໑. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ

໑. ອິທານິ ເຕສຎ຺ເຎວ ມູລຍມເກ ເທສິຕານໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ລພ຺ຠມານວເສນ ເອກເທສໍ ສງ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຈ຺ຈຍມການນ຺ຕຣໍ ເທສິຕສ຺ສ ສງ຺ຂາຣຍມກສ຺ສ ວຓ຺ຓນາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣາທໂຍ ຕໂຍ ມຫາວາຣາ, ອນ຺ຕຣວາຣາທໂຍ ຈ ອວເສສປເຠທາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ວິເສໂສ – ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາເຣ ຕາວ ຍຖາ ເຫຏ຺ຐາ ຂນ຺ຘາທໂຍ ຘມ຺ເມ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ຣູປໍ ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ; ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ; ຈກ຺ຂຸ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ; ທຸກ຺ຂໍ ທຸກ຺ຂສຈ຺ຈ’’ນ຺ຕິ ປທໂສຘນວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຖາ ອນາຣຠິຕ຺ວາ ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ປຐມໍ ຕໂຍປິ ສງ຺ຂາຣາ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ກາຍສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ. ‘‘ອສ຺ສາສປສ຺ສາສາ ກາຍິກາ, ເອເຕ ຘມ຺ມາ ກາຍປ຺ປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘ ອຕ຺ຖໂຕ ສມານໍ) ຫິ ວຈນໂຕ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ ກຣຊກາຍສ຺ສ ຜລຠູໂຕ ເອວ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ. ອປໂຣ ນໂຍ – ສງ຺ຂຣິຍຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ. ເກນ ສງ຺ຂຣິຍຕີຕິ? ກາເຍນ. ອຍຎ຺ຫິ ວາໂຕ ວິຍ ຠສ຺ຕາຍ ກຣຊກາເຍນ ສງ຺ຂຣິຍຕີຕິ. ເອວມ຺ປິ ກາຍສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ. ກາເຍນ ກໂຕ ອສ຺ສາສປສ຺ສາສວາໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ປຸພ຺ເພວ ໂຂ, ອາວຸໂສ ວິສາຂ, ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຕກ຺ກວິຈາຣາ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘) ວຈນໂຕ ປນ ສງ຺ຂໂຣຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ. ກິໍ ສງ຺ຂໂຣຕິ? ວຈິໍ. ວຈິຍາ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ. ວຈີເຠທສມຸຏ຺ຐາປກສ຺ສ ວິຕກ຺ກວິຈາຣທ຺ວຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ‘‘ສຎ຺ຎາ ຈ ເວທນາ ຈ ເຈຕສິກາ ເອເຕ ຘມ຺ມາ ຈິຕ຺ຕປຏິພທ຺ຘາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓; ສໍ. ນິ. ໔.໓໔໘) ວຈນໂຕເຍວ ປນ ຕຕິຍປເທປິ ສງ຺ຂຣິຍຕີຕິ ສງ຺ຂາໂຣ. ເກນ ສງ຺ຂຣິຍຕິ? ຈິຕ຺ເຕນ. ກຣຓຕ຺ເຖ ສາມິວຈນໍ ກຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສງ຺ຂາໂຣຕິ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາໂຣ. ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານໍ ເຈຕສິກຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ວິຕກ຺ກວິຈາຣານໍ ປນ ວຈີສງ຺ຂາຣຠາເວນ ວິສຸໍ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ‘‘ຐເປຕ຺ວາ ວິຕກ຺ກວິຈາເຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໒-໗. ອິທານິ ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ປທໂສຘນວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕສ຺ສ ອນຸໂລມນເຍ ຕີຓິ, ປຏິໂລມນເຍ ຕີຓີຕິ ຉ ຍມການິ. ປທໂສຘນມູລຈກ຺ກວາເຣ ເອເກກສງ຺ຂາຣມູລການິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ອນຸໂລມນເຍ ຉ, ປຏິໂລມນເຍ ຉາຕິ ທ຺ວາທສ ຍມການິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາເຣ ປນ ຍຖາ ສຸທ຺ຘຂນ຺ຘວາຣາທີສຸ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປໍ; ຈກ຺ຂຸ ອາຍຕນໍ, ອາຍຕນາ ຈກ຺ຂູ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອວໍ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາ ກາໂຍ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ວຈີສງ຺ຂາໂຣ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກາຍສງ຺ຂາຣມູລການິ ທ຺ເວ, ວຈີສງ຺ຂາຣມູລກໍ ເອກນ຺ຕິ ອນຸໂລເມ ຕີຓິ, ປຏິໂລເມ ຕີຓີຕິ ສພ຺ພານິປິ ສຸທ຺ຘິກວາເຣ ຉ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ. ກິໍ ກາຣຓາ? ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ. ຍຖາ ຫິ ຂນ຺ຘຍມກາທີສຸ ຣູປາທິວິສິຏ຺ຐານໍ ຂນ຺ຘານໍ ຈກ຺ຂາທິວິສິຏ຺ຐານຎ຺ຈ ອາຍຕນາທີນໍ ອຘິປ຺ເປຕຕ຺ຕາ ‘‘ຣູປໍ ຂນ຺ໂຘ, ຂນ຺ຘາ ຣູປໍ, ຈກ຺ຂຸ ອາຍຕນໍ, ອາຍຕນາ ຈກ຺ຂູ’’ຕິ ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນ ອຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ. ເອວມິຘ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາ ກາໂຍ’’ຕິ ນຕ຺ຖິ. ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ປນ ທ຺ວີຫິປິ ປເທຫິ ເອໂກວ ອຕ຺ໂຖ ລພ຺ຠຕິ. ອສ຺ສາໂສ ວາ ປສ຺ສາໂສ ວາຕິ ສຸທ຺ຘິກເອເກກປທວເສນ ອຕ຺ຖາຠາວໂຕ ‘‘ກາໂຍ ສງ຺ຂາໂຣ, ສງ຺ຂາຣາ ກາໂຍ’’ຕິ ນ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘‘ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິອາທິ ປນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ. ຕມ຺ປິ ກາຍວຈີຈິຕ຺ຕປເທຫິ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕານໍ ສງ຺ຂາຣານໍ ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣວາໂຣ ເຫສ. ປທໂສຘເນ ປນ ວິນາປິ ອຕ຺ເຖນ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕີຕິ ຕຕ຺ຖ ໂສ ນໂຍ ຄຫິໂຕວ. ອິຘ ປນ ກາຍສງ຺ຂາຣສ຺ສ ວຈີສງ຺ຂາຣາທີຫິ, ວຈີສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈ ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣາທີຫິ, ຈິຕ຺ຕສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຈ ກາຍສງ຺ຂາຣາທີຫິ, ອຎ຺ຎຕ຺ຕາ ‘‘ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ວຈີສງ຺ຂາໂຣ, ກາຍສງ຺ຂາໂຣ’’ຕິ ເອເກກສງ຺ຂາຣມູລການິ ທ຺ເວ ທ຺ເວ ກຕ຺ວາ ຉ ຍມການິ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອຄ຺ຄຫິຕຄ຺ຄຫເຓນ ຕີເຓວ ລພ຺ຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕາເນວ ທສ຺ເສຕຸໍ ອນຸໂລມນເຍ ຕີຓິ, ປຏິໂລມນເຍ ຕີຓີຕິ ຉ ຍມການິ ວຸຕ຺ຕານິ. ສຸທ຺ຘສງ຺ຂາຣມູລຈກ຺ກວາໂຣ ປເນຕ຺ຖ ນ ຄຫິໂຕຕິ. ເອວໍ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣສ຺ສ ອຸທ຺ເທສວາໂຣ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໘-໑໘. ນິທ຺ເທສວາເຣ ປນສ຺ສ ອນຸໂລເມ ຕາວ ຍສ຺ມາ ນ ກາຍາທໂຍວ ກາຍສງ຺ຂາຣາທີນໍ ນາມໍ, ຕສ຺ມາ ໂນຕິ ປຏິເສໂຘ ກໂຕ. ປຏິໂລເມ ນ ກາໂຍ ນ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ໂຍ ນ ກາໂຍ ໂສ ກາຍສງ຺ຂາໂຣປິ ນ ໂຫຕີຕິ ປຸຈ຺ຉຕິ. ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ນ ກາໂຍ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ກາຍສງ຺ຂາໂຣ ກາໂຍ ນ ໂຫຕິ, ກາຍສງ຺ຂາໂຣເຍວ ປເນໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອວເສສນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ເສສສງ຺ຂາຣທ຺ວຍເມວ. ກາຍສງ຺ຂາຣວິນິມຸຕ຺ຕໍ ປນ ເສສໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສງ຺ຂຕາສງ຺ຂຕປຓ຺ຓຕ຺ຕິເຠທໍ ຘມ຺ມຊາຕໍ ເນວ ກາໂຍ, ນ ກາຍສງ຺ຂາໂຣຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພວິສ຺ສຊ຺ຊເນສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາຣວຓ຺ຓນາ.