາຣສ຺ມາ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ, ກສິໂຄຣກ຺ຂາທີຫິ ຊີວິຕກປ຺ປນໍ ຫິຕ຺ວາ ລິງ຺ຄສມ຺ປຏິຈ຺ຉເນເນວ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ປຣປ຺ປຏິພທ຺ຘຊີວິກຕ຺ຕາ ວາ ວິຫາຣມຊ຺ເຌ ກາຊຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນປິ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ປິຓ຺ຑິຍາໂລປໂຠຊນໍ ນິສ຺ສາຍ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ອຸສ຺ສາຫຊາຕຕ຺ຕາ ວາ ຠິກ຺ຂາຈຣິຍໍ ອຊ຺ຌຸປຄໂຕຕິ ຠິກ຺ຂຸ.

ອຄ຺ຆຜສ຺ສວຓ຺ຓເຠເທນ ຠິນ຺ນໍ ປຏໍ ຘາເຣຕີຕິ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣ. ຕຕ຺ຖ ສຕ຺ຖກຈ຺ເຉທເນນ ອຄ຺ຆເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຫສ຺ສຄ຺ຆນໂກປິ ຫິ ປໂຏ ສຕ຺ຖເກນ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑິກໍ ຉິນ຺ໂນ ຠິນ຺ນຄ຺ໂຆ ໂຫຕິ, ປຸຣິມຄ຺ຆໂຕ ອຸປຑ຺ຒມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕິ. ສຸຕ຺ຕສໍສິພ຺ພເນນ ຜສ຺ສເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ໂສປິ ຫິ ປໂຏ ສຸຕ຺ເຕຫິ ສໍສິພ຺ພິໂຕ ຠິນ຺ນຜສ຺ໂສ ໂຫຕິ, ຂຣສມ຺ຜສ຺ສຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ສູຈິມລາທີຫິ ວຓ຺ຓເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສຸປຣິສຸທ຺ໂຘປິ ຫິ ປໂຏ ສູຈິກມ຺ມໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສູຈິມເລນ, ຫຕ຺ຖເສທມລຊລ຺ລິກາທີຫິ, ອວສາເນ ຣຊນກປ຺ປກຣເຓຫິ ຈ ຠິນ຺ນວຓ຺ໂຓ ໂຫຕິ, ປກຕິວຓ຺ຓໍ ວິຊຫຕິ. ເອວໍ ຕີຫາກາເຣຫິ ຠິນ຺ນປຏຘາຣຓໂຕ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ຄິຫີວຕ຺ຖວິສຠາຄານໍ ວາ ກາສາວານໍ ຘາຣຓມຕ຺ເຕເນວ ຠິນ຺ນປຏຘໂຣຕິ ຠິກ຺ຂຸ.

ຠິນ຺ທຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈ ກິເລເສ ຠິນ຺ທຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອຏ຺ຐ ກິເລເສ ຠິນ຺ທຕີຕິ ຠິກ຺ຂຸ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄຏ຺ຐາ ທສ຺ສິຕາ. ຠິນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ອິມິນາ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຜລຏ຺ຐາ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຎ຺ຈ ກິເລເສ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ສກທາຄາມີ ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອນາຄາມີ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ຈຕ຺ຕາໂຣ, ອຣຫາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອຏ຺ຐ ກິເລເສ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິໂຕ. ເອວມຍໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ຜລຏ຺ໂຐ ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ.

ໂອຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ເວ ໂອຘີ – ມຄ຺ໂຄຘິ ຈ ກິເລໂສຘິ ຈ. ໂອຘິ ນາມ ສີມາ, ມຣິຍາທາ. ຕຕ຺ຖ ໂສຕາປນ຺ໂນ ມຄ຺ໂຄຘິນາ ໂອຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ. ຕສ຺ສ ຫິ ຈຕູສຸ ມຄ຺ເຄສຸ ເອເກເນວ ໂອຘິນາ ກິເລສາ ປຫີນາ, ນ ສກເລນ ມຄ຺ຄຈຕຸກ຺ເກນ. ສກທາຄາມີອນາຄາມີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂສຕາປນ຺ໂນ ຈ ກິເລໂສຘິນາປິ ໂອຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ. ຕສ຺ສ ຫິ ປຫາຕພ຺ພກິເລເສສຸ ໂອຘິນາວ ກິເລສາ ປຫີນາ, ນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ. ອຣຫາ ປນ ອໂນຘິໂສວ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ. ຕສ຺ສ ຫິ ມຄ຺ຄຈຕຸກ຺ເກນ ອໂນຘິນາວ ກິເລສາ ປຫີນາ, ນ ເອກາຍ ມຄ຺ຄສີມາຍ. ປຫາຕພ຺ພກິເລເສສຸ ຈ ອໂນຘິໂສວ ກິເລສາ ປຫີນາ. ເອກາປິ ຫິ ກິເລສສີມາ ຐິຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອວໍ ໂສ ອຸຠຍຖາປິ ອໂນຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ.

ເສກ຺ໂຂຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓເກນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕ ອຣິຍາ. ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕີຕິ ເສກ຺ຂາ. ເຕສຸ ໂຍ ໂກຈິ ເສກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂຸຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ນ ສິກ຺ຂຕີຕິ ອເສກ຺ໂຂ. ເສກ຺ຂຘມ຺ເມ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຄ຺ຄຜເລ ຐິໂຕ ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາຠາວໂຕ ຂີຓາສໂວ ອເສກ຺ໂຂຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອວເສໂສ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂຸ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ເນວ ສິກ຺ຂຕິ, ນ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ໂຂຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ສີລຄ຺ຄໍ ສມາຘິຄ຺ຄໍ ປຎ຺ຎຄ຺ຄໍ ວິມຸຕ຺ຕຄ຺ຄນ຺ຕິ ອິທໍ ອຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ຐິຕຕ຺ຕາ ອຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸ ນາມ. ຠທ຺ໂຣຕິ ອປາປໂກ. ກລ຺ຍາຓປຸຖຸຊ຺ຊນາທໂຍ ຫິ ຍາວ ອຣຫາ ຕາວ ຠທ຺ເຣນ ສີເລນ ສມາຘິນາ ປຎ຺ຎາຍ ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ວິມຸຕ຺ຕິຎາຓທສ຺ສເນນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ຠທ຺ໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ມຓ຺ໂຑ ຠິກ຺ຂູຕິ ປສນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸ; ສປ຺ປິມຓ຺ໂຑ ວິຍ ອນາວິໂລ ວິປ຺ປສນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາໂຣຕິ ເຕຫິເຍວ ສີລສາຣາທີຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ, ນີລສມນ຺ນາຄເມນ ນີໂລ ປໂຏ ວິຍ, ສາໂຣ ຠິກ຺ຂູຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວິຄຕກິເລສເຜຄ຺ຄຸຠາວໂຕ ວາ ຂີຓາສໂວວ ສາໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຕ຺ຖ ຈ ‘‘ຠິນ຺ທຕິ ປາປເກ ອກຸສເລ ຘມ຺ເມຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ໂອຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ, ເສກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິເມສຸ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ ກຖິຕາ. ‘‘ຠິນ຺ນຕ຺ຕາ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸ, ອໂນຘິໂສ ກິເລສານໍ ປຫານາ ຠິກ຺ຂຸ, ອເສກ຺ໂຂ ຠິກ຺ຂຸ, ອຄ຺ໂຄ ຠິກ຺ຂຸ, ມຓ຺ໂຑ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ຂີຓາສໂວວ ກຖິໂຕ. ‘‘ເນວເສກ຺ຂນາເສກ຺ໂຂ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນວ ກຖິໂຕ. ເສສຏ຺ຐາເນສຸ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ, ສຕ຺ຕ ເສກ຺ຂາ, ຂີຓາສໂວຕິ ອິເມ ສພ຺ເພປິ ກຖິຕາ.

ເອວໍ ສມຎ຺ຎາທີຫິ ຠິກ຺ຂຸໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸປສມ຺ປທາວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສມຄ຺ເຄນ ສງ຺ເຆນາຕິ ສພ຺ພນ຺ຕິເມນ ປຣິຈ຺ເຉເທນ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄກຣຓີເຍ ກມ຺ເມ ຍາວຕິກາ ຠິກ຺ຂູ ກມ຺ມປ຺ປຕ຺ຕາ, ເຕສໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ຉນ຺ທາຣຫານໍ ຉນ຺ທສ຺ສ ອາຫຏຕ຺ຕາ ສມ຺ມຸຂີຠູຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສນໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ກມ຺ເມ ສມຄ຺ຄຠາວໍ ອຸປຄເຕນ. ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ເຖນາຕິ ຕີຫິ ອນຸສ຺ສາວນາຫິ ເອກາຍ ຈ ຎຕ຺ຕິຍາ ກາຕພ຺ເພນ. ກມ຺ເມນາຕິ ຘມ຺ມິເກນ ວິນຍກມ຺ເມນ. ອກຸປ຺ເປນາຕິ ວຕ຺ຖຸຎຕ຺ຕິອນຸສ຺ສາວນສີມາປຣິສສມ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ອໂກເປຕພ຺ພຕໍ ອປ຺ປຏິກ຺ໂກສິຕພ຺ພຕໍ ອຸປຄເຕນ. ຐານາຣເຫນາຕິ ກາຣຓາຣເຫນ ສຕ຺ຖຸສາສນາຣເຫນ.

ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ອຸປຣິຠາວໍ ສມາປນ຺ໂນ, ປຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠິກ຺ຂຸຠາໂວ ຫິ ອຸປຣິຠາໂວ. ຕຎ຺ເຈສ ຍຖາວຸຕ຺ເຕນ ກມ຺ເມນ ສມາປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອເຕນ ຍາ ອິມາ ເອຫິຠິກ຺ຂູປສມ຺ປທາ, ສຣຓາຄມນູປສມ຺ປທາ, ໂອວາທປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ປຎ຺ຫພ຺ຍາກຣຓູປສມ຺ປທາ, ຄຣຸຘມ຺ມປຏິຄ຺ຄຫຓູປສມ຺ປທາ, ທູເຕນູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐວາຈິກູປສມ຺ປທາ, ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມູປສມ຺ປທາຕິ ອຏ຺ຐ ອຸປສມ຺ປທາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕາສໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມູປສມ຺ປທາ, ທູເຕນູປສມ຺ປທາ, ອຏ຺ຐວາຈິກູປສມ຺ປທາຕິ ອິມາ ຕິສ຺ໂສວ ຖາວຣາ. ເສສາ ພຸທ຺ເຘ ຘຣມາເນເຍວ ອເຫສຸໍ. ຕາສຸ ອຸປສມ຺ປທາສຸ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຍໍ ຎຕ຺ຕິຈຕຸຕ຺ຖກມ຺ມູປສມ຺ປທາວ ອຘິປ຺ເປຕາ.

໕໑໑. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣນິທ຺ເທເສ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ສິກ຺ຂາປທສີລໍ. ຕຎ຺ຫິ, ໂຍ ນໍ ປາຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຕໍ ໂມກ຺ເຂຕິ ໂມຈຍຕິ ອາປາຍິກາທີຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ, ຕສ຺ມາ ປາຕິໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສີລໍ ປຕິຏ຺ຐາຕິອາທີນິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນານິ. ຕຕ຺ຖ ສີລນ຺ຕິ ກາມຎ຺ເຈຕໍ ສຫ ກມ຺ມວາຈາປຣິໂຍສາເນນ ອິຊ຺ຌນກສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂສ຺ສ ເວວຈນໍ, ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ຘມ຺ມໂຕ ເອຕໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ປຏິສມ຺ຠິທາຍໍ ‘‘ກິໍ ສີລ’’ນ຺ຕິ? ເຈຕນາ ສີລໍ, ເຈຕສິກໍ ສີລໍ, ສໍວໂຣ ສີລໍ, ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໓໙).

ຕຕ຺ຖ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວາ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ວາ ປູເຣນ຺ຕສ຺ສ ເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີຫິ ວິຣມນ຺ຕສ຺ສ ວິຣຕິ. ອປິຈ ເຈຕນາ ສີລໍ ນາມ ປາຓາຕິປາຕາທີນິ ປຊຫນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ກມ຺ມປຖເຈຕນາ. ເຈຕສິກໍ ສີລໍ ນາມ ‘‘ອຠິຊ຺ຌໍ ປຫາຍ ວິຄຕາຠິຊ຺ເຌນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ສໍຍຸຕ຺ຕມຫາວຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕາ ອນຠິຊ຺ຌາອພ຺ຍາປາທສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຘມ຺ມາ. ສໍວໂຣ ສີລນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ປຎ຺ຈວິເຘນ ສໍວໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ – ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣ, ສຕິສໍວໂຣ, ຎາຓສໍວໂຣ, ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ, ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ນານາກຣຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖) ວຸຕ຺ຕໍ. ອວີຕິກ຺ກໂມ ສີລນ຺ຕິ ສມາທິຓ຺ຓສີລສ຺ສ ກາຍິກວາຈສິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສໍວຣສີລໍ ອວີຕິກ຺ກມສີລນ຺ຕິ ອິທເມວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສີລໍ; ເຈຕນາ ສີລໍ ເຈຕສິກໍ ສີລນ຺ຕິ ປຣິຍາຍໂຕ ສີລນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລນ ຠິກ຺ຂຸ ສາສເນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ ນາມ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ‘ປຕິຏ຺ຐາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ; ປຕິຏ຺ຐຫຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸ, ກຸສລຘມ຺ມາ ເອວ ວາ ເອຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ອຍມຕ຺ໂຖ –

‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ນໂຣ ສປຎ຺ໂຎ, ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຠາວຍໍ;

ອາຕາປີ ນິປໂກ ຠິກ຺ຂຸ, ໂສ ອິມໍ ວິຊຏເຍ ຊຏ’’ນ຺ຕິ ຈ. (ສໍ. ນິ. ໑.໒໓);

‘‘ປຕິຏ຺ຐາ, ມຫາຣາຊ, ສີລໍ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລຘມ຺ມານ’’ນ຺ຕິ ຈ ‘‘ສີເລ ປຕິຏ຺ຐິຕສ຺ສ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສພ຺ເພ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນ ປຣິຫາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໙) ຈ ອາທິສຸຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕເທຕໍ ປຸພ຺ພຸປ຺ປຕ຺ຕິອຕ຺ເຖນ ອາທິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ຕ຺ວໍ, ອຸຕ຺ຕິຍ, ອາທິເມວ ວິໂສເຘຫິ ກຸສເລສຸ ຘມ຺ເມສຸ. ໂກ ຈາທິ ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ? ສີລຎ຺ຈ ສຸວິສຸທ຺ຘໍ ທິຏ຺ຐິ ຈ ອຸຊຸກາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໒).

ຍຖາ ຫິ ນຄຣວຑ຺ຒກີ ນຄຣໍ ມາເປຕຸກາໂມ ປຐມໍ ນຄຣຏ຺ຐານໍ ໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ວີຖິຈຕຸກ຺ກສິງ຺ຆາຏກາທິປຣິຈ຺ເຉເທນ ວິຠຊິຕ຺ວາ ນຄຣໍ ມາເປຕິ; ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ຣຊໂກ ປຐມໍ ຕີຫິ ຂາເຣຫິ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ເຘ ວຕ຺ເຖ ຍທິຈ຺ຉກໍ ຣງ຺ຄຊາຕໍ ອຸປເນຕິ; ຍຖາ ວາ ປນ ເຉໂກ ຈິຕ຺ຕກາໂຣ ຣູປໍ ລິຂິຕຸກາໂມ ອາທິໂຕວ ຠິຕ຺ຕິປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ; ເອວເມວ ໂຍຄາວຈໂຣ ອາທິໂຕວ ສີລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສມຖວິປສ຺ສນາທໂຍ ຘມ຺ເມ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ອາທີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ຈຣຓສຣິກ຺ຂຕາຍ ຈຣຓໍ. ຈຣຓາຕິ ຫິ ປາທາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຍຖາ ຫິ ຉິນ຺ນຈຣຓສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ທິສໍຄມນາຠິສງ຺ຂາໂຣ ນ ຊາຍຕິ, ປຣິປຸຓ຺ຓປາທສ຺ເສວ ຊາຍຕິ; ເອວເມວ ຍສ຺ສ ສີລໍ ຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ຂຓ຺ຑໍ ອປຣິປຸຓ຺ຓໍ, ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ນ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ຕໍ ອຠິນ຺ນໍ ໂຫຕິ ອກ຺ຂຓ຺ຑໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຕສ຺ສ ນິພ຺ພານຄມນາຍ ຎາຓຄມນໍ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ສີລໍ ‘‘ຈຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕເທຕໍ ສໍຍມນວເສນ ສໍຍໂມ, ສໍວຣຓວເສນ ສໍວໂຣ. ອຸຠເຍນາປິ ສີລສໍຍໂມ ເຈວ ສີລສໍວໂຣ ຈ ກຖິໂຕ. ວຈນຕ຺ໂຖ ປເນຕ຺ຖ ສໍຍເມຕິ ວີຕິກ຺ກມວິປ຺ຜນ຺ທນໍ, ປຸຄ຺ຄລໍ ວາ ສໍຍເມຕິ, ວີຕິກ຺ກມວເສນ ຕສ຺ສ ວິປ຺ຜນ຺ທິຕຸໍ ນ ເທຕີຕິ ສໍຍໂມ. ວີຕິກ຺ກມສ຺ສ ປເວສນທ຺ວາຣໍ ສໍວຣຕິ ປິທຫຕີຕິປິ ສໍວໂຣ. ໂມກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕມໍ ມຸຂຠູຕໍ ວາ. ຍຖາ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຈຕຸພ຺ພິໂຘ ອາຫາໂຣ ມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອງ຺ຄມງ຺ຄານິ ຜຣຕິ, ເອວໍ ໂຍຄິໂນປິ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ສີລມຸເຂນ ປວິສິຕ຺ວາ ອຕ຺ຖສິທ຺ຘິໍ ສມ຺ປາເທຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂມກ຺ຂ’’ນ຺ຕິ. ປມຸເຂ ສາຘູຕິ ປາໂມກ຺ຂໍ; ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິຍາຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລານໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປາໂມກ຺ຂໍ ປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ເສຏ຺ຐໍ ປຘານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ກາຍິໂກ ອວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍສຸຈຣິຕໍ. ວາຈສິໂກຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີສຸຈຣິຕໍ. ກາຍິກວາຈສິໂກຕິ ຕທຸຠຍໍ. ອິມິນາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປຣິຍາທາຍ ທສ຺ເສຕິ. ສໍວຸໂຕຕິ ປິຫິໂຕ; ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ປິຫິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຫິ ສໍວຸຕທ຺ວາຣໍ ເຄຫໍ ‘‘ສໍວຸຕເຄຫໍ ປິຫິຕເຄຫ’’ນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ເອວມິຘ ສໍວຸຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ‘‘ສໍວຸໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນາຕິ ປາຕິໂມກ຺ເຂນ ຈ ສໍວເຣນ ຈ, ປາຕິໂມກ຺ຂສງ຺ຂາເຕນ ວາ ສໍວເຣນ. ອຸເປໂຕຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

໕໑໒. ອິຣິຍຕີຕິອາທີຫິ ສຕ຺ຕຫິປິ ປເທຫິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີເລ ຐິຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປຖວິຫາໂຣ ກຖິໂຕ.

໕໑໓. ອາຈາຣໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ກິຎ຺ຈາປິ ຠຄວາ ສມຓາຈຣໍ ສມຓໂຄຈຣໍ ກເຖຕຸກາໂມ ‘‘ອາຈາຣໂຄຈຣສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ຖິ ອາຈາໂຣ, ອຕ຺ຖິ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ປທໍ ອຸທ຺ຘຣິ. ຍຖາ ປນ ມຄ຺ຄກຸສໂລ ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄໍ ອຈິກ຺ຂນ຺ໂຕ ‘ວາມໍ ມຸຎ຺ຈ ທກ຺ຂິຓໍ ຄຓ຺ຫາ’ຕິ ປຐມໍ ມຸຎ຺ຈິຕພ຺ພໍ ສຠຍມຄ຺ຄໍ ອຸປ຺ປຖມຄ຺ຄໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ປຈ຺ຉາ ຄເຫຕພ຺ພໍ ເຂມມຄ຺ຄໍ ອຸຊຸມຄ຺ຄໍ; ເອວເມວ ມຄ຺ຄກຸສລປຸຣິສສທິໂສ ຘມ຺ມຣາຊາ ປຐມໍ ປຫາຕພ຺ພໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປຏິກຸຏ຺ຐໍ ອນາຈາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອາຈາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາໂມ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອນາຈາໂຣ’’ຕິອາທິມາຫ. ປຸຣິເສນ ຫິ ອາຈິກ຺ຂິຕມຄ຺ໂຄ ສມ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ຕຖາຄເຕນ ອາຈິກ຺ຂິຕມຄ຺ໂຄ ອປຓ຺ຓໂກ, ອິນ຺ເທນ ວິສ຺ສຏ຺ຐໍ ວຊິຣໍ ວິຍ, ອວິຣຊ຺ຌນໂກ ນິພ຺ພານນຄຣໍເຍວ ສໂມສຣຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຸຣິໂສ ມຄ຺ຄກຸສໂລຕິ ໂຂ, ຕິສ຺ສ, ຕຖາຄຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໔).

ຍສ຺ມາ ວາ ສສີສໍ ນຫາເນນ ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນວິຘານໍ ວິຍ ປຫີນປາປຘມ຺ມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ມສມາໂຍໂຄ ສມ຺ປນ຺ນຣູໂປ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ເສທມລຊລ຺ລິກ຺ກໍ ວິຍ ປຫາຕພ຺ພໍ ປຐມໍ ອນາຈາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ, ປຫີນເສທມລຊລ຺ລິກສ຺ສ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທິວິຠູສນວິຘານໍ ວິຍ ປຈ຺ຉາ ອາຈາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິຕຸກາໂມປິ ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ອນາຈາໂຣຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກາຍິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ; ກາຍິກວາຈສິໂກ ວີຕິກ຺ກໂມຕິ ຕທຸຠຍໍ. ເອວໍ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລສ຺ເສວ ວີຕິກ຺ກມໍ ທສ຺ເສສິ.

ຍສ຺ມາ ປນ ນ ເກວລໍ ກາຍວາຈາຫິ ເອວ ອນາຈາຣໍ ອາຈຣຕິ, ມນສາປິ ອາຈຣຕິ ເອວ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສພ຺ພມ຺ປິ ທຸສ຺ສີລ຺ຍໍ ອນາຈາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ຈິຍໍ ອນາຈາຣໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ເວຬຸທາເນນາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເວຬຸທາເນນາຕິ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸເກນ ເວຬຸທາເນນ. ວິຫາເຣ ອຸຏ຺ຐິຕຎ຺ຫິ ອຣຎ຺ຎໂຕ ວາ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ເວຬຸໍ ‘ເອວໍ ເມ ປຈ຺ຈຍໍ ທສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ທາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ຊີວິຕໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອເນສນາຍ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວຕິ. ໂສ ທິຏ຺ເຐວ ຘມ຺ເມ ຄຣຫໍ ປາປຸຓາຕິ, ສມ຺ປຣາເຍ ຈ ອປາຍປຣິປູຣໂກ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ປຸຄ຺ຄລິກເວຬຸໍ ກຸລສງ຺ຄຫຕ຺ຖາຍ ທທນ຺ໂຕ ກຸລທູສກທຸກ຺ກຏມາປຊ຺ຊຕິ; ປຣປຸຄ຺ຄລິກໍ ເຖຍ຺ຍຈິຕ຺ເຕນ ທທມາໂນ ຠຓ຺ຑຄ຺ເຆນ ກາເຣຕພ຺ໂພ. ສງ຺ຆິເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສເຈ ປນ ຕໍ ອິສ຺ສຣວຕາຍ ເທຕິ ຄຣຸຠຓ຺ຑວິສ຺ສຊ຺ຊນມາປຊ຺ຊຕິ.

ກຕໂຣ ປນ ເວຬຸ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ, ກຕໂຣ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂຍ ຕາວ ອໂຣປິໂມ ສຍໍຊາຕໂກ, ໂສ ສງ຺ເຆນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ຕໂຕ ປຣໍ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ; ໂຣປິຕຏ຺ຐາເນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ໂສ ປນ ປມາເຓນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ເຕລນາຬິປ຺ປມາໂຓປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ນ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ. ຍສ຺ສ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ເຕລນາຬິຍາ ວາ ກຕ຺ຕຣທຓ຺ເຑນ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ຜາຕິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ຜາຕິກມ຺ມໍ ຕທຄ຺ຆນກໍ ວາ ອຕິເຣກໍ ວາ ວຏ຺ຏຕິ, ອູນກໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມມ຺ປິ ອຸທກາຫຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ອປ຺ປຫຣິຕກຣຓມຕ຺ຕໍ ວາ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ຕໍ ຖາວຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຕສ຺ມາ ໂປກ຺ຂຣຓິໂຕ ວາ ປໍສຸໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ໂສປານໍ ວາ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ວິສມຏ຺ຐານໍ ວາ ສມໍ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຜາຕິກມ຺ມໍ ອກຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕເນວ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພ; ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ສງ຺ຆິກໍ ກຕ຺ວາ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ອສຕິຍາ ຄເຫຕ຺ວາ ຄເຕນ ຍຕ຺ຖ ຄໂຕ ສຣຕິ, ຕໂຕ ປຈ຺ຈາຫຣິຕພ຺ໂພ. ສເຈ ອນ຺ຕຣາ ຠຍໍ ໂຫຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕວິຫເຣ ຐເປຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ.

ມນຸສ຺ສາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸໍ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘ສງ຺ຆິໂກ’ຕິ ທາຕຸໍ ນ ວິສຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຍາຈນ຺ຕິ ວາ ຕຊ຺ເຊນ຺ຕິ ວາ. ຕທາ ຠິກ຺ຂູຫິ ‘ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ເວຬຸທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ສເຈ ເຕ ທຓ຺ຑກມ຺ມຕ຺ຖາຍ ວາສິຜຣສຸອາທີນິ ວາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ວາ ເທນ຺ຕິ, ຄເຫຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ທຑ຺ຒເຄຫາ ມນຸສ຺ສາ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ສເຈ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ເວຬຸທູສິກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕໍ ອໂກຏ຺ຏາເປນ຺ຕານໍ ເວຬຸ ນສ຺ສຕິ, ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຠິກ຺ຂາຈາເຣ ມນຸສ຺ສານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ໂກຏ຺ເຏຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘ສມຠາຄໍ ລຠິສ຺ສຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ; ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິເຍວ ‘ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາເສ ລຠິສ຺ສຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ເອວມ຺ປິ ອນິຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ‘ນຏ຺ເຐນ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຂເຓ ສຕິ ທຓ຺ຑກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຖ, ໂກຏ຺ເຏຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພາ; ເວຬຸທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເວຬຸຄຸມ຺ເພ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ອຸຏ຺ຐິເຕປິ, ອຸທເກນ ວຸຍ຺ຫມານເວຬູສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣຸກ຺ເຂສຸປິ ອຍເມວ ກຖາມຄ຺ໂຄ. ຣຸກ຺ໂຂ ປນ ສູຈິທຓ຺ຑກປ຺ປມາໂຓ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ສງ຺ຆິເກ ຣຸກ຺ເຂ ໂກຏ຺ຏາເປຕ຺ວາ ສງ຺ຆໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາປິ ສງ຺ຆິກໍ ອາວາສໍ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ. ວຈນປຖຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ກາຕພ຺ໂພ.

ປຸຄ຺ຄລິກໍ ກາຕຸໍ ລພ຺ຠຕິ, ນ ລພ຺ຠຕີຕິ? ນ ລພ຺ຠຕິ. ຫຕ຺ຖກມ຺ມສີເສນ ປນ ເອກສ຺ມິໍ ເຄເຫ ມຎ຺ຈຏ຺ຐານມຕ຺ຕໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕີສຸ ເຄເຫສຸ ເອກໍ ເຄຫໍ ລຠຕິ. ສເຈ ທພ຺ຠສມ຺ຠາຣາ ປຸຄ຺ຄລິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ຠູມິ ສງ຺ຆິກາ, ເອກໍ ເຄຫໍ ກຕ຺ວາ ສມຠາຄໍ ລຠຕິ, ທ຺ວີສຸ ເຄເຫສຸ ເອກໍ ເຄຫໍ ລຠຕິ. ສງ຺ຆິກຣຸກ຺ເຂ ສງ຺ຆິກໍ ອາວາສໍ ພາເຘນ຺ເຕ ສງ຺ຆໍ ອນາປຸຈ຺ຉາ ຫາເຣຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ວຏ຺ຏຕິ. ວຈນປຖຈ຺ເຉທນຕ຺ຖໍ ປນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຫາເຣຕພ຺ໂພ. ສເຈ ຣຸກ຺ຂໍ ນິສ຺ສາຍ ສງ຺ຆສ຺ສ ມຫນ຺ໂຕ ລາໂຠ ໂຫຕິ, ນ ຫາເຣຕພ຺ໂພ. ປຸຄ຺ຄລິກຣຸກ຺ເຂ ສງ຺ຆິກໍ ອາວາສໍ ພາເຘນ຺ເຕ ຣຸກ຺ຂສາມິກສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ. ສເຈ ຫຣິຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ເຉທາເປຕ຺ວາ ຫາເຣຕພ຺ໂພ. ‘ຣຸກ຺ຂໍ ເມ ເທຖາ’ຕິ ໂຈເທນ຺ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ຂໍ ອຄ຺ຆາເປຕ຺ວາ ມູລໍ ທາຕພ຺ພໍ. ສງ຺ຆິເກ ຣຸກ຺ເຂ ປຸຄ຺ຄລິກາວາສໍ, ປຸຄ຺ຄລິເກ ຈ ປຸຄ຺ຄລິກາວາສໍ ພາເຘນ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວລ຺ລິຍມ຺ປິ ອຍເມວ ກຖາມຄ຺ໂຄ. ວລ຺ລິ ປນ ຍຕ຺ຖ ວິກ຺ກາຍຕິ, ທຸລ຺ລຠາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສາ ຈ ໂຂ ອຸປຑ຺ຒພາຫຸປ຺ປມາຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ; ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ວລ຺ລິຂຓ຺ຑໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ນ ໂຫຕິ.

ປຕ຺ຕທານາທີສຸປິ ປຕ຺ຕທາເນນາຕິ ປຈ຺ຈຍເຫຕຸເກນ ປຕ຺ຕທາເນນາຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ເວຬຸທາເນ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຄຣຸຠຓ຺ຑຕາຍ ປເນຕ຺ຖ ອຍໍ ວິນິຈ຺ຉໂຍ. ປຕ຺ຕມ຺ປິ ຫິ ຍຕ຺ຖ ວິກ຺ກາຍຕິ, ຄນ຺ຘິກາທໂຍ ຄນ຺ຘປລິເວຐນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຕາທິເສ ທຸລ຺ລຠຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ເອສ ຕາວ ກິໍສຸກປຕ຺ຕກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນຕາລປຕ຺ຕາທີສຸ ວິນິຈ຺ຉໂຍ.

ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ກເຖຕພ຺ພໍ. ຕາລປຓ຺ຓມ຺ປິ ຫິ ສຍໍຊາເຕ ຕາລວເນ ສງ຺ເຆນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຏ຺ຐາເນເຍວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ, ນ ຕໂຕ ປຣໍ. ໂຣປິມຕາເລສຸ ສພ຺ພມ຺ປິ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ຕສ຺ສ ປມາຓໍ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ອຏ຺ຐງ຺ຄຸລປ຺ປມາໂຓປິ ຣິຕ຺ຕໂປຕ຺ຖໂກ. ຕິຓມ຺ປິ ເອຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພໍ. ຍຕ຺ຖ ປນ ຕິຓໍ ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ມຸຎ຺ຊປລາລນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທີຫິປິ ຉາເທນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕານິປິ ຕິເຓເນວ ສງ຺ຄຫິຕານິ. ອິຕິ ມຸຎ຺ຊປລາລາທີສຸ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມຸຏ຺ຐິປ຺ປມາຓໍ ຕິຓໍ, ນາຬິເກຣປຓ຺ຓາທີສຸ ຈ ເອກປຓ຺ຓມ຺ປິ ສງ຺ຆສ຺ສ ທິນ຺ນໍ ວາ ຕຕ຺ຖຊາຕກໍ ວາ ພຫິອາຣາເມ ສງ຺ຆສ຺ສ ຕິຓວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ຊາຕຕິຓໍ ວາ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕໍ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສງ຺ຆກມ຺ເມ ຈ ເຈຕິຍກມ຺ເມ ຈ ກເຕ ອຕິເຣກໍ ປຸຄ຺ຄລິກກມ຺ເມ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເວຬຸມ຺ຫິປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ປຸປ຺ຜທາເນ ‘‘ເອຕ຺ຕເກສຸ ຣຸກ຺ເຂສຸ ປຸປ຺ຜານິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຍາຄຸຠຕ຺ຕວຕ຺ເຖ ອຸປເນນ຺ຕຸ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ເສນາສນປຏິສງ຺ຂຣເຓ ອຸປເນນ຺ຕູ’’ຕິ ເອວໍ ນິຍມິຕຏ຺ຐາເນ ເອວ ປຸປ຺ຜານິ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຣຕີເຣ ສາມເຓຣາ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ຣາສິໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຎ຺ຈງ຺ຄສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸປ຺ຜຠາຊໂກ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄເຓຕ຺ວາ ໂກຏ຺ຐາເສ ກໂຣຕິ, ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາຍ ສງ຺ຆໍ ອນາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ທາຕຸໍ ລຠຕິ; ອສມ຺ມເຕນ ປນ ອາປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ທາຕພ຺ພໍ. ຠິກ຺ຂຸ ປນ ກສ຺ສ ປຸປ຺ຜານິ ທາຕຸໍ ລຠຕິ, ກສ຺ສ ນ ລຠຕີຕິ? ມາຕາປິຕູນໍ ເຄຫໍ ຫຣິຕ຺ວາປິ ເຄຫໂຕ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາປິ ‘ວຕ຺ຖຸປູຊໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ທາຕຸໍ ລຠຕິ, ປິຬນ຺ຘນຕ຺ຖາຍ ທາຕຸໍ ນ ລຠຕິ; ເສສຎາຕີນໍ ປນ ຫຣິຕ຺ວາ ນ ທາຕພ຺ພໍ, ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘ປູຊໍ ກໂຣຖາ’ຕິ ທາຕພ຺ພໍ; ເສສຊນສ຺ສ ປູຊນຏ຺ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ອປຈ຺ຈາສີສນ຺ເຕນ ທາຕພ຺ພໍ; ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ວິຫາເຣ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ເຕນ ມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ‘ວິຫາເຣ ພຫູນິ ປຸປ຺ຜານິ, ປູເຊຖາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ວຈນມຕ຺ເຕ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ. ‘ມນຸສ຺ສາ ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ອາທາຍ ອາຄມິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕນ ປນ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ, ຂາທນີຍໂຠຊນີຍໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ມນຸສ຺ສາ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມຕາຍ ‘ວິຫາເຣ ປຸປ຺ຜານິ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘ອສຸກທິວເສ ວິຫາຣໍ ອາຄມິສ຺ສາມ, ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ມາ ເທຖາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ສາມເຓຣານໍ ກເຖຕຸໍ ປມຸຏ຺ຐາ. ສາມເຓເຣຫິ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕ຺ວາ ຐປິຕານິ. ມນຸສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອສຸກທິວເສເຍວ ອາໂຣຈຍິມ຺ຫ – ‘ສາມເຓຣານໍ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ມາ ເທຖາ’ຕິ. ກສ຺ມາ ນ ວາຣຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ສຕິ ເມ ປມຸຏ຺ຐາ, ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕມຕ຺ຕາເນວ, ຕາວ ນ ປູຊາ ກຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ‘‘ຄຓ຺ຫຖ ປູເຊຖາ’’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ສເຈ ວທຕິ, ອາມິສໍ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ.

ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣານໍ ອາຈິກ຺ຂຕິ ‘‘ອສຸກຄາມວາສິໂນ ປຸປ຺ຜານິ ມາ ໂອຈິນິຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫໍສູຕິ. ມນຸສ຺ສາປິ ອາມິສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທານໍ ທຕ຺ວາ ວທນ຺ຕິ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ມນຸສ຺ສາ ນ ພຫຸກາ, ສາມເຓເຣ ອມ຺ເຫຫິ ສຫ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນິຕຸໍ ອາຓາເປຖາ’’ຕິ. ‘‘ສາມເຓເຣຫິ ຠິກ຺ຂາ ລທ຺ຘາ; ເຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເຕ ສຍເມວ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຸປາສກາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ນຍໍ ລຠິຕ຺ວາ ສາມເຓເຣ ປຸຕ຺ເຕ ວາ ຠາຕິເກ ວາ ກຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜານິ ໂອຈິນາເປຕຸໍ ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ; ປຸປ຺ຜທານໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ຜລທາເນ ຜລມ຺ປິ ປຸປ຺ຜໍ ວິຍ ນິຍມິຕເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ ໂຫຕິ. ວິຫາເຣ ພຫຸກມ຺ຫິ ຜລາຜເລ ສຕິ ອຜາສຸກມນຸສ຺ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຍາຈນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘ສງ຺ຆິກ’ນ຺ຕິ ທາຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ. ມນຸສ຺ສາ ວິປ຺ປຏິສາຣິໂນ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ ປຣິຠາສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ກາຕພ຺ພນ຺ຕິ? ຜເລຫິ ວາ ຣຸກ຺ເຂຫິ ວາ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກຕິກາ ກາຕພ຺ພາ – ‘ອສຸເກສຸ ຈ ຣຸກ຺ເຂສຸ ເອຕ຺ຕການິ ຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ, ເອຕ຺ຕເກສຸ ວາ ຣຸກ຺ເຂສຸ ຜລານິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ’ຕິ. ໂຈຣາ ປນ ອິສ຺ສຣາ ວາ ພລກ຺ກາເຣນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນ ວາເຣຕພ຺ພາ; ກຸທ຺ຘາ ເຕ ສກລວິຫາຣມ຺ປິ ນາເສຍ຺ຍຸໍ. ອາທີນໂວ ປນ ກເຖຕພ຺ໂພຕິ.

ສິນານທາເນ ສິນານຈຸຓ຺ຓານິ ໂກຏ຺ຏິຕານິ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑານິ. ອໂກຏ຺ຏິໂຕ ຣຸກ຺ຂຕ຺ຕໂຈວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ຈຸຓ຺ຓໍ ປນ ອຄິລານສ຺ສ ຣຊນນິປກ຺ກໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຄິລານສ຺ສ ຍໍກິຎ຺ຈິ ຈຸຓ຺ຓໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ມຕ຺ຕິກາປິ ເອຕ຺ເຖວ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກເຖຕພ຺ພາ. ມຕ຺ຕິກາປິ ຍຕ຺ຖ ທຸລ຺ລຠາ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ສາປິ ເຫຏ຺ຐິມໂກຏິຍາ ຕິໍສປລຄຸຬປິຓ຺ຑປ຺ປມາຓາວ ຕໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ນ ຄຣຸຠຓ຺ຑນ຺ຕິ.

ທນ຺ຕກຏ຺ຐທາເນ ທນ຺ຕກຏ຺ຐໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນກເມວ ຄຣຸຠຓ຺ຑໍ. ເຍສໍ ສາມເຓຣານໍ ສງ຺ຆໂຕ ທນ຺ຕກຏ຺ຐວາໂຣ ປາປຸຓາຕິ, ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ທາຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຍຫິ ປນ ‘ເອຕ຺ຕການິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ອາຫຣິຕພ຺ພານີ’ຕິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວາຣໍ ຄຫິຕານິ, ເຕ ອຕິເຣການິ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ທາຕຸໍ ລຠນ຺ຕິ. ເອເກນ ຠິກ຺ຂຸນາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐມາຬກໂຕ ພຫູນິ ທນ຺ຕກຏ຺ຐານິ ນ ຄເຫຕພ຺ພານິ, ເທວສິກໍ ເອເກກເມວ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ປາຏິເຍກ຺ກໍ ວສນ຺ເຕນາປິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ຄຓຍິຕ຺ວາ ຍຕ຺ຕການິ ອຕ຺ຕໂນ ປາປຸຓນ຺ຕິ ຕຕ຺ຕກາເນວ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ; ອນ຺ຕຣາ ອາຄນ຺ຕຸເກສຸ ວາ ອາຄເຕສຸ ທິສໍ ວາ ປກ຺ກມນ຺ເຕນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕຏ຺ຐາເນເຍວ ຐເປຕພ຺ພານິ.

ຈາຏຸກມ຺ຍຕາຍາຕິອາທີສຸ ຈາຏຸກມ຺ຍຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທາສໍ ວິຍ ນີຈຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ຂລິຕວຈນມ຺ປິ ສຓ຺ຐເປຕ຺ວາ ປິຍກາມຕາຍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫວຈນໍ. ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຍາຕິ ມຸຄ຺ຄສູປສມານາຍ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປນຕາເຍຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຍຖາ ຫິ ມຸຄ຺ຄສູເປ ປຈ຺ຈນ຺ເຕ ພຫູ ມຸຄ຺ຄາ ປາກໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ໂຖກາ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ; ເອວເມວ ສຈ຺ຈາລິເກນ ຊີວິຕກປ຺ປເກ ປຸຄ຺ຄເລ ພຫຸ ອລິກໍ ໂຫຕິ, ອປ຺ປກໍ ສຈ຺ຈໍ. ຍຖາ ວາ ມຸຄ຺ຄສູປສ຺ສ ອປ຺ປວິສນຏ຺ຐານໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເອວເມວ ສຈ຺ຈາລິກວຸຕ຺ຕິໂນ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອປ຺ປວິຏ຺ຐວາຈາ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ສິງ຺ຆາຏກໍ ວິຍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຘາຣາຍ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເຕນສ຺ສ ສາ ມຸສາວາທິຕາ ມຸຄ຺ຄສູປ຺ຍຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປາຣິຠຏຍຕາຕິ ປຣິຠຏກມ຺ມຠາໂວ. ປຣິຠຏສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມໍ ປາຣິຠຏຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ປາຣິຠຏຍຕາ; ອລງ຺ກາຣກຣຓາທີຫິ ທາຣກກີຬາປນສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ.

ຊງ຺ຆເປສນິກນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕຣເທສນ຺ຕຣາທີສຸ ເຕສໍ ເຕສໍ ຄິຫີນໍ ສາສນປຏິສາສນຫຣຓໍ. ອິທຎ຺ຫິ ຊງ຺ຆເປສນິກໍ ນາມ ອຕ຺ຕໂນ ມາຕາປິຕູນໍ, ເຍ ຈສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນວເສນ ວຏ຺ຏຕິ. ເຈຕິຍສ຺ສ ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວາ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ວຑ຺ຒກີນມ຺ປິ ສາສນໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ມນຸສ຺ສາ ‘‘ທານໍ ທສ຺ສາມ, ປູຊໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາຈິກ຺ຂຖາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ; ‘‘ອສຸກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ນາມ ເທຖາ’’ຕິ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ວາ ເຠສຊ຺ຊໍ ວາ ຈີວຣໍ ວາ ເທນ຺ຕິ; ‘‘ວິຫາເຣ ປູຊໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ມາລາຄນ຺ຘວິເລປນາທີນິ ວາ ຘຊປຕາກາທີນິ ວາ ນີຍ຺ຍາເທນ຺ຕິ, ສພ຺ພໍ ຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ; ຊງ຺ຆເປສນິກໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ເສສານໍ ສາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປທວາເຣ ປທວາເຣ ໂທໂສ.

ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນາຕິ ເອເຕສໍ ວາ ເວຬຸທານາທີນໍ ອຎ຺ຎຕຣຎ຺ຎຕເຣນ ເວຊ຺ຊກມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກກມ຺ມໍ ປິຓ຺ຑປຏິປິຓ຺ຑກມ຺ມໍ ສງ຺ຆຸປ຺ປາທເຈຕິຍຸປ຺ປາທອຸປຏ຺ຐາປນກມ຺ມນ຺ຕິ ເອວຣູປານໍ ວາ ມິຈ຺ຉາຊີເວນ ຊີວິຕກປ຺ປນກກມ຺ມານໍ ເຍນ ເກນຈິ. ພຸທ຺ຘປຏິກຸຏ຺ເຐນາຕິ ພຸທ຺ເຘຫິ ຄຣຫິເຕນ ປຏິສິທ຺ເຘນ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ສພ຺ໂພປິ ອນາຈາໂຣ ນາມ ກຖີຍຕິ. ອາຈາຣນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໑໔. ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສປິ ປຐມໍ ອໂຄຈຣສ຺ສ ວຈເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ຈ ໂຄຈໂຣຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ໂຄຈໂຣ, ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອໂຄຈໂຣ. ເວສິຍາ ໂຄຈໂຣ ອສ຺ສາຕິ ເວສິຍໂຄຈໂຣ; ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ເວສິຍາ ນາມ ຣູປູປຊີວິນິໂຍ ເຍນ ເກນຈິເທວ ສຸລຠຊ຺ຌາຈາຣຕາມິຕ຺ຕສຕ຺ຖວສິເນຫວເສນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ເວສິຍາໂຄຈໂຣ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ອາຣກ຺ຂວິປຕ຺ຕິໂຕ. ເອວໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ຫິ ຈິຣໍ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິໂຕປິ ສມຓຘມ຺ໂມ ກຕິປາເຫເນວ ນສ຺ສຕິ; ສເຈປິ ນ ນສ຺ສຕິ ຄຣຫໍ ລຠຕິ. ທກ຺ຂິຓາວເສນ ປນ ອຸປສງ຺ກມນ຺ເຕນ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອຸປສງ຺ກມິຕພ຺ພໍ. ວິຘວາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ມຕປຕິກາ ວາ ປວຸຕ຺ຖປຕິກາ ວາ. ຖຸລ຺ລກຸມາຣິໂຍຕິ ມຫລ຺ລິກາ ອນິວິຏ຺ຐກຸມາຣິໂຍ. ປຓ຺ຑກາຕິ ໂລກາມິສນິສ຺ສິຕກຖາພຫຸລາ ອຸສ຺ສນ຺ນກິເລສາ ອວູປສນ຺ຕປຣິຬາຫາ ນປຸໍສກາ. ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ອຸປສງ຺ກມເນ ອາທີນໂວ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຠິກ຺ຂຸນີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອປິຈ ຠິກ຺ຂູ ນາມ ອຸສ຺ສນ຺ນພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ. ເຕ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສນ຺ຖວວເສນ ກຕິປາເຫເນວ ຣກ຺ຂິຕໂຄປິຕສມຓຘມ຺ມໍ ນາເສນ຺ຕິ. ຄິລານປຸຈ຺ຉເກນ ປນ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຠິກ຺ຂຸນາ ປຸປ຺ຜານິ ລຠິຕ຺ວາ ປູຊນຕ຺ຖາຍປິ ໂອວາທທານຕ຺ຖາຍປິ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິເຍວ.

ປານາຄາຣນ຺ຕິ ສຸຣາປານຆຣໍ. ຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍກເຣຫິ ສຸຣາໂສຓ຺ເຑຫິ ອວິວິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫ ໂສຓ຺ຑວເສນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ; ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ສໍສຏ຺ໂຐ ວິຫຣຕິ ຣາຊູຫີຕິອາທີສຸ ຣາຊາໂນຕິ ອຠິສິຕ຺ຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ອນຠິສິຕ຺ຕາ ວາ ເຍ ຣຊ຺ຊໍ ອນຸສາສນ຺ຕິ. ຣາຊມຫາມຕ຺ຕາຕິ ຣາຊູນໍ ອິສ຺ສຣິຍສທິສາຍ ມຫຕິຍາ ອິສ຺ສຣິຍມຕ຺ຕາຍ ສມນ຺ນາຄຕາ. ຕິຕ຺ຖິຍາຕິ ວິປຣີຕທສ຺ສນາ ພາຫິຣປຣິພ຺ພາຊກາ. ຕິຕ຺ຖິຍສາວກາຕິ ຠຕ຺ຕິວເສນ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍທາຍກາ. ເອເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ຄຊາໂຕ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອນນຸໂລມິເກນ ສໍສຄ຺ເຄນາຕິ ອນນຸໂລມິກສໍສຄ຺ໂຄ ນາມ ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ສິກ຺ຂານໍ ອນນຸໂລໂມ ປຈ຺ຈນີກສໍສຄ຺ໂຄ, ເຍນ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິວີຕິກ຺ກມໍ ສລ຺ເລຂປຣິຫານິຎ຺ຈ ປາປຸຓາຕິ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຫໂສກິຕາ, ສຫນນ຺ທິຕາ, ສມສຸຂທຸກ຺ຂຕາ, ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ກິຈ຺ຈກຣຓີເຍສຸ ອຕ຺ຕນາວ ໂຍຄໍ ອາປຊ຺ຊນຕາ, ຕິຕ຺ຖິຍຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຈ຺ຉນ຺ທຣຸຈິສມາຈາຣຕາ ເອກຈ຺ຉນ຺ທຣຸຈິສມາຈາຣຠາວາວໂຫ ວາ ສິເນຫພຫຸມານສນ຺ຖໂວ. ຕຕ຺ຖ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສຄ຺ໂຄ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍນ຺ຕຣາຍໍ ກໂຣຕິ. ອິຕເຣຫິ ຕິຕ຺ຖິຍສາວເກຫິ ເຕສໍ ລທ຺ຘິຄຫຓໍ. ເຕສໍ ປນ ວາທໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ລທ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫາເປຕຸໍ ສມຕ຺ເຖນ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ອິທານິ ອປເຣນປິ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍານິ ວາ ປນ ຕານິ ກຸລານີຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອສ຺ສທ຺ຘານີຕິ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ສທ຺ຘາວິຣຫິຕານິ; ພຸທ຺ໂຘ ສພ຺ພຎ຺ຎູ, ຘມ຺ໂມ ນິຍ຺ຍານິໂກ, ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນຕິ ນ ສທ຺ທຫນ຺ຕິ. ອປ຺ປສນ຺ນານີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ປສນ຺ນໍ ອນາວິລໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ອກ຺ໂກສກປຣິຠາສການີຕິ ອກ຺ໂກສການິ ເຈວ ປຣິຠາສການິ ຈ; ‘ໂຈໂຣສິ, ພາໂລສິ, ມູຬ຺ໂຫສິ, ໂອຏ຺ໂຐສິ, ໂຄໂຓສິ, ຄທ຺ຣໂຠສິ, ອາປາຍິໂກສິ, ເນຣຍິໂກສິ, ຕິຣຈ຺ຉານຄໂຕສິ, ນຕ຺ຖິ ຕຸຍ຺ຫໍ ສຸຄຕິ, ທຸຄ຺ຄຕິເຍວ ປາຏິກງ຺ຂາ’ຕິ ເອວໍ ທສຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕິ; ‘ໂຫຕຸ, ອິທານິ ຕໍ ປຫຣິສ຺ສາມ, ພນ຺ຘິສ຺ສາມ, ວຘິສ຺ສາມາ’ຕິ ເອວໍ ຠຍທສ຺ສເນນ ປຣິຠາສນ຺ຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຕ຺ຖກາມານີຕິ ອຕ຺ຖໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນຕ຺ຖເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຫິຕກາມານີຕິ ອຫິຕເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຫິຕໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຜາສຸກກາມານີຕິ ຜາສຸກໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອຜາສຸກເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອໂຍຄກ຺ເຂມກາມານີຕິ ຈຕູຫິ ໂຍເຄຫິ ເຂມໍ ນິພ຺ຠຍໍ ນ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ, ສຠຍເມວ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສາມເຓຣາປິ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂຸນີນນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ສິກ຺ຂມານສາມເຓຣິໂຍປິ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຫິ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕານຎ຺ເຈວ ສຣຓຄຕານຎ຺ຈ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປຣິສານໍ ຕານິ ອນຕ຺ຖກາມານິເຍວ. ຕຖາຣູປານິ ກຸລານີຕິ ເອວຣູປານິ ຂຕ຺ຕິຍກຸລາທີນິ ກຸລານິ. ເສວຕີຕິ ນິສ຺ສາຍ ຊີວຕິ. ຠຊຕີຕິ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ປຍິຣຸປາສຕີຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ເວສິຍາທິໂຄຈຣສ຺ສ ເວສິຍາທິໂກ, ຣາຊາທິສໍສຏ຺ຐສ຺ສ ຣາຊາທິໂກ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິເສວກສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ຈາຕິ ຕິປ຺ປກາໂຣປິ ອຍຸຕ຺ຕໂຄຈໂຣ ອໂຄຈໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕສ຺ສ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ອໂຄຈຣຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເວສິຍາທິໂກ ຕາວ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓນິສ຺ສຍໂຕ ອໂຄຈໂຣຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ຍຖາຫ – ‘‘ໂກ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂຸໂນ ອໂຄຈໂຣ ປຣວິສໂຍ? ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໒) ຣາຊາທິໂກ ຌານານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸປນິສ຺ສຍໂຕ ລາຠສກ຺ກາຣາສນິຈກ຺ກນິປ຺ຜາທນໂຕ ທິຏ຺ຐິວິປຕ຺ຕິເຫຕຸໂຕ ຈ, ອສ຺ສທ຺ຘກຸລາທິໂກ ສທ຺ຘາຫານິຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາສາວຫນໂຕ ອໂຄຈໂຣຕິ.

ໂຄຈຣນິທ຺ເທເສ ນ ເວສິຍໂຄຈໂຣຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂວເສນ ເວທິຕພ຺ພານິ. ໂອປານຠູຕານີຕິອາທີສຸ ປນ ໂອປານຠູຕານີຕິ ອຸທປານຠູຕານິ; ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ, ຈາຕຸມຫາປເຖ ຂຕໂປກ຺ຂຣຓີ ວິຍ, ຍຖາສຸຂໍ ໂອຄາຫນກ຺ຂມານິ ຈິຕ຺ຕມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ເຄຫສທິສານິ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເຄເຫ ກາລຕ຺ຖມ຺ໂຠ ຍຸຕ຺ໂຕເຍວ. ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ປຈ຺ຈຍເວກລ຺ລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ເອກທິວສໍ ເຠສຊ຺ຊວຕ຺ຕເມວ ສຏ຺ຐິ ກຫາປຓານິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ກາສາວປຊ຺ໂຊຕານີຕິ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີຫິ ນິວຕ຺ຖປາຣຸຕານໍ ກາສາວານໍເຍວ ປຠາຍ ເອໂກຠາສານິ ຠູຕປາລເສຏ຺ຐິກຸລສທິສານິ. ອິສິວາຕປຏິວາຕານີຕິ ເຄຫໍ ປວິສນ຺ຕານໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຂາຕານໍ ອິສີນໍ ຈີວຣວາເຕນ ເຈວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓາທິຊນິຕສຣີຣວາເຕນ ຈ ປຏິວາຕານິ ປວາຍິຕານິ ວິນິທ຺ຘຸຕກິພ຺ພິສານິ ວາ.

໕໑໕. ອຓຸມຕ຺ເຕສຸ ວຊ຺ເຊສຸ ຠຍທສ຺ສາວິຕານິທ຺ເທເສ ອຓຸມຕ຺ຕານີຕິ ອຓຸປ຺ປມາຓາ. ວຊ຺ຊາຕິ ໂທສາ. ຍານິ ຕານິ ວຊ຺ຊານີຕິ ຍານິ ຕານິ ຄຣຫິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ວຊ຺ຊານິ. ອປ຺ປມຕ຺ຕການີຕິ ປຣິຕ຺ຕມຕ຺ຕການິ ຂຸທ຺ທກປ຺ປມາຓານິ. ໂອຣມຕ຺ຕການີຕິ ປຣິຕ຺ຕໂຕປິ ໂອຣິມປ຺ປມາຓຕ຺ຕາ ໂອຣມຕ຺ຕການິ. ລຫຸສານີຕິ ລຫຸການິ. ລຫຸສມ຺ມຕານີຕິ ລຫູຕິ ສມ຺ມຕານິ. ສໍຍມກຣຓີຍານີຕິ ສໍຍເມນ ກຕ຺ຕພ຺ພປຏິກມ຺ມານິ. ສໍວຣກຣຓີຍານີຕິ ສໍວເຣນ ກາຕພ຺ພານິ ສໍວເຣນ ກຕ຺ຕພ຺ພປຏິກມ຺ມານິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຣຓີຍານີຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕນ ກຕ຺ຕພ຺ພປຏິກມ຺ມານິ. ມນສິກາຣປຏິພທ຺ຘານີຕິ ມນສາ ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕເນວ ກຕ຺ຕພ຺ພປຏິກມ຺ມານິ. ການິ ປນ ຕານີຕິ? ທິວາວິຫາຣວາສີ ສຸມຕ຺ເຖໂຣ ຕາວ ອາຫ – ‘‘ອນາປຕ຺ຕິຄມນີຍານິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ຕການິ ຍານິ ‘ນ ປຸນ ເອວຣູປໍ ກຣິສ຺ສາມີ’ຕິ ມນສາ ອາວຊ຺ຊິຕມຕ຺ເຕເນວ ສຸຊ຺ຌນ຺ຕິ. ອຘິຏ຺ຐານາວິກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນສ຺ສ ຕິປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ປນາຫ – ‘‘ອິທໍ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສີລສ຺ເສວ ຠາຊນີຍໍ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພລຫຸກໍ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕໍ ອິຘ ວຊ຺ຊນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຏ຺ຐານາວິກມ຺ມໍ ນາເມຕໍ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ອິຕິອິເມສູຕິ ເອວໍປກາເຣສຸ ອິເມສຸ. ວຊ຺ຊທສ຺ສາວີຕິ ວຊ຺ຊໂຕ ໂທສໂຕ ທສ຺ສນສີໂລ. ຠຍທສ຺ສາວີຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘສ຺ສ ຠຍສ຺ສ ກາຣຓຕ຺ຕາ ຠຍໂຕ ທສ຺ສນສີໂລ. ອາທີນວທສ຺ສາວີຕິ ອິຘ ນິນ຺ທາວຫນໂຕ, ອາຍຕິໍ ທຸກ຺ຂວິປາກໂຕ, ອຸປຣິຄຸຓານໍ ອນ຺ຕຣາຍກຣຓໂຕ, ວິປ຺ປຏິສາຣຊນນໂຕ ຈ ເອເຕນ ນານປ຺ປກາເຣນ ອາທີນວໂຕ ທສ຺ສນສີໂລ.

ນິສ຺ສຣຓທສ຺ສາວີຕິ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓໍ ຕສ຺ສ ທສ຺ສນສີໂລ. ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ນິສ຺ສຣຓນ຺ຕິ? ອາຈຣິຍຕ຺ເຖຣວາເທ ຕາວ ‘‘ອນາປຕ຺ຕິຄມນີຍຕາຍ ສຕິ ອຘິຏ຺ຐານາວິກມ຺ມໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ. ອນ຺ເຕວາສິກຕ຺ເຖຣວາເທ ຕາວ ‘‘ອາປຕ຺ຕິຄມນີຍຕາຍ ສຕິ ວຸຏ຺ຐານາວິກມ຺ມໍ ນິສ຺ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ກຖິຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຕຖາຣູໂປ ຠິກ຺ຂຸ ອຓຸມຕ຺ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ວຊ຺ຊໂຕ ຠຍໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຍໍ ນໂຍ ກຖິໂຕ – ປຣມາຓຸ ນາມ, ອຓຸ ນາມ, ຕຊ຺ຊາຣີ ນາມ, ຣຖເຣຓຸ ນາມ, ລິກ຺ຂາ ນາມ, ອູກາ ນາມ, ຘຎ຺ຎມາໂສ ນາມ, ອງ຺ຄຸລໍ ນາມ, ວິທຕ຺ຖິ ນາມ, ຣຕນໍ ນາມ, ຍຏ຺ຐິ ນາມ, ອຸສຠໍ ນາມ, ຄາວຸຕໍ ນາມ, ໂຍຊນໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘ປຣມາຓຸ’ ນາມ ອາກາສໂກຏ຺ຐາສິໂກ ມໍສຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ນາຄຈ຺ຉຕິ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸສ຺ເສວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ‘ອຓຸ’ ນາມ ຠິຕ຺ຕິຈ຺ຉິທ຺ທຕາລຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ປວິຏ຺ຐສູຣິຍຣສ຺ມີສຸ ວຏ຺ຏິ ວຏ຺ຏິ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິພ຺ຠມນ຺ໂຕ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ‘ຕຊ຺ຊາຣີ’ ນາມ ໂຄປຖມນຸສ຺ສປຖຈກ຺ກປເຖສຸ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອຸໂຠສຸ ປສ຺ເສສຸ ອຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ. ‘ຣຖເຣຓຸ’ ນາມ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ອລ຺ລີຍຕິ. ລິກ຺ຂາທໂຍ ປາກຏາ ເອວ. ເອເຕສຸ ປນ ຉຕ຺ຕິໍສ ປຣມາຓໂວ ເອກສ຺ສ ອຓຸໂນ ປມາຓໍ. ຉຕ຺ຕິໍສ ອຓູ ເອກາຍ ຕຊ຺ຊາຣິຍາ ປມາຓໍ. ຉຕ຺ຕິໍສ ຕຊ຺ຊາຣິໂຍ ເອໂກ ຣຖເຣຓຸ. ຉຕ຺ຕິໍສ ຣຖເຣຓູ ເອກາ ລິກ຺ຂາ. ສຕ຺ຕ ລິກ຺ຂາ ເອກາ ອູກາ. ສຕ຺ຕ ອູກາ ເອໂກ ຘຎ຺ຎມາໂສ. ສຕ຺ຕຘຎ຺ຎມາສປ຺ປມາຓໍ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລໍ. ເຕນງ຺ຄຸເລນ ທ຺ວາທສງ຺ຄຸລານິ ວິທຕ຺ຖິ. ທ຺ເວ ວິທຕ຺ຖິໂຍ ຣຕນໍ. ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຍຏ຺ຐິ. ຕາຍ ຍຏ຺ຐິຍາ ວີສຕິ ຍຏ຺ຐິໂຍ ອຸສຠໍ. ອສີຕິ ອຸສຠານິ ຄາວຸຕໍ. ຈຕ຺ຕາຣິ ຄາວຸຕານິ ໂຍຊນໍ. ເຕນ ໂຍຊເນນ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພໂຘ ສິເນຣຸປພ຺ພຕຣາຊາ. ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ອຓຸມຕ຺ຕໍ ວຊ຺ຊໍ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິໂຍຊນສຕສຫສ຺ສຸພ຺ເພຘສິເນຣຸປພ຺ພຕສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕິ – ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຓຸມຕ຺ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ຠຍໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມ. ໂຍປິ ຠິກ຺ຂຸ ສພ຺ພລຫຸກໍ ທຸກ຺ກຏທຸພ຺ຠາສິຕມຕ຺ຕໍ ປຐມປາຣາຊິກສທິສໍ ກຕ຺ວາ ທຏ຺ຐຸໍ ສກ຺ໂກຕິ – ອຍໍ ອຓຸມຕ຺ຕານິ ວຊ຺ຊານິ ວຊ຺ຊໂຕ ຠຍໂຕ ປສ຺ສຕິ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໑໖. ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູຕິປທນິທ຺ເທເສ ຠິກ຺ຂຸສິກ຺ຂາຕິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາ. ສາ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສາຘາຣຓາປິ ອສາຘາຣຓາປິ ຠິກ຺ຂຸສິກ຺ຂາ ເອວ ນາມ. ຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂາຕິ ຠິກ຺ຂຸນີຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາ. ສາປິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສາຘາຣຓາປິ ອສາຘາຣຓາປິ ຠິກ຺ຂຸນີສິກ຺ຂາ ເອວ ນາມ. ສາມເຓຣສິກ຺ຂມານສາມເຓຣີນໍ ສິກ຺ຂາປິ ເອຕ຺ເຖວ ປວິຏ຺ຐາ. ອຸປາສກສິກ຺ຂາຕິ ອຸປາສເກຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາ. ສາ ປຎ຺ຈສີລທສສີລວເສນ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປາສິກາສິກ຺ຂາຕິ ອຸປາສິກາຫິ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາ. ສາປິ ປຎ຺ຈສີລທສສີລວເສນ ວຏ຺ຏຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂຸຠິກ຺ຂຸນີນໍ ສິກ຺ຂາ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ວຏ຺ຏຕິ. ອຸປາສກອຸປາສິການໍ ສິກ຺ຂາ ຍາວ ອນາຄາມິມຄ຺ຄາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຕນາ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພສິກ຺ຂາປເທສຸ ເອວ ສິກ຺ຂຕິ. ເສສສິກ຺ຂາ ປນ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ອຕ຺ຖທສ຺ສ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕາ. ອິຕິ ອິມາສຸ ສິກ຺ຂາສູຕິ ເອວໍປກາຣາສຸ ເອຕາສຸ ສິກ຺ຂາສຸ. ສພ຺ເພນ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ເພນ ສິກ຺ຂາສມາທາເນນ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂໍ. ສພ຺ພຖາ ສພ຺ພນ຺ຕິ ສພ຺ເພນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາກາເຣນ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂໍ. ອເສສໍ ນິສ຺ເສສນ຺ຕິ ເສສາຠາວໂຕ ອເສສໍ; ສຕິສມ຺ໂມເສນ ຠິນ຺ນສ຺ສາປິ ສິກ຺ຂາປທສ຺ສ ປຸນ ປາກຕິກກຣຓໂຕ ນິສ຺ເສສໍ. ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕີຕິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕຕິ. ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ເຍນ ກາຣເຓນ ເອຕໍ ສພ຺ພໍ ສິກ຺ຂາປທໍ ສພ຺ເພນ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພາກາເຣນ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂຕິ ປູເຣຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມາທາຍ ສິກ຺ຂຕິ ສິກ຺ຂາປເທສູ’’ຕິ.

໕໑໗-໘. ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣ ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິປທທ຺ວຍສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ກຓ຺ຫປກ຺ຂສ຺ສ ປຐມວຈເນ ປໂຍຊນໍ ອາຈາຣນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣຕາຕິອາທີສຸ ປນ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໕໑໙. ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄນິທ຺ເທເສ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕາປຣຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕສງ຺ຂາຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຸພ຺ເພ ປຸພ຺ພຣຕ຺ຕໍ; ອິມິນາ ປຐມຍາມຎ຺ເຈວ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຣຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຉາ ອປຣຣຕ຺ຕໍ; ອິມິນາ ປຈ຺ຉິມຍາມຎ຺ເຈວ ປຸເຣຠຕ຺ຕຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ. ມຊ຺ຌິມຍາໂມ ປນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິທ຺ທາກິລມຖວິໂນທໂນກາໂສຕິ ນ ຄຫິໂຕ. ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄນ຺ຕິ ຊາຄຣິຍສ຺ສ ອສຸປນຠາວສ຺ສ ອນຸໂຍຄໍ. ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕໍ ອນຸໂຍຄສງ຺ຂາຕໍ ອາເສວນໍ ຠາວນໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ນິທ຺ເທເສ ປນສ຺ສ ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ທິວສນ຺ຕິ ປຸພ຺ພຓ຺ໂຫ, ມຊ຺ຌນ຺ໂຫ, ສາຍນ຺ໂຫຕິ ຕໂຍປິ ທິວສໂກຏ຺ຐາສາ ຄຫິຕາ. ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍາຕິ ສກລມ຺ປິ ທິວສໍ ອິມິນາ ອິຣິຍາປຖທ຺ວເຍເນວ ວິຫຣນ຺ໂຕ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາວຣຓໂຕ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ປຎ຺ຈຫິປິ ນີວຣເຓຫິ ສພ຺ພາກຸສລຘມ຺ເມຫິ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ. ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ວິໂສເຘຕິ ປຣິໂມເຈຕິ. ຐານໍ ປເນຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ນ ຄຫິຕໍ, ຈງ຺ກມນິສຊ຺ຊາສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ປນ ກຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພເມວ. ປຐມຍາມນ຺ຕິ ສກລສ຺ມິມ຺ປິ ປຐມຍາເມ. ມຊ຺ຌິມຍາມນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວສ຺ສ ຉຏ຺ຐໂກຏ຺ຐາສສງ຺ຂາເຕ ມຊ຺ຌິມຍາເມ.

ສີຫເສຍ຺ຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ, ເປຕເສຍ຺ຍາ, ສີຫເສຍ຺ຍາ, ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ຈຕສ຺ໂສ ເສຍ຺ຍາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມໂຠຄີ ວາເມນ ປສ຺ເສນ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ກາມໂຠຄີເສຍ຺ຍາ. ເຕສຸ ຫິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ທກ຺ຂິຓປສ຺ເສນ ສຍາໂນ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ‘‘ເຍຠຸຍ຺ເຍນ, ຠິກ຺ຂເວ, ເປຕາ ອຸຕ຺ຕານາ ເສນ຺ຕີ’’ຕິ ອຍໍ ເປຕເສຍ຺ຍາ; ອປ຺ປມໍສໂລຫິຕຕ຺ຕາ ຫິ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຏຊຏິຕາ ເອເກນ ປສ຺ເສນ ສຍິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ອຸຕ຺ຕານາວ ເສນ຺ຕິ. ສີໂຫ, ຠິກ຺ຂເວ, ມິຄຣາຊາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ…ເປ… ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔໖) ອຍໍ ສີຫເສຍ຺ຍາ; ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຫິ ສີໂຫ ມິຄຣາຊາ ທ຺ເວ ປຸຣິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມປາເທ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ນງ຺ຄຸຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣສຕ຺ຖິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທປຈ຺ຉິມປາທນງ຺ຄຸຏ຺ຐານໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຸຣິມປາທານໍ ມຕ຺ຖເກ ສີສໍ ຐເປຕ຺ວາ ສຍຕິ; ທິວສມ຺ປິ ສຍິຕ຺ວາ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ນ ອຸຕ຺ຕສນ຺ໂຕ ປພຸຊ຺ຌຕິ, ສີສໍ ປນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປຸຣິມປາທາທີນໍ ຐິໂຕກາສໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ; ສເຈ ກິຎ຺ຈິ ຐານໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິຕໍ ໂຫຕິ ‘ນຍິທໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ນ ສູຣຠາວສ຺ສ ອນຸຣູປ’ນ຺ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ສຍຕິ, ນ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ; ອວິຊຫິຕ຺ວາ ຐິເຕ ປນ ‘ຕຸຍ຺ຫໍ ຊາຕິຍາ ຈ ສູຣຠາວສ຺ສ ຈ ອນຸຣູປມິທ’ນ຺ຕິ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ອຸຏ຺ຐາຍ ສີຫວິຊມ຺ຠິຕໍ ວິຊມ຺ຠິຕ຺ວາ ເກສຣຠາຣໍ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ໂຄຈຣາຍ ປກ຺ກມຕິ. ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານເສຍ຺ຍາ ປນ ຕຖາຄຕເສຍ຺ຍາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕາສຸ ອິຘ ສີຫເສຍ຺ຍາ ອາຄຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ເຕຊຸສ຺ສທອິຣິຍາປຖຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕມເສຍ຺ຍາ ນາມ.

ປາເທ ປາທນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓປາເທ ວາມປາທໍ. ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ອຕິອາຘາຍ ອີສກໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐເປຕ຺ວາ ໂຄປ຺ຜເກນ ຫິ ໂຄປ຺ຜເກ ຊາຓຸນາ ວາ ຊາຓຸມ຺ຫິ ສງ຺ຆຏ຺ຏິຍມາເນ ອຠິຓ຺ຫໍ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ນ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ອຜາສຸກາ ໂຫຕິ; ຍຖາ ປນ ນ ສງ຺ຆຏ຺ເຏຕິ, ເອວໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຐປິເຕ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ເສຍ຺ຍາ ຜາສຸກາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາ’’ຕິ. ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊານປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ. ອິມິນາ ສຸປຣິຄ຺ຄາຫກໍ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກຖິຕໍ. ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ອສຸກເວລາຍ ນາມ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ອຸຏ຺ຐານເວລາປຣິຈ຺ເຉທກໍ ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຸເປຕ຺ວາ. ເອວໍ ກຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ຫິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ນກາເລເຍວ ອຸຏ຺ຐາຕຸໍ ຍຸຕ຺ໂຕ.

໕໒໐-໕໒໑. ສາຕຈ຺ຈໍ ເນປກ຺ກນ຺ຕິ ສຕຕໍ ປວຕ຺ຕຍິຕພ຺ພໂຕ ສາຕຈ຺ຈສງ຺ຂາຕໍ ວີຣິຍຎ຺ເຈວ ປຣິປາກຄຕຕ຺ຕາ ເນປກ຺ກສງ຺ຂາຕໍ ປຎ຺ຎຎ຺ຈ ຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ປວຕ຺ຕຍມາໂນເຍວ ຊາຄຣິຍານຸໂຍຄໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວີຣິຍໍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກໍ ກຖິຕໍ, ປຎ຺ຎາປິ ວີຣິຍຄຕິກາ ເອວ; ວີຣິເຍ ໂລກິຍມ຺ຫິ ໂລກິຍາ, ໂລກຸຕ຺ຕເຣ ໂລກຸຕ຺ຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໒໒. ໂພຘິປກ຺ຂິຍານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈໂພຘິສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄຎາຓສ຺ສ ປກ຺ເຂ ຠວານໍ ຘມ຺ມານໍ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມ ສມູຫໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ໂລກິຍາຍປິ ຠາວນາຍ ເອກາຣມ຺ມເຓ ເອກໂຕ ປວຕ຺ຕນສມຕ຺ເຖ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄເຍວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິອາທິມາຫ. ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາວ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໕໒໓. ອຠິກ຺ກນ຺ເຕຕິອາທິນິທ຺ເທເສ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຸຣໂຕ ຄມນໍ. ປຏິກ຺ກນ຺ຕນ຺ຕິ ນິວຕ຺ຕນໍ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຈຕູສຸ ອິຣິຍາປເຖສຸ ລພ຺ຠຕິ. ຄມເນ ຕາວ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຏິນິວຕ຺ຕນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ຐາເນປິ ຐິຕໂກວ ກາຍໍ ປຸຣໂຕ ໂອນາເມນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉໂຕ ອປນາເມນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິສຊ຺ຊາຍປິ ນິສິນ຺ນໂກວ ອາສນ຺ນສ຺ສ ປຸຣິມອງ຺ຄາຠິມຸໂຂ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ ນາມ, ປຈ຺ຉິມອງ຺ຄປ຺ປເທສໍ ປຈ຺ຈາສໍສຣນ຺ໂຕ ປຏິກ຺ກມຕິ ນາມ. ນິປຊ຺ຊາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ສພ຺ພກິຈ຺ຈກາຣີ, ສມ຺ປຊຎ຺ຎສ຺ເສວ ວາ ກາຣີ. ໂສ ຫິ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ກໂຣເຕວ, ນ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎວິຣຫິໂຕ ໂຫຕິ. ຕໍ ປນ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ຍສ຺ມາ ສຕິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອຠິກ຺ກມຕິ, ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ປຏິກ຺ກມຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຍຎ຺ຫິ ອຠິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ອສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ; ສຕິຍາ ປນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ສມ຺ປຊາໂນເຍວ ອຠິກ຺ກມຕິ ເຈວ ປຏິກ຺ກມຕິ ຈ; ສພ຺ເພສຸ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ໂອຕາເຣຕິ. ຈຕຸພ຺ພິຘຎ຺ຫິ ສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ – ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ, ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກມນຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ກິນ຺ນຸ ເມ ເອຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ, ນຕ຺ຖີ’ຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’. ຕຕ຺ຖ ຈ ‘ອຕ຺ໂຖ’ຕິ ເຈຕິຍທສ຺ສນໂພຘິທສ຺ສນສງ຺ຆທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສນອສຸຠທສ຺ສນາທິວເສນ ຘມ຺ມໂຕ ວຑ຺ຒິ. ເຈຕິຍໍ ວາ ໂພຘິໍ ວາ ທິສ຺ວາປິ ຫິ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ, ສງ຺ຆທສ຺ສເນນ ສງ຺ຆາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍວຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຖເຣ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ໂອວາເທ ປຕິຏ຺ຐາຍ, ອສຸຠໍ ທິສ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຕເທວ ຂຍວຍໂຕ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສໍ ທສ຺ສນໍ ສາຕ຺ຖໍ. ເກຈິ ປນ ‘‘ອາມິສໂຕປິ ວຑ຺ຒິ ອຕ຺ໂຖເຍວ; ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານຸຄ຺ຄຫາຍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ຄມເນ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ເຈຕິຍທສ຺ສນໍ ຕາວ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ເຈຕິຍສ຺ສ ມຫຕິຍາ ປູຊາຍ ທສທ຺ວາທສໂຍຊນນ຺ຕເຣ ປຣິສາ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ວິຠວານຸຣູປໍ ອິຕ຺ຖິໂຍປິ ປຸຣິສາປິ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ຈິຕ຺ຕກມ຺ມຣູປການິ ວິຍ ສຎ຺ຈຣນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຣ ຈສ຺ສ ອິຏ຺ເຐ ອາຣມ຺ມເຓ ໂລໂຠ, ອນິຏ຺ເຐ ປຏິໂຆ, ອສມເປກ຺ຂເນ ໂມໂຫ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ກາຍສໍສຄ຺ຄາປຕ຺ຕິໍ ວາ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຊີວິຕພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍານໍ ວາ ອນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ. ໂພຘິທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສງ຺ຆທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ. ສເຈ ປນ ອນ຺ໂຕຄາເມ ມຫາມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ມນຸສ຺ເສສຸ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ຊນສນ຺ນິປາໂຕ ເຈວ ອນ຺ຕຣາໂຍ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕໍ ຐານໍ ອສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ; ອນ຺ຕຣາຍາຠາເວ ສປ຺ປາຍໍ ໂຫຕິ. ມຫາປຣິສປຣິວາຣານໍ ເຖຣານໍ ທສ຺ສເນປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອສຸຠທສ຺ສນມ຺ປິ ສາຕ຺ຖໍ. ຕທຕ຺ຖທີປນຕ຺ຖຎ຺ຈ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ເອໂກ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂຸ ສາມເຓຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທນ຺ຕກຏ຺ຐຕ຺ຖາຍ ຄໂຕ. ສາມເຓໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອສຸຠໍ ທິສ຺ວາ ປຐມຊ຺ຌານໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕເທວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ຕີຓິ ຜລານິ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ອຸປຣິມຄ຺ຄຕ຺ຖາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ທຫໂຣ ຕໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສາມເຓຣາ’’ຕິ ປກ຺ໂກສິ. ໂສ ‘ມຍາ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ເວ ກຖາ ນາມ ນ ກຖິຕປຸພ຺ພາ, ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ທິວເສ ອຸປຣິວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິວຈນໍ ອທາສິ. ‘‘ເອຫີ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ເອກວຈເນເນວ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມິນາ ຕາວ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍາ ຐິໂຕກາເສ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ປຸຣຕ຺ຖາຠິມຸໂຂ ຐຕ຺ວາ ໂອໂລເກຖາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຕຖາ ກຕ຺ວາ ເຕນ ປຕ຺ຕວິເສສເມວ ປາປຸຓິ. ເອວໍ ເອກໍ ອສຸຠໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຊນານໍ ອຕ຺ຖາຍ ຊາຕໍ. ເອວໍ ສາຕ຺ຖມ຺ປິ ປເນຕໍ ປຸຣິສສ຺ສ ມາຕຸຄາມາສຸຠໍ ອສປ຺ປາຍໍ, ມາຕຸຄາມສ຺ສ ຈ ປຸຣິສາສຸຠໍ, ສຠາຄເມວ ສປ຺ປາຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມ.

ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສາຕ຺ຖສປ຺ປາຍສ຺ສ ປນ ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານສງ຺ຂາຕໍ ໂຄຈຣໍ ອຸຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໂຄຈເຣ ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ຄມນໍ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ນາມ. ຕສ຺ສາວິຠາວນຕ຺ຖໍ ອິທໍ ຈຕຸກ຺ກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ –

ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຠິກ຺ຂຸ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ນ ຫຣຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ປນ ເນວ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ, ເອກຈ຺ໂຈ ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ທິວສໍ ຈງ຺ກເມນ ນິສຊ຺ຊາຍ ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ, ຕຖາ ຣຕ຺ຕິຍາ ປຐມຍາເມ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາເມປິ ນິສຊ຺ຊາຈງ຺ກເມຫິ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ປເຄວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິຣຸກ຺ເຂ ອຸທກໍ ອາສິຎ຺ຈິຕ຺ວາ ປານີຍໍ ປຣິໂຠຊນີຍໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍວຕ຺ຕາທີນິ ສພ຺ພານິ ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານິ ສມາທາຍ ວຕ຺ຕຕິ, ໂສ ສຣີຣປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ຕໂຍ ປລ຺ລງ຺ເກ ອຸສຸມໍ ຄາຫາເປນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເສນາສນໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ສເຈ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ປວິສຕິ, ອຎ຺ຎໍ ເຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ໂຫຕິ ໂສປານມູເລ ຐຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖນ ຄຫິຕຠຓ຺ຑໍ ວິຍ ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ປີຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມຫນ຺ຕໍ ເຈຕິຍໍ ເຈ, ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ, ຂຸທ຺ທກໍ ເຈ, ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ວນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ ປຕ຺ເຕນາປິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຂາ ວິຍ ນິປຈ຺ຈາກາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ໂພຘິ ວນ຺ທິຕພ຺ພາ.

ໂສ ເອວໍ ເຈຕິຍຎ຺ຈ ໂພຘິຎ຺ຈ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສາມິຕຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ປຏິສາມິຕໍ ຠຓ຺ຑກໍ ຫຕ຺ເຖນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ວິຍ, ນິກ຺ຂິຕ຺ຕກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄາມສມີເປ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສຕິ. ອຖ ນໍ ມນຸສ຺ສາ ທິສ຺ວາ ‘ອຍ຺ໂຍ ໂນ ອາຄໂຕ’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາສນສາລາຍ ວາ ເຄເຫ ວາ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ທຕ຺ວາ ຍາວ ຠຕ຺ຕໍ ນ ນິຏ຺ຐາຕິ ຕາວ ປາເທ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຕເລນ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ປຸຣໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ຘມ຺ມໍ ວາ ໂສຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ສເຈປິ ນ ກຖາເປນ຺ຕິ ‘‘ຊນສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມກຖາ ນາມ ກາຕພ຺ພາເຍວາ’’ຕິ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ ວທນ຺ຕິ. ຘມ຺ມກຖາ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິນິມຸຕ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ວຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຍມາເນຫິປິ ມນຸສ຺ເສຫິ ອນຸຄໂຕວ ຄາມໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ເຕ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

ອຖ ນໍ ປຸເຣຕຣໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິຄາເມ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈາ ສາມເຓຣທຫຣຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມສ຺ສ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ໂປຣາຓກຠິກ຺ຂູ ກິຣ ‘ອມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິໂຍ’ຕິ ນ ມຸຂໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິຈ຺ເຉເທເນວ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕ ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ໂຫນ຺ຕິ? ມາຕິປກ຺ຂໂຕ ສມ຺ພນ຺ຘາ ປິຕິປກ຺ຂໂຕ’’ຕິ? ‘‘ກິໍ ທິສ຺ວາ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ? ‘‘ຕຸມ຺ເຫສຸ ເອເຕສໍ ເປມໍ ພຫຸມານ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ຍໍ ມາຕາປິຕູຫິປິ ທຸກ຺ກຣໍ ຕໍ ເອເຕ ມນຸສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ປຕ຺ຕຈີວຣມ຺ປິ ໂນ ເອເຕສໍ ສນ຺ຕກເມວ, ເອເຕສໍ ອານຸຠາເວນ ເນວ ຠເຍ ຠຍໍ, ນ ຉາຕເກ ຉາຕກໍ ຊານາມ. ເອທິສາ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ອຸປກາຣິໂນ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ເຕສໍ ຄຸເຓ ກເຖນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີ’ຕິ.

ຍສ຺ສ ປນ ປເຄວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກມ຺ມຊເຕໂຊ ປຊ຺ຊລຕິ, ອນຸປາທິນ຺ນກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວີຖິໍ ນາໂຣຫຕິ, ໂສ ປເຄວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ເວຄສາວ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ໂຄຣູປານໍ ນິກ຺ຂມນເວລາຍເມວ ຄາມໍ ຍາຄຸຠິກ຺ຂາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາຄຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ອາສນສາລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິວຕິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວຕ຺ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອຊ຺ໂຌຫຣຓມຕ຺ເຕເນວ ກມ຺ມຊເຕໂຊຘາຕຸ ອຸປາທິນ຺ນກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອນຸປາທິນ຺ນກໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຆຏສເຕນ ນ຺ຫາໂຕ ວິຍ ເຕໂຊຘາຕຸປຣິຬາຫນິພ຺ພານໍ ປຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຍາຄຸໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຎ຺ຈ ມຸຂຎ຺ຈ ໂຘວິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາຠຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກຕ຺ວາ ອວເສສຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ອາຫາຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂປງ຺ຂານຸໂປງ຺ຂໍ ອຸປຏ຺ຐຫມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ນ ຫຣຕິ ປຈ຺ຈາຫຣຕີ’ຕິ. ເອທິສາ ຈ ຠິກ຺ຂູ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສາສເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ນາມ ຄຓນປຖໍ ວີຕິວຕ຺ຕາ. ສີຫຬທີເປເຍວ ເຕສຸ ເຕສຸ ຄາເມສຸ ອາສນສາລາຍ ນ ຕໍ ອາສນໍ ອຕ຺ຖິ, ຍຕ຺ຖ ຍາຄຸໍ ປິວິຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ນຕ຺ຖີຕິ.

ໂຍ ປມາທວິຫາຣີ ໂຫຕິ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣ ສພ຺ພວຕ຺ຕານິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວິຘເຈໂຕຂີລວິນິພນ຺ຘພທ຺ຘຈິຕ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ‘ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຕ຺ຖີ’ຕິປິ ສຎ຺ຎໍ ອກຕ຺ວາ ຄາມໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສິຕ຺ວາ ອນນຸໂລມິເກນ ຄິຫີສໍສຄ຺ເຄນ ສໍສຏ຺ໂຐ ຈຣິຕ຺ວາ ຈ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຈ ຕຸຈ຺ໂຉ ນິກ຺ຂມຕິ – ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ເນວ ຫຣຕິ ນ ປຈ຺ຈາຫຣຕີ’ຕິ.

ໂຍ ປນາຍໍ ‘‘ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕິກວຕ຺ຕວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ – ອຕ຺ຖກາມາ ຫິ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ທສມ຺ປິ ວີສມ຺ປິ ຕິໍສມ຺ປິ ຈຕ຺ຕາຣີສມ຺ປິ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສຕມ຺ປິ ເອກໂຕ ວສນ຺ຕາ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣນ຺ຕິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ນ ອິຓຏ຺ຏາ, ນ ຠຍຏ຺ຏາ, ນ ອາຊີວິກາປກຕາ ປພ຺ພຊິຕາ; ທຸກ຺ຂາ ມຸຎ຺ຈິຕຸກາມາ ປເນຕ຺ຖ ປພ຺ພຊິຕາ. ຕສ຺ມາ ຄມເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ຄມເນເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫຖ. ຐາເນ, ນິສຊ຺ຊາຍ, ສຍເນ ອຸປ຺ປນ຺ນກິເລສໍ ສຍເນເຍວ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ.

ເຕ ເອວໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ, ອຑ຺ຒອຸສຠອຸສຠອຑ຺ຒຄາວຸຕຄາວຸຕນ຺ຕເຣສຸ ປາສາຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ຕາວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ສເຈ ກສ຺ສຈິ ຄມເນ ກິເລໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ເຖວ ນໍ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ຕິຏ຺ຐຕິ. ໂສ ‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວິຕກ຺ກໍ ຊານາຕິ, ອນນຸຈ຺ຉວິກໍ ເຕ ເອຕ’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິໂຈເທຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມຕິ. ຕຖາ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນິສີທຕິ. ອຖສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ນິສີທຕີຕິ ໂສ ເອວ ນໂຍ. ອຣິຍຠູມິໍ ໂອກ຺ກມິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕປິ ຕໍ ກິເລສໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣຕິ, ອຸທ຺ຘຣຕິ ເຈ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸຣິມປເທສຎ຺ເຎວ ເອຕິ, ອາລິນ຺ທກວາສີ ມຫາຜຸສ຺ສເທວຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ໂສ ກິຣ ເອກູນວີສຕິ ວສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ເອວ ວິຫາສິ. ມນຸສ຺ສາປິ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ກສນ຺ຕາ ຈ ວປນ຺ຕາ ຈ ມທ຺ທນ຺ຕາ ຈ ກມ຺ມານິ ຈ ກໂຣນ຺ຕາ ເຖຣໍ ຕຖາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຖໂຣ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຄ຺ຄມູຬ຺ໂຫ ອຸທາຫຸ ກິຎ຺ຈິ ປມຸຏ຺ໂຐ’’ຕິ ສມຸລ຺ລປນ຺ຕິ. ໂສ ຕໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕເນວ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວີສຕິວສ຺ສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕທິວເສ ຈສ຺ສ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ອງ຺ຄຸລີຫິ ທີປໍ ອຸຊ຺ຊາເລຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ. ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ມຫາຣາຊາໂນ ສກ຺ໂກ ຈ ເທວານມິນ຺ໂທ ພ຺ຣຫ຺ມາ ຈ ສຫມ຺ປຕິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄມິໍສຸ. ຕຎ຺ຈ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ວນວາສີ ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ທຸຕິຍທິວເສ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຣຕ຺ຕິຠາເຄ ອາຍສ຺ມໂຕ ສນ຺ຕິເກ ໂອຠາໂສ ອໂຫສິ. ກິໍ ໂສ ໂອຠາໂສ’’ຕິ? ເຖໂຣ ວິກ຺ເຂປໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ໂອຠາໂສ ນາມ ທີໂປຠາໂສປິ ໂຫຕິ, ມຓິໂອຠາໂສປີ’’ຕິ ເອວມາທິມາຫ. ຕໂຕ ‘‘ປຏິຈ຺ຉາເທຖ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ນິພທ຺ໂຘ ‘‘ອາມາ’’ຕິ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ.

ກາຬວລ຺ລິມຓ຺ຑປວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຈ. ໂສປິ ກິຣ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ ‘ປຐມໍ ຕາວ ຠຄວໂຕ ມຫາປຘານໍ ປູເຊສ຺ສາມີ’ຕິ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຐານຈງ຺ກມເມວ ອຘິຏ຺ຐາສິ; ປຸນ ໂສຬສ ວສ຺ສານິ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸທ຺ຘເຕ ປາເທ ປຏິນິວຕ຺ເຕນ຺ໂຕ ຄາມສີມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຄາວີ ນຸ ໂຂ, ປພ຺ພຊິໂຕ ນຸ ໂຂ’ຕິ ອາສງ຺ກນີຍປ຺ປເທເສ ຐຕ຺ວາ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ກຈ຺ຉກນ຺ຕຣໂຕ ອຸທເກນ ປຕ຺ຕໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກໂຣຕິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ‘ມາ ເມ ຠິກ຺ຂໍ ທາຕຸໍ ວາ ວນ຺ທິຕຸໍ ວາ ອາຄເຕ ມນຸສ຺ເສ ‘ທີຆາຍຸກາ ໂຫຖາ’ຕິ ວຈນມຕ຺ເຕນາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວິກ຺ເຂໂປ ອໂຫສີ’ຕິ. ‘ອຊ຺ຊ, ຠນ຺ເຕ, ກຕິມີ’ຕິ ທິວສໍ ວາ ຠິກ຺ຂຸຄຓນໍ ວາ ປຎ຺ຫໍ ວາ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ປນ ອຸທກໍ ຄິລິຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ; ສເຈ ທິວສາທິປຸຈ຺ຉກາ ນ ໂຫນ຺ຕິ, ນິກ຺ຂມນເວລາຍໍ ຄາມທ຺ວາເຣ ນິຏ຺ຐຸຠິຕ຺ວາວ ຍາຕິ.

ກລມ຺ພຕິຕ຺ຖວິຫາເຣ ວສ຺ສູປຄຕາ ປຎ຺ຎາສ ຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຈ. ເຕ ກິຣ ອາສາຬ຺ຫິປຸຓ຺ຓິມາຍໍ ກຕິກວຕ຺ຕໍ ອກໍສຸ – ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນາລປິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຄາມຎ຺ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກຕ຺ວາ ປວິສິໍສຸ, ທິວສາທີສຸ ປຸຈ຺ຉິເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ມນຸສ຺ສາ ນິຏ຺ຐຸຠນຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ຊານິໍສຸ – ‘ອຊ຺ຊ ເອໂກ ອາຄໂຕ, ອຊ຺ຊ ທ຺ເວ’ຕິ; ເອວຎ຺ຈ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘ກິນ຺ນຸ ໂຂ ເອເຕ ອມ຺ເຫເຫວ ສທ຺ຘິໍ ນ ສລ຺ລປນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ? ຍທິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎມ຺ປິ ນ ສລ຺ລປນ຺ຕິ, ອທ຺ຘາ ວິວາທຊາຕາ ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ; ເອຖ ເນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ຂມາເປສ຺ສາມາ’ຕິ ສພ຺ເພ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາສາຍ ຠິກ຺ຂູສຸ ທ຺ເວປິ ຠິກ຺ຂູ ເອໂກກາເສ ນາທ຺ທສໍສຸ. ຕໂຕ ໂຍ ເຕສຸ ຈກ຺ຂຸມາ ປຸຣິໂສ ໂສ ອາຫ – ‘‘ນ, ໂຠ, ກລຫກາຣການໍ ວສໂນກາໂສ ອີທິໂສ ໂຫຕິ. ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄຓໍ, ສຸນິກ຺ຂິຕ຺ຕາ ສມ຺ມຊ຺ຊນິໂຍ, ສູປຏ຺ຐິຕໍ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍ’’ນ຺ຕິ. ເຕ ຕໂຕວ ນິວຕ຺ຕາ. ເຕປິ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ໂຕເຕມາເສເຍວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ມຫາປວາຣຓາຍ ວິສຸທ຺ຘິປວາຣຓໍ ປວາເຣສຸໍ.

ເອວໍ ກາຬວລ຺ລິມຓ຺ຑປວາສີ ມຫານາຄຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ, ກລມ຺ພຸຕິຕ຺ຖວິຫາເຣ ວສ຺ສູປຄຕຠິກ຺ຂູ ວິຍ ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານຍຸຕ຺ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ປາທໍ ອຸທ຺ຘຣນ຺ໂຕ ຄາມສມີປໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸທກຄຓ຺ຑູສໍ ກຕ຺ວາ ວີຖິໂຍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ຍຕ຺ຖ ສຸຣາໂສຓ຺ຑຘຸຕ຺ຕາທໂຍ ກລຫກາຣກາ ຈຓ຺ຑຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທໂຍ ວາ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຖ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ນ ຕຸຣິຕຕຸຣິໂຕ ວິຍ ຊເວນ ຄຈ຺ຉຕິ, ນ ຫິ ຊວນປິຓ຺ຑປາຕິກຘຸຕງ຺ຄໍ ນາມ ກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ, ວິສມຠູມິຠາຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ປນ ອຸທກສກຏໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຕິ, ອນຸຆຣໍ ປວິຏ຺ໂຐ ຈ ທາຕຸກາມໍ ວາ ອທາຕຸກາມໍ ວາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ຕທນຸຣູປໍ ກາລໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາເມ ວາ ພຫິຄາເມ ວາ ວິຫາຣເມວ ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ, ຍຖາຜາສຸເກ ປຕິຣູເປ ໂອກາເສ ນິສີທິຕ຺ວາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ອກ຺ຂພ຺ຠຎ຺ຊນວຓາເລປນປຸຕ຺ຕມໍສູປມວເສນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐງ຺ຄສມນ຺ນາຄຕໍ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍ, ນ ມທາຍ, ນ ມຓ຺ຑນາຍ, ນ ວິຠູສນາຍ…ເປ… ຜາສຸວິຫາໂຣ ຈາຕິ. ຠຸຕ຺ຕາວີ ຈ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕກິລມຖໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ເຠຕ຺ວາ ຍຖາ ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປຸຣິມຍາມໍ ປຈ຺ຉິມຍາມຎ຺ຈ ກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ມນສິກໂຣຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈາ’ຕິ.

ອິມໍ ປນ ຫຣຓປຈ຺ຈາຫຣຓສງ຺ຂາຕໍ ຄຕປຈ຺ຈາຄຕວຕ຺ຕໍ ປູເຣນ຺ໂຕ, ຍທິ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ປຐມວເຍ ເອວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ໂນ ເຈ ປຐມວເຍ ປາປຸຓາຕິ ອຖ ມຊ຺ຌິມວເຍ, ໂນ ເຈ ມຊ຺ຌິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ ອຖ ປຈ຺ຉິມວເຍ, ໂນ ເຈ ປຈ຺ຉິມວເຍ ປາປຸຓາຕິ ອຖ ມຣຓສມເຍ, ໂນ ເຈ ມຣຓສມເຍ ປາປຸຓາຕິ ອຖ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ, ໂນ ເຈ ເທວປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາປຸຓາຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ໂນ ເຈ ປຈ຺ເຈກໂພຘິໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ ອຖ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ໂຎ ວາ ໂຫຕິ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ພາຫິໂຍ ທາຣຸຈີຣິໂຍ, ມຫາປຎ຺ໂຎ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ, ມຫິທ຺ຘິໂກ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລາໂນ, ຘຸຕງ຺ຄຘໂຣ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ມຫາກສ຺ສໂປ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໂກ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອນຸຣຸທ຺ໂຘ, ວິນຍຘໂຣ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອຸປາລິ, ຘມ຺ມກຖິໂກ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ປຸຓ຺ໂຓ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ໂຕ, ອາຣຎ຺ຎິໂກ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ເຣວໂຕ, ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ອານນ຺ໂທ, ສິກ຺ຂາກາໂມ ວາ – ເສຍ຺ຍຖາປິ ເຖໂຣ ຣາຫຸໂລ ພຸທ຺ຘປຸຕ຺ໂຕຕິ. ອິຕິ ອິມສ຺ມິໍ ຈຕຸກ຺ເກ ຍ຺ວາຍໍ ຫຣຕິ ຈ ປຈ຺ຈາຫຣຕິ ຈ, ຕສ຺ສ ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ສິຂາປ຺ປຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ປນ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ. ຕໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ອຠິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ປຏິກ຺ກມນ຺ໂຕ ວາ ຍຖາ ອນ຺ຘພາລປຸຖຸຊ຺ຊນາ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ‘ອຕ຺ຕາ ອຠິກ຺ກມຕິ, ອຕ຺ຕນາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’ຕິ ວາ ‘ອຫໍ ອຠິກ຺ກມາມິ, ມຍາ ອຠິກ຺ກໂມ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ’ຕິ ວາ ສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ຕິ, ຕຖາ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນ຺ໂຕ ‘ອຠິກ຺ກມາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ອຍໍ ກາຍສມ຺ມໂຕ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາໂຕ ອຠິກ຺ກມຕິ. ຕສ຺ເສວໍ ອຠິກ຺ກມໂຕ ເອເກກປາທຸທ຺ຘຣເຓ ປຖວີຘາຕຸ ອາໂປຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພລວຕິໂຍ; ຕຖາ ອຕິຫຣຓວີຕິຫຣເຓສຸ. ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ເຕໂຊຘາຕຸ ວາໂຍຘາຕູຕິ ທ຺ເວ ຘາຕຸໂຍ ໂອມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ມນ຺ທາ, ອິຕຣາ ທ຺ເວ ອຘິມຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ ພລວຕິໂຍ; ຕຖາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌເນສຸ ຕຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ອຕິຫຣຓໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ; ຕຖາ ອຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ວີຕິຫຣຓໍ, ວີຕິຫຣເຓ ປວຕ຺ຕາ ໂວສ຺ສຊ຺ຊນໍ, ໂວສ຺ສຊ຺ຊເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິກ຺ເຂປນໍ, ສນ຺ນິກ຺ເຂປເນ ປວຕ຺ຕາ ສນ຺ນິຣຸຊ຺ຌນໍ ນ ປາປຸຓນ຺ຕິ; ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພໍ ປພ຺ພໍ ສນ຺ຘິ ສນ຺ຘິ ໂອຘິ ໂອຘິ ຫຸຕ຺ວາ ຕຕ຺ຕກປາເລ ປກ຺ຂິຕ຺ຕຕິລໍ ວິຍ ປຏປຏາຍນ຺ຕາ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອຠິກ຺ກມຕິ? ກສ຺ສ ວາ ເອກສ຺ສ ອຠິກ຺ກມນໍ? ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຫິ ຘາຕູນໍເຍວ ຄມນໍ, ຘາຕູນໍ ຐານໍ, ຘາຕູນໍ ນິສຊ຺ຊາ, ຘາຕູນໍ ສຍນໍ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂກຏ຺ຐາເສ ສທ຺ຘິໍ ຣູເປຫິ –

ອຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊເຕ ຈິຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ;

ອວີຈິມນຸສມ຺ພນ຺ໂຘ, ນທີໂສໂຕວ ວຕ຺ຕຕີຕິ.

ເອວໍ ອຠິກ຺ກມາທີສຸ ອສມ຺ມຸຍ຺ຫນໍ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ນາມາຕິ.

ນິຏ຺ຐິໂຕ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ໂຫຕີຕິປທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ.

ອາໂລກິເຕ ວິໂລກິເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາໂລກິຕໍ ນາມ ປຸຣໂຕ ເປກ຺ຂນໍ, ວິໂລກິຕໍ ນາມ ອນຸທິສາເປກ຺ຂນໍ. ອຎ຺ຎານິປິ ເຫຏ຺ຐາ ອຸປຣິ ປຈ຺ຉໂຕ ເປກ຺ຂນວເສນ ໂອໂລກິຕອຸລ຺ໂລກິຕາປໂລກິຕານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ອິຘ ນ ຄຫິຕານິ. ສາຣຸປ຺ປວເສນ ປນ ອິມາເນວ ທ຺ເວ ຄຫິຕານິ. ອິມິນາ ວາ ມຸເຂນ ສພ຺ພານິປິ ຕານິ ຄຫິຕາເນວາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘ອາໂລເກສ຺ສາມີ’ຕິ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ອໂນໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’. ຕໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ນນ຺ທໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຸຣຕ຺ຖິມາ ທິສາ ອາໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລເກຕິ – ‘ເອວໍ ເມ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ທິສໍ ອາໂລກຍໂຕ ນ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນ຺ວາສ຺ສວິສ຺ສນ຺ຕີ’ຕິ. ອິຕິຫ ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕິ. ‘‘ສເຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທສ຺ສ ປຈ຺ຉິມາ ທິສາ, ອຸຕ຺ຕຣາ ທິສາ, ທກ຺ຂິຓາ ທິສາ, ອຸທ຺ຘໍ, ອໂຘ, ອນຸທິສາ ອນຸວິໂລເກຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ສພ຺ພໍ ເຈຕສາ ສມນ຺ນາຫຣິຕ຺ວາ ນນ຺ໂທ ອນຸທິສໍ ອນຸວິໂລເກຕິ – ເອວໍ ເມ ອນຸທິສໍ ອນຸວິໂລກຍໂຕ…ເປ… ສມ຺ປຊາໂນ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໘.໙).

ອປິຈ ອິຘາປິ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕເຈຕິຍທສ຺ສນາທິວເສເນວ ສາຕ຺ຖກຕາ ຈ ສປ຺ປາຍຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ປນ ອວິຊຫນເມວ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’. ຕສ຺ມາ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນກມ຺ມຏ຺ຐານິເກຫິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວເສເນວ, ກສິຓາທິກມ຺ມຏ຺ຐານິເກຫິ ວາ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສເນວ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ກາຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ອາໂລເກຕາ ວາ ວິໂລເກຕາ ວາ ນຕ຺ຖິ. ‘ອາໂລເກສ຺ສາມີ’ຕິ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາເນ ເຕເນວ ຈິຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານາ ວາໂຍຘາຕຸ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊນຍມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສນ ເຫຏ຺ຐິມໍ ອກ຺ຂິທລໍ ອໂຘ ສີທຕິ, ອຸປຣິມໍ ອຸທ຺ຘໍ ລງ຺ເຆຕິ. ໂກຈິ ຍນ຺ຕເກນ ວິວຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາເຘນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’ຕິ ເອວໍ ປຊານນໍ ປເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ນາມ.

ອປິຈ ມູລປຣິຎ຺ຎາອາຄນ຺ຕຸກຕາວກາລິກຠາວວເສນ ປເນຕ຺ຖ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ມູລປຣິຎ຺ຎາວເສນ ຕາວ –

ຠວງ຺ຄາວຊ຺ຊນຎ຺ເຈວ, ທສ຺ສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນໍ;

ສນ຺ຕີຣຓໍ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນໍ, ຊວນໍ ຠວຕິ ສຕ຺ຕມໍ.

ຕຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄໍ ອຸປປຕ຺ຕິຠວສ຺ສ ອງ຺ຄກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ ປວຕ຺ຕຕິ; ຕໍ ອາວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ອາວຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ; ຕນ຺ນິໂຣຘາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານໍ; ຕນ຺ນິໂຣຘາ ວິປາກມໂນຘາຕຸ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ; ຕນ຺ນິໂຣຘາ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສນ຺ຕີຣຓກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ; ຕນ຺ນິໂຣຘາ ກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນກິຈ຺ຈໍ ສາຘຍມານາ; ຕນ຺ນິໂຣຘາ ສຕ຺ຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊວນໍ ຊວຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຐມຊວເນປິ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’ຕິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນວເສນ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ນ ໂຫຕິ; ທຸຕິຍຊວເນປິ…ເປ… ສຕ຺ຕມຊວເນປິ. ເອເຕສຸ ປນ, ຍຸທ຺ຘມຓ຺ຑເລ ໂຍເຘສຸ ວິຍ, ເຫຏ຺ຐຸປຣິຍວເສນ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຕິເຕສຸ ‘ອຍໍ ອິຕ຺ຖີ, ອຍໍ ປຸຣິໂສ’ຕິ ຣຊ຺ຊນາທິວເສນ ອາໂລກິຕວິໂລກິຕໍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຕາເວຕ຺ຖ ‘ມູລປຣິຎ຺ຎາວເສນ’ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ປນ ຣູເປ ອາປາຖຄເຕ ຠວງ຺ຄຈລນໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ສກສກກິຈ຺ຈນິປ຺ຜາທນວເສນ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ເຘສຸ ອວສາເນ ຊວນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ເຄຫຠູເຕ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິໂສ ວິຍ ໂຫຕິ. ຕສ຺ສ ຍຖາ ປຣເຄເຫ ກິຎ຺ຈິ ຍາຈິຕຸໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ອາຄນ຺ຕຸກປຸຣິສສ຺ສ ເຄຫສາມິເກສຸປິ ຕຸຓ຺ຫີມາສິເນສຸ ອາຓາກຣຓໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ອາວຊ຺ຊນາທີນໍ ເຄຫຠູເຕ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸປິ ອຣຊ຺ຊນ຺ເຕສຸ ອທຸສ຺ສນ຺ເຕສຸ ອມຸຍ຺ຫນ຺ເຕສຸ ຈ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນໍ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ. ເອວໍ ‘ອາຄນ຺ຕຸກຠາວວເສນ’ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຍານິ ປເນຕານິ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນປຣິໂຍສານານິ ຈິຕ຺ຕານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕານິ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມຫິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ຠິຊ຺ຊນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕີຕິ ອິຕ຺ຕຣານິ ຕາວກາລິການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ເອກສ຺ມິໍ ຆເຣ ສພ຺ເພສຸ ມານຸສເກສຸ ມເຕສຸ ອວເສສສ຺ສ ເອກກສ຺ສ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ນຈ຺ຈຄີຕາທີສຸ ອຠິຣຕິ ນາມ, ເອວເມວ ເອກທ຺ວາເຣ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອາວຊ຺ຊນາທີສຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ມເຕສຸ ອວເສສສ຺ສ ຕງ຺ຂຓໍຎ຺ເຎວ ມຣຓຘມ຺ມສ຺ສ ຊວນສ຺ສາປິ ຣຊ຺ຊນທຸສ຺ສນມຸຍ຺ຫນວເສນ ອຠິຣຕິ ນາມ ນ ຍຸຕ຺ຕາຕິ. ເອວໍ ‘ຕາວກາລິກຠາວວເສນ’ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນເປຕໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ເຈວ ຣູປານິ ຈ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ, ທສ຺ສນໍ ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ສຎ຺ຎາ ສຎ຺ຎາກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຜສ຺ສາທິກາ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ໂຘ. ເອວເມເຕສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຂນ຺ຘານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ? ໂກ ວິໂລເກຕິ?

ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ, ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ, ທສ຺ສນໍ ມນາຍຕນໍ, ເວທນາທໂຍ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມາຍຕນໍ. ເອວເມເຕສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ? ໂກ ວິໂລເກຕິ?

ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ, ຣູປໍ ຣູປຘາຕຸ, ທສ຺ສນໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເວທນາທໂຍ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມຘາຕຸ. ເອວເມຕາສໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ? ໂກ ວິໂລເກຕິ?

ຕຖາ ຈກ຺ຂຸ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍ, ອາວຊ຺ຊນໍ ອນນ຺ຕຣສມນນ຺ຕຣອນນ຺ຕຣູປນິສ຺ສຍນຕ຺ຖິວິຄຕປຈ຺ຈໂຍ, ອາໂລໂກ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ, ເວທນາທໂຍ ສຫຊາຕາທິປຈ຺ຈຍາ. ເອວເມເຕສໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ສມວາເຍ ອາໂລກນວິໂລກນໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂກ ເອໂກ ອາໂລເກຕິ? ໂກ ວິໂລເກຕີຕິ? ເອວເມຕ຺ຖ ຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸປຈ຺ຈຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓວເສນາປິ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມິຎ຺ຊິເຕ ປສາຣິເຕຕິ ປພ຺ພານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕວເສເນວ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ອກຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓປຈ຺ຈຍາ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’. ຕຕ຺ຖ ຫຕ຺ຖປາເທ ອຕິຈິຣໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ວາ ປສາເຣຕ຺ວາ ເອວ ວາ ຐິຕສ຺ສ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄຕໍ ນ ລຠຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຣິປຕຕິ, ວິເສສໍ ນາຘິຄຈ຺ຉຕິ; ກາເລ ສມິຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ກາເລ ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ຕາ ເວທນາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຜາຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີຕິ. ເອວໍ ‘ອຕ຺ຖານຕ຺ຖປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຕ຺ເຖ ປນ ສຕິປິ ສປ຺ປາຍາສປ຺ປາຍໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ນໂຍ – ມຫາເຈຕິຍງ຺ຄເຓ ກິຣ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ສຊ຺ຌາຍໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕສໍ ປິຏ຺ຐິປສ຺ເສ ທຫຣຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ຕຕ຺ເຣໂກ ທຫໂຣ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ກາຍສໍສຄ຺ຄໍ ປຕ຺ວາ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ຄິຫີ ຊາໂຕ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ປາທໍ ປສາເຣນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປສາເຣສິ. ອຏ຺ຐິໍ ອາຫຈ຺ຈ ປາໂທ ຌາຍິ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ວມ຺ມິເກ ປສາເຣສິ. ໂສ ອາສີວິເສນ ທຏ຺ໂຐ. ອປໂຣ ຠິກ຺ຂຸ ຈີວຣກຸຏິທຓ຺ຑເກ ປສາເຣສິ. ຕໍ ມຓິສປ຺ໂປ ຑໍສິ. ຕສ຺ມາ ເອວຣູເປ ອສປ຺ປາເຍ ອປສາເຣຕ຺ວາ ສປ຺ປາເຍ ປສາເຣຕພ຺ພໍ. ອິທເມຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ.

‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ປນ ມຫາເຖຣວຕ຺ຖຸນາ ທີເປຕພ຺ພໍ – ມຫາເຖໂຣ ກິຣ ທິວາຏ຺ຐາເນ ນິສິນ຺ໂນ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມາໂນ ສຫສາ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ສມິຎ຺ເຊສິ. ຕໍ ອນ຺ເຕວາສິກາ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ສຫສາ ຫຕ຺ຖໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ວາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສຓິກໍ ສມິຎ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ‘‘ຍໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຍາ, ອາວຸໂສ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກາຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ, ນ ເມ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຫຕ຺ໂຖ ສມິຎ຺ຊິຕປຸພ຺ໂພ. ອິທານິ ປນ ເມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກຖຍມາເນນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ສມິຎ຺ຊິໂຕ. ຕສ຺ມາ ປຸນ ຍຖາຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ສມິຎ຺ເຊສິ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸນາ ນາມ ເອວຣູເປນ ຠວິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ເອວເມຕ຺ຖາປິ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນເມວ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ສມິຎ຺ເຊນ຺ໂຕ ວາ ປສາເຣນ຺ໂຕ ວາ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣນ ປນ, ສຸຕ຺ຕາກຑ຺ຒນວເສນ ທາຣຸຍນ຺ຕສ຺ສ ຫຕ຺ຖປາທຈລນໍ ວິຍ, ສມິຎ຺ຊນປສາຣຓໍ ໂຫຕີ’ຕິ ປຣິຊານນໍ ປເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎ’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓຕິ ເອຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣານໍ ນິວາສນປາຣຸປນວເສນ ປຕ຺ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂາປຏິຄ຺ຄຫຓາທິວເສນ ປຣິໂຠໂຄ ‘ຘາຣຓໍ’ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ສງ຺ຆາຏິຈີວຣຘາຣເຓ ຕາວ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຈ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ‘‘ອາມິສລາໂຠ ສີຕສ຺ສ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາໂຣເຍວ ຈ ອຕ຺ໂຖ ‘ອຕ຺ໂຖ’ ນາມ. ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸຓ຺ຫປກຕິກສ຺ສ ປນ ທຸພ຺ພລສ຺ສ ຈ ຈີວຣໍ ສຸຂຸມໍ ສປ຺ປາຍໍ, ສີຕາລຸກສ຺ສ ຆນໍ ທຸປຏ຺ຏໍ; ວິປຣີຕໍ ອສປ຺ປາຍໍ. ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຊິຓ຺ຓໍ ອສປ຺ປາຍເມວ. ອຄ຺ຄຬາທິທາເນນ ຫິສ຺ສ ຕໍ ປລິໂພຘກຣໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ປຏ຺ຏຸຓ຺ຓທຸກູລາທິເຠທໍ ໂຈຣານໍ ໂລຠນີຍຈີວຣໍ. ຕາທິສຎ຺ຫິ ອຣຎ຺ເຎ ເອກກສ຺ສ ນິວາສນ຺ຕຣາຍກຣໍ ຊີວິຕນ຺ຕຣາຍກຣຎ຺ຈາປິ ໂຫຕິ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປນ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິມິຈ຺ຉາຊີວວເສນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຍຎ຺ຈສ຺ສ ເສວມານສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໍ ອສປ຺ປາຍໍ; ວິປຣີຕໍ ສປ຺ປາຍໍ. ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຈີວຣໍ ປາຣຸປນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປນ ຈີວຣປາຣຸປນໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈີວຣມ຺ປິ ອເຈຕນໍ, ກາໂຍປິ ອເຈຕໂນ. ຈີວຣໍ ນ ຊານາຕິ – ‘ມຍາ ກາໂຍ ປາຣຸປິໂຕ’ຕິ, ກາໂຍປິ ນ ຊານາຕິ – ‘ອຫໍ ຈີວເຣນ ປາຣຸປິໂຕ’ຕິ. ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕຸສມູຫໍ ປຏິຈ຺ຉາເທນ຺ຕິ, ປຏປິໂລຕິກາຍ ໂປຕ຺ຖກຣູປປຏິຈ຺ຉາທເນ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ເນວ ສຸນ຺ທຣໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອສຸນ຺ທຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສໍ. ນາຄວມ຺ມິກເຈຕິຍຣຸກ຺ຂາທີສຸ ຫິ ເກຈິ ມາລາຄນ຺ຘຘູປວຕ຺ຖາທີຫິ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ຄູຖມຸຕ຺ຕກທ຺ທມທຓ຺ຑສຕ຺ຖປ຺ປຫາຣາທີຫິ ອສກ຺ກາຣໍ. ນ ເຕຫິ ນາຄວມ຺ມິກຣຸກ຺ຂາທໂຍ ໂສມນສ຺ສໍ ວາ ໂທມນສ຺ສໍ ວາ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອວເມວ ເນວ ສຸນ຺ທຣໍ ຈີວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂສມນສ຺ສໍ ກາຕພ຺ພໍ, ນ ອສຸນ຺ທຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ປຕ຺ຕຘາຣເຓປິ ປຕ຺ຕໍ ສຫສາວ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣມາໂນ ຠິກ຺ຂໍ ລຠິສ຺ສາມີ’ຕິ ເອວໍ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓປຈ຺ຈຍາ ປຏິລຠິຕພ຺ພອຕ຺ຖວເສນ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ. ກິສທຸພ຺ພລສຣີຣສ຺ສ ປນ ຄຣຸປຕ຺ໂຕ ອສປ຺ປາໂຍ; ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຈຕຸປຎ຺ຈຄຓ຺ຐິກາຫໂຕ ທຸພ຺ພິໂສຘນີໂຍ ອສປ຺ປາໂຍວ. ທຸທ຺ໂຘຕປຕ຺ໂຕ ຫິ ນ ວຏ຺ຏຕິ; ຕໍ ໂຘວນ຺ຕສ຺ເສວ ຈສ຺ສ ປລິໂພໂຘ ໂຫຕິ. ມຓິວຓ຺ຓປຕ຺ໂຕ ປນ ໂລຠນີໂຍວ ຈີວເຣ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອສປ຺ປາໂຍ. ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ປນ ລທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈສ຺ສ ເສວມານສ຺ສ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ອຍໍ ເອກນ຺ຕາສປ຺ປາໂຍວ ວິປຣີໂຕ ສປ຺ປາໂຍ. ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ປຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາຣວເສເນວ ປນ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຕ຺ໂຕປິ ອເຈຕໂນ, ຫຕ຺ຖາປິ ອເຈຕນາ. ປຕ຺ໂຕ ນ ຊານາຕິ – ‘ອຫໍ ຫຕ຺ເຖຫິ ຄຫິໂຕ’ຕິ. ຫຕ຺ຖາປິ ນ ຊານນ຺ຕິ – ‘ປຕ຺ໂຕ ອມ຺ເຫຫິ ຄຫິໂຕ’ຕິ. ຘາຕຸໂຍວ ຘາຕຸສມູຫໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ສຓ຺ຑາເສນ ອຄ຺ຄິວຓ຺ຓປຕ຺ຕຄຫເຓ ວິຍາຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຍຖາ ຉິນ຺ນຫຕ຺ຖປາເທ ວຓມຸເຂຫິ ປຄ຺ຆຣິຕປຸພ຺ພໂລຫິຕກິມິກຸເລ ນີລມກ຺ຂິກສມ຺ປຣິກິຓ຺ເຓ ອນາຖສາລາຍໍ ອນາຖມນຸສ຺ເສ ທິສ຺ວາ ທຍາລຸກາ ປຸຣິສາ ເຕສໍ ວຓພນ຺ຘປຏ຺ຏໂຈຬການິ ເຈວ ກປາລາທີຫິ ຈ ເຠສຊ຺ຊານິ ອຸປນາເມນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຈຬການິປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຓ຺ຫານິ ເກສຎ຺ຈິ ຖູລານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ເຠສຊ຺ຊກປາລການິປິ ເກສຎ຺ຈິ ສຸສຓ຺ຐານານິ ເກສຎ຺ຈິ ທຸສ຺ສຓ຺ຐານານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ. ນ ເຕ ຕຕ຺ຖ ສຸມນາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸມ຺ມນາ ວາ. ວຓປຏິຈ຺ຉາທນມຕ຺ເຕເນວ ຫິ ໂຈຬເກນ, ເຠສຊ຺ຊປຣິຄ຺ຄຫຓມຕ຺ເຕເນວ ຈ ກປາລເກນ ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ. ເອວເມວ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ວຓໂຈຬກໍ ວິຍ ຈີວຣໍ, ເຠສຊ຺ຊກປາລກໍ ວິຍ ຈ ປຕ຺ຕໍ, ກປາເລ ເຠສຊ຺ຊມິວ ຈ ປຕ຺ເຕ ລທ຺ຘຠິກ຺ຂໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ – ອຍໍ ສງ຺ຆາຏິປຕ຺ຕຈີວຣຘາຣເຓ ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ອຸຕ຺ຕມສມ຺ປຊານກາຣີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສິຕາທີສຸ ອສິເຕຕິ ປິຓ຺ຑປາຕາທິໂຠຊເນ. ປີເຕຕິ ຍາຄຸອາທິປາເນ. ຂາຍິເຕຕິ ປິຏ຺ຐຂຊ຺ຊກາທິຂາທເນ. ສາຍິເຕຕິ ມຘຸຜາຓິຕາທິສາຍເນ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ເນວ ທວາຍາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ໂຕ ອຏ຺ຐວິໂຘປິ ອຕ຺ໂຖ ‘ອຕ຺ໂຖ’ ນາມ. ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ລູຂປຓີຕຕິຕ຺ຕມຘຸຣາທີສຸ ປນ ເຍນ ໂຠຊເນນ ຍສ຺ສ ອຜາສຸ ໂຫຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສ ອສປ຺ປາຍໍ. ຍໍ ປນ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມາທິວເສນ ປຏິລທ຺ຘໍ, ຍຎ຺ຈສ຺ສ ຠຸຎ຺ຊໂຕ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຠິວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ປຣິຫາຍນ຺ຕິ, ຕໍ ເອກນ຺ຕໍ ອສປ຺ປາຍເມວ; ວິປຣີຕໍ ສປ຺ປາຍໍ. ຕສ຺ສ ວເສເນຕ຺ຖ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ຠຸຎ຺ຊໂກ ນຕ຺ຖິ. ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປນ ປຕ຺ຕປຏິຄ຺ຄຫຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ຫຕ຺ຖສ຺ສ ປຕ຺ເຕ ໂອຕາຣຓໍ ນາມ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ອາໂລປກຣຓໍ, ອາໂລປອຸທ຺ຘຣຓໍ, ມຸຂວິວຣຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ນ ໂກຈິ ກຸຎ຺ຈິກາຍ, ນ ຍນ຺ຕເກນ ຫນຸກຏ຺ຐິໍ ວິວຣຕິ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ອາໂລປສ຺ສ ມຸເຂ ຐປນໍ, ອຸປຣິທນ຺ຕານໍ ມຸສລກິຈ຺ຈສາຘນໍ, ເຫຏ຺ຐາທນ຺ຕານໍ ອຸທຸກ຺ຂລກິຈ຺ຈສາຘນໍ, ຊິວ຺ຫາຍ ຫຕ຺ຖກິຈ຺ຈສາຘນຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ອິຕິ ນໍ ຕຕ຺ຖ ອຄ຺ຄຊິວ຺ຫາຍ ຕນຸກເຂໂຬ ມູລຊິວ຺ຫາຍ ພຫລເຂໂຬ ມກ຺ເຂຕິ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາທນ຺ຕອຸທຸກ຺ຂເລ ຊິວ຺ຫາຫຕ຺ຖປຣິວຕ຺ຕິຕໍ ເຂຬອຸທກເຕມິຕໍ ອຸປຣິທນ຺ຕມຸສລສຎ຺ຈຸຓ຺ຓິຕໍ ໂກຈິ ກຏຈ຺ຉຸນາ ວາ ທພ຺ພິຍາ ວາ ອນ຺ໂຕ ປເວເສນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ວາໂຍຘາຕຸຍາວ ປວິສຕິ. ປວິຏ຺ຐໍ ປວິຏ຺ຐໍ ໂກຈິ ປລາລສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ວາໂຍຘາຕຸວເສເນວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຐິຕໍ ຐິຕໍ ໂກຈິ ອຸທ຺ຘນໍ ກຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ຊາເລຕ຺ວາ ປຈນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ເຕໂຊຘາຕຸຍາວ ປຈ຺ຈຕິ. ປກ຺ກໍ ປກ຺ກໍ ໂກຈິ ທຓ຺ຑເກນ ວາ ຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ພຫິ ນີຫາຣໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ວາໂຍຘາຕຸເຍວ ນີຫຣຕິ. ອິຕິ ວາໂຍຘາຕຸ ອຕິຫຣຕິ ຈ ວີຕິຫຣຕິ ຈ ຘາເຣຕິ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ຈ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕິ ຈ ວິໂສເສຕິ ຈ ນີຫຣຕິ ຈ. ປຖວີຘາຕຸ ຘາເຣຕິ ຈ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ ຈ ສຎ຺ຈຸຓ຺ເຓຕິ ຈ ວິໂສເສຕິ ຈ ນີຫຣຕິ ຈ. ອາໂປຘາຕຸ ສິເນເຫຕິ ຈ ອລ຺ລຕ຺ຕຎ຺ຈ ອນຸປາເລຕິ. ເຕໂຊຘາຕຸ ອນ຺ໂຕປວິຏ຺ຐໍ ປຣິປາເຈຕິ. ອາກາສຘາຕຸ ອຎ຺ຊໂສ ໂຫຕິ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ສມ຺ມາປໂຍຄມນ຺ວາຍ ອາຠຸຊຕີຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອປິຈ ຄມນໂຕ, ປຣິເຍສນໂຕ, ປຣິໂຠຄໂຕ, ອາສຍໂຕ, ນິຘານໂຕ, ອປຣິປກ຺ກໂຕ, ປຣິປກ຺ກໂຕ, ຜລໂຕ, ນິສ຺ສນ຺ທນໂຕ, ສມ຺ມກ຺ຂນໂຕຕິ ເອວໍ ທສວິຘປຏິກູລຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕເປຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ປເນຕ຺ຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ອາຫາຣປຏິກູລສຎ຺ຎານິທ຺ເທສໂຕ ຄເຫຕພ຺ພາ.

ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ເມຕິ ອຸຈ຺ຈາຣສ຺ສ ຈ ປສ຺ສາວສ຺ສ ຈ ກຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ປກ຺ກກາເລ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ອກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສກລສຣີຣໂຕ ເສທາ ມຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ອກ຺ຂີນິ ຠມນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ອຎ຺ເຎ ຈ ໂຣຄາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ; ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ສາຕ຺ຖກສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຏ຺ຐາເນ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ປນ ອາປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ, ອຍໂສ ວຑ຺ຒຕິ, ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ໂຫຕິ; ປຕິຣູເປ ຐາເນ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ສປ຺ປາຍໍ. ຕສ຺ສ ວເສນ ‘ສປ຺ປາຍສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ກມ຺ມຏ຺ຐານາວິຊຫນວເສເນວ ຈ ‘ໂຄຈຣສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕາ ນາມ ໂກຈິ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຕ຺ຖິ. ຈິຕ຺ຕກິຣິຍາວາໂຍຘາຕຸວິປ຺ຜາເຣເນວ ປນ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວກມ຺ມໍ ໂຫຕິ. ຍຖາ ປນ ປກ຺ເກ ຄຓ຺ເຑ ຄຓ຺ຑເຠເທນ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ອກາມຕາຍ ນິກ຺ຂມຕິ, ຍຖາ ຈ ອຕິຠຣິຕາ ອຸທກຠາຊນາ ອຸທກໍ ອກາມຕາຍ ນິກ຺ຂມຕິ, ເອວໍ ປກ຺ກາສຍມຸຕ຺ຕວຕ຺ຖີສຸ ສນ຺ນິຈິຕາ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວາ ວາຍຸເວຄສມຸປ຺ປີຬິຕາ ອກາມຕາຍປິ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ໂສ ປນາຍໍ ເອວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາໂວ ເນວ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຕ຺ຕໂນ ໂຫຕິ ນ ປຣສ຺ສ; ເກວລໍ ປນ ສຣີຣນິສ຺ສນ຺ໂທວ ໂຫຕິ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ອຸທກຕຸມ຺ຠໂຕ ປຸຣາຓອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕສ຺ສ ເນວ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ໂຫຕິ ນ ປເຣສໍ, ເກວລໍ ປຏິຊຄ຺ຄນມຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວນ຺ຕິ. ເອວໍ ປວຕ຺ຕປຏິສງ຺ຂານວເສເນຕ຺ຖ ‘ອສມ຺ໂມຫສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ’ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຄຕາທີສຸ ຄເຕຕິ ຄມເນ. ຐິເຕຕິ ຐາເນ. ນິສິນ຺ເນຕິ ນິສຊ຺ຊາຍ. ສຸຕ຺ເຕຕິ ສຍເນ. ຕຕ຺ຖ ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສມ຺ປຊານກາຣິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ອປໂຣປິ ນໂຍ – ເອໂກ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕຖາ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕ, ນິສີທນ຺ໂຕ, ສຍນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ຈິນ຺ເຕນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ໂຕ ສຍຕິ. ເອໂກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາວ ສຍຕິ.

ເອຕ຺ຕເກນ ປນ ນ ປາກຏໍ ໂຫຕີຕິ ຈງ຺ກເມນ ທີປຍິໍສຸ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ຈງ຺ກມນໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ຐິໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ; ‘ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ປຈ຺ຉິມຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ປວຕ຺ຕາປິ ປາຈີນຈງ຺ກມນໂກຏິໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມນເວມຊ຺ເຌ ປວຕ຺ຕາ ອຸໂຠ ໂກຏິໂຍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຈງ຺ກມເນ ປວຕ຺ຕາ ຣູປາຣູປຘມ຺ມາ ຐານໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ, ຐາເນ ປວຕ຺ຕາ ນິສຊ຺ຊໍ, ນິສຊ຺ຊາຍ ປວຕ຺ຕາ ສຍນໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ເອຕ຺ເຖວ ນິຣຸທ຺ຘາ’ຕິ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ; ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ອຸຏ຺ຐາຕິ – ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຄຕາທີສຸ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ເອວໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ໂຫຕິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອວິຠູຕໍ ນ ກາຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຍາວ ສກ຺ໂກຕິ ຕາວ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ຐຕ຺ວາ ນິສີທິຕ຺ວາ ສຍມາໂນ ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ສຍຕິ – ‘ກາໂຍ ອເຈຕໂນ, ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕໂນ. ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ – ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕຕິ. ມຎ຺ໂຈປິ ນ ຊານາຕິ – ມຍິ ກາໂຍ ສຍິໂຕຕິ. ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ສຍິໂຕ’ຕິ. ເອວໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ຄໍ ໂອຕາເຣຕິ, ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ອຍໍ ສຸຕ຺ເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ຊາຄຣິເຕຕິ ຊາຄຣເຓ. ຕຕ຺ຖ ‘ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ຊາຄຣິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ; ກິຣິຍາມຍປວຕ຺ຕວຬຎ຺ເຊ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ຊາຄຣິຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’ຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ອປິຈ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ໂກຏ຺ຐາເສ ຊຄ຺ຄນ຺ໂຕປິ ຊາຄຣິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ຠາສິເຕຕິ ກຖເນ. ຕຕ຺ຖ ‘ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ເຕ ສຕິ ຠາສິຕໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ; ຕສ຺ມິໍ ປວຕ຺ຕນ຺ເຕ ໂຫຕີ’ຕິ ປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ວິມຸຕ຺ຕາຍຕນສີເສນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕປິ ພາຕ຺ຕິໍສ ຕິຣຈ຺ຉານກຖາ ປຫາຍ ທສກຖາວຕ຺ຖຸນິສ຺ສິຕໍ ກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕປິ ຠາສິເຕ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ຕຸຓ຺ຫີຠາເວຕິ ອກຖເນ. ຕຕ຺ຖ ‘ອຸປາທາຣູປສ຺ສ ສທ຺ທາຍຕນສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຍໍ ສຕິ ຕຸຓ຺ຫີຠາໂວ ນາມ ນຕ຺ຖິ; ອປ຺ປວຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕີ’ຕິ ປຣິຄ຺ຄາຫໂກ ຠິກ຺ຂຸ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐຕິໍສາຍ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິຍໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນປິ ທຸຕິຍຊ຺ຌານໍ ສມາປນ຺ໂນປິ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວ ສມ຺ປຊານກາຣີເຍວ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອຕ຺ຖ ຈ ເອໂກ ອິຣິຍາປໂຖ ທ຺ວີສຸ ຐາເນສຸ ອາຄໂຕ. ໂສ ເຫຏ຺ຐາ ອຠິກ຺ກນ຺ເຕ ປຏິກ຺ກນ຺ເຕຕິ ເອຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂາຈາຣຄາມໍ ຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອາຄຈ຺ຉໂຕ ຈ ອທ຺ຘານຄມນວເສນ ກຖິໂຕ. ຄເຕ ຐິເຕ ນິສິນ຺ເນຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຫາເຣ ຈຸຓ຺ຓິກປາທຸທ຺ຘາຣອິຣິຍາປຖວເສນ ກຖິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໕໒໔. ຕຕ຺ຖ ກຕມາ ສຕີຕິອາທິ ສພ຺ພໍ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

໕໒໖. ໂສ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິມິນາ ກິໍ ທສ຺ເສຕິ? ເອຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປາສນຏ຺ຐານໍ ໂຍຄປຖໍ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ທສ຺ເສຕິ. ຍສ຺ສ ຫິ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຕກາ ຄຸຓາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ອຣຎ຺ຎວາໂສ. ຍສ຺ສ ປເນເຕ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ສ ອນນຸຈ຺ຉວິໂກ. ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ອຣຎ຺ຎວາໂສ ກາຬມກ຺ກຏອຈ຺ຉຕຣຈ຺ຉທີປິມິຄາທີນໍ ອຏວີວາສສທິໂສ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອິຈ຺ຉາຍ ຐຕ຺ວາ ປວິຏ຺ຐຕ຺ຕາ. ຕສ຺ສ ຫິ ອຣຎ຺ຎວາສມູລໂກ ໂກຈິ ອຕ຺ໂຖ ນຕ຺ຖິ; ອຣຎ຺ຎວາສຎ຺ເຈວ ອາຣຎ຺ຎເກ ຈ ທູເສຕິ; ສາສເນ ອປ຺ປສາທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ຍສ຺ສ ປນ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ເອຕ຺ຕກາ ຄຸຓາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ໂສ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ. ໂສ ຫິ ອຣຎ຺ຎວາສໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພາຕິ, ສກລອຣຎ຺ຎວາສໍ ອຸປໂສເຠຕິ, ອາຣຎ຺ຎິການໍ ສີສໍ ໂຘວຕິ, ສກລສາສນໍ ປສາເຣຕິ. ຕສ຺ມາ ສຕ຺ຖາ ເອວຣູປສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຸປາສນຏ຺ຐານໍ ໂຍຄປຖໍ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ວິວິຕ຺ຕໍ ເສນາສນໍ ຠຊຕີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຸຎ຺ຎໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ. ເອຕເມວ ຫິ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຎ຺ຈ ອນາກິຓ຺ຓນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອນາກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ອສງ຺ກິຓ຺ຓໍ ອສມ຺ພາຘໍ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ສ ເສນາສນສ຺ສ ສາມນ຺ຕາ ຄາວຸຕມ຺ປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນມ຺ປິ ປພ຺ພຕຄຫນໍ ວນຄຫນໍ ນທີຄຫນໍ ໂຫຕິ, ນ ໂກຈິ ອເວລາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ – ອິທໍ ສນ຺ຕິເກປິ ອນາກິຓ຺ຓໍ ນາມ. ຍໍ ປນ ອຑ຺ຒໂຍຊນິກໍ ວາ ໂຍຊນິກໍ ວາ ໂຫຕິ – ອິທໍ ທູຣຕາຍ ເອວ ອນາກິຓ຺ຓໍ ນາມ ໂຫຕິ.

໕໒໗. ເສຕິ ເຈວ ອາສຕິ ຈ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສນາສນໍ. ຕສ຺ສ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ມຎ຺ໂຈ ປີຐນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຎ຺ໂຈຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຎ຺ຈາ – ມສາຣໂກ, ພຸນ຺ທິກາພທ຺ໂຘ, ກຸຬີຣປາທໂກ, ອາຫຈ຺ຈປາທໂກຕິ. ຕຖາ ປີຐໍ. ຠິສີຕິ ປຎ຺ຈ ຠິສິໂຍ – ອຸຓ຺ຓາຠິສິ, ໂຈຬຠິສິ, ວາກຠິສິ, ຕິຓຠິສິ, ປຓ຺ຓຠິສີຕິ. ພິມ຺ໂພຫນນ຺ຕິ ສີສຸປຘານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິທຕ຺ຖິຈຕຸຣງ຺ຄຸລໍ ວຏ຺ຏຕິ, ທີຆໂຕ ມຎ຺ຈວິຕ຺ຖາຣປ຺ປມາຓໍ. ວິຫາໂຣຕິ ສມນ຺ຕາ ປຣິຫາຣປຖໍ ອນ຺ໂຕເຍວ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ກຕເສນາສນໍ. ອຑ຺ຒໂຍໂຄຕິ ສຸປຓ຺ຓວງ຺ກເຄຫໍ. ປາສາໂທຕິ ທ຺ເວ ກຓ຺ຓິການິ ຄເຫຕ຺ວາ ກໂຕ ທີຆປາສາໂທ. ອຏ຺ໂຏຕິ ປຏິຣາຊາທິປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ອິຏ຺ຐກາຫິ ກໂຕ ພຫລຠິຕ຺ຕິໂກ ຈຕຸປຎ຺ຈຠູມິໂກ ປຕິສ຺ສຍວິເສໂສ. ມາໂຬຕິ ໂຠຊນສາລສທິໂສ ມຓ຺ຑລມາໂຬ; ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ເອກກູຏສງ຺ຄຫິໂຕ ຈຕຸຣສ຺ສປາສາໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເລຓນ຺ຕິ ປພ຺ພຕໍ ຂຓິຕ຺ວາ ວາ ປພ຺ຠາຣສ຺ສ ອປ຺ປໂຫນກຏ຺ຐາເນ ກຸຏ຺ຏໍ ອຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ວາ ກຕເສນາສນໍ. ຄຸຫາຕິ ຠູມິທຣິ ວາ ຍຕ຺ຖ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ທີປໍ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປພ຺ພຕຄຸຫາ ວາ ຠູມິຄຸຫາ ວາ. ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຣຸກ຺ຂສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ ອປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວາ. ເວຬຸຄຸມ຺ໂພຕິ ເວຬຸຄຈ຺ໂຉ. ຍຕ຺ຖ ວາ ປນ ຠິກ຺ຂູ ປຏິກ຺ກມນ຺ຕີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ວາ ເອຕານິ ມຎ຺ຈາທີນິ ຍຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕນ຺ຕິ, ຍໍ ເຕສໍ ສນ຺ນິປາຕາຣຫຏ຺ຐານໍ, ສພ຺ພເມຕໍ ເສນາສນໍ.

໕໒໘. ຠຊຕີຕິ ອຸເປຕິ. ສມ຺ຠຊຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ອຠິຣຕິວເສນ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐິໂຕ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸເປຕິ. ເສວຕີຕິ ນິວາສນວເສນ ເສວຕິ ນິເສວຕີຕິ ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມາໂນ ສນ຺ນິສິໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ເສວຕິ. ສໍເສວຕີຕິ ເສນາສນວຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ເສວຕິ.

໕໒໙. ອິທານິ ຍໍ ຕໍ ວິວິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ສ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອຣຎ຺ຎນ຺ຕິ ວິນຍປຣິຍາເຍນ ຕາວ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ຄາມຎ຺ຈ ຄາມູປຈາຣຎ຺ຈ ອວເສສໍ ອຣຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ (ປາຣາ. ໑໒) ອາຄຕໍ. ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍນ ອາຣຎ຺ຎິກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາຣຎ຺ຎກໍ ນາມ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຈຘນຸສຕິກປຈ຺ຉິມ’’ນ຺ຕິ (ປາຈິ. ໕໗໓) ອາຄຕໍ. ວິນຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕາ ປນ ອຸໂຠປິ ປຣິຍາຍເທສນາ ນາມ. ອຠິຘມ຺ໂມ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາຕິ ອຠິຘມ຺ມປຣິຍາເຍນ ອຣຎ຺ຎໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອິນ຺ທຂີລາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ; ອິນ຺ທຂີລໂຕ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໓໐. ຣຸກ຺ຂມູລາທີນໍ ປກຕິຍາ ຈ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໂຕ ຣຸກ຺ຂມູລໍເຍວ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອປິເຈຕ຺ຖ ຣຸກ຺ຂມູລນ຺ຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສີຕຈ຺ຉາຍໍ ວິວິຕ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ປພ຺ພຕນ຺ຕິ ເສລໍ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ອຸທກໂສຓ຺ຑີສຸ ອຸທກກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ສີຕາຍ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາຍ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ນານາທິສາສຸ ຂາຍມານາສຸ ສີເຕນ ວາເຕນ ພີຊິຍມານສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ກນ຺ທຣນ຺ຕິ ກໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທກໍ, ເຕນ ທຣິຕໍ ອຸທເກນ ຠິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕປ຺ປເທສໍ; ຍໍ ນິຕຸມ຺ພນ຺ຕິປິ ນທີກຸຎ຺ຊນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຣຊຕປຏ຺ຏສທິສາ ວາລິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຕ຺ຖເກ ມຓິວິຕານໍ ວິຍ ວນຄຫນໍ, ມຓິກ຺ຂນ຺ຘສທິສໍ ອຸທກໍ ສນ຺ທຕິ. ເອວຣູປໍ ກນ຺ທຣໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ປານີຍໍ ປິວິຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕານິ ສີຕໍ ກຕ຺ວາ ວາລິກໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ປໍສຸກູລຈີວຣໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ຄິຣິຄຸຫນ຺ຕິ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປພ຺ພຕານໍ ອນ຺ຕຣໍ, ເອກສ຺ມິໍເຍວ ວາ ອຸມງ຺ຄສທິສໍ ມຫາວິວຣໍ. ສຸສານລກ຺ຂຓໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໔) ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໓໑. ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ຄາມນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ອນຸປຈາຣຏ຺ຐານໍ, ຍຕ຺ຖ ນ ກສນ຺ຕິ ນ ວປນ຺ຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ວນປຕ຺ຖນ຺ຕິ ທູຣານເມຕໍ ເສນາສນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ວາ ຣຸກ຺ຂມູລາທີສຸ ອິທເມເວກໍ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິກ຺ເຂປປຏິປາຏິຍາ ນິທ຺ເທສໍ ອກຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ເຕ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອພ຺ໂຠກາສນ຺ຕິ ອຈ຺ຉນ຺ນໍ. ອາກງ຺ຂມາໂນ ປເນຕ຺ຖ ຈີວຣກຸຏິໍ ກຕ຺ວາ ວສຕິ. ປລາລປຸຎ຺ຊນ຺ຕິ ປລາລຣາສິ. ມຫາປລາລປຸຎ຺ຊໂຕ ຫິ ປລາລໍ ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ປພ຺ຠາຣເລຓສທິເສ ອາລເຍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຄຈ຺ຉຄຸມ຺ພາທີນມ຺ປິ ອຸປຣິ ປລາລໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ນິສິນ຺ນາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ; ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວນປຕ຺ຖນິທ຺ເທເສ ສໂລມຫໍສານນ຺ຕິ ຍຕ຺ຖ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ໂລມຫໍໂສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ; ເອວຣູປານໍ ຠີສນກເສນາສນານໍ. ປຣິຍນ຺ຕານນ຺ຕິ ທູຣຠາເວນ ປຣິຍນ຺ເຕ ຐິຕານໍ. ນ ມນຸສ຺ສູປຈາຣານນ຺ຕິ ກສນວປນວເສນ ມນຸສ຺ເສຫິ ອຸປຈຣິຕພ຺ພໍ ວນນ຺ຕໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຐິຕານໍ. ທຸຣຠິສມ຺ຠວານນ຺ຕິ ອລທ຺ຘວິເວກສ຺ສາເທຫິ ອຠິຠຸຍ຺ຍ ວສິຕຸໍ ນສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍານໍ.

໕໓໒. ອປ຺ປສທ຺ທາທິນິທ຺ເທເສ ອປ຺ປສທ຺ທນ຺ຕິ ວຈນສທ຺ເທນ ອປ຺ປສທ຺ທໍ.

໕໓໓. ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສນ຺ຕິ ນຄຣນິຄ຺ໂຆສສທ຺ເທນ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ສທ຺ທຏ຺ເຐນ ເອກໍ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຍເທວ ຕໍ ອປ຺ປສທ຺ທໍ ຕເທວ ຕໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວິຊນວາຕນ຺ຕິ ອນຸສຎ຺ຈຣຓຊນສ຺ສ ສຣີຣວາເຕນ ວິຣຫິຕໍ. ວິຊນວາທນ຺ຕິປິ ປາໂຐ; ອນ຺ໂຕຊນວາເທນ ວິຣຫິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ, ຕເທວ ຊນສຎ຺ຈຣເຓນ ຈ ຊນວາເທນ ຈ ວິຣຫິຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຍເທວ ຕໍ ອປ຺ປນິຄ຺ໂຆສໍ ຕເທວ ຕໍ ວິຊນວາຕ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍກນ຺ຕິ ມນຸສ຺ສານໍ ຣຫສ຺ສກິຣິຍຏ຺ຐານິຍໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ຊນສຎ຺ຈຣຓຣຫິຕໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຍເທວ ຕໍ ວິຊນວາຕໍ ຕເທວ ຕໍ ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປນ຺ຕິ ວິເວການຸຣູປໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕໍ ນິຍເມເນວ ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍກໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ຍເທວ ຕໍ ມນຸສ຺ສຣາຫເສຍ຺ຍກໍ ຕເທວ ຕໍ ປຏິສລ຺ລານສາຣຸປ຺ປ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໓໔. ອຣຎ຺ຎຄຕາທິນິທ຺ເທເສ ອຣຎ຺ຎໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຖາ ຣຸກ຺ຂມູລໍ. ອວເສສໍ ປນ ສພ຺ພມ຺ປິ ເສນາສນໍ ສຸຎ຺ຎາຄາເຣນ ສງ຺ຄຫິຕໍ.

໕໓໕. ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ ອູຣຸພທ຺ຘາສນໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ. ອຸຊຸໍ ກາຍໍ ປຓິຘາຍາຕິ ອຸປຣິມໍ ສຣີຣໍ ອຸຊຸໍ ຐເປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາຣສ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏເກ ໂກຏິຍາ ໂກຏິໍ ປຏິປາເທຕ຺ວາ. ເອວຎ຺ຫິ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ຈມ຺ມມໍສນ຺ຫາຣູນິ ນ ປຓມນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ຍາ ເຕສໍ ປຓມນປຈ຺ຈຍາ ຂເຓ ຂເຓ ເວທນາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ຕາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕາສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ນ ປຣິປຕຕິ, ວຸຑ຺ຒິໍ ຜາຕິໍ ອຸປຄຈ຺ຉຕິ.