໔. ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ໂຑ

ຕິກອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວຓ຺ຓນາ

໑໓໘໔. ອິທານິ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑານນ຺ຕຣໍ ຐປິຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑສ຺ສ ວຓ຺ຓນາກ຺ກໂມ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕ. ກສ຺ມາ ປເນຕໍ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໍ ນາມ ຊາຕນ຺ຕິ? ເຕປິຏກສ຺ສ ພຸທ຺ຘວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຐປິຕຕ຺ຕາ. ຕີສຸປິ ຫິ ປິຏເກສຸ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ອາຄຕໍ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ເຑເນວ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນິຈ຺ຉິຕໍ ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ. ສກເລ ອຠິຘມ຺ມປິຏເກ ນຍມຄ຺ຄໍ ມຫາປກຣເຓ ປຎ຺ຫຸທ຺ຘາຣໍ ຄຓນຈາຣໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ເຕນາປິ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໂຕເຍວ ສມາເນຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

ກຸໂຕ ປຠວໍ ປນ ເອຕນ຺ຕິ? ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣປ຺ປຠວໍ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ເອກສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ເຑ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໍ ກເຖຕ຺ວາ ອທາສິ. ອິທໍ ປນ ມຫາອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຠິຘມ຺ໂມ ນາມ ນ ສາວກວິສໂຍ, ນ ສາວກໂຄຈໂຣ; ພຸທ຺ຘວິສໂຍ ເອສ, ພຸທ຺ຘໂຄຈໂຣ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປນ ສທ຺ຘິວິຫາຣິເກນ ປຸຈ຺ຉິໂຕ ຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ກເຖສິ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໍ ກເຖຕ຺ວາ ອທາສິ. ກຖໍ? ຠຄວາ ຫິ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນາມ ກຕເມ’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂສີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖສ຺ສ ຕຸຓ຺ຫີຠູຕສ຺ສ ‘ນນຸ ຍໍ ມຍາ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕີຕິອາທິນາ ນເຍນ ຠູມິເຠທໂຕ ກຸສລໍ ທສ຺ສິຕໍ, ສພ຺ພມ຺ປິ ຕໍ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ກຸສລໍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ’ຕິ ອິມິນາ ນເຍນ ກຓ຺ຓິກໍ ກຓ຺ຓິກໍ ຆຏໍ ຆຏໍ ໂຄຈ຺ຉກໍ ໂຄຈ຺ຉກໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວເສນ ກຸສລາທິຘມ຺ເມ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກເຖຕ຺ວາ ອທາສິ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕູສູຕິ ກາມາວຈຣຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣອປຣິຍາປນ຺ນາສຸ. ກຸສລນ຺ຕິ ຜສ຺ສາທິເຠທໍ ກຸສລໍ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ອິເມ ສພ຺ເພປິ ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມີສຸ ວຸຕ຺ຕາ ຜສ຺ສາທໂຍ ຘມ຺ມາ ກຸສລາ ນາມ.

໑໓໘໕. ອກຸສລານໍ ປນ ຠູມິວເສນ ເຠທາຠາວໂຕ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອຸປ຺ປາໂທ. ຈິຕ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປາໂທ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາໂທ. ເທສນາສີສເມວ ເຈຕໍ. ຍຖາ ປນ ‘ຣາຊາ ອາຄໂຕ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອມຈ຺ຈາທີນມ຺ປິ ອາຄມນໍ ວຸຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ‘ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ເຕຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມາປິ ວຸຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄ຺ຄຫເຓນ ສສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ມໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິໂຕ ປຣໍ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ວິປາໂກຕິອາທີນໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕິກທຸກຠາຊນີຍປທານໍ ອຕ຺ໂຖ, ເວທນາຕ຺ຕິກາທີສຸ ຈ ສຸຂາທີນໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພຕາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປາຬິຍຕ຺ຖໍ ວີມໍສິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ປນ ວກ຺ຂາມ.

໑໔໒໐. ຕຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ຕາວ ສພ຺ໂພ ກາມາວຈຣສ຺ສ ວິປາໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ ນິສ຺ສາຍ ນິຍເມເນວ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິເຠເທ ຣູປສທ຺ທຄນ຺ຘຣສໂຜຏ຺ຐພ຺ພຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓານິ. ກຸສລາກຸສລວິປາກາ ປນ ທ຺ເວ ມໂນຘາຕຸໂຍ ຫທຍວຕ຺ຖຸໍ ນິສ຺ສາຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອນນ຺ຕຣາ ນິຍມໂຕ ຣູປາທີເນວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ກຸສລວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສນ຺ຕີຣຓວເສນ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນາຕິ ນິຍມໂຕ ຣູປາທີນິ ຉ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາເນວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ກຸສລາກຸສລວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸທ຺ວຍໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສນ຺ຕີຣຓວເສນ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ນິຍມໂຕ ຣູປາທີນິ ຉ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາເນວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕິ. ປຏິສນ຺ຘິວເສນ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ປຣິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມໍ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ຠວງ຺ຄວເສນ, ປຣິໂຍສາເນ ຈຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕມານມ຺ປິ ຕເທວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຏ຺ຐ ປນ ສເຫຕຸກວິປາກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ຈ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມເຍວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຣູປາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕິ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາເຫຕຸກກິຣິຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຉສຸ ທ຺ວາເຣສຸ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ມໂນທ຺ວາເຣ ອຕີຕານາຄເຕປິ ປຣິຕ຺ເຕ ຣູປາທິຘມ຺ເມເຍວ ອາຣພ຺ຠ ຂີຓາສວານໍ ປຫຏ຺ຐາກາຣໍ ກຸຣຸມານາ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ເອວມິເມ ປຎ຺ຈວີສຕິ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໔໒໑. ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຘມ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຫຏ຺ຐິມໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ. ເອວ ມຄ຺ຄຜລຘມ຺ມາ ນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ.

ກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣິຍໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຏ຺ຐ ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນຂີຓາສວານໍ ອສກ຺ກຈ຺ຈທານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຘມ຺ມສວນາທີສຸ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ອຕິປຄຸຓານໍ ປຐມຊ຺ຌານາທີນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ. ກສິຓນິມິຕ຺ຕາທິປຎ຺ຎຕ຺ຕິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສາຍ ກາມາວຈຣຘມ຺ມານໍ ‘ສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ’ຕິ ປຣາມສນອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ເຕເນວາກາເຣນ ສຕ຺ຕວີສຕິ ມຫຄ຺ຄຕຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນກາເລ ສິຍາ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ເຕເຍວ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ເກວລໍ ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນວເສນ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ໂທມນສ຺ສວເສນ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທສ຺ສ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄຕວເສນ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ວິກ຺ເຂປວເສນ ອວູປສມວເສນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕສຸ ປນ ເອກຘມ຺ໂມປິ ອປ຺ປມາເຓ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ.

ກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກິຣິຍໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣຕິ ອຏ຺ຐ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນຂີຓາສວານໍ ສກ຺ກຈ຺ຈທານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຘມ຺ມສວນາທີສຸ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາເລ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂຄຕ຺ຣຠຸກາເລ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ຈ ເນສໍ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍໍ ປເນຕໍ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ຕໍ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາກາສກສິຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາໂລກກສິຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖໍ ອິທ຺ຘິວິຘຈຕຸຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພໂສຕຈຕຸຕ຺ຖໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນາຄຕໍສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ກຸສລໂຕປິ ກິຣິຍໂຕປິ ທ຺ວາທສວິຘໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ນາມ ອຏ຺ຐສຸ ກສິເຓສຸ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ. ຕຎ຺ຫິ ວິປສ຺ສນາຍປິ ປາທກໍ ໂຫຕິ, ອຠິຎ຺ຎານມ຺ປິ, ນິໂຣຘສ຺ສາປິ, ວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ປາທກໍ ໂຫຕິເຍວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ອາກາສກສິຓອາໂລກກສິຓຈຕຸຕ຺ຖານິ’ ປນ ວິປສ຺ສນາຍປິ ອຠິຎ຺ຎານມ຺ປິ ວຏ຺ຏສ຺ສາປິ ປາທການິ ໂຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘປາທກາເນວ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ‘ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣອານາປານຈຕຸຕ຺ຖານິ’ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ວຏ຺ຏສ຺ສ ຈ ປາທການິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຎ຺ຎານໍ ປນ ນິໂຣຘສ຺ສ ຈ ປາທການິ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທສວິຘມ຺ປິ ກສິຓຊ຺ຌານໍ ກສິຓປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຣິຕ຺ຕາທິວເສນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມາຣມ຺ມຓໂຕ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ໂຫຕິ.

‘ອິທ຺ຘິວິຘຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ຍທາ ກາຍໍ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຈິຕ຺ຕວເສນ ກາຍໍ ປຣິຓາເມຕິ, ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ເຕ ສໂມທຫຕິ, ສມາໂຣເປຕິ, ຕທາ ອຸປໂຍຄລທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ຣູປກາຍາຣມ຺ມຓໂຕ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຍທາ ຈິຕ຺ຕໍ ກາຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມຕິ, ປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ຣູປກາເຍ ສໂມທຫຕິ, ສມາໂຣເປຕິ, ຕທາ ອຸປໂຍຄລທ຺ຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ກຕ຺ວາ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

‘ທິພ຺ພໂສຕຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ສທ຺ທໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓເມວ. ‘ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ປເຣສໍ ກາມາວຈຣຈິຕ຺ຕຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣຈິຕ຺ຕຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ, ມຄ຺ຄຜລຊານນກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ໂສຕາປນ຺ນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ຊານາຕິ, ໂສຕາປນ຺ໂນ ວາ ສກທາຄາມິສ຺ສາຕິ ເອວໍ ຍາວ ອຣຫໂຕ ເນຕພ຺ພໍ. ອຣຫາ ປນ ສພ຺ເພສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ. ອຎ຺ໂຎປິ ຈ ອຸປຣິໂມ ເຫຏ຺ຐິມສ຺ສາຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ‘ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ກາມາວຈຣກມ຺ມຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກມ຺ມຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ.

‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ຣູປາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓເມວ. ‘ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕອປ຺ປມາຓນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຕຎ຺ຫິ ກາມາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຣູປາວຈຣາຣູປາວຈຣກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ. ອຕີເຕ ອຕ຺ຕນາ ວາ ປເຣຫິ ວາ ຠາວິຕມຄ຺ຄໍ ສຈ຺ຉິກຕຜລຎ຺ຈ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ອຕີເຕ ພຸທ຺ຘາ ມຄ຺ຄໍ ຠາວຍິໍສຸ, ຜລໍ ສຈ຺ຉາກໍສຸ, ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ຉິນ຺ນວຏຸມການຸສ຺ສຣຓວເສນ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໂຕປິ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ອຕີເຕ ‘ວິປສ຺ສີ ນາມ ຠຄວາ’ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ‘ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ພນ຺ຘຸມາ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ພນ຺ຘຸມຕີ ນາມ ມາຕາ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນາມໂຄຕ຺ຕປຖວີນິມິຕ຺ຕາທິອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

‘ອນາຄຕໍສຎາຓຈຕຸຕ຺ເຖ’ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕມ຺ປິ ອຍໍ ອນາຄເຕ ‘ກາມາວຈເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ຊານນກາເລ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ‘ຣູປາວຈເຣ ວາ ອຣູປາວຈເຣ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’ຕິ ຊານນກາເລ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓໍ. ‘ມຄ຺ຄໍ ຠາເວສ຺ສຕິ ຜລໍ ສຈ຺ຉິກຣິສ຺ສຕິ’ ‘ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ ຊານນກາເລ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓໍ. ອນາຄເຕ ‘‘ເມຕ຺ເຕຍ຺ໂຍ ນາມ ຠຄວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ສຸພ຺ຣຫ຺ມາ ນາມສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ປິຕາ ຠວິສ຺ສຕິ, ພ຺ຣຫ຺ມວຕີ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ມາຕາ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນາມໂຄຕ຺ຕຊານນກາເລ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ອຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ປນ ອາສວານໍ ຂຍຈຕຸຕ຺ຖຎ຺ຈ ປາຬິຍໍ ອາຄຕຏ຺ຐາເນເຍວ ກເຖສ຺ສາມິ. ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ເອເຕສໍ ກຸສລາກຸສລກິຣິຍຈິຕ຺ຕານໍ ປຸເຣຈາຣິກາ. ຕສ຺ສາ ເຕສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອາຣມ຺ມຓເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປນ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ເອກນ຺ຕປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາວ ໂຫຕິ. ຣູປາວຈຣຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານາທີນິ ປຣິຕ຺ຕາທິຠາເວນ ນວຕ຺ຕພ຺ພຘມ຺ມໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓານິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣູປາວຈຣານິ ປຖວີກສິຓາທີສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ອຸຄ຺ຆາຏິມາກາເສ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ວິຎ຺ຎາຓາປຄເມຕິ.

໑໔໒໙. ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ອາທິມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂານໍ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓາ, ມຄ຺ເຄນ ປນ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ ນ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ, ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິວເສນ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ, ອຎ຺ຎຘມ຺ມາຣມ຺ມຓກາເລ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓາຕິປິ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນຕິປິ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ ມຄ຺ຄສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ວາ ເຫຕຸໂນ ອຕ຺ຖິຕາຍ ເອກນ຺ຕໂຕ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາວ. ວີຣິຍໍ ປນ ວີມໍສໍ ວາ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຠາວນາກາເລ ສຫຊາຕາຘິປຕິນາ ສິຍາ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ, ຉນ຺ທຈິຕ຺ຕານໍ ອຎ຺ຎຕຣເຊຏ຺ຐກກາເລ ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນຕິ.

ທ຺ວາທສວິເຘ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ນວ ຌານານິ ເນວ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓານິ ນ ມຄ຺ຄເຫຕຸການິ ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕີນິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓອນາຄຕໍສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖານິ ປນ ອຣິຍານໍ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຊານນກາເລ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ເຄນ ປນ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ ນ ມຄ຺ຄເຫຕຸການິ, ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕີນິ. ກສ຺ມາ ປເນຕານິ ນ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ມຫຄ຺ຄຕຕາຍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊານໍ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ປນ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ນ ຫິ ເຕ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາ ອາສນາ ວຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຊລິກມ຺ມາທີນິ ກໂຣນ຺ຕິ, ທຫຣກາເລ ໂວຫຣິຕນເຍເນວ ໂວຫຣນ຺ຕິ. ເອວເມຕານິປິ ອຕ຺ຕໂນ ມຫຄ຺ຄຕຕາຍ ນ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ.

ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸປິ ອຣິຍານໍ ມຄ຺ຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓປຸເຣຈາຣິກຕ຺ຕາ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ເຄນ ອສຫຊາຕຕ຺ຕາ ປນ ນ ມຄ຺ຄເຫຕຸກາ, ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕິ. ກສ຺ມາ ຄຣຸໍ ນ ກໂຣຕີຕິ? ອຕ຺ຕໂນ ອເຫຕຸກຕາຍ ຫີນຕາຍ ຊຬຕາຍ. ຍຖາ ຫິ ຣາຊານໍ ສພ຺ໂພ ໂລໂກ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຣິຊນາ ປນ ຂຸຊ຺ຊວາມນກເຈຏກາທໂຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຎ຺ຎາຓຕາຍ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ວິຍ ນາຕິຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມວ ອິທມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ອເຫຕຸກຕາຍ ຫີນຕາຍ ຊຬຕາຍ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ນ ກໂຣຕິ.

ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕກຸສລາທີນິ ຎາຓາຠາເວນ ເຈວ ໂລກິຍຘມ຺ມາຣມ຺ມຓຕາຍ ຈ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓາທິຠາວໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພານີຕິ.

໑໔໓໒. ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນຘມ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ອຕີຕສມາປຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຕາ ເອກນ຺ເຕນ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາວ.

໑໔໓໓. ນິໂຍຄາ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຍເມນ ປາຏິເຍກ຺ກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ນນຸ ຈ ອນາຄຕໍສຎາຓໍ ເອກນ຺ເຕນ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ, ເຈໂຕປຣິຍຎາຓມ຺ປິ ອນາຄຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕີຕິ? ໂນ ນ ປວຕ຺ຕຕິ. ປາຏິເຍກ຺ກໍ ປນ ເອຕໍ ເອກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຎ຺ເຎຫິ ມຫຄ຺ຄຕຈິຕ຺ເຕຫິ ມິສ຺ສກໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ນິໂຍຄາ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓາ ນຕ຺ຖີ’ຕິ.

໑໔໓໔. ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕິສ຺ໂສ ມໂນຘາຕຸໂຍ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ນາມ. ທສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາຕິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐ ຕາວ ສເຫຕຸກາ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລ ກມ຺ມໍ ວາ ກມ຺ມນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາ. ຠວງ຺ຄຈຸຕິກາເລສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຄຕິນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ອາຣພ຺ຠ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາເລ ຕໂຕ ປຣໍ ຠວງ຺ຄກາເລ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ. ຕຖາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ. ມໂນທ຺ວາເຣ ປນ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓານໍ ຊວນານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ. ‘ກຸສລວິປາກາເຫຕຸກອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍ’ມ຺ປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລຎ຺ຫິ ສາ ມນຸສ຺ເສສຸ ຊຈ຺ຈນ຺ຘາທີນໍ ປຏິສນ຺ຘິ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ຈ ສນ຺ຕີຣຓວເສນາປິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ‘ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ’ ປນ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສນ຺ຕີຣຓວເສນ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ສເຫຕຸກວິປາກາ ວິຍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

‘ອກຸສລວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ’ ປນ ກຸສລວິປາກາຍ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາເຫຕຸກາຍ ສມານຄຕິກາ ເອວ. ເກວລຎ຺ຫິ ສາ ອາປາຍິການໍ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ‘ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ’ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາ ຂີຓາສວານໍ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ປຫຏ຺ຐາກາຣໍ ກຸຣຸມານາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ. ມໂນທ຺ວາເຣ ອຕີຕາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ຫສິຕຸປ຺ປາທວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ.

ກາມາວຈຣກຸສລນ຺ຕິອາທີສຸ ກຸສລໂຕ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ. ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອຕີຕາທິເຠທານິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ສມ຺ມສນ຺ຕານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕານໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລຎ຺ຫິ ເຕຫິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນຕ຺ຖິ. ອຍເມເວຕ຺ຖ ວິເສໂສ.

ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອຕີຕາທິເຠທານໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານໍ ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນປຣາມາສກາເລ ອຕີຕາທິອາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ອສ຺ສາເທນ຺ຕສ຺ສ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕສ຺ສ ‘ສຕ຺ໂຕ ສຕ຺ໂຕ’ຕິ ປຣາມສິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລຎ຺ຫິ ເຕຫິ ປຣາມາສຄ຺ຄຫຓໍ ນຕ຺ຖິ. ທ຺ເວ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອຕີຕາທິເຠເທ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ໂທມນສ຺ສິຕານໍ ອຕີຕາທິອາຣມ຺ມຓາ, ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ໂທມນສ຺ສິຕານໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ເຕສຸ ເອວ ຘມ຺ເມສຸ ອນິຏ຺ຐງ຺ຄຕຠາເວນ ເຈວ ອຸທ຺ຘຕຠາເວນ ຈ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ. ກິຣິຍໂຕ ອຏ຺ຐ ສເຫຕຸກຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ກຸສລຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທຄຕິກາ ເອວ. ກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓາວ. ມໂນທ຺ວາເຣ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓານຎ຺ເຈວ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນິພ຺ພານາຣມ຺ມຓານຎ຺ຈ ຊວນານໍ ປຸເຣຈາຣິກກາເລ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາ.

ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປເຠເທ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາກາສກສິຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ອາໂລກກສິຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣຈຕຸຕ຺ຖໍ ອານາປານຈຕຸຕ຺ຖນ຺ຕິ ອິມານິ ປຎ຺ຈ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາເນວ. ‘ອິທ຺ຘິວິຘຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຓາເມນ຺ຕສ຺ສ ອຕີຕປາທກຊ຺ຌານຈິຕ຺ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕນໂຕ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ. ມຫາຘາຕຸນິຘາເນ ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖຣາທີນໍ ວິຍ ອນາຄຕໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ມຫາກສ຺ສປຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ມຫາຘາຕຸນິຘານໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອນາຄເຕ ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ສາຘິການິ ທ຺ເວ ວສ຺ສສຕານິ ອິເມ ຄນ຺ຘາ ມາ ສຸສ຺ສິໍສຸ, ປຸປ຺ຜານິ ມາ ມິລາຍິໍສຸ, ທີປາ ມາ ນິພ຺ພາຍິໍສູຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ຕເຖວ ອໂຫສິ. ອສ຺ສຄຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ວຕ຺ຕນິຍເສນາສເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສຸກ຺ຂຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊມານໍ ທິສ຺ວາ ‘ອຸທກໂສຓ຺ຑິ ທິວເສ ທິວເສ, ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ທຘິຣສາ ໂຫຕູ’ຕິ ອຘິຏ຺ຐຫິ. ປຸເຣຠຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ ທຘິຣສໍ ໂຫຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ປາກຕິກເມວ. ກາຍໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຕ຺ວາ ອທິສ຺ສມາເນນ ກາເຍນ ຄມນກາເລ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ວາ ປາຏິຫາຣິຍສ຺ສ ກຣຓກາເລ, ກາຍໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

‘ທິພ຺ພໂສຕຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ວິຊ຺ຊມານສທ຺ທເມວ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ອຕີເຕ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອນາຄເຕ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານນ຺ຕສ຺ສ ອຕີຕາຣມ຺ມຓໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓຎ຺ຈ ໂຫຕິ. ສຕ຺ຕທິວສາຕິກ຺ກເມ ປນ ຕໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ອຕີຕານາຄຕໍສຎາຓານຎ຺ຫິ ເອສ ວິສໂຍ. ນ ເອຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຊານນກາເລ ປນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ.

ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ນາເມຕໍ ຕິວິຘໍ – ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຸປ຺ປາທຏ຺ຐິຕິຠງ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’. ເອກທ຺ວິສນ຺ຕຕິວາຣປຣິຍາປນ຺ນໍ ‘ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ’. ຕຕ຺ຖ ອນ຺ຘກາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ອາໂລກຏ຺ຐານໍ ຄຕສ຺ສ ນ ຕາວ ອາຣມ຺ມຓໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ; ຍາວ ປນ ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ວິສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາໂລກຏ຺ຐາເນ ວິຈຣິຕ຺ວາ ໂອວຣກໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສາປິ ນ ຕາວ ສຫສາ ຣູປໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ; ຍາວ ຕໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ວິສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທູເຣ ຐຕ຺ວາ ປນ ຣຊການໍ ຫຕ຺ຖວິກາຣໍ ຆຓ຺ຑິເຠຣີອາທິອາໂກຏນວິກາຣຎ຺ຈ ທິສ຺ວາປິ ນ ຕາວ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ; ຍາວ ປນ ຕໍ ສຸຓາຕິ, ເອຕສ຺ມິມ຺ປິ ອນ຺ຕເຣ ເອກທ຺ວິສນ຺ຕຕິວາຣາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ຕາວ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ. ສໍຍຸຕ຺ຕຠາຓກາ ປນ ‘ຣູປສນ຺ຕຕິ ອຣູປສນ຺ຕຕີ’ຕິ ທ຺ເວ ສນ຺ຕຕິໂຍ ວຕ຺ວາ, ‘ອຸທກໍ ອກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄຕສ຺ສ ຍາວ ຕີເຣ ອກ຺ກນ຺ຕອຸທກເລຂາ ນ ວິປ຺ປສີທຕິ, ອທ຺ຘານໂຕ ອາຄຕສ຺ສ ຍາວ ກາເຍ ອຸສຸມຠາໂວ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ອາຕປາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຄພ຺ຠໍ ປວິຏ຺ຐສ຺ສ ຍາວ ອນ຺ຘກາຣຠາໂວ ນ ວິຄຈ຺ຉຕິ, ອນ຺ໂຕຄພ຺ເຠ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ ທິວາ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຍາວ ອກ຺ຂີນໍ ຜນ຺ທນຠາໂວ ນ ວູປສມ຺ມຕິ, ອຍໍ ຣູປສນ຺ຕຕິ ນາມ; ທ຺ເວ ຕໂຍ ຊວນວາຣາ ອຣູປສນ຺ຕຕິ ນາມາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘ຕທຸຠຍມ຺ປິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ.

ເອກຠວປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ ປນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຠທ຺ເທກຣຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຍ ຈາວຸໂສ, ມໂນ ເຍ ຈ ຘມ຺ມາ ອຸຠຍເມຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ. ຕສ຺ມິໍ ເຈ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ຉນ຺ທຣາຄປຏິພທ຺ຘໍ ໂຫຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ, ຉນ຺ທຣາຄປຏິພທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຕທຠິນນ຺ທຕິ, ຕທຠິນນ຺ທນ຺ໂຕ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສໍຫີຣຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໘໔) ວຸຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕໍ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ສຸຕ຺ເຕ.

ຕຕ຺ຖ ເກຈິ ‘ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ກິໍກາຣຓາ? ຍສ຺ມາ ອິທ຺ຘິມສ຺ສ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ເອກກ຺ຂເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ອິທຎ຺ຈ ເນສໍ ໂອປມ຺ມໍ – ຍຖາ ອາກາເສ ຂິຕ຺ເຕ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິມ຺ຫິ ອວສ຺ສໍ ເອກໍ ປຸປ຺ຜໍ ເອກສ຺ສ ວຓ຺ຏໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ ວຓ຺ເຏນ ວຓ຺ຏໍ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ເອວໍ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ ຣາສິວເສນ ມຫາຊນສ຺ສ ຈິຕ຺ເຕ ອາວຊ຺ຊິເຕ ອວສ຺ສໍ ເອກສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອເກນ ຈິຕ຺ເຕນ ອຸປ຺ປາທກ຺ຂເຓ ວາ ຐິຕິກ຺ຂເຓ ວາ ຠງ຺ຄກ຺ຂເຓ ວາ ປຏິວິຊ຺ຌຕີຕິ. ຕໍ ປນ ວສ຺ສສຕມ຺ປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສມ຺ປິ ອາວຊ຺ຊນ຺ໂຕ ເຍນ ຈິຕ຺ເຕນ ອາວຊ຺ເຊຕິ, ເຍນ ຈ ຊານາຕິ ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຫຏ຺ຐານາຠາວໂຕ ອາວຊ຺ຊນຊວນານຎ຺ຈ ອນິຏ຺ເຐ ຐາເນ ນານາຣມ຺ມຓຠາວປ຺ປຕ຺ຕິໂທສໂຕ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ. ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕມານຊວນວີຖິໂຕ ອຕີຕານາຄຕວເສນ ທ຺ວິຕິຊວນວີຖິປຣິມາຓກາເລ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປນ ຊວນວາເຣນ ທີເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ທີປນາ – ອິທ຺ຘິມາ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິຕຸກາໂມ ອາວຊ຺ເຊຕິ. ອາວຊ຺ຊນໍ ຂຓປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເຕເນວ ສຫ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ຕໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຎ຺ຈ ຊວນານິ ເຍສໍ ປຈ຺ຉິມໍ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ເສສານິ ກາມາວຈຣານິ. ເຕສໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ຕເທວ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຈິຕ຺ຕມາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ນ ຈ ຕານິ ນານາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ເອກາຣມ຺ມຓານິ. ເອກາຣມ຺ມຓຕ຺ເຕປິ ຈ ອິທ຺ຘິຈິຕ຺ຕເມວ ປຣສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ປຊານາຕິ, ນ ອິຕຣານິ; ຍຖາ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓເມວ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ນ ອິຕຣານີຕິ. ອິຕິ ອິທໍ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ເຈວ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ວເສນ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ວາ ສນ຺ຕຕິປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນມ຺ປິ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ປຕຕິ, ຕສ຺ມາ ອທ຺ຘາປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນວເສເນຕໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

‘ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ນາມໂຄຕ຺ຕານຸສ຺ສຣເຓ ນິພ຺ພານນິມິຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ຈ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ, ເສສກາເລ ອຕີຕາຣມ຺ມຓເມວ. ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓຈຕຸຕ຺ຖມ຺ປິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓເມວ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ປຸພ຺ເພນິວາສເຈໂຕປຣິຍຎາຓານິປິ ອຕີຕາຣມ຺ມຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ອຖ ໂຂ ເຕສໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓສ຺ສ ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘາ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘຎ຺ຈ ກິຎ຺ຈິ ອນາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕຎ຺ຫິ ອຕີຕກ຺ຂນ຺ຘຂນ຺ຘປຏິພທ຺ເຘສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມຄຕິກໍ ໂຫຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ຈ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕຣາຕີຕໍ ຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ. ຕຎ຺ຫິ ອຎ຺ຎໍ ຂນ຺ຘໍ ວາ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ປຣິຍາຍໂຕ ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ຈ ອຕີຕເຈຕນາມຕ຺ຕເມວາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ. ອຍໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ‘‘ກຸສລາ ຂນ຺ຘາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓສ຺ສ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓສ຺ສ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓສ຺ສ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ອນາຄຕໍສຎາຓສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈເຍນ ປຈ຺ຈໂຍ’’ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໑.໑.໔໐໔) ປຏ຺ຐາເນ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ ຈຕ຺ຕາໂຣປິ ຂນ຺ຘາ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ຍຖາກມ຺ມຸປຄຎາຓສ຺ສ ກຸສລາກຸສລາ ເອວາຕິ.

‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ວິຊ຺ຊມານວຓ຺ຓາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓເມວ. ອນາຄຕໍສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓເມວ. ຕຎ຺ຫິ ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ຘຂນ຺ຘປຏິພທ຺ເຘສຸ ຘມ຺ເມສຸ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓໍ ວິຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສມຄຕິກໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ເຈໂຕປຣິຍຎາຓມ຺ປິ ອນາຄຕາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ຕໍ ປນ ສຕ຺ຕທິວສພ຺ຠນ຺ຕເຣ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ. ອິທໍ ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ຂນ຺ເຘປິ ຂນ຺ຘປຏິພທ຺ຘມ຺ປິ. ຣູປາວຈຣຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານາທີນິ ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເອກຘມ຺ມມ຺ປິ ອາຣພ຺ຠ ອປ຺ປວຕ຺ຕິໂຕ ເອກນ຺ຕນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາເນວາຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໔໓໕. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປຎ຺ຈ ນິພ຺ພານຎ຺ຈ ພຫິທ຺ຘາຕິ ອິທໍ ຍຖາ ອິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘໍ ປຣປຸຄ຺ຄລສນ຺ຕາເນ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຸຈ຺ຈມານມ຺ປິ ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ນ ເກນຈິ ປຣິຍາເຍນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕປຣິຍາຍສ຺ສ ອຠາເວນ ພຫິທ຺ຘາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ອສມ຺ຠວໂຕ. ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕມຕ຺ຕສ຺ສ ປນ ອສມ຺ຠວມຕ຺ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຘມ຺ມາປຄມມຕ຺ຕໂຕວ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາຠາວມ຺ປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຠາວມ຺ປິ ອນນຸຊານິຕ຺ວາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓນ຺ຕິປີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ນ ເກວລໍ ຕເທວ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓໍ, ຕສ຺ສ ປນ ອາວຊ຺ຊນມ຺ປິ, ອຸປຈາຣຈິຕ຺ຕານິປິ, ຕສ຺ສາຣມ຺ມຓສ຺ສ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຈິຕ຺ຕານິປິ, ຕສ຺ເສວ ອສ຺ສາທນາທິວເສນ ປວຕ຺ຕານິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິປິ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓາເນວາຕິ. ຕານິ ປນ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວິສຸໍ ນ ວຸຕ຺ຕານິ. ກຖໍ ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ເອຕຎ຺ຫິ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ຍຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ປຸເຣຈາຣິກໍ ອາວຊ຺ຊນອຸປຈາຣາທິວເສນ ປວຕ຺ຕໍ, ເຕນ ສຫ ເອກາຣມ຺ມຓໍ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ‘ກາມາວຈຣກຸສລໍ, ອກຸສລໍ, ກິຣິຍໂຕ ນວ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ, ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕານໍ ເອເຕສໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ‘ສິຍາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຕິປີ’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຠາວສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ຈ ‘ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນໍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຈ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ ອຕີຕາຣມ຺ມຓາຕິປີ’ຕິ ເອວໍ ເອກນ຺ເຕນ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕ຺ຕວຈນໂຕ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ເອກມ຺ປິ ວຸຈ຺ຈມານໍ ຍສ຺ມາ ເຫຏ຺ຐາ ເຕນ ສຫ ເອກາຣມ຺ມຓຠາວມ຺ປິ ສນ຺ຘາຍ ກາມາວຈຣກຸສລາທີນໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ຕສ຺ມາ ອິຘາປິ ເຕສໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຠາວໍ ທີເປຕິ. ໂກ ຫິ ເຕນ ສຫ ເອກາຣມ຺ມຓານໍ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຠາເວ ອນ຺ຕຣາໂຍຕິ? ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ວຸຕ຺ເຕ ‘ວຸຕ຺ຕາເນວ ໂຫນ຺ຕີ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ປາຬິໂຕ ອຸຕ຺ຕານເມວ.

ອາຣມ຺ມຓວິຠາເຄ ປນ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນໍ ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນນ຺ຕິ ອິເມສໍ ຕາວ ກຸສລວິປາກກິຣິຍວເສນ ຉນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທານໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕານສມ຺ພນ຺ຘໍ ເຫຏ຺ຐິມສມາປຕ຺ຕິໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຈ ກິຣິຍອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນໍ ກິຣິຍວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສ຺ເສວ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ກສ຺ມາ? ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກິຣິຍສມງ຺ຄິໂນ ກຸສລສ຺ສ ວາ ວິປາກສ຺ສ ວາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສ຺ສ ອຠາວໂຕ. ກຸສລໍ ປນ ກຸສລວິປາກກິຣິຍານໍ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນກຸສລໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຕິວິຘສ຺ສປິ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິສມ຺ຠວໂຕ. ວິປາກໍ ປນ ນ ກສ຺ສຈິ ອາຣມ຺ມຓໍ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ວິປາກໂຕ ວຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຠິນີຫາຣາສມ຺ຠວໂຕ. ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຣູປາວຈຣຕ຺ຕິກຈຕຸກ຺ກຊ຺ຌານາທີນໍ ສພ຺ເພສມ຺ປິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາຠາເວນ ພຫິທ຺ຘາຠູຕານິ ປຖວີກສິຓາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິໂຕ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສພ຺ເພວ ກາມາວຈຣາ ກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕາ ຘມ຺ມາ, ຣູປາວຈຣໍ ຈຕຸຕ຺ຖໍ ຌານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ກຸສລໂຕ ຕາວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາທີນິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ. ປເຣສໍ ຂນ຺ຘາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓ ຈ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ຕທຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ຎາຓວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລຎ຺ຫິ ເຕສໍ ນິພ຺ພານປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອກຸສລໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາທີນໍ ອສ຺ສາທນາຠິນນ຺ທນປຣາມາສຄຫຓກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ປຣສ຺ສ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເຈວ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປກສິຓາທີສຸ ຈ ຕເຖວ ປວຕ຺ຕິກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ, ຕທຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລຎ຺ຫິ ເຕສໍ ປຣາມາສຄຫຓໍ ນຕ຺ຖິ. ທ຺ເວປິ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘາທີສຸ ໂທມນສ຺ສິຕສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ປຣສ຺ສ ຂນ຺ຘາທີສຸ ເຈວ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປປຓ຺ຓຕ຺ຕີສຸ ຈ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ, ຕທຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕປກາເຣສຸ ຘມ຺ເມສຸ ວິຈິກິຈ຺ຉນຜນ຺ທນຠາວວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ທ຺ວິປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ຕິສ຺ໂສ ຈ ມໂນຘາຕຸໂຍຕິ, ອິເມ ເຕຣສ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ປຣສ຺ສ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ, ຕທຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕອເຫຕຸກວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ສນ຺ຕີຣຓຕທາຣມ຺ມຓວເສນ ອຕ຺ຕໂນ ປຎ຺ຈ ຣູປາທິຘມ຺ເມ, ມໂນທ຺ວາເຣ ຕທາຣມ຺ມຓວເສເນວ ອຎ຺ເຎປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ປເຣສໍ ຘມ຺ເມສຸ ປວຕ຺ຕມານາ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ, ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕວິປາກາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເກວລໍ ປເນຕາ ສຸຄຕິຍໍ ທຸຄ຺ຄຕິຍຎ຺ຈ ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສນາປິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິເຠເທສຸ ກມ຺ມາທີສຸ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ.

ອຏ຺ຐ ມຫາວິປາກຈິຕ຺ຕານິປິ ຕາສໍເຍວ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສມານຄຕິການິ. ເກວລໍ ປເນຕານິ ສນ຺ຕີຣຓວເສນ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ປຏິສນ຺ຘິຠວງ຺ຄຈຸຕິວເສເນວ ເອຕານິ ສຸຄຕິຍໍເຍວ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂສມນສ຺ສສຫຄຕາເຫຕຸກກິຣິຍາ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ອຕ຺ຕໂນ ຣູປາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ປຫຏ຺ຐາກາຣກຣຓວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ປຣສ຺ສ ຣູປາທີສຸ ປວຕ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ມໂນທ຺ວາເຣ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂຊຕິປາລມາຓວມຆເທວຣາຊກຓ຺ຫຕາປສາທິກາເລສຸ ອຕ຺ຕນາ ກຕກິຣິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ຫສິຕຸປ຺ປາທວເສນ ປວຕ຺ຕາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ.

ມລ຺ລິກາຍ ເທວິຍາ ສນ຺ຕຕິມຫາມຕ຺ຕສ຺ສ ສຸມນມາລາກາຣສ຺ສາຕິ ເອວມາທີນໍ ກິຣິຍາກຣຓໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕິກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓາ. ອຸເປກ຺ຂາສຫຄຕກິຣິຍາເຫຕຸກມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປຎ຺ຈທ຺ວາເຣ ໂວຏ຺ຐພ຺ພນວເສນ ມໂນທ຺ວາເຣ ຈ ອາວຊ຺ຊນວເສນ ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາທິອາຣມ຺ມຓາ. ອຏ຺ຐ ມຫາກິຣິຍາ ກຸສລຈິຕ຺ຕຄຕິກາ ເອວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕາ ຂີຓາສວານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ກຸສລານິ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກເມເວຕ຺ຖ ນານາກຣຓໍ.

ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣ ຣູປາວຈຣຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນ ສພ຺ພຕ຺ຖປາທກຈຕຸຕ຺ຖາທີນິ ປຎ຺ຈ ຌານານິ ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ໂອກາສໍ ລຠນ຺ຕິ. ເອຕານິ ຫິ ກສິຓປຓ຺ຓຕ຺ຕິນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓານິ.

‘ອິທ຺ຘິວິຘຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ກາຍວເສນ ຈິຕ຺ຕໍ, ຈິຕ຺ຕວເສນ ວາ ກາຍໍ ປຣິຓາມນກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ກຸມາຣກວຓ຺ຓາທິນິມ຺ມານກາເລ ຈ ສກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໂຕ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ພຫິທ຺ຘາ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິທສ຺ສນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ, ປວຕ຺ຕິຍໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ.

‘ທິພ຺ພໂສຕຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິສທ຺ທສວນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ປເຣສໍ ສທ຺ທສວນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ‘ເຈໂຕປຣິຍຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ປເຣສໍ ຈິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໂຕ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓເມວ. ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕຊານເນ ປນ ເຕນ ປໂຍຊນໍ ນຕ຺ຖິ. ‘ປຸພ຺ເພນິວາສຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ອຕ຺ຕໂນ ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ປຣສ຺ສ ຂນ຺ເຘ, ອນິທ຺ຣິຍພທ຺ຘຣູປໍ, ຕິສ຺ໂສ ຈ ປຓ຺ຓຕ຺ຕິໂຍ ອນຸສ຺ສຣຓໂຕ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ.

‘ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ອຕ຺ຕໂນ ກຸຈ຺ຉິຄຕາທິຣູປທສ຺ສນກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ອວເສສຣູປທສ຺ສນກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ‘ອນາຄຕໍສຎາຓຈຕຸຕ຺ຖໍ’ ອຕ຺ຕໂນ ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ຘານຸສ຺ສຣຓກາເລ ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓໍ, ປຣສ຺ສ ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ຘານໍ ວາ ອນິນ຺ທ຺ຣິຍພທ຺ຘສ຺ສ ວາ ຣູປສ຺ສ ອນຸສ຺ສຣຓກາເລ ພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ, ອຸຠຍວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ. ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓຕາຍ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ.

ທຸກອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣວຓ຺ຓນາ

໑໔໔໑. ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉກນິທ຺ເທເສ ຕໂຍ ກຸສລເຫຕູຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຫຕູ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ເຕເຍວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຈຕູສຸ ຠູມີສຸ ກຸສເລສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ເສສໂຄຈ຺ຉເກສຸປິ ເທສນານໂຍ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໔໗໓. ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕໂຍ ອາສວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕິວິເຘນ ອາສວານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊາສເວນ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ທິຏ຺ຐາສວອວິຊ຺ຊາສເວຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ກາມາສໂວ ທຸວິເຘນ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຠວາສໂວ ຈຕູສຸ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊາສເວນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອກຘາວ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຖາ ເຈຕ຺ຖ ເອວໍ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ສໍໂຍຊນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເອກໂຕ ທສຘາ ຠເວ. ຕຕ຺ຖ ກາມຣາໂຄ ຈຕຸຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ປຏິໂຆ ຕິຘາ, ມາໂນ ເອກຘາ. ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ເຈວ ຠວຣາໂຄ ຈ. ກຖໍ? ກາມຣາໂຄ ຕາວ ມານສໍໂຍຊນອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ເຈວ, ທິຏ຺ຐິສໍໂຍຊນອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ຈ, ສີລພ຺ພຕປຣາມາສອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ຈ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນມຕ຺ເຕເນວ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕຸຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຏິໂຆ ປນ ອິສ຺ສາສໍໂຍຊນອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ເຈວ, ມຈ຺ຉຣິຍສໍໂຍຊນອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ຈ, ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊນມຕ຺ເຕເນວ ຈ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ຕິຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມາໂນ ຠວຣາຄາວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘາວ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ສາ ຫິ ອວິຊ຺ຊາສໍໂຍຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຠວຣາເຄປິ ເອເສວ ນໂຍຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໑໕໑໑. ຍໍ ປເນຕໍ ນີວຣຓໂຄຈ຺ຉເກ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕີຓິ ນີວຣຓານິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖາປິ ອຏ຺ຐຘາ ນີວຣຓານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕສຸ ຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ທຸວິຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ພ຺ຍາປາໂທ ຈຕຸຘາ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ເອກຘາ. ຕຖາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ກຖໍ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ຕາວ ອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕສຸ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈນີວຣຓອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກສຸ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ທຸວິຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍໍ ປເນຕໍ ທ຺ເວ ຕີຓີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ເຫຏ຺ຐິມປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ວຈນໍ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອວ. ພ຺ຍາປາໂທ ປນ ອສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ, ອສງ຺ຂາຣິເກເຍວ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກເຍວ ຖິນມິທ຺ຘອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຈຕຸຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ປນ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓມຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘາວ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈອວິຊ຺ຊານີວຣເຓຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກຘາວ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໑໕໗໗. ຍມ຺ປິທໍ ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ຍຕ຺ຖ ທ຺ເວ ຕໂຍ ກິເລສາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ‘ທ຺ເວ ກິເລສາ ອຎ຺ເຎຫິ, ຕໂຍ ວາ ກິເລສາ ອຎ຺ເຎຫິ ກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີ’ຕິ ເອວມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກສ຺ມາ? ທ຺ວິນ຺ນໍ ຕິຓ຺ຓໍເຍວ ວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອສມ຺ຠວໂຕ.

ຕຕ຺ຖ ທສຘາ ກິເລສານໍ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ໂລໂຠ ຉຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ປຏິໂຆ ທ຺ວິຘາ. ຕຖາ ໂມໂຫຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຖໍ? ໂລໂຠ ຕາວ ອສງ຺ຂາຣິເກ ທິຏ຺ຐິວິປ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ໂມຫອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກ ໂມຫຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ອສງ຺ຂາຣິເກເຍວ ໂມຫມານຸທ຺ຘຈ຺ຈາຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກເຍວ ໂມຫມານຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ທິຏ຺ຐິສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ປນ ອສງ຺ຂາຣິເກ ໂມຫອຸທ຺ຘຈ຺ຈທິຏ຺ຐິອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກ ໂມຫທິຏ຺ຐິຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ຉຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ປຏິໂຆ ປນ ອສງ຺ຂາຣິເກ ໂມຫອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ສສງ຺ຂາຣິເກ ໂມຫຖິນອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂມໂຫ ປນ ວິຈິກິຈ຺ຉາສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈອຫິຣິກາໂນຕ຺ຕປ຺ເປຫິ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ເອວໍ ທ຺ວິຘາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫອຏ຺ຐກຖາຍ

ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ນິຄມນກຖາ

ເອຕ຺ຕາວຕາ ຈ –

ຈິຕ຺ຕໍ ຣູປຎ຺ຈ ນິກ຺ເຂປໍ, ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາຣໍ ມໂນຣມໍ;

ຍໍ ໂລກນາໂຖ ຠາເຊນ຺ໂຕ, ເທເສສິ ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິໍ.

ອຠິຘມ຺ມສ຺ສ ສງ຺ຄຍ຺ຫ, ຘມ຺ເມ ອນວເສສໂຕ;

ຐິຕາຍ ຕສ຺ສາ ອາຣທ຺ຘາ, ຍາ ມຍາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ.

ອນາກຸລານມຕ຺ຖານໍ, ສມ຺ຠວາ ອຏ຺ຐສາລິນີ;

ອິຕິ ນາເມນ ສາ ເອສາ, ສນ຺ນິຏ຺ຐານມຸປາຄຕາ.

ເອກູນຈຕ຺ຕາລີສາຍ, ປາຬິຍາ ຠາຓວາຣໂຕ;

ຈິຣຏ຺ຐິຕຕ຺ຖໍ ຘມ຺ມສ຺ສ, ນິຏ຺ຐາເປນ຺ເຕນ ຕໍ ມຍາ.

ຍໍ ປຕ຺ຕໍ ກຸສລໍ ຕສ຺ສ, ອານຸຠາເວນ ປາຓິໂນ;

ສພ຺ເພ ສທ຺ຘມ຺ມຣາຊສ຺ສ, ຎຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຂາວຫໍ.

ປາປຸຓນ຺ຕຸ ວິສຸທ຺ຘາຍ, ສຸຂາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ;

ອໂສກມນຸປາຍາສໍ, ນິພ຺ພານສຸຂມຸຕ຺ຕມໍ.

ຈິຣໍ ຕິຏ຺ຐຕຸ ສທ຺ຘມ຺ໂມ, ຘມ຺ເມ ໂຫນ຺ຕຸ ສຄາຣວາ;

ສພ຺ເພປິ ສຕ຺ຕາ ກາເລນ, ສມ຺ມາ ເທໂວ ປວສ຺ສຕຸ.

ຍຖາ ຣກ຺ຂິໍສຸ ໂປຣາຓາ, ສຸຣາຊາໂນ ຕເຖວິມໍ;

ຣາຊາ ຣກ຺ຂຕຸ ຘມ຺ເມນ, ອຕ຺ຕໂນວ ປຊໍ ປຊນ຺ຕິ.

ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພຸທ຺ຘິວີຣິຍປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍສມຸທິເຕນ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄເຕນ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິປ຺ປເຠເທ ສາຏ຺ຐກເຖ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓປ຺ປຠາເວນ ມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນ ກຣຓສມ຺ປຕ຺ຕິຊນິຕສຸຂວິນິຄ຺ຄຕມຘຸໂຣທາຣວຈນລາວຓ຺ຓຍຸຕ຺ເຕນ ຍຸຕ຺ຕມຸຕ຺ຕວາທິນາ ວາທີວເຣນ ມຫາກວິນາ ປຠິນ຺ນປຏິສມ຺ຠິທາປຣິວາເຣ ຉຬຠິຎ຺ຎາທິປ຺ປເຠທຄຸຓປຏິມຓ຺ຑິເຕ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕພຸທ຺ຘີນໍ ເຖຣວໍສປ຺ປທີປານໍ ເຖຣານໍ ມຫາວິຫາຣວາສີນໍ ວໍສາລງ຺ກາຣຠູເຕນ ວິປຸລວິສຸທ຺ຘພຸທ຺ຘິນາ ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ ອຍໍ ອຏ຺ຐສາລິນີ ນາມ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາ.

ຕາວ ຕິຏ຺ຐຕຸ ໂລກສ຺ມິໍ, ໂລກນິຕ຺ຖຣເຓສິນໍ;

ທສ຺ເສນ຺ຕີ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ, ນຍໍ ປຎ຺ຎາວິສຸທ຺ຘິຍາ.

ຍາວ ‘ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ນາມມ຺ປິ, ສຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຕາທິໂນ;

ໂລກມ຺ຫິ ໂລກເຊຏ຺ຐສ຺ສ, ປວຕ຺ຕຕິ ມເຫສິໂນຕິ.

ອຏ຺ຐສາລິນີ ນາມ

ຘມ຺ມສງ຺ຄຫ-ອຏ຺ຐກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.