ນິທານກຖາ

ຍມກປາຏິຫີຣາວສານສ຺ມິຎ຺ຫິ ຠຄວາ ຕິທສປຸເຣ ປາຣິຈ຺ຉຕ຺ຕກມູເລ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍໍ ວສ຺ສໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຣິສາຍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓີວິຠງ຺ຄຘາຕຸກຖາປຸຄ຺ຄລປຎ຺ຎຕ຺ຕິປ຺ປກຣຓານິ ເທສຍິຕ຺ວາ ກຖາວຕ຺ຖຸເທສນາຍ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ອນາຄເຕ ມມ ສາວໂກ ມຫາປຎ຺ໂຎ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສາສນມລໍ ໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ອິມໍ ປກຣຓໍ ຠາເຊສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ໂສກາສໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຍາ ເຈສາ ປຸຄ຺ຄລວາເທ ຕາວ ຈຕູສຸ ປຎ຺ເຫສຸ ທ຺ວິນ຺ນໍ ປຎ຺ຈການໍ ວເສນ ອຏ຺ຐມຸຂາ ວາທຍຸຕ຺ຕິ, ຕໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພກຖາມຄ຺ເຄສຸ ອສມ຺ປຸຓ຺ຓຠາຓວາຣມຕ຺ຕາຍ ຕນ຺ຕິຍາ ມາຕິກໍ ຐເປສິ. ອຖາວເສສໍ ອຠິຘມ຺ມກຖໍ ວິຕ຺ຖາຣນເຍເນວ ກເຖຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕໂສປານມຊ຺ເຌ ມຓິມເຍນ ໂສປາເນນ ເທວໂລກໂຕ ສງ຺ກສ຺ສນຄເຣ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຕຫິຕໍ ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ອຖສ຺ສ ມຫາກສ຺ສປປ຺ປມຸໂຂ ວສີຄໂຓ ອຊາຕສຕ຺ຕຸຣາຊານໍ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສຣີຣໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ. ຕໂຕ ວສ຺ສສຕສ຺ສ ອຈ຺ຈເຍນ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ທສ ວຕ຺ຖູນິ ທີປຍິໍສຸ. ຕານິ ສຸຕ຺ວາ ກາກຓ຺ຑກສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ສຸສຸນາຄປຸຕ຺ຕໍ ກາລາໂສກໍ ນາມ ຣາຊານໍ ສຫາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຕ຺ຕເຖຣສຕານິ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕານິ ທສວຕ຺ຖູນິ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມວິນຍສຣີຣໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ.

ເຕຫິ ປນ ຘມ຺ມສງ຺ຄາຫກຕ຺ເຖເຣຫິ ນິຄ຺ຄຫິຕາ ທສສຫສ຺ສາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ຂໍ ປຣິເຍສມານາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຣູປໍ ທຸພ຺ພລປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວາ ວິສຸໍ ມຫາສງ຺ຆິກາຈຣິຍກຸລໍ ນາມ ອກໍສຸ. ຕໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣານິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍກຸລານິ ຊາຕານິ – ໂຄກຸລິກາ ຈ ເອກພ຺ໂຍຫາຣິກາ ຈ. ໂຄກຸລິກນິກາຍໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປຣານິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍກຸລານິ ຊາຕານິ – ປຓ຺ຓຕ຺ຕິວາທາ ຈ ພາຫຸລິຍາ ຈ. ພຫຸສ຺ສຸຕິກາຕິປິ ເຕສໍເຍວ ນາມໍ. ເຕສໍເຍວ ອນ຺ຕເຣ ເຈຕິຍວາທາ ນາມ ອປເຣ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອວໍ ມຫາສງ຺ຆິກາຈຣິຍກຸລໂຕ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ປຎ຺ຈາຈຣິຍກຸລານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ. ຕານິ ມຫາສງ຺ຆິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຉ ໂຫນ຺ຕິ.

ຕສ຺ມິໍເຍວ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ເຖຣວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ – ມຫິສາສກາ ຈ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອປເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ – ຘມ຺ມຸຕ຺ຕຣິຍາ, ຠທ຺ຣຍານິກາ, ຉນ຺ນາຄາຣິກາ, ສມິຕິຍາຕິ. ປຸນ ຕສ຺ມິໍເຍວ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ມຫິສາສກວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕິກາຕິ ທ຺ເວ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ປຸນ ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທກຸລໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກສ຺ສປິກາ ນາມ ຊາຕາ. ກສ຺ສປິເກສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ອປເຣ ສງ຺ກນ຺ຕິກາ ນາມ ຊາຕາ. ສງ຺ກນ຺ຕິເກສຸ ຠິນ຺ເນສຸ ສຸຕ຺ຕວາທາ ນາມ ຊາຕາຕິ ເຖຣວາທໂຕ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິເມ ເອກາທສ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ເຖຣວາເທຫິ ສທ຺ຘິໍ ທ຺ວາທສ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ອິເມ ຈ ທ຺ວາທສ, ມຫາສງ຺ຆິການຎ຺ຈ ຉ ອາຈຣິຍວາທາຕິ ສພ຺ເພວ ອຏ຺ຐາຣສ ອາຈຣິຍວາທາ ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຏ຺ຐາຣສ ນິກາຍາຕິປິ, ອຏ຺ຐາຣສາຈຣິຍກຸລານີຕິປິ ເອເຕສໍເຍວ ນາມໍ. ເອເຕສຸ ປນ ສຕ຺ຕຣສ ວາທາ ຠິນ຺ນກາ, ເຖຣວາໂທ ອສມ຺ຠິນ຺ນໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ທີປວໍເສ –

‘‘ນິກ຺ກຑ຺ຒິຕາ ປາປຠິກ຺ຂູ, ເຖເຣຫິ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ;

ອຎ຺ຎໍ ປກ຺ຂໍ ລຠິຕ຺ວານ, ອຘມ຺ມວາທີ ພຫູ ຊນາ.

‘‘ທສສຫສ຺ສາ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ, ອກໍສຸ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫໍ;

ຕສ຺ມາຍໍ ຘມ຺ມສງ຺ຄີຕິ, ມຫາສງ຺ຄີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

‘‘ມຫາສງ຺ຄີຕິກາ ຠິກ຺ຂູ, ວິໂລມໍ ອກໍສຸ ສາສເນ;

ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ມູລສງ຺ຄຫໍ, ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ສງ຺ຄຫິຕາ ສຸຕ຺ຕໍ, ອຎ຺ຎຕ຺ຣ ອກຣິໍສຸ ເຕ;

ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ວິນເຍ ນິກາເຍສຸ ຈ ປຎ຺ຈສຸ.

‘‘ປຣິຍາຍເທສິຕຎ຺ຈາປິ, ອໂຖ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສິຕໍ;

ນີຕຕ຺ຖຎ຺ເຈວ ເນຍ຺ຍຕ຺ຖໍ, ອຊານິຕ຺ວານ ຠິກ຺ຂໂວ.

‘‘ອຎ຺ຎໍ ສນ຺ຘາຍ ຠຓິຕໍ, ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຖໍ ຐປຍິໍສຸ ເຕ;

ພ຺ຍຎ຺ຊນຈ຺ຉາຍາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ, ພຫຸໍ ອຕ຺ຖໍ ວິນາສຍຸໍ.

‘‘ຉຑ຺ເຑຕ຺ວານ ເອກເທສໍ, ສຸຕ຺ຕໍ ວິນຍຄມ຺ຠີຣໍ;

ປຕິຣູປໍ ສຸຕ຺ຕໍ ວິນຍໍ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ກຣິໍສຸ ເຕ.

‘‘ປຣິວາຣໍ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ, ອຠິຘມ຺ມໍ ຉປ຺ປກຣຓໍ;

ປຏິສມ຺ຠິທຎ຺ຈ ນິທ຺ເທສໍ, ເອກເທສຎ຺ຈ ຊາຕກໍ.

‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວານ, ອຎ຺ຎານິ ອກຣິໍສຸ ເຕ;

ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ.

‘‘ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ປຸພ຺ພງ຺ຄມາ ຠິນ຺ນວາທາ, ມຫາສງ຺ຄີຕິກາຣກາ.

‘‘ເຕສຎ຺ຈ ອນຸກາເຣນ, ຠິນ຺ນວາທາ ພຫູ ອຫຸ;

ຕໂຕ ອປຣກາລມ຺ຫິ, ຕສ຺ມິໍ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ໂຄກຸລິກາ ເອກພ຺ໂຍຫາຣິ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ໂຄກຸລິການໍ ທ຺ເວ ເຠທາ, ອປຣກາລມ຺ຫິ ຊາຍຖ.

‘‘ພຫຸສ຺ສຸຕິກາ ຈ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ເຈຕິຍາ ຈ ປຸນວາທີ, ມຫາສງ຺ຄີຕິເຠທກາ.

‘‘ປຎ຺ຈວາທາ ອິເມ ສພ຺ເພ, ມຫາສງ຺ຄີຕິມູລກາ;

ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ເອກເທສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ.

‘‘ຄນ຺ຖຎ຺ຈ ເອກເທສຎ຺ຫິ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ.

‘‘ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ;

ວິສຸທ຺ຘຕ຺ເຖຣວາທມ຺ຫິ, ປຸນ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ມຫິສາສກາ ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກາ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ວຊ຺ຊິປຸຕ຺ຕກວາທມ຺ຫິ, ຈຕຸຘາ ເຠໂທ ອຊາຍຖ.

‘‘ຘມ຺ມຸຕ຺ຕຣິກາ ຠທ຺ທຍານິກາ, ຉນ຺ນາຄາຣິກາ ຈ ສມິຕິ;

ມຫິສາສການໍ ທ຺ເວ ເຠທາ, ອປຣກາລມ຺ຫິ ອຊາຍຖ.

‘‘ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທາ ຘມ຺ມຄຸຕ຺ຕາ, ທ຺ວິຘາ ຠິຊ຺ຊິຕ຺ຖ ຠິກ຺ຂໂວ;

ສພ຺ພຕ຺ຖິວາທານໍ ກສ຺ສປິກາ, ສງ຺ກນ຺ຕິກສ຺ສປິເກນ ຈ.

‘‘ສງ຺ກນ຺ຕິການໍ ສຸຕ຺ຕວາທີ, ອນຸປຸພ຺ເພນ ຠິຊ຺ຊຖ;

ອິເມ ເອກາທສ ວາທາ, ສມ຺ຠິນ຺ນາ ເຖຣວາທໂຕ.

‘‘ອຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ, ເອກເທສຎ຺ຈ ສງ຺ຄຫໍ;

ຄນ຺ຖຎ຺ຈ ເອກເທສຎ຺ຫິ, ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ.

‘‘ນາມໍ ລິງ຺ຄໍ ປຣິກ຺ຂາຣໍ, ອາກປ຺ປກຣຓານິ ຈ;

ປກຕິຠາວໍ ຊຫິຕ຺ວາ, ຕຎ຺ຈ ອຎ຺ຎໍ ອກໍສຸ ເຕ.

‘‘ສຕ຺ຕຣສ ຠິນ຺ນວາທາ, ເອກວາໂທ ອຠິນ຺ນໂກ;

ສພ຺ເພວຏ຺ຐາຣສ ໂຫນ຺ຕິ, ຠິນ຺ນວາເທນ ເຕ ສຫ.

‘‘ນິຄ຺ໂຣໂຘວ ມຫາຣຸກ຺ໂຂ, ເຖຣ ວາທານມຸຕ຺ຕໂມ;

ອນູນໍ ອນຘິກຎ຺ຈ, ເກວລໍ ຊິນສາສນໍ.

‘‘ສນ຺ຕກາ ວິຍ ຣຸກ຺ຂມ຺ຫິ, ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວາທເສສກາ;

ປຐເມ ວສ຺ສສເຕ ນຕ຺ຖິ, ທຸຕິເຍ ວສ຺ສສຕນ຺ຕເຣ;

ຠິນ຺ນາ ສຕ຺ຕຣສ ວາທາ, ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຊິນສາສເນ’’ຕິ.

ອປຣາປຣໍ ປນ ເຫມວຕິກາ, ຣາຊຄິຣິກາ, ສິທ຺ຘຕ຺ຖິກາ, ປຸພ຺ພເສລິຍາ, ອປຣເສລິຍາ, ວາຊິຣິຍາຕິ ອຎ຺ເຎປິ ຉ ອາຈຣິຍວາທາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເຕ ອິຘ ອນຘິປ຺ເປຕາ. ປຸຣິມການໍ ປນ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ອາຈຣິຍວາທານໍ ວເສນ ປວຕ຺ຕມາເນ ສາສເນ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ອໂສໂກ ຘມ຺ມຣາຊາ ທິວເສ ທິວເສ ພຸທ຺ຘປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຘມ຺ມປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ສງ຺ຆປູຊາຍ ສຕສຫສ຺ສໍ, ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິຍສ຺ສ ນິຄ຺ໂຣຘຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຕສຫສ຺ສໍ, ຈຕູສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ເຠສຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ສຕສຫສ຺ສນ຺ຕິ ປຎ຺ຈສຕສຫສ຺ສານິ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕ ສາສເນ ອຸຬາຣໍ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປວຕ຺ເຕສິ.

ຕິຕ຺ຖິຍາ ຫຕລາຠສກ຺ກາຣາ ອນ຺ຕມໂສ ຆາສຈ຺ຉາທນມຕ຺ຕມ຺ປິ ອລຠນ຺ຕາ ລາຠສກ຺ກາຣໍ ປຕ຺ຖຍມານາ ຠິກ຺ຂູສຸ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສການິ ສການິ ທິຏ຺ຐິຄຕານິ – ‘‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ, ອຍໍ ວິນໂຍ, ອິທໍ ສຕ຺ຖຸສາສນ’’ນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາປິ ສຍເມວ ເກເສ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກາສາຍານິ ວຕ຺ຖານິ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ວິຫາເຣສຸ ວິຈຣນ຺ຕາ ອຸໂປສຖກມ຺ມາທິກຣຓກາເລ ສງ຺ຆມຊ຺ຌໍ ປວິສນ຺ຕິ. ເຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ຘມ຺ເມນ ວິນເຍນ ສຕ຺ຖຸສາສເນນ ນິຄ຺ຄຍ຺ຫມານາປິ ຘມ຺ມວິນຍານຸໂລມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອສຓ຺ຐຫນ຺ຕາ ອເນກຣູປໍ ສາສນສ຺ສ ອພ຺ພຸທຎ຺ຈ ມລຎ຺ຈ ກຓ຺ຏກຎ຺ຈ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ເກຈິ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິ, ເກຈິ ປຎ຺ຈາຕເປ ຕປນ຺ຕິ, ເກຈິ ອາທິຈ຺ຈໍ ອນຸປຣິວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເກຈິ ‘‘ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ໂວຠິນ຺ທິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຕຖາ ຕຖາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ຕທາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ນ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ວາ ປວາຣຓໍ ວາ ອກາສິ. ອໂສກາຣາເມ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຸໂປສໂຖ ອຸປຈ຺ຉິຊ຺ຊິ.

ຣາຊາ ‘‘ອາຓາຍ ກາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ກາເຣຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທຸຄ຺ຄຫິຕຄາຫິນາ ພາເລນ ອມຈ຺ເຈນ ອເນເກສຸ ຠິກ຺ຂູສຸ ຊີວິຕາ ໂວໂຣປິເຕສຸ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ໂສ ຕຎ຺ຈ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ຕຎ຺ຈ ສາສເນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອພ຺ພຸທໍ ວູປສເມຕຸກາໂມ ‘‘ໂກ ນຸ ໂຂ ອິມສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປຏິພໂລ’’ຕິ ສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ວຈເນນ ອໂຫຄງ຺ຄາປພ຺ພຕໂຕ ເຖຣໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິປາຏິຫາຣິຍທສ຺ສເນນ ເຖຣສ຺ສ ອານຸຠາເວ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ໂຉ ອຕ຺ຕໂນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປ຺ປຏິສາຣໍ ວູປສເມສິ. ເຖໂຣປິ ຕໍ ຣາຊຸຍ຺ຍາເນເຍວ ວສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ສມຍໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ໂສ ອຸຄ຺ຄຫິຕສມໂຍ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອໂສກາຣາເມ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາຕາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ສາຓິປາກາຣນ຺ຕເຣ ນິສິນ຺ໂນ ເອກລທ຺ຘິເກ ເອກລທ຺ຘິເກ ຠິກ຺ຂູ ເອກໂຕ ເອກໂຕ ກາເຣຕ຺ວາ ເອກເມກໍ ຠິກ຺ຂຸສມູຫໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍວາທີ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ຕໂຕ ສສ຺ສຕວາທິໂນ – ‘‘ສສ຺ສຕວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕິກາ, ອນ຺ຕານນ຺ຕິກາ, ອມຣາວິກ຺ເຂປິກາ, ອຘິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນິກາ, ສຎ຺ຎີວາທາ, ອສຎ຺ຎີວາທາ, ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີວາທາ, ອຸຈ຺ເຉທວາທາ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທາ – ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມນິພ຺ພານວາທີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣາຊາ ປຐມເມວ ສມຍສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ນຍິເມ ຠິກ຺ຂູ ອຎ຺ຎຕິຕ຺ຖິຍາ ອິເມຕິ ຎຕ຺ວາ ເຕສໍ ເສຕການິ ວຕ຺ຖານິ ທຕ຺ວາ ອຸປ຺ປພ຺ພາເຊສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສຏ຺ຐິສຫສ຺ສາ ອເຫສຸໍ.

ອຖຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກິໍວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ຣາຊາ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ວິຠຊ຺ຊວາທີ, ຠນ຺ເຕ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ມຫາຣາຊາ’’ຕິ. ຕໂຕ ຣາຊາ ‘ສຸທ຺ຘໍ ທານິ, ຠນ຺ເຕ, ສາສນໍ, ກໂຣຕຸ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸໂປສຖ’ນ຺ຕິ ອາຣກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປາວິສິ. ສມຄ຺ໂຄ ສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍ ສນ຺ນິປາເຕ ສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ຕຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ຍານິ ຈ ຕທາ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ວຕ຺ຖູນິ, ຍານິ ຈ ອາຍຕິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕິ, ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເຕສໍ ປຏິພາຫນຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນນຍວເສເນວ ຕຖາຄເຕນ ຐປິຕມາຕິກໍ ວິຠຊນ຺ໂຕ ສກວາເທ ປຎ຺ຈ ສຸຕ຺ຕສຕານິ ປຣວາເທ ປຎ຺ຈາຕິ ສຸຕ຺ຕສຫສ຺ສໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອິມໍ ປຣປ຺ປວາທມຖນໍ ອາຍຕິລກ຺ຂຓໍ ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ ອຠາສິ.

ຕໂຕ ສຏ຺ຐິສຕສຫສ຺ສສງ຺ຂ຺ເຍສຸ ຠິກ຺ຂູ ອຸຈ຺ຈິນິຕ຺ວາ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິຘຣານໍ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສຫສ຺ສເມກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຍສຕ຺ເຖໂຣ ຈ ຘມ຺ມຎ຺ຈ ວິນຍຎ຺ຈ ສງ຺ຄາຍິໍສຸ; ເອວເມວ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ສາສນມລໍ ວິໂສເຘຕ຺ວາ ຕຕິຍສງ຺ຄີຕິໍ ອກາສິ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຘມ຺ມໍ ສງ຺ຄາຍນ຺ໂຕ ອິມໍ ຍຖາຠາສິຕໍ ປກຣຓໍ ສງ຺ຄຫໍ ອາໂຣເປສິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຍໍ ປຸຄ຺ຄລກຖາທີນໍ, ກຖານໍ ວຕ຺ຖຸຠາວໂຕ;

ກຖາວຕ຺ຖຸປ຺ປກຣຓໍ, ສງ຺ເຂເປນ ອເທສຍີ.

‘‘ມາຕິກາຐປເນເນວ, ຐປິຕສ຺ສ ສຸຣາລເຍ;

ຕສ຺ສ ໂມຄ຺ຄລິປຸຕ຺ເຕນ, ວິຠຕ຺ຕສ຺ສ ມຫີຕເລ.

‘‘ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ;

ຕສ຺ມາ ນໍ ວຓ຺ຓຍິສ຺ສາມິ, ຕໍ ສຸຓາຖ ສມາຫິຕາ’’ຕິ.

ນິທານກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ