໓. ນິກ຺ເຂປກຓ຺ໂຑ

ຕິກນິກ຺ເຂປກຖາ

໙໘໕. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຸສລຕ຺ຕິໂກ ສພ຺ເພສໍ ກຸສລາທິຘມ຺ມານໍ ປທຠາຊນນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ ໂຫຕິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຍ຺ວາຍໍ ກຸສລຕ຺ຕິກສ຺ສ ວິຠຊນນໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ, ເສສຕິກທຸການມ຺ປິ ເອເສວ ວິຠຊນນໂຍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ຫິ ເອຕ຺ຖ, ເອວໍ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ? ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ກາມາວຈຣໍ ກຸສລໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ ໂສມນສ຺ສສຫຄຕໍ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວາ…ເປ… ເຍ ວາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຎ຺ເຎປິ ອຕ຺ຖິ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ ອຣູປິໂນ ຘມ຺ມາ ຐເປຕ຺ວາ ເວທນາຂນ຺ຘໍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ສຸຂາຍ ເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ’ຕິອາທິນາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຕິກທຸເກສຸ ສກ຺ກາ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ວິຠາຊນນຍໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ – ຕສ຺ມາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ, ອຎ຺ເຎນ ນາຕິສງ຺ເຂປນາຕິວິຕ຺ຖາຣນເຍນ ສພ຺ພຕິກທຸກຘມ຺ມວິຠາຄໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕເມ ຘມ຺ມາ ກຸສລາຕິ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑໍ ອາຣທ຺ຘໍ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑຎ຺ຫິ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ, ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໍ ສງ຺ເຂປເທສນາ. ອິທໍ ປນ ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑໍ ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທກຓ຺ຑໍ ອຸປາທາຍ ສງ຺ເຂໂປ, ອຏ຺ຐກຖາກຓ຺ຑໍ ອຸປາທາຍ ວິຕ຺ຖາໂຣຕິ ສງ຺ຂິຕ຺ຕວິຕ຺ຖາຣຘາຕຸກໍ ໂຫຕິ. ຕຍິທໍ, ວິຕ຺ຖາຣເທສນໍ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາປິ, ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕກາຣຓວເສນາປິ, ນິກ຺ເຂປກຓ຺ຑໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

ມູລໂຕ ຂນ຺ຘໂຕ ຈາປິ, ທ຺ວາຣໂຕ ຈາປິ ຠູມິໂຕ;

ອຕ຺ຖໂຕ ຘມ຺ມໂຕ ຈາປິ, ນາມໂຕ ຈາປິ ລິງ຺ຄໂຕ;

ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕຕ຺ຕາ, ນິກ຺ເຂໂປຕິ ປວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ອິທຎ຺ຫິ ຕີຓິ ກຸສລມູລານີຕິອາທິນາ ນເຍນ ມູລໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕໍ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເວທນາກ຺ຂນ຺ໂຘຕິ ຂນ຺ຘໂຕ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ທ຺ວາຣໂຕ. ກາຍທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ກາຍກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສຸຂຠູມິຍໍ, ກາມາວຈເຣຕິ ຠູມິໂຕ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖຘມ຺ມນາມລິງ຺ຄານໍ ວເສນ ເທສິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຖາທີຫິ ນິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເທສິຕໍ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ຕຕ຺ຖ ກຸສລປທນິທ຺ເທເສ ຕາວ ຕີຓີຕິ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ກຸສລານິ ຈ ຕານິ ມູລານິ ຈ, ກຸສລານໍ ວາ ຘມ຺ມານໍ ເຫຕຸປຈ຺ຈຍປຠວຊນກສມຸຏ຺ຐານນິພ຺ພຕ຺ຕກຏ຺ເຐນ ມູລານີຕິ ກຸສລມູລານິ. ເອວໍ ອຕ຺ຖວເສນ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນາມວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ອໂລໂຠ ອໂທໂສ ອໂມໂຫຕິ ອາຫ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຍສ຺ມາ ມູເລນ ມຸຕ຺ຕໍ ກຸສລໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ຕີຫິ ມູເລຫິ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເຕຫິ ອໂລຠາທີຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອໂລເຠນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ, ອໂທສາໂມຫາປິ ອໂລເຠນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ຘຄຓນໍເຍວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເສສທ຺ວຍວເສນ ສມ຺ປໂຍເຄປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິຕິ ຈຕຸຠູມກກຸສລໍ ປຸນ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕກຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕຫິ ອໂລຠາທີຫິ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອິມິນາປິ ນເຍນ ຕເທວ ຈຕຸຠູມິກກຸສລໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກມ຺ມທ຺ວາຣານໍ ວເສນ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ເອວໍ ຕາວ ກຸສລໍ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕໍ.

໙໘໖. ອກຸສເລປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທ຺ວາທສນ຺ນຎ຺ຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານໍ ເອກມ຺ປິ ມູເລນ ມຸຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ມູເລນ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ອກຸສລໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຕາເນວ ທ຺ວາທສ ອກຸສລຈິຕ຺ຕານິ ຈຕຸກ຺ຂນ຺ຘວເສນ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ. ຘມ຺ມຣາຊາ ກາຍກມ຺ມາທິວເສນ ປນ ເນສໍ ປວຕ຺ຕິສພ຺ຠາວໂຕ ກມ຺ມທ຺ວາຣວເສນ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຍໍ ປເນຕ຺ຖ ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ວາ ຐິຕນ຺ຕິ ‘ເອກຏ຺ຐໍ’. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ຈິຕ຺ເຕ ຐິຕໍ ສຫເຊກຏ຺ຐໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ຐິຕໍ ປຫາເນກຏ຺ຐໍ ນາມ. ເຕນ ໂລຠາທິນາ ອຎ຺ເຎນ ວາ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ນິທ຺ທິຏ຺ເຐນ ສຫ ເອກສ຺ມິໍ ຐິຕນ຺ຕິ ຕເທກຏ຺ຐໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິເລສິກາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐຕ຺ຕິເກ; ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ຫີນາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ ຫີນຕ຺ຕິເກ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ອກຸສລາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ກຸສລຕ຺ຕິເກ; ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສໍກິລິຏ຺ຐາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ສຣຓາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາຕິ ສຣຓທຸເກ’ຕິ – ອິເມສຸ ເອຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສຸ ‘ສຫເຊກຏ຺ຐໍ’ ອາຄຕໍ.

ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕິເກ ປນ ‘ອິມານິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ, ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກຕ຺ຕິເກປິ ‘ອິມານິ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’ຕິ, ປຸນ ຕຕ຺ເຖວ ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານິ – ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພາ; ຕເທກຏ຺ໂຐ ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕູ; ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ເວທນາຂນ຺ໂຘ…ເປ… ວິຎ຺ຎາຓກ຺ຂນ຺ໂຘ, ຕໍສມຸຏ຺ຐານໍ ກາຍກມ຺ມໍ ວຈີກມ຺ມໍ ມໂນກມ຺ມໍ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາຕິ; ສມ຺ມປ຺ປຘານວິຠງ຺ເຄ ‘‘ຕຕ຺ຖ ກຕເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ? ຕີຓິ ອກຸສລມູລານິ – ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ, ຕເທກຏ຺ຐາ ຈ ກິເລສາ’’ຕິ (ວິຠ. ໓໙໑) – ອິເມສຸ ປນ ເອຕ຺ຕເກສຸ ຐາເນສຸ ‘ປຫາເນກຏ຺ຐໍ’ ອາຄຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໙໘໗. ອພ຺ຍາກຕປທນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວາຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ຕີຓິ ລກ຺ຂຓານິ ຕິສ຺ໂສ ປຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍ ກສິຓຸຄ຺ຆາຏິມາກາສໍ ອຊຏາກາສໍ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິ ຈ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໙໘໘. ເວທນາຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ ສຸຂຠູມິຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍຖາ ຕມ຺ພຠູມິ ກຓ຺ຫຠູມີຕິ ຕມ຺ພກຓ຺ຫຠູມິໂຍວ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸຂມ຺ປິ ສຸຂຠູມິ ນາມ. ຍຖາ ອຸຈ຺ຉຸຠູມິ ສາລິຠູມີຕິ ອຸຈ຺ຉຸສາລີນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວໍ ສຸຂສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນຏ຺ຐານໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ສຸຂຠູມິ ນາມ. ຕໍ ອິຘ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ສາ ກາມາວຈເຣ ວາ ໂຫຕິ, ຣູປາວຈຣາທີສຸ ວາ, ຕສ຺ມາສ຺ສາ ຕໍ ປເຠທໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາມາວຈເຣຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສຸຂເວທນໍ ຐເປຕ຺ວາຕິ ຍາ ສາ ສຸຂຠູມິຍໍ ສຸຂເວທນາ, ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ. ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຕາຍ ຐປິຕາຍ ສຸຂເວທນາຍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຕິເກ ຕິສ຺ໂສ ເວທນາ, ສພ຺ພໍ ຣູປໍ, ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ອິທມ຺ປິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຕິໂກ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ຈ ອລພ຺ຠມາເນຫິ ອິເມຫິ ຈ ຕີຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ມຸຕ຺ຕໂກ ນາມ. ອິໂຕ ປເຣສຸ ປນ ຕິກທຸເກສຸ ປາຬິໂຕ ຈ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ ຕໍ ສພ຺ພໍ ປທານຸກ຺ກເມນ ມາຕິກາກຖາຍຎ຺ເຈວ ກຸສລາທີນໍ ນິທ຺ເທເສ ຈ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຍໍ ປນ ຍຕ຺ຖ ວິເສສມຕ຺ຕໍ ຕເທວ ວກ຺ຂາມ.

໙໙໑. ຕຕ຺ຖ ວິປາກຕ຺ຕິເກ ຕາວ ກິຎ຺ຈາປິ ອຣູປຘມ຺ມາ ວິຍ ຣູປຘມ຺ມາປິ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາ ອຕ຺ຖິ, ອນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ປນ ເຕ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກາ ນ ໂຫນ຺ຕີຕິ ສາຣມ຺ມຓາ ອຣູປຘມ຺ມາວ ກມ຺ມສຣິກ຺ຂກຕ຺ຕາ ວິປາກາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ພີຊສຣິກ຺ຂກໍ ຜລໍ ວິຍ. ສາລິພີຊສ຺ມິຎ຺ຫິ ວປິເຕ ອງ຺ກຸຣປຕ຺ຕາທີສຸ ນິກ຺ຂນ຺ເຕສຸປິ ສາລິຜລນ຺ຕິ ນ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍທາ ປນ ສາລິສີສໍ ປກ຺ກໍ ໂຫຕິ ປຣິຓຕໍ, ຕທາ ພີຊສຣິກ຺ຂໂກ ສາລິ ເອວ ສາລິຜລນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອງ຺ກຸຣປຕ຺ຕາທີນິ ປນ ພີຊຊາຕານິ ພີຊໂຕ ນິພ຺ພຕ຺ຕານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວເມວ ຣູປມ຺ປິ ກມ຺ມຊນ຺ຕິ ວາ ອຸປາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.

໙໙໔. ອຸປາທິຓ຺ຓຕ຺ຕິເກ ກິຎ຺ຈາປິ ຂີຓາສວສ຺ສ ຂນ຺ຘາ ‘ອມ຺ຫາກໍ ມາຕຸລຕ຺ເຖໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ຈູຬປິຕຸຕ຺ເຖໂຣ’ຕິ ວທນ຺ຕານໍ ປເຣສໍ ອຸປາທານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິ ປນ ອຄ຺ຄຫິຕານິ ອປຣາມຏ຺ຐານິ ອນຸປາທິຓ຺ຓາເນວ. ຕານິ ຫິ, ຍຖາ ທິວສໍ ສນ຺ຕຕ຺ໂຕ ອໂຍຄຸໂຬ ມກ຺ຂິການໍ ອຠິນິສີທນສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ຕຓ຺ຫາມານທິຏ຺ຐິວເສນ ຄຫຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍາ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ອິເມ ຘມ຺ມາ ອນຸປາທິຓ຺ຓອນຸປາທານິຍາຕິ.

໙໙໘. ອສໍກິລິຏ຺ຐອສໍກິເລສິເກສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໐໐. ວິຕກ຺ກຕ຺ຕິເກ ວິຕກ຺ກສຫຊາເຕນ ວິຈາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ອລພ຺ຠມານາວ ນ ລພ຺ຠນ຺ຕິ.

໑໐໐໓. ປີຕິສຫຄຕຕ຺ຕິເກ ປີຕິອາທໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສຫຊາຕຘມ຺ມານໍ ປີຕິສຫຄຕາທິຠາວໍ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏກາ ຊາຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕິເກ ທ຺ເວ ໂທມນສ຺ສສຫຄຕຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທາ ທຸກ຺ຂສຫຄຕໍ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸເປກ຺ຂາເວທນາ ຣູປໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ – ອິທມ຺ປິ ນ ລພ຺ຠຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ຕິໂກ ກຸສລຕ຺ຕິເກ ຈ ອລພ຺ຠມາເນຫິ ອິເມຫິ ຈ ປຎ຺ຈຫິ ໂກຏ຺ຐາເສຫິ ມຸຕ຺ຕໂກ ນາມ.

໑໐໐໖. ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພຕ຺ຕິເກ ສຎ຺ໂຎຊນານີຕິ ພນ຺ຘນານິ. ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐີຕິ ວິຊ຺ຊມານຏ຺ເຐນ ສຕິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກສງ຺ຂາເຕ ກາເຍ; ສຍໍ ວາ ສຕີ ຕສ຺ມິໍ ກາເຍ ທິຏ຺ຐີຕິ ‘ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິ’. ສີເລນ ສຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ວເຕນ ສຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ກາ, ສີລວເຕຫິ ສຸຊ຺ຌິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຄຫິຕສມາທານໍ ປນ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ນາມ.

໑໐໐໗. ອິຘາຕິ ເທສາປເທເສ ນິປາໂຕ. ສ຺ວາຍໍ ກຕ຺ຖຈິ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘ ຕຖາຄໂຕ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໑໘໙). ກຕ຺ຖຈິ ສາສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິເຘວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສມໂຓ ອິຘ ທຸຕິໂຍ ສມໂຓ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໓໙; ອ. ນິ. ໔.໒໔໑). ກຕ຺ຖຈິ ໂອກາສໍ. ຍຖາຫ –

‘‘ອິເຘວ ຕິຏ຺ຐມານສ຺ສ, ເທວຠູຕສ຺ສ ເມ ສໂຕ;

ປຸນຣາຍຸ ຈ ເມ ລທ຺ໂຘ, ເອວໍ ຊານາຫິ ມາຣິສາ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ໒.໓໖໙);

ກຕ຺ຖຈິ ປທປູຣຓມຕ຺ຕເມວ. ຍຖາຫ – ‘‘ອິຘາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠຸຕ຺ຕາວີ ອສ຺ສໍ ປວາຣິໂຕ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໐). ອິຘ ປນ ໂລກໍ ອຸປາທາຍ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ‘ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ’. ຍສ຺ສ ຫິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນປຈ຺ຈຍາກາຣສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ ອຸຄ຺ຄຫປຣິປຸຈ຺ຉາວິນິຈ຺ຉຍຣຫິຕຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິປຏິເສຘໂກ ເນວ ‘ອາຄໂມ’, ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຘິຄຕຕ຺ຕາ ເນວ ‘ອຘິຄໂມ’ ອຕ຺ຖິ, ໂສ ‘ອາຄມາຘິຄມາຠາວາ ເຎຍ຺ໂຍ ອສ຺ສຸຕວາ ອິຕິ’. ສ຺ວາຍໍ –

ປຸຖູນໍ ຊນນາທີຫິ, ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ;

ປຸຖຸຊ຺ຊນນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາ, ປຸຖຸວາຍໍ ຊໂນ ອິຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໒; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໕໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໘໘; ເນຕ຺ຕິ. ອຏ຺ຐ. ໕໖);

ໂສ ຫິ ປຸຖູນໍ ນານປ຺ປກາຣານໍ ກິເລສາທີນໍ ຊນນາທີຫິ ກາຣເຓຫິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸຖຸ ກິເລເສ ຊເນນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ອວິຫຕສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ສຕ຺ຖາຣານໍ ມຸຂຸລ຺ໂລກິກາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ສພ຺ພຄຕີຫິ ອວຸຏ຺ຐິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ນານາຠິສງ຺ຂາເຣ ອຠິສງ຺ຂໂຣນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ນານາໂອເຆຫິ ວຸຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ນານາສນ຺ຕາເປຫິ ສນ຺ຕປ຺ປນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ນານາປຣິຬາເຫຫິ ປຣິຑຍ຺ຫນ຺ຕີຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕ຺ຕາ ຄິທ຺ຘາ ຄຘິຕາ ມຸຈ຺ຉິຕາ ອຊ຺ໂຌສນ຺ນາ ລຄ຺ຄາ ລຄ຺ຄິຕາ ປລິພຸທ຺ຘາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ອາວຸຕາ ນິວຸຕາ ໂອວຸຕາ ປິຫິຕາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາ ປຏິກຸຊ຺ຊິຕາຕິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ’’ຕິ (ມຫານິ. ໙໔). ປຸຖູນໍ ວາ ຄຓນປຖມຕີຕານໍ ອຣິຍຘມ຺ມປຣມ຺ມຸຂານໍ ນີຈຘມ຺ມສມາຈາຣານໍ ຊນານໍ ອນ຺ໂຕຄຘຕ຺ຕາປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ. ປຸຖຸ ວາ ອຍໍ – ວິສຸໍເຍວ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄໂຕ, ວິສໍສຏ຺ໂຐ ສີລສຸຕາທິຄຸຓຍຸຕ຺ເຕຫິ ອຣິເຍຫິ – ຊໂນຕິປິ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ. ເອວເມເຕຫິ ‘ອສ຺ສຸຕວາ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’ຕິ ທ຺ວີຫິ ປເທຫິ ເຍ ເຕ –

‘‘ທຸເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ພຸທ຺ເຘນາທິຈ຺ຈພນ຺ຘຸນາ;

ອນ຺ໂຘ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ເອໂກ, ກລ຺ຍາເຓໂກ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ’’ຕິ. (ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໗; ອ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑.໕໑; ປຏິ. ມ. ອຏ຺ຐ. ໒.໑.໑໓໐; ຈູຬນິ. ອຏ຺ຐ. ໘໘);

ທ຺ເວ ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ວຸຕ຺ຕາ, ເຕສຸ ອນ຺ຘປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ວຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິອາທີສຸ ອຣິຍາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ໂລເກນ ຈ ອຣຓີຍໂຕ ພຸທ຺ຘາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ພຸທ຺ຘສາວກາ ຈ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ພຸທ຺ຘາ ເອວ ວາ ອິຘ ອຣິຍາ. ຍຖາຫ – ‘‘ສເທວເກ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂລເກ…ເປ… ຕຖາຄໂຕ ອຣິໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໘).

ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຕຖາຄຕສາວກາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓໂຍເຄນ ໂສຠນາ ປຸຣິສາຕິ ສປ຺ປຸຣິສາ. ສພ຺ເພວ ວາ ເອເຕ ທ຺ເວຘາປິ ວຸຕ຺ຕາ. ພຸທ຺ຘາປິ ຫິ ອຣິຍາ ຈ ສປ຺ປຸຣິສາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘສາວກາປິ. ຍຖາຫ –

‘‘ໂຍ ເວ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທິ ຘີໂຣ,

ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ;

ທຸຂິຕສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈ ກໂຣຕິ ກິຈ຺ຈໍ,

ຕຖາວິຘໍ ສປ຺ປຸຣິສໍ ວທນ຺ຕີ’’ຕິ. (ຊາ. ໒.໑໗.໗໘);

‘ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ໂຕ ທຬ຺ຫຠຕ຺ຕິ ຈ ໂຫຕີ’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ຫິ ພຸທ຺ຘສາວໂກ ວຸຕ຺ໂຕ. ກຕຎ຺ຎຸຕາທີຫິ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ພຸທ຺ຘາຕິ. ອິທານິ ໂຍ ເຕສໍ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສນສີໂລ, ນ ຈ ທສ຺ສເນ ສາຘຸກາຣີ, ໂສ ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂສ ຈກ຺ຂຸນາ ອທສ຺ສາວີ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີຕິ ທຸວິໂຘ. ເຕສຸ ຎາເຓນ ອທສ຺ສາວີ ອິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ມໍສຈກ຺ຂຸນາ ຫິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ວາ ອຣິຍາ ທິຏ຺ຐາປິ ອທິຏ຺ຐາວ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕສໍ ຈກ຺ຂູນໍ ວຓ຺ຓມຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໂຕ, ນ ອຣິຍຠາວໂຄຈຣໂຕ. ໂສຓສິງ຺ຄາລາທໂຍປິ ຈກ຺ຂຸນາ ອຣິເຍ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ນ ຈ ເຕ ອຣິຍານໍ ທສ຺ສາວິໂນ.

ຕຕ຺ຣິທໍ ວຕ຺ຖຸ – ຈິຕ຺ຕລປພ຺ພຕວາສິໂນ ກິຣ ຂີຓາສວຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ວຸຑ຺ຒປພ຺ພຊິໂຕ ເອກທິວສໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘ອຣິຍາ ນາມ ຠນ຺ເຕ ກີທິສາ’ຕິ? ເຖໂຣ ອາຫ – ‘ອິເຘກຈ຺ໂຈ ມຫລ຺ລໂກ ອຣິຍານໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ສຫ ຈຣນ຺ໂຕປິ ເນວ ອຣິເຍ ຊານາຕິ, ເອວໍທຸຊ຺ຊານາວຸໂສ, ອຣິຍາ’ຕິ. ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ໂສ ເນວ ອຎ຺ຎາສິ. ຕສ຺ມາ ນ ຈກ຺ຂຸນາ ທສ຺ສນໍ ‘ທສ຺ສນໍ’, ຎາຓທສ຺ສນເມວ ‘ທສ຺ສນໍ’. ຍຖາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ ວກ຺ກລິ ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ? ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໘໗). ຕສ຺ມາ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ, ຎາເຓນ ອຣິເຍຫິ ທິຏ຺ຐໍ ອນິຈ຺ຈາທິລກ຺ຂຓໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ, ອຣິຍາຘິຄຕຎ຺ຈ ຘມ຺ມໍ ອນຘິຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ, ອຣິຍກຣຘມ຺ມານໍ ອຣິຍຠາວສ຺ສ ຈ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ‘ອຣິຍານໍ ອທສ຺ສາວີ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຣິຍຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທຕິ ສຕິປຏ຺ຐານາທິເຠເທ ອຣິຍຘມ຺ເມ ອກຸສໂລ. ອຣິຍຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ, ເອຕ຺ຖ ປນ

ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ ນາມ, ເອກເມເກຕ຺ຖ ປຎ຺ຈຘາ;

ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ ອຍໍ, ອວິນີໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ອຍຎ຺ຫິ ສໍວຣວິນໂຍ ປຫານວິນໂຍຕິ ທຸວິໂຘ ວິນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸວິເຘປິ ວິນເຍ ເອກເມໂກ ວິນໂຍ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕິ. ສໍວຣວິນໂຍປິ ຫິ ສີລສໍວໂຣ ສຕິສໍວໂຣ ຎາຓສໍວໂຣ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ ວີຣິຍສໍວໂຣຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ. ປຫານວິນໂຍປິ ຕທງ຺ຄປຫານໍ ວິກ຺ຂມ຺ຠນປຫານໍ ສມຸຈ຺ເຉທປຫານໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານໍ ນິສ຺ສຣຓປຫານນ຺ຕິ ປຎ຺ຈວິໂຘ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວເຣນ ອຸເປໂຕ ໂຫຕິ ສມຸເປໂຕ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໑໑) ອຍໍ ສີລສໍວໂຣ. ‘‘ຣກ຺ຂຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິເຍ ສໍວຣໍ ອາປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໑໓; ມ. ນິ. ໑.໒໙໕; ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໙; ອ. ນິ. ໓.໑໖) ອຍໍ ສຕິສໍວໂຣ.

‘‘ຍານິ ໂສຕານິ ໂລກສ຺ມິໍ, (ອຊິຕາຕິ ຠຄວາ)

ສຕິ ເຕສໍ ນິວາຣຓໍ;

ໂສຕານໍ ສໍວຣໍ ພ຺ຣູມິ,

ປຎ຺ຎາເຍເຕ ປິຘີຍເຣ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໐໔໑) –

ອຍໍ ຎາຓສໍວໂຣ ນາມ. ‘‘ຂໂມ ໂຫຕິ ສີຕສ຺ສ ອຸຓ຺ຫສ຺ສາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ຂນ຺ຕິສໍວໂຣ. ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ກາມວິຕກ຺ກໍ ນາຘິວາເສຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໖; ອ. ນິ. ໔.໑໑໔; ໖.໕໘) ອຍໍ ວີຣິຍສໍວໂຣ. ສພ຺ໂພປິ ຈາຍໍ ສໍວໂຣ ຍຖາສກໍ ສໍວຣິຕພ຺ພານໍ ວິເນຕພ຺ພານຎ຺ຈ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ສໍວຣຓໂຕ ສໍວໂຣ, ວິນຍນໂຕ ວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕາວ ‘ສໍວຣວິນໂຍ’ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ຕຖາ ຍໍ ນາມຣູປປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸ ວິປສ຺ສນາຎາເຓສຸ ປຏິປກ຺ຂຠາວໂຕ, ທີປາໂລເກເນວ ຕມສ຺ສ, ເຕນ ເຕນ ວິປສ຺ສນາຎາເຓນ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນຕ຺ຖສ຺ສ ປຫານໍ, ເສຍ຺ຍຖິທໍ – ນາມຣູປວວຕ຺ຖາເນນ ສກ຺ກາຍທິຏ຺ຐິຍາ, ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄເຫນ ອເຫຕຸວິສມເຫຕຸທິຏ຺ຐີນໍ, ຕສ຺ເສວ ອປຣຠາເຄນ ກງ຺ຂາວິຕຣເຓນ ກຖໍກຖິຠາວສ຺ສ, ກລາປສມ຺ມສເນນ ‘ອຫໍ ມມາ’ຕິ ຄາຫສ຺ສ, ມຄ຺ຄາມຄ຺ຄວວຕ຺ຖາເນນ ອມຄ຺ເຄ ມຄ຺ຄສຎ຺ຎາຍ, ອຸທຍທສ຺ສເນນ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິຍາ, ວຍທສ຺ສເນນ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິຍາ, ຠຍທສ຺ສເນນ ສຠເຍ ອຠຍສຎ຺ຎາຍ, ອາທີນວທສ຺ສເນນ ອສ຺ສາທສຎ຺ຎາຍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ອຠິຣຕິສຎ຺ຎາຍ, ມຸຈ຺ຈິຕຸກມ຺ຍຕາຎາເຓນ ອມຸຈ຺ຈິຕຸກາມຕາຍ, ອຸເປກ຺ຂາຎາເຓນ ອນຸເປກ຺ຂາຍ, ອນຸໂລເມນ ຘມ຺ມຏ຺ຐິຕິຍໍ ນິພ຺ພາເນ ຈ ປຏິໂລມຠາວສ຺ສ, ໂຄຕ຺ຣຠຸນາ ສງ຺ຂາຣນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫສ຺ສ ປຫານໍ, ເອຕໍ ‘ຕທງ຺ຄປຫານໍ’ ນາມ.

ຍໍ ປນ ອຸປຈາຣປ຺ປນາເຠເທນ ສມາຘິນາ ປວຕ຺ຕິຠາວນິວາຣຓໂຕ, ຆຏປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸທກປິຏ຺ເຐ ເສວາລສ຺ສ, ເຕສໍ ເຕສໍ ນີວຣຓາທິຘມ຺ມານໍ ປຫານໍ, ເອຕໍ ‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນປຫານໍ’ ນາມ. ‘‘ຍໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄານໍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ຕໍຕໍມຄ຺ຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ທິຏ຺ຐິຄຕານໍ ປຫານາຍາ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໒໗໗) ນເຍນ ວຸຕ຺ຕສ຺ສ ສມຸທຍປກ຺ຂິກສ຺ສ ກິເລສຄຓສ຺ສ ອຈ຺ຈນ຺ຕໍ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຠາເວນ ປຫານໍ, ອິທໍ ‘ສມຸຈ຺ເຉທປຫານໍ’ ນາມ. ຍໍ ປນ ຜລກ຺ຂເຓ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕໍ ກິເລສານໍ, ເອຕໍ ‘ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິປຫານໍ’ ນາມ. ຍໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕນິສ຺ສຏຕ຺ຕາ ປຫີນສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ນິພ຺ພານໍ, ເອຕໍ ‘ນິສ຺ສຣຓປຫານໍ’ ນາມ. ສພ຺ພມ຺ປິ ເຈຕໍ ປຫານໍ ຍສ຺ມາ ຈາຄຏ຺ເຐນ ປຫານໍ, ວິນຍນຏ຺ເຐນ ວິນໂຍ, ຕສ຺ມາ ‘ປຫານວິນໂຍ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕໍຕໍປຫານວໂຕ ວາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ວິນຍສ຺ສ ສມ຺ຠວໂຕເປຕໍ ປຫານວິນໂຍຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ປຫານວິນໂຍປິ ປຎ຺ຈຘາ ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວມຍໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ທຸວິໂຘ, ເຠທໂຕ ຈ ທສວິໂຘ ວິນໂຍ, ຠິນ຺ນສໍວຣຕ຺ຕາ, ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ, ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ສ ອສ຺ສຸຕວໂຕ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠາວໂຕ ຕສ຺ສ, ອຍໍ ‘ອວິນີໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ. ເອສ ນໂຍ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ອທສ຺ສາວີ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ມສ຺ສ ອໂກວິໂທ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມ ອວິນີໂຕຕິ ເອຕ຺ຖາປິ. ນິນ຺ນານາກຣຓຎ຺ເຫຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ເຍວ ເຕ ອຣິຍາ ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ, ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສາ ເຕວ ເຕ ອຣິຍາ. ໂຍ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ ໂສ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ, ໂຍ ເອວ ໂສ ສປ຺ປຸຣິສານໍ ຘມ຺ໂມ ໂສ ເອວ ໂສ ອຣິຍານໍ ຘມ຺ໂມ. ເຍວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ ເຕວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ, ເຍວ ເຕ ສປ຺ປຸຣິສວິນຍາ ເຕວ ເຕ ອຣິຍວິນຍາ. ອຣິເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິເສຕິ ວາ, ອຣິຍຘມ຺ເມຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສຘມ຺ເມຕິ ວາ, ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ, ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎວາ’’ຕິ.

ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ – ‘ຍໍ ຣູປໍ ໂສ ອຫໍ, ໂຍ ອຫໍ ຕໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ຣູປຎ຺ຈ ອຕ຺ຕານຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ‘‘ເສຍ຺ຍຖາປິ ນາມ ເຕລປ຺ປທີປສ຺ສ ຌາຍໂຕ ຍາ ອຈ຺ຈິ ໂສ ວຓ຺ໂຓ, ໂຍ ວຓ຺ໂຓ ສາ ອຈ຺ຈີຕິ ອຈ຺ຈິຎ຺ຈ ວຓ຺ຓຎ຺ຈ ອທ຺ວຍໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ,’’ ເອວເມວ ອິເຘກຈ຺ໂຈ ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີຕິ ເອວໍ ຣູປໍ ອຕ຺ຕາຕິ ທິຏ຺ຐິປສ຺ສນາຍ ປສ຺ສຕິ. ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ‘ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ຉາຍາວນ຺ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ວິຍ, ຕໍ ຣູປວນ຺ຕໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປນ຺ຕິ ‘ອຣູປເມວ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ປຸປ຺ຜມ຺ຫິ ຄນ຺ຘໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕນິ ຣູປໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ‘ອຣູປເມວ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ, ກຣຓ຺ຑເກ ມຓິໍ ວິຍ, ອຕ຺ຕານໍ ຣູປສ຺ມິໍ ສມນຸປສ຺ສຕິ. ເວທນາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ຕຕ຺ຖ ‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’ຕິ ສຸທ຺ຘຣູປເມວ ອຕ຺ຕາຕິ ກຖິຕໍ. ‘ຣູປວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ຣູປໍ, ຣູປສ຺ມິໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ; ເວທນໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’ຕິ ອິເມສຸ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ‘ອຣູປໍ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ກຖິຕໍ. ເວທນາວນ຺ຕໍ ວາ ອຕ຺ຕານໍ, ອຕ຺ຕນິ ວາ ເວທນໍ, ເວທນາຍ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ເອວໍ ຈຕູສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ວເສນ ທ຺ວາທສສຸ ຐາເນສຸ ‘ຣູປາຣູປມິສ຺ສໂກ ອຕ຺ຕາ’ ກຖິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ‘ຣູປໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕິ ເວທນໍ… ສຎ຺ຎໍ… ສງ຺ຂາເຣ… ວິຎ຺ຎາຓໍ ອຕ຺ຕໂຕ ສມນຸປສ຺ສຕີ’ຕິ ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ຐາເນສຸ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ ກຖິຕາ. ອວເສເສສຸ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ເອວເມຕ຺ຖ ປນ຺ນຣສ ຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ປຎ຺ຈ ວິຠວທິຏ຺ຐິໂຍ ໂຫນ຺ຕິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ມຄ຺ຄາວຣຓາ, ນ ສຄ຺ຄາວຣຓາ, ປຐມມຄ຺ຄວຊ຺ຌາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໐໐໘. ສຕ຺ຖຣິ ກງ຺ຂຕີຕິ ສຕ຺ຖຸ ສຣີເຣ ວາ ຄຸເຓ ວາ ອຸຠຍຕ຺ຖ ວາ ກງ຺ຂຕິ. ສຣີເຣ ກງ຺ຂມາໂນ ‘ທ຺ວຕ຺ຕິໍສວຣລກ຺ຂຓປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ນາມ ສຣີຣໍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ຄຸເຓ ກງ຺ຂມາໂນ ‘ອຕີຕານາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຊານນສມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎາຓໍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ກງ຺ຂມາໂນ ‘ອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠານຸຣຎ຺ຊິຕາຍ ສຣີຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ ສພ຺ພເຎຍ຺ຍຊານນສມຕ຺ຖໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ໂລກຕາຣໂກ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂຕິ. ອຍຎ຺ຫິສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາເວ ຄຸເຓ ວາ ກງ຺ຂນໂຕ ອຸຠຍຕ຺ຖ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ວິຈິກິຈ຺ຉຕີຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ນິຈ຺ເຉຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ກິຈ຺ຉຕິ ກິລມຕິ. ນາຘິມຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕຕ຺ເຖວ ອຘິໂມກ຺ຂໍ ນ ລຠຕິ. ນ ສມ຺ປສີທຕີຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອນາວິລໍ ກຕ຺ວາ ປສີທິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຄຸເຓສຸ ນປ຺ປສີທຕິ.

ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕີຕິອາທີສຸ ປນ ‘ກິເລເສ ປຊຫນ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາ, ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘກິເລສານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ສາມຎ຺ຎຜລານິ, ມຄ຺ຄຜລານໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ອມຕໍ ມຫານິພ຺ພານໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ນິຍ຺ຍານິໂກ ນຸ ໂຂ ອນິຍ຺ຍານິໂກ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ເມ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຄ຺ຄຏ຺ຐກາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຜລຏ຺ຐກາຕິ ອິທໍ ສງ຺ຆຣຕນໍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ‘ອຍໍ ສງ຺ໂຆ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ນຸ ໂຂ ທຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ‘ເອຕສ຺ມິໍ ສງ຺ຆຣຕເນ ທິນ຺ນສ຺ສ ວິປາກຜລໍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ ສງ຺ເຆ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘ຕິສ຺ໂສ ປນ ສິກ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ, ‘ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂິຕປຈ຺ຈເຍນ ອານິສໍໂສ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕປິ ສິກ຺ຂາຍ ກງ຺ຂຕິ ນາມ.

ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕີຕານິ ຂນ຺ຘຘາຕາຍຕນານິ. ອປຣນ຺ໂຕ ອນາຄຕານິ. ຕຕ຺ຖ ອຕີເຕສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ‘ອຕີຕານິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ອນາຄເຕສຸ ‘ອນາຄຕານິ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ‘ທ຺ວາທສປທິກໍ ປຈ຺ຈຍວຏ຺ຏໍ ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ນຕ຺ຖີ’ຕິ ກງ຺ຂນ຺ໂຕ ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂຕິ ນາມ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ອິເມສໍ ຊຣາມຣຓາທີນໍ ປຈ຺ຈຍາ ‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ’. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍານໍ ຠາໂວ ‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ’. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍາ ເອວ ວາ ‘ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາ’; ຊາຕິອາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຊາຕິອາທີສຸ ຕໍ ຕໍ ປຏິຈ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ‘ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ນາ’. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາຍ ຈ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈ ຘມ຺ເມສຸ ກງ຺ຂຕີຕິ.

໑໐໐໙. ສີເລນາຕິ ໂຄສີລາທິນາ. ວເຕນາຕິ ໂຄວຕາທິນາວ. ສີລພ຺ພເຕນາຕິ ຕທຸຠເຍນ. ສຸທ຺ຘີຕິ ກິເລສສຸທ຺ຘິ; ປຣມຕ຺ຖສຸທ຺ຘິຠູຕໍ ວາ ນິພ຺ພານເມວ. ຕເທກຏ຺ຐາຕິ ອິຘ ປຫາເນກຏ຺ຐໍ ຘຸຣໍ. ອິມິສ຺ສາ ຈ ປາຬິຍາ ທິຏ຺ຐິກິເລໂສ ວິຈິກິຈ຺ຉາກິເລໂສຕິ ທ຺ເວເຍວ ອາຄຕາ. ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ປນ ອຏ຺ຐ ອນາຄຕາ. ອາຫຣິຕ຺ວາ ປນ ທີເປຕພ຺ພາ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສຸ ປຫີຍມານາສຸ ອປາຍຄມນີໂຍ ໂລໂຠ ໂທໂສ ໂມໂຫ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ສພ຺ເພປິເມ ປຫາເນກຏ຺ຐາ ຫຸຕ຺ວາ ປຫີຍນ຺ຕິ. ສຫເຊກຏ຺ຐໍ ປນ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີເປຕພ຺ພໍ. ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ຫິ ຈຕ຺ຕາຣິ ທິຏ຺ຐິສຫຄຕານິ ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄຕຎ຺ຈາຕິ ປຎ຺ຈ ຈິຕ຺ຕານິ ປຫີຍນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີສຸ ອສງ຺ຂາຣິກທິຏ຺ຐິຈິຕ຺ເຕສຸ ປຫີຍນ຺ເຕສຸ ເຕຫິ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ໂມໂຫ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ກິເລສາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເສສທິຏ຺ຐິກິເລໂສ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາກິເລໂສ ຈ ປຫາເນກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ທິຏ຺ຐິຄຕສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສສງ຺ຂາຣິກຈິຕ຺ເຕສຸປິ ປຫີຍນ຺ເຕສຸ ເຕຫິ ສຫຊາໂຕ ໂລໂຠ ໂມໂຫ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອິເມ ກິເລສາ ສຫເຊກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເສສທິຏ຺ຐິກິເລໂສ ຈ ວິຈິກິຈ຺ຉາກິເລໂສ ຈ ປຫາເນກຏ຺ຐວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ເອວໍ ປຫາເນກຏ຺ຐສ຺ມິໍເຍວ ສຫເຊກຏ຺ຐໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ອິທໍ ສຫເຊກຏ຺ຐໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທີປຍິໍສຸ.

ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ເຕຫິ ຕເທກຏ຺ເຐຫິ ອຏ຺ຐຫິ ກິເລເສຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ. ວິນິພ຺ໂຠຄໍ ວາ ກຕ຺ວາ ເຕນ ໂລເຠນ ເຕນ ໂທເສນາຕິ ເອວໍ ເອເກເກນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຕາ ທີເປຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ໂລເຠ ຄຫິເຕ, ໂມໂຫ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຍໍ ສງ຺ຂາຣກ຺ຂນ຺ເຘ ກິເລສຄໂຓ ໂລຠສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ໂທເສ ຄຫິເຕ, ໂມໂຫ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຍໍ ກິເລສຄໂຓ ໂທສສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ໂມເຫ ຄຫິເຕ, ໂລໂຠ ໂທໂສ ມາໂນ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຍໍ ກິເລສຄໂຓ ໂມຫສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ມາເນ ຄຫິເຕ, ເຕນ ສຫຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂລໂຠ ໂມໂຫ ຖິນໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຫິຣິກໍ ອໂນຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ອຍໍ ກິເລສຄໂຓ ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ນາມ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ເຕນ ຖິເນນ ເຕນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈນ ເຕນ ອຫິຣິເກນ ເຕນ ອໂນຕ຺ຕປ຺ເປນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຕໍສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ຕໍສມຸຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເຕນ ໂລເຠນ…ເປ… ເຕນ ອໂນຕ຺ຕປ຺ເປນ ສມຸຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ຺ສນໍ ນາມ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ; ເຕນ ປຫາຕພ຺ພາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘ກສ຺ມາ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ທສ຺ສນໍ ນາມ ຊາໂຕ’ຕິ? ‘ປຐມໍ ນິພ຺ພານທສ຺ສນໂຕ’. ‘ນນຸ ໂຄຕ຺ຣຠຸ ປຐມຕຣໍ ປສ຺ສຕີ’ຕິ? ‘ໂນ ນ ປສ຺ສຕິ; ທິສ຺ວາປິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປນ ນ ກໂຣຕິ, ສໍໂຍຊນານໍ ອປ຺ປຫານໂຕ. ຕສ຺ມາ ປສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຣາຊານໍ ທິສ຺ວາປິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ທຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ອທິຏ຺ຐຕ຺ຕາ ‘ອຊ຺ຊາປິ ຣາຊານໍ ນ ປສ຺ສາມີ’ຕິ ວທນ຺ໂຕ ເຈຕ຺ຖ ຊານປທປຸຣິໂສ ນິທສ຺ສນໍ.

໑໐໑໑. ອວເສໂສ ໂລໂຠຕິ ທສ຺ສເນນ ປຫີນາວເສໂສ. ໂລໂຠ ໂທສໂມເຫສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ທສ຺ສເນນ ຫິ ອປາຍຄມນີຍາວ ປຫີນາ. ເຕຫິ ປນ ອຎ຺ເຎ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ‘ຕເທກຏ຺ຐາ’ຕິ ເຕຫິ ປາຬິຍໍ ອາຄເຕຫິ ຕີຫິ ກິເລເສຫິ ສມ຺ປໂຍຄໂຕປິ ປຫານໂຕປິ ເອກຏ຺ຐາ ປຎ຺ຈ ກິເລສາ. ເນວ ທສ຺ສເນນ ນ ຠາວນາຍາຕິ ອິທໍ ສໍໂຍຊນາທີນໍ ວິຍ ເຕຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍໍ ປນ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາຣວຏ຺ເຏ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ ເອຕ຺ເຖເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ກຸສລາທີນມ຺ປິ ປຫານໍ ອນຸຎ຺ຎາຕໍ, ຕໍ ເຕສໍ ມຄ຺ຄານໍ ອຠາວິຕຕ຺ຕາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເຕ ອຸປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈຍານໍ ກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຫີນາຕິ ອິມໍ ປຣິຍາຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໑໐໑໓. ທສ຺ສເນນປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກຕ຺ຕິເກ ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາຕິ ນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ, ປຸນ ‘ຕີຓິ ສໍໂຍຊນານີ’ຕິອາທິ ປຫາຕພ຺ເພ ທສ຺ເສຕ຺ວາ, ຕເທກຏ຺ຐຠາເວນ ເຫຕູ ເຈວ ສເຫຕຸເກ ຈ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ກິຎ຺ຈາປິ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພສຸ ເຫຕູສຸ ໂລຠສຫຄໂຕ ໂມໂຫ ໂລເຠນ ສເຫຕຸໂກ ໂຫຕິ, ໂທສສຫຄໂຕ ໂມໂຫ ໂທເສນ, ໂລຠໂທສາ ຈ ໂມເຫນາຕິ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປເທເປເຕ ສງ຺ຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄໂຕ ປນ ໂມໂຫ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸໂນ ອຠາເວນ ເຫຕຸເຍວ, ນ ສເຫຕຸໂກຕິ ຕສ຺ສ ປຫານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ພເຫຕູ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໐໑໘. ທຸຕິຍປເທ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕສ຺ສ ໂມຫສ຺ສ ປຫານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິເມ ຘມ຺ມາ ຠາວນາຍ ປຫາຕພ຺ພເຫຕູຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂສ ຫິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ສເຫຕຸເກ ກຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິວຏ຺ຏໂກ ຊາໂຕ, ວິຈິກິຈ຺ຉາສຫຄໂຕ ວິຍ ອຎ຺ຎສ຺ສ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸໂນ ອຠາວາ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກປທໍ ນ ຠຊຕິ. ຕຕິຍປເທ ອວເສສາ ອກຸສລາຕິ ປຸນ ອກຸສລຄ຺ຄຫຓໍ ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄຕານໍ ໂມຫານໍ ສງ຺ຄຫຕ຺ຖໍ ກຕໍ. ເຕ ຫິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕເຫຕຸໂນ ອຠາວາ ປຫາຕພ຺ພເຫຕຸກາ ນາມ ນ ໂຫນ຺ຕິ.

໑໐໒໙. ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ອາຣພ຺ຠາຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ສຍຎ຺ຫິ ປຣິຕ຺ຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ມຫຄ຺ຄຕາ ວາ, ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ເມ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຣິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາ, ມຫຄ຺ຄເຕ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ມຫຄ຺ຄຕາຣມ຺ມຓາ, ອປ຺ປມາເຓ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ອປ຺ປມາຓາຣມ຺ມຓາ. ເຕ ປນ ປຣິຕ຺ຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕາປິ ອປ຺ປມາຓາປິ.

໑໐໓໕. ມິຈ຺ຉຕ຺ຕຕ຺ຕິເກ ອານນ຺ຕຣິການີຕິ ອນນ຺ຕຣາເຍນ ຜລທາຍການິ; ມາຕຸຆາຕກກມ຺ມາທີນເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕສຸ ຫິ ເອກສ຺ມິມ຺ປິ ກມ຺ເມ ກເຕ ຕໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ສິເນຣຸປ຺ປມາເຓປິ ຫິ ສຸວຓ຺ຓຖູເປ ກຕ຺ວາ ຈກ຺ກວາຬມຕ຺ຕໍ ວາ ຣຕນມຍປາກາຣໍ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ສງ຺ຆສ຺ສ ຍາວຊີວໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈເຍ ທທໂຕປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເອເຕສໍ ກມ຺ມານໍ ວິປາກໍ ປຏິພາເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ ເອວ. ຍາ ຈ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ນິຍຕາຕິ ອເຫຕຸກວາທອກິຣິຍວາທນຕ຺ຖິກວາເທສຸ ອຎ຺ຎຕຣາ. ຕຎ຺ຫິ ຄເຫຕ຺ວາ ຐິຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ພຸທ຺ຘສຕມ຺ປິ ພຸທ຺ຘສຫສ຺ສມ຺ປິ ໂພເຘຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ.

໑໐໓໘. ມຄ຺ຄາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິເກ ອຣິຍມຄ຺ຄໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ. ເຕ ປນ ປຣິຕ຺ຕາປິ ໂຫນ຺ຕິ ມຫຄ຺ຄຕາປິ.

໑໐໓໙. ມຄ຺ຄເຫຕຸກນິທ຺ເທເສ ປຐມນເຍນ ປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ເຫຕຸນາ ມຄ຺ຄສມ຺ປຍຸຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ສເຫຕຸກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ທຸຕິຍນເຍນ ມຄ຺ຄຠູເຕນ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິສງ຺ຂາເຕນ ເຫຕຸນາ ເສສມຄ຺ຄງ຺ຄານໍ ສເຫຕຸກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຕຕິຍນເຍນ ມຄ຺ເຄ ອຸປ຺ປນ຺ນເຫຕູຫິ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ສເຫຕຸກຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໑໐໔໐. ອຘິປຕິໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິໍ ກຕ຺ວາ. ເຕ ຈ ໂຂ ປຣິຕ຺ຕຘມ຺ມາວ ໂຫນ຺ຕິ. ອຣິຍສາວການຎ຺ຫິ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓກາເລ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິ ລພ຺ຠຕິ. ເຈໂຕປຣິຍຎາເຓນ ປນ ອຣິຍສາວໂກ ປຣສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂມາໂນ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘມຄ຺ຄໍ ວິຍ ຄຣຸໍ ນ ກໂຣຕິ. ‘ຍມກປາຏິຫາຣິຍໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ຕຖາຄຕໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ສ ມຄ຺ຄໍ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ? ກໂຣຕິ, ນ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ມຄ຺ຄໍ ວິຍ. ອຣຫາ ນ ກິຎ຺ຈິ ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣຕິ ຐເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຜລໍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖາປິ ອຍເມວຕ຺ໂຖ. ວີມໍສາຘິປເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ອິທໍ ສຫຊາຕາຘິປຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉນ຺ທຎ຺ຫິ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ຉນ຺ໂທ ອຘິປຕິ ນາມ ໂຫຕິ, ນ ມຄ຺ໂຄ. ເສສຘມ຺ມາປິ ຉນ຺ທາຘິປຕິໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ. ຈິຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວີມໍສໍ ປນ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວນ຺ຕສ຺ສ ວີມໍສາຘິປຕິ ເຈວ ໂຫຕິ ມຄ຺ໂຄ ຈາຕິ. ເສສຘມ຺ມາ ມຄ຺ຄາຘິປຕິໂນ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ວີຣິເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໔໑. ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ ຊາຕາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ, ປຏິລທ຺ຘຕ຺ຕຠາວາ. ຠູຕາຕິອາທີນິ ເຕສໍເຍວ ເວວຈນານິ. ຊາຕາ ເອວ ຫິ ຠາວປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຠູຕາ. ປຈ຺ຈຍສໍໂຍເຄ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຎ຺ຊາຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓປ຺ປຕ຺ຕຕ຺ຕາ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ອຸປສຄ຺ເຄນ ປນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ປາກຏີຠູຕາຕິ ປາຕຸຠູຕາ. ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປນ຺ນາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສມຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ເຐເນວ ອຸທ຺ຘໍ ຐິຕາຕິ ອຸຏ຺ຐິຕາ. ປຈ຺ຈຍສໍໂຍເຄ ອຸຏ຺ຐິຕາຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ. ປຸນ ອຸປ຺ປນ຺ນາຕິວຈເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຸປ຺ປນ຺ນໍເສນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຓນໍ ຄຕາ. ຣູປໍ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອິທໍ ເນສໍ ສຠາວທສ຺ສນໍ. ທຸຕິຍປທນິທ຺ເທໂສ ວຸຕ຺ຕປຏິເສຘນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕຕິຍປທນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖເຍວ.

ອຍໍ ປນ ຕິໂກ ທ຺ວິນ຺ນໍ ອທ຺ຘານໍ ວເສນ ປູເຣຕ຺ວາ ທສ຺ສິໂຕ. ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ຫິ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ ທຸວິໂຘ – ຂຓປ຺ປຕ຺ໂຕ, ຈ ອປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈ. ຕຕ຺ຖ ‘ຂຓປ຺ປຕ຺ໂຕ’ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ‘ອປ຺ປຕ຺ໂຕ’ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕເຣ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕຸ, ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມ ວາ. ຘຸວປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ນຕ຺ຖິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ ນາມ ຊາໂຕ. ຍຖາ ຫິ – ‘‘ຕິຏ຺ຐເຕວ ສາຍໍ, ໂປຏ຺ຐປາທ, ອຣູປີ ອຕ຺ຕາ ສຎ຺ຎາມໂຍ. ອຖ ອິມສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາ ຈ ສຎ຺ຎາ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໑໙). ເອຕ຺ຖ ອາຣຸປ຺ເປ ກາມາວຈຣສຎ຺ຎາປວຕ຺ຕິກາເລ ກິຎ຺ຈາປິ ມູລຠວງ຺ຄສຎ຺ຎາ ນິຣຸທ຺ຘາ ກາມາວຈຣສຎ຺ຎາຍ ປນ ນິຣຸທ຺ຘກາເລ ອວສ຺ສໍ ສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕີຕິ ອຣູປສງ຺ຂາໂຕ ອຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ຕິຏ຺ຐເຕວ’ ນາມາຕິ ຊາໂຕ. ເອວເມວ ລທ຺ໂຘກາສສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ວິປາໂກ ທຸວິໂຘ…ເປ… ຘຸວປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ນຕ຺ຖິ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ ນາມ ຊາໂຕ.

ຍທິ ປນ ອາຍູຫິຕໍ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ວິປາກໍ ທເທຍ຺ຍ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕໍ ປນ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ – ຘຸວວິປາກໍ, ອຘຸວວິປາກຎ຺ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຈ ອານນ຺ຕຣິຍກມ຺ມານິ, ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ, ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຣິຍມຄ຺ຄາຕິ ເອຕໍ ‘ຘຸວວິປາກໍ’ ນາມ. ຕໍ ປນ ຂຓປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອປ຺ປຕ຺ຕມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ‘ຂຓປ຺ປຕ຺ຕໍ’ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ‘ອປ຺ປຕ຺ຕໍ’ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ຕສ຺ສ ວິປາໂກ ຈິຕ຺ຕານນ຺ຕເຣ ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕຸ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຕິກ຺ກເມ ວາ. ຘຸວປຈ຺ຈຍຏ຺ເຐນ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ, ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາ ນາມ ຊາຕໍ. ເມຕ຺ເຕຍ຺ຍໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມຄ຺ໂຄ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ, ຜລໍ ອຸປ຺ປາທິໂນ ຘມ຺ມາເຍວ ນາມ ຊາຕໍ.

໑໐໔໔. ອຕີຕຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ ອຕີຕາຕິ ຂຓຕ຺ຕຍໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ນິຣຸທ຺ຘາຕິ ນິໂຣຘປ຺ປຕ຺ຕາ. ວິຄຕາຕິ ວິຠວໍ ຄຕາ, ວິຄຈ຺ຉິຕາ ວາ. ວິປຣິຓຕາຕິ ປກຕິວິຊຫເນນ ວິປຣິຓາມໍ ຄຕາ. ນິໂຣຘສງ຺ຂາຕໍ ອຕ຺ຖໍ ຄຕາຕິ ອຕ຺ຖງ຺ຄຕາ. ອພ຺ຠຕ຺ຖງ຺ຄຕາຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ວິຄຕາຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວິຄຈ຺ຉິຕາ. ປຸນ ອຕີຕວຈເນ ກາຣຓໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕເມວ. ປຣໂຕ ອນາຄຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຕີຕໍເສນ ສງ຺ຄຫິຕາຕິ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສນ ຄຓນໍ ຄຕາ. ກຕເມ ເຕຕິ? ຣູປໍ ເວທນາ ສຎ຺ຎາ ສງ຺ຂາຣາ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ປຣໂຕ ອນາຄຕາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໔໗. ອຕີຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ ອຕີເຕ ຘມ຺ເມ ອາຣພ຺ຠາຕິອາທີສຸ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາວ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເຕ ຫິ ອຕີຕາທີນິ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

໑໐໕໐. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຕ຺ຕິກນິທ຺ເທເສ ເຕສໍ ເຕສນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ປຣິຍາທິຍຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸຠຍໍ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕາຘິວຈນໍ. ນິຍຕາຕິ ອຕ຺ຕນິ ຊາຕາ. ປາຏິປຸຄ຺ຄລິກາຕິ ປາຏິເຍກ຺ກສ຺ສ ປາຏິເຍກ຺ກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ສນ຺ຕກາ. ອຸປາທິຓ຺ຓາຕິ ສຣີຣຏ຺ຐກາ. ເຕ ຫິ ກມ຺ມນິພ຺ພຕ຺ຕາ ວາ ໂຫນ຺ຕຸ ມາ ວາ, ອາທິນ຺ນຄຫິຕປຣາມຏ຺ຐວເສນ ປນ ອິຘ ອຸປາທິຓ຺ຓາຕິ ວຸຕ຺ຕາ.

໑໐໕໑. ປຣສຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຐເປຕ຺ວາ ອວເສສສຕ຺ຕານໍ. ປຣປຸຄ຺ຄລານນ຺ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ເສສໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ. ຕທຸຠຍນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຠຍໍ.

໑໐໕໓. ອຊ຺ຌຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕິກສ຺ສ ປຐມປເທ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາ ຘມ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພາ. ທຸຕິເຍ ອປ຺ປມາຓາປິ. ຕຕິເຍ ປຣິຕ຺ຕມຫຄ຺ຄຕາວ. ອປ຺ປມາຓາ ປນ ກາເລນ ພຫິທ຺ຘາ ກາເລນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ສນິທສ຺ສນຕ຺ຕິກນິທ຺ເທໂສ ອຸຕ຺ຕາໂນເຍວາຕິ.

ທຸກນິກ຺ເຂປກຖາ

໑໐໖໒. ທຸເກສຸ ອໂທສນິທ຺ເທເສ ເມຕ຺ຕາຍນວເສນ ເມຕ຺ຕິ. ເມຕ຺ຕາກາໂຣ ເມຕ຺ຕາຍນາ. ເມຕ຺ຕາຍ ອຍິຕສ຺ສ ເມຕ຺ຕາສມງ຺ຄິໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເມຕ຺ຕາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອນຸທຍຕີຕິ ອນຸທ຺ທາ, ຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນຸທ຺ທາກາໂຣ ອນຸທ຺ທາຍນາ. ອນຸທ຺ທາຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນຸທ຺ທາຍິຕຕ຺ຕໍ. ຫິຕສ຺ສ ເອສນວເສນ ຫິເຕສິຕາ. ອນຸກມ຺ປນວເສນ ອນຸກມ຺ປາ. ສພ຺ເພຫິປິ ອິເມຫິ ປເທຫິ ອຸປຈາຣປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາ ເມຕ຺ຕາວ ວຸຕ຺ຕາ. ເສສປເທຫິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕໂຣ ອໂທໂສ ກຖິໂຕ.

໑໐໖໓. ອໂມຫນິທ຺ເທເສ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂສຈ຺ເຈ ປຎ຺ຎາ. ທຸກ຺ຂສມຸທເຍຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓໍ ສວນສມ຺ມສນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ທຸກ຺ຂສມຸທເຍ. ນິໂຣເຘ ປນ ສວນປຏິເວຘປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາສຸ ເອວ. ຕຖາ ປຏິປທາຍ. ປຸພ຺ພນ຺ເຕຕິ ອຕີຕໂກຏ຺ຐາເສ. ອປຣນ຺ເຕຕິ ອນາຄຕໂກຏ຺ຐາເສ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕຕິ ຕທຸຠເຍ. ອິທປ຺ປຈ຺ຈຍຕາປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓນ຺ຕິ ອຍໍ ປຈ຺ຈໂຍ, ອິທໍ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອິທໍ ປຏິຈ຺ຈ ອິທໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ປຈ຺ຈເຍສຸ ຈ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນຘມ຺ເມສຸ ຈ ຎາຓໍ.

໑໐໖໕. ໂລຠນິທ຺ເທເສປິ ເຫຏ຺ຐາ ອນາຄຕານໍ ປທານໍ ອຍມຕ຺ໂຖ – ຣຎ຺ຊນວເສນ ຣາໂຄ. ພລວຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສາຣາໂຄ. ວິສເຍສຸ ສຕ຺ຕານໍ ອນຸນຍນໂຕ ອນຸນໂຍ. ອນຸຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ອນຸໂຣໂຘ, ກາເມຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຠເວ ສຕ຺ຕາ ເອຕາຍ ນນ຺ທນ຺ຕິ, ສຍໍ ວາ ນນ຺ທຕີຕິ ນນ຺ທີ. ນນ຺ທີ ຈ ສາ ຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ຣາໂຄ ຈາຕິ ນນ຺ທີຣາໂຄ. ຕຕ຺ຖ ເອກສ຺ມິໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສກິໍ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ຕຓ຺ຫາ ‘ນນ຺ທີ’. ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ‘ນນ຺ທີຣາໂຄ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສາຣາໂຄຕິ ໂຍ ເຫຏ຺ຐາ ພລວຣຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ສາຣາໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ນ ສຕ຺ຕສ຺ສ, ຈິຕ຺ຕສ຺ເສວ ສາຣາໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕາຍ ອາຣມ຺ມຓານີຕິ ອິຈ຺ຉາ. ພຫລກິເລສຠາເວນ ມຸຈ຺ຉນ຺ຕິ ເອຕາຍ ປາຓິໂນຕິ ມຸຈ຺ຉາ. ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຄຫຓວເສນ ອຊ຺ໂຌສານໍ. ອິມິນາ ສຕ຺ຕາ ຄິຊ຺ຌນ຺ຕິ, ເຄຘໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ເຄໂຘ; ພຫລຏ຺ເຐນ ວາ ເຄໂຘ. ‘‘ເຄຘໍ ວາ ປວນສຓ຺ຑ’’ນ຺ຕິ ຫິ ພຫລຏ຺ເຐເນວ ວຸຕ຺ຕໍ. ອນນ຺ຕຣປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ວາ ເຄໂຘຕິ ປລິເຄໂຘ. ສຎ຺ຊນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ສງ຺ໂຄ; ລຄ຺ຄນຏ຺ເຐນ ວາ ສງ຺ໂຄ. ໂອສີທນຏ຺ເຐນ ປງ຺ໂກ. ອາກຑ຺ຒນວເສນ ເອຊາ. ‘‘ເອຊາ ອິມໍ ປຸຣິສໍ ປຣິກຑ຺ຒຕິ ຕສ຺ສ ຕສ຺ເສວ ຠວສ຺ສ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຍາ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຎ຺ຈນຏ຺ເຐນ ມາຍາ. ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕານໍ ຊນນຏ຺ເຐນ ຊນິກາ. ‘‘ຕຓ຺ຫາ ຊເນຕິ ປຸຣິສໍ ຈິຕ຺ຕມສ຺ສ ວິຘາວຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໑.໕໕-໕໗) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຕ ທຸກ຺ເຂນ ສໍໂຍຊຍມານາ ຊເນຕີຕິ ສຎ຺ຊນນີ. ຆຏນຏ຺ເຐນ ສິພ຺ພິນີ. ອຍຎ຺ຫິ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ສຕ຺ເຕ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ສິພ຺ພຕິ ຆເຏຕິ, ຕຸນ຺ນກາໂຣ ວິຍ ປິໂລຕິກາຍ ປິໂລຕິກໍ; ຕສ຺ມາ ຆຏນຏ຺ເຐນ ສິພ຺ພິນີຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ອເນກປ຺ປກາຣໍ ວິສຍຊາລໍ ຕຓ຺ຫາວິປ຺ຜນ຺ທິຕນິເວສສງ຺ຂາຕໍ ວາ ຊາລມສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຊາລິນີ.

ອາກຑ຺ຒນຏ຺ເຐນ ສີຆໂສຕາ ສຣິຕາ ວິຍາຕິ ສຣິຕາ. ອລ຺ລຏ຺ເຐນ ວາ ສຣິຕາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສຣິຕານິ ສິເນຫິຕານິ ຈ ໂສມນສ຺ສານິ ຠວນ຺ຕິ ຊນ຺ຕຸໂນ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໔໑). ອລ຺ລານິ ເຈວ ສິນິທ຺ຘານິ ຈາຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ວິສຕາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສຏາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສາລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສກ຺ກຕີຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສໍວາທິກາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສໍຫຣຕີຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສມູລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສຜລາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສປຣິໂຠຄາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ. ວິສຕາ ວາ ປນ ສາ ຕຓ຺ຫາ ຣູເປ ສທ຺ເທ ຄນ຺ເຘ ຣເສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພ ຘມ຺ເມ ກຸເລ ຄເຓ ວິຕ຺ຖຕາຕິ ວິສຕ຺ຕິກາ (ມຫານິ. ໓). ອນຍພ຺ຍສນປາປນຏ຺ເຐນ ກຸມ຺ມານຸພນ຺ຘສຸຕ຺ຕກໍ ວິຍາຕິ ສຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ສຸຕ຺ຕກນ຺ຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ນນ຺ທີຣາຄສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໕໙). ຣູປາທີສຸ ວິຕ຺ຖຕຏ຺ເຐນ ວິສຏາ. ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ເຕ ອາຍູຫາເປຕີຕິ ອາຍູຫິນີ. ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຸໍ ອປ຺ປທານໂຕ ສຫາຍຏ຺ເຐນ ທຸຕິຍາ. ອຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຸໍ ນ ເທຕິ, ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ ປິຍສຫາໂຍ ວິຍ ອຠິຣມາເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ຕຓ຺ຫາທຸຕິໂຍ ປຸຣິໂສ, ທີຆມທ຺ຘານ ສໍສຣໍ;

ອິຕ຺ຖຠາວຎ຺ຎຖາຠາວໍ, ສໍສາຣໍ ນາຕິວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໙; ອິຕິວຸ. ໑໕; ມຫານິ. ໑໙໑; ຈູຬນິ. ປາຣາຍນານຸຄີຕິຄາຖານິທ຺ເທສ ໑໐໗);

ປຓິຘານກວເສນ ປຓິຘິ. ຠວເນຕ຺ຕີຕິ ຠວຣຊ຺ຊຸ. ເອຕາຍ ຫິ ສຕ຺ຕາ, ຣຊ຺ຊຸຍາ ຄີວາຍ ພທ຺ຘາ ໂຄຓາ ວິຍ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕຏ຺ຐານໍ ນິຍ຺ຍນ຺ຕິ. ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ວນຕິ ຠຊຕິ ອລ຺ລີຍຕີຕິ ວນໍ. ວນຕິ ຍາຈຕີຕິ ວາ ວນໍ. ວນໂຖຕິ ພ຺ຍຎ຺ຊເນນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ອນຕ຺ຖທຸກ຺ຂານໍ ວາ ສມຸຏ຺ຐາປນຏ຺ເຐນ ຄຫນຏ຺ເຐນ ຈ ວນໍ ວິຍາຕິ ‘ວນໍ’; ພລວຕຓ຺ຫາເຍຕໍ ນາມໍ. ຄຫນຕຣຏ຺ເຐນ ປນ ຕໂຕ ພລວຕໂຣ ‘ວນໂຖ’ ນາມ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ວນໍ ຉິນ຺ທຖ ມາ ຣຸກ຺ຂໍ, ວນໂຕ ຊາຍເຕ ຠຍໍ;

ເຉຕ຺ວາ ວນຎ຺ຈ ວນຖຎ຺ຈ, ນິພ຺ພນາ ໂຫຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໘໓);

ສນ຺ຖວນວເສນ ສນ຺ຖໂວ; ສໍສຄ຺ໂຄຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ທຸວິໂຘ – ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖໂວ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖໂວ ຈ. ເຕສຸ ອິຘ ຕຓ຺ຫາສນ຺ຖໂວ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສິເນຫວເສນ ສິເນໂຫ. ອາລຍກຣຓວເສນ ອເປກ຺ຂຕີຕິ ອເປກ຺ຂາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ອິມານິ ເຕ ເທວ ຈຕຸຣາສີຕິນຄຣສຫສ຺ສານິ ກຸສາວຕີຣາຊຘານີປມຸຂານິ. ເອຕ຺ຖ ເທວ ຉນ຺ທໍ ຊເນຫິ, ຊີວິເຕ ອເປກ຺ຂໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໖໖). ອາລຍໍ ກໂຣຫີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ປາຏິເຍກ຺ເກ ປາຏິເຍກ຺ເກ ອາຣມ຺ມເຓ ພນ຺ຘຕີຕິ ປຏິພນ຺ຘຸ. ຎາຕກຏ຺ເຐນ ວາ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ພນ຺ຘູຕິປິ ປຏິພນ຺ຘຸ. ນິຈ຺ຈສນ຺ນິສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ຫິ ສຕ຺ຕານໍ ຕຓ຺ຫາສໂມ ພນ຺ຘຸ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ອາຣມ຺ມຓານໍ ອສນໂຕ ອາສາ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓໂຕ ເຈວ ຕິຕ຺ຕິໍ ອນຸປຄນ຺ຕ຺ວາວ ປຣິຠຸຎ຺ຊນໂຕ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາສິສນວເສນ ອາສິສນາ. ອາສິສິຕສ຺ສ ຠາໂວ ອາສິສິຕຕ຺ຕໍ. ອິທານິ ຕສ຺ສາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຣູປາສາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາສິສນວເສນ ອາສາຕິ ອາສາຍ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣູເປ ອາສາ ຣູປາສາຕິ ເອວໍ ນວປິ ປທານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປຸຣິມານິ ປຎ຺ຈ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວເສນ ວຸຕ຺ຕານິ. ປຣິກ຺ຂາຣໂລຠວເສນ ຉຏ຺ຐໍ. ຕໍ ວິເສສໂຕ ປພ຺ພຊິຕານໍ. ຕໂຕ ປຣານິ ຕີຓິ ອຕິຕ຺ຕິຍວຕ຺ຖຸວເສນ ຄຫຏ຺ຐານໍ. ນ ຫິ ເຕສໍ ຘນປຸຕ຺ຕຊີວິເຕຫິ ອຎ຺ຎໍ ປິຍຕຣໍ ອຕ຺ຖິ. ‘ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເອຕໍ ມຍ຺ຫ’ນ຺ຕິ ວາ ‘ອສຸເກນ ເມ ອິທໍ ທິນ຺ນໍ ອິທໍ ທິນ຺ນ’ນ຺ຕິ ວາ ເອວໍ ສຕ຺ເຕ ຊປ຺ປາເປຕີຕິ ຊປ຺ປາ. ປຣໂຕ ທ຺ເວ ປທານິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ຒິຕານິ. ຕໂຕ ປຣໍ ອຎ຺ເຎນາກາເຣນ ວິຠຊິຕຸໍ ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາ ປຸນ ຊປ຺ປາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊປ຺ປນາກາໂຣ ຊປ຺ປນາ. ຊປ຺ປິຕສ຺ສ ຠາໂວ ຊປ຺ປິຕຕ຺ຕໍ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ວິສເຍ ລຸມ຺ປຕິ ອາກຑ຺ຒຕີຕິ ໂລລຸໂປ. ໂລລຸປສ຺ສ ຠາໂວ ໂລລຸປ຺ປໍ. ໂລລຸປ຺ປາກາໂຣ ໂລລຸປ຺ປາຍນາ. ໂລລຸປ຺ປສມງ຺ຄິໂນ ຠາໂວ ໂລລຸປ຺ປາຍິຕຕ຺ຕໍ.

ປຸຈ຺ຉຎ຺ຊິກຕາຕິ ຍາຍ ຕຓ຺ຫາຍ ລາຠຏ຺ຐາເນສຸ, ປຸຈ຺ຉໍ ຈາລຍມານາ ສຸນຂາ ວິຍ, ກມ຺ປມານາ ວິຈຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຕສ຺ສາ ກມ຺ປນຕຓ຺ຫາຍ ນາມໍ. ສາຘຸ ມນາປມນາເປ ວິສເຍ ກາເມຕີຕິ ສາຘຸກາໂມ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ສາຘຸກມ຺ຍຕາ. ມາຕາ ມາຕຸຈ຺ຉາຕິອາທິເກ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຣາໂຄຕິ ອຘມ຺ມຣາໂຄ. ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນປິ ພລວາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂລໂຠ ວິສມໂລໂຠ. ‘‘ຣາໂຄ ວິສມ’’ນ຺ຕິອາທິວຈນໂຕ (ວິຠ. ໙໒໔) ວາ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຘມ຺ມຏ຺ເຐນ ‘ອຘມ຺ມຣາໂຄ’, ວິສມຏ຺ເຐນ ‘ວິສມໂລໂຠ’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອາຣມ຺ມຓານໍ ນິກາມນວເສນ ນິກນ຺ຕິ. ນິກາມນາກາໂຣ ນິກາມນາ. ປຕ຺ຖນາວເສນ ປຕ຺ຖນາ. ປິຫາຍນວເສນ ປິຫນາ. ສຸຏ຺ຐຸ ປຕ຺ຖນາ ສມ຺ປຕ຺ຖນາ. ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ ຕຓ຺ຫາ ກາມຕຓ຺ຫາ. ຣູປາຣູປຠເວ ຕຓ຺ຫາ ຠວຕຓ຺ຫາ. ອຸຈ຺ເຉທສງ຺ຂາເຕ ວິຠເວ ຕຓ຺ຫາ ວິຠວຕຓ຺ຫາ. ສຸທ຺ເຘ ຣູປຠວສ຺ມິໍເຍວ ຕຓ຺ຫາ ຣູປຕຓ຺ຫາ. ອຣູປຠເວ ຕຓ຺ຫາ ອຣູປຕຓ຺ຫາ. ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິສຫຄໂຕ ຣາໂຄ ທິຏ຺ຐິຣາໂຄ. ນິໂຣເຘ ຕຓ຺ຫາ ນິໂຣຘຕຓ຺ຫາ. ຣູເປ ຕຓ຺ຫາ ຣູປຕຓ຺ຫາ. ສທ຺ເທ ຕຓ຺ຫາ ສທ຺ທຕຓ຺ຫາ. ຄນ຺ຘຕຓ຺ຫາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ໂອຆາທໂຍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາວ.

ກຸສລຘມ຺ເມ ອາວຣຕີຕິ ອາວຣຓໍ. ຉາທນວເສນ ຉາທນໍ. ສຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ພນ຺ຘຕີຕິ ພນ຺ຘນໍ. ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ກິລິສ຺ສຕິ ສໍກິລິຏ຺ຐໍ ກໂຣຕີຕິ ອຸປກ຺ກິເລໂສ. ຖາມຄຕຏ຺ເຐນ ອນຸເສຕີຕິ ອນຸສໂຍ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຍຸຏ຺ຐາຕີຕິ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ; ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕຸໍ ອປ຺ປທາເນນ ກຸສລຈາຣໍ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ໂຈຣາ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສຸ ຘຸຕ຺ຕາ ມຄ຺ເຄ ປຣິຍຸຏ຺ຐິໍສູ’’ຕິອາທີສຸ (ຈູຬວ. ໔໓໐) ຫິ ມຄ຺ຄໍ ຄຓ຺ຫິໍສູຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວມິຘາປິ ຄຫຓຏ຺ເຐນ ປຣິຍຸຏ຺ຐານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປລິເວຐນຏ຺ເຐນ ລຕາ ວິຍາຕິ ລຕາ. ‘‘ລຕາ ອຸພ຺ຠິຊ຺ຊ ຕິຏ຺ຐຕີ’’ຕິ (ຘ. ປ. ໓໔໐) ອາຄຕຏ຺ຐາເນປິ ອຍໍ ຕຓ຺ຫາ ລຕາຕິ ວຸຕ຺ຕາ. ວິວິຘານິ ວຕ຺ຖູນິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ເວວິຈ຺ຉໍ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂສ຺ສ ມູລນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂມູລໍ. ຕສ຺ເສວ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ນິທານນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂນິທານໍ. ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ອິໂຕ ປຠວຕີຕິ ທຸກ຺ຂປ຺ປຠໂວ. ພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ປາໂສ ວິຍາຕິ ປາໂສ. ມາຣສ຺ສ ປາໂສ ມາຣປາໂສ. ທຸຣຸຄ຺ຄິລນຏ຺ເຐນ ພຬິສໍ ວິຍາຕິ ພຬິສໍ. ມາຣສ຺ສ ພຬິສໍ ມາຣພຬິສໍ. ຕຓ຺ຫາຠິຠູຕາ ມາຣສ຺ສ ວິສຍໍ ນາຕິກ຺ກມນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຸປຣິ ມາໂຣ ວສໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ມາຣສ຺ສ ວິສໂຍຕິ ມາຣວິສໂຍ. ສນ຺ທນຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວ ນທີ ຕຓ຺ຫານທີ. ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວ ຊາລໍ ຕຓ຺ຫາຊາລໍ. ຍຖາ ສຸນຂາ ຄທ຺ທຸລພທ຺ຘາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ນີຍນ຺ຕິ, ເອວໍ ຕຓ຺ຫາພທ຺ຘາ ສຕ຺ຕາປີຕິ ທຬ຺ຫພນ຺ຘນຏ຺ເຐນ ຄທ຺ທຸລໍ ວິຍາຕິ ຄທ຺ທຸລໍ. ຕຓ຺ຫາວ ຄທ຺ທຸລໍ ຕຓ຺ຫາຄທ຺ທຸລໍ. ທຸປ຺ປູຣຓຏ຺ເຐນ ຕຓ຺ຫາວ ສມຸທ຺ໂທ ຕຓ຺ຫາສມຸທ຺ໂທ.

໑໐໖໖. ໂທສນິທ຺ເທເສ ອນຕ຺ຖໍ ເມ ອຈຣີຕິ ອວຸຑ຺ຒິໍ ເມ ອກາສິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພປເທສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນ ອາຆາໂຕຕິ ອກາຣເຓ ໂກໂປ – ເອກຈ຺ໂຈ ຫິ ‘ເທໂວ ອຕິວສ຺ສຕີ’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘ນ ວສ຺ສຕີ’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘ສູຣິໂຍ ຕປ຺ປຕີ’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ‘ນ ຕປ຺ປຕີ’ຕິ ກຸປ຺ປຕິ, ວາເຕ ວາຍນ຺ເຕປິ ກຸປ຺ປຕິ, ອວາຍນ຺ເຕປິ ກຸປ຺ປຕິ, ສມ຺ມຊ຺ຊິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ໂພຘິປຓ຺ຓານໍ ກຸປ຺ປຕິ, ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ວາຕສ຺ສ ກຸປ຺ປຕິ, ອຸປກ຺ຂລິຕ຺ວາ ຂາຓຸກສ຺ສ ກຸປ຺ປຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ອຏ຺ຐາເນ ວາ ປນ ອາຆາໂຕ ຊາຍຕີຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ນວສຸ ຐາເນສຸ ສຕ຺ເຕ ອາຣພ຺ຠ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ກມ຺ມປຖເຠໂທ ໂຫຕິ. ອຏ຺ຐານາຆາໂຕ ປນ ສງ຺ຂາເຣສຸ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ກມ຺ມປຖເຠທໍ ນ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ອາຆາເຕນ຺ໂຕ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ. ຕໂຕ ພລວຕໂຣ ປຏິຆາໂຕ. ປຏິຫຎ຺ຎນວເສນ ປຏິຆໍ. ປຏິວິຣຸຊ຺ຌຕີຕິ ປຏິວິໂຣໂຘ. ກຸປ຺ປນວເສນ ໂກໂປ. ປໂກໂປ ສມ຺ປໂກໂປຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ທຸສ຺ສນວເສນ ໂທໂສ. ປໂທໂສ ສມ຺ປໂທໂສຕິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ປທໍ ວຑ຺ຒິຕໍ. ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ພ຺ຍາປຕ຺ຕີຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວິປນ຺ນຕາ, ວິປຣິວຕ຺ຕນາກາໂຣ. ມນໍ ປທູສຍມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ມໂນປໂທໂສ. ກຸຊ຺ຌນວເສນ ໂກໂຘ. ກຸຊ຺ຌນາກາໂຣ ກຸຊ຺ຌນາ. ກຸຊ຺ຌິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕໍ.

ອິທານິ ອກຸສລນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນຍໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂທໂສ ທຸສ຺ສນາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ‘‘ໂຍ ເອວຣູໂປ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຆາໂຕ…ເປ… ກຸຊ຺ຌິຕຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຈ ອິຘ ວຸຕ຺ໂຕ, ‘‘ໂທໂສ ທຸສ຺ສນາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ໂທໂສຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ. ເອວຎ຺ຫິ ສຕິ ປຸນຣຸຕ຺ຕິໂທໂສ ປຏິເສຘິໂຕ ໂຫຕິ. ໂມຫນິທ຺ເທໂສ ອໂມຫນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປເນສ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາຍໍ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ.

໑໐໗໙. ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ເຍ ຘມ຺ມາ ສເຫຕຸກາຕິ ເຕຫິ ເຫຕຸຘມ຺ເມຫິ ເຍ ອຎ຺ເຎ ເຫຕຸຘມ຺ມາ ວາ ນເຫຕຸຘມ຺ມາ ວາ ເຕ ສເຫຕຸກາ. ອເຫຕຸກປເທປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເຫຕຸ ເຫຕຸເຍວ ຈ ໂຫຕິ, ຕິຓ຺ຓໍ ວາ ທ຺ວິນ຺ນໍ ວາ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ສເຫຕຸໂກ ຈ. ວິຈິກິຈ຺ຉຸທ຺ຘຈ຺ຈສຫຄໂຕ ປນ ໂມໂຫ ເຫຕຸ ອເຫຕຸໂກ. ເຫຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕທຸກນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໐໙໑. ສງ຺ຂຕທຸກນິທ຺ເທເສ ປຸຣິມທຸເກ ວຸຕ຺ຕໍ ອສງ຺ຂຕຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍ ໂຍ ເອວ ໂສ ຘມ຺ໂມຕິ ເອກວຈນນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ປຸຣິມທຸເກ ປນ ພຫຸວຈນວເສນ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏຕ຺ຕາ ອິເມ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຈ຺ຈຍາຕິ ປຸຈ຺ຉານຸສນ຺ຘິນເຍນ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ສນິທສ຺ສນາຕິອາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໑໑໐໑. ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍທຸກນິທ຺ເທເສ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີສຸ ເກນຈິ ເອເກນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ເກນຈິ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ ເຕເນວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ວາ ນ ວິຊານິຕພ຺ພາ. ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອຕ຺ຖນານຕ຺ຕໂຕ ທຸໂກ ໂຫຕີ’ຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’ຕິ ອຍໍ ທຸໂກ ນ ໂຫຕິ. ຣູປໍ ປນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ສທ຺ໂທ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອິມມຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ເຍ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ, ເຍ ວາ ປນ ເຕ ຘມ຺ມາ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ນ ເຕ ຘມ຺ມາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’ຕິ ອຍເມໂກ ທຸໂກຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ເອເກກອິນ຺ທ຺ຣິຍມູລເກ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ກຕ຺ວາ ວີສຕິ ທຸກາ ວິຠຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກິໍ ປນ ‘ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກນຈິ ນ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’ ນຕ຺ຖິ? ເຕເນຕ຺ຖ ທຸກາ ນ ວຸຕ຺ຕາຕິ? ໂນ ນຕ຺ຖິ, ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ປນ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ນ ຫິ, ຍຖາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເອວາຕິ ວວຕ຺ຖານໍ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນາປີຕິ ວວຕ຺ຖານາຠາວໂຕ ເອຕ຺ຖ ທຸກາ ນ ວຸຕ຺ຕາ. ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ປນ ເກນຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເຈວ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຈາຕິ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ອວຸຕ຺ໂຕປິ ຍຖາລາຠວເສນ ເວທິຕພ຺ໂພ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຫິ ສງ຺ຂ຺ຍໍ ຄເຕຫິ ກາມາວຈຣຘມ຺ເມຫິ ກາມາວຈຣຘມ຺ມາ ເອວ ຕາວ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເຕຫິເຍວ ຣູປາວຈຣາທິຘມ຺ມາປິ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ຣູປາວຈເຣຫິປິ ກາມາວຈຣາ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເຕເຫວ ຣູປາວຈຣາທໂຍປິ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ອຣູປາວຈເຣຫິ ປນ ກາມາວຈຣາ ຣູປາວຈຣາ ອປຣິຍາປນ຺ນາ ຈ ເນວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ອຣູປາວຈຣາ ປນ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເຕປິ ຈ ເກຈິເທວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ອປຣິຍາປນ຺ເນຫິ ກາມາວຈຣາທໂຍ ເນວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ອປຣິຍາປນ຺ນາ ປນ ນິພ຺ພາເນນ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເກຫິຈິ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຫິຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ. ເຕປິ ຈ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເກຈິເທວ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ເກຈິ ອວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາຕິ.

໑໑໐໒. ອາສວນິທ຺ເທເສ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິໂກ ຣາໂຄ ກາມາສໂວ ນາມ. ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ຌານນິກນ຺ຕິ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິສຫຊາໂຕ ຣາໂຄ ຠວວເສນ ປຕ຺ຖນາ ຠວາສໂວ ນາມ. ທ຺ວາສຏ຺ຐິ ທິຏ຺ຐິໂຍ ທິຏ຺ຐາສໂວ ນາມ. ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓໍ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ອາຄເຕສຸ ປນ ອາສເວສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ເອກວິຘາທິເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຕ຺ຖໂຕ ເຫເຕ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາຕິ ເອວໍ ເອກວິຘາວ ໂຫນ຺ຕິ. ວິນເຍ ປນ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙) ທຸວິເຘນ ອາຄຕາ. ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ສຬາຍຕເນ ຕາວ ‘‘ຕໂຍເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ – ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໑) ຕິວິເຘນ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄມນີຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄມນີຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈວິເຘນ ອາຄຕາ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ອາຫຸເນຍ຺ຍສຸຕ຺ເຕ – ‘‘ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ສໍວຣາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ປຏິເສວນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ອຘິວາສນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ປຣິວຊ຺ຊນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ວິໂນທນາ ປຫາຕພ຺ພາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຠາວນາ ປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ຉພ຺ພິເຘນ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໔ ອາທໂຍ) ‘ທສ຺ສນປຫາຕພ຺ເພຫິ’ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕວິເຘນ ອາຄຕາ. ອິຘ ປເນເຕ ກາມາສວາທິເຠທໂຕ ຈຕຸພ຺ພິເຘນ ອາຄຕາ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ປຎ຺ຈກາມຄຸຓສງ຺ຂາເຕ ກາເມ ອາສໂວ ‘ກາມາສໂວ’. ຣູປາຣູປສງ຺ຂາເຕ ກມ຺ມໂຕ ຈ ອຸປປຕ຺ຕິໂຕ ຈ ທຸວິເຘປິ ຠເວ ອາສໂວ ‘ຠວາສໂວ’. ທິຏ຺ຐິ ເອວ ອາສໂວ ‘ທິຏ຺ຐາສໂວ’. ອວິຊ຺ຊາວ ອາສໂວ ‘ອວິຊ຺ຊາສໂວ’.

໑໑໐໓. ກາເມສູຕິ ປຎ຺ຈສຸ ກາມຄຸເຓສຸ. ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ກາມສງ຺ຂາໂຕ ຉນ຺ໂທ, ນ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາຉນ຺ໂທ, ນ ຘມ຺ມຈ຺ຉນ຺ໂທ. ກາມນວເສນ ຣຊ຺ຊນວເສນ ຈ ກາໂມເຍວ ຣາໂຄ ກາມຣາໂຄ. ກາມນວເສນ ນນ຺ທນວເສນ ຈ ກາໂມວ ນນ຺ທີຕິ ກາມນນ຺ທີ. ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາມຕ຺ຖໍ ວິທິຕ຺ວາ ຕຓ຺ຫາຍນຏ຺ເຐນ ກາມຕຓ຺ຫາ, ສິເນຫນຏ຺ເຐນ ກາມສິເນໂຫ, ປຣິຑຍ຺ຫນຏ຺ເຐນ ກາມປຣິຬາໂຫ, ມຸຈ຺ຉນຏ຺ເຐນ ກາມມຸຈ຺ຉາ, ຄິລິຕ຺ວາ ປຣິນິຏ຺ຐາປນຏ຺ເຐນ ກາມຊ຺ໂຌສານນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຍໍ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ວິຠຕ຺ໂຕ ກາມາສໂວ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໑໐໔. ຠເວສຸ ຠວຉນ຺ໂທຕິ ຣູປາຣູປຠເວສຸ ຠວປຕ຺ຖນາວເສເນວ ປວຕ຺ໂຕ ຉນ຺ໂທ ‘ຠວຉນ຺ໂທ’. ເສສປທານິປິ ອິມິນາວ ນເຍນ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໑໑໐໕. ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ວາຕິອາທີຫິ ທສຫາກາເຣຫິ ທິຏ຺ຐິປ຺ປເຠໂທວ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກຕິ ເອຕ຺ຖ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກໍ ໂລໂກຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ອຍໍ ໂລໂກ ນິຈ຺ໂຈ ຘຸໂວ ສພ຺ພກາລິໂກ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘ສສ຺ສຕ’ນ຺ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອສສ຺ສໂຕຕິ ຕເມວ ໂລກໍ ‘ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ ວິນສ຺ສຕີ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ອຸຈ຺ເຉທຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ອນ຺ຕວາຕິ ປຣິຕ຺ຕກສິຓລາຠິໂນ ‘ສຸປ຺ປມຕ຺ເຕ ວາ ສຣາວມຕ຺ເຕ ວາ’ ກສິເຓ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ໂລໂກຕິ ຈ ກສິຓປຣິຈ຺ເຉທນ຺ເຕນ ຈ ‘ອນ຺ຕວາ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘ອນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປິ ໂຫຕິ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປິ. ວິປຸລກສິຓລາຠິໂນ ປນ ຕສ຺ມິໍ ກສິເຓ ສມາປນ຺ນສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ ປວຕ຺ຕິຕຣູປາຣູປຘມ຺ເມ ໂລໂກຕິ ຈ ກສິຓປຣິຈ຺ເຉທນ຺ເຕນ ຈ ‘ອນນ຺ໂຕ’ຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ‘ອນນ຺ຕວາ ໂລໂກ’ຕິ ຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ສາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິປິ ໂຫຕິ, ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິປິ.

ຕໍ ຊີວໍ ຕໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ເຠທນຘມ຺ມສ຺ສ ສຣີຣສ຺ເສວ ‘ຊີວ’ນ຺ຕິ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຣີເຣ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນ ‘ຊີວມ຺ປິ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ອຸຈ຺ເຉທຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ທຸຕິຍປເທ ສຣີຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ສ ຊີວສ຺ສ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ສຣີເຣ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊມາເນປິ ‘ຊີວໍ ນ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’ຕິ ສສ຺ສຕຄຫຓາກາຣປ຺ປວຕ຺ຕາ ທິຏ຺ຐິ. ໂຫຕິ ຕຖາຄໂຕ ປຣໍ ມຣຓາຕິອາທີສຸ ສຕ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ ນາມ. ໂສ ປຣໍ ມຣຓາ ໂຫຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ປຐມາ ສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ນ ໂຫຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ທຸຕິຍາ ອຸຈ຺ເຉທທິຏ຺ຐິ. ໂຫຕິ ຈ ນ ຈ ໂຫຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຕຕິຍາ ເອກຈ຺ຈສສ຺ສຕທິຏ຺ຐິ. ເນວ ໂຫຕິ ນ ນໂຫຕີຕິ ຄຓ຺ຫໂຕ ຈຕຸຕ຺ຖາ ອມຣາວິກ຺ເຂປທິຏ຺ຐິ. ອິເມ ຘມ຺ມາ ອາສວາຕິ ອິເມ ກາມາສວຎ຺ຈ ຠວາສວຎ຺ຈ ຣາຄວເສນ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ, ສງ຺ເຂປໂຕ ຕໂຍ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ອາສວາ ນາມ.

ໂຍ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິມານກປ຺ປຣຸກ຺ຂອາຠຣເຓສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ໂສ ກາມາສໂວ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກສ຺ສ ຣາຄສ຺ສ ອິເຘວ ປຫີນຕ຺ຕາ. ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉກໍ ປນ ປຕ຺ວາ ໂລໂຠ ເຫຕຸ ນາມ ໂຫຕິ. ຄນ຺ຖໂຄຈ຺ຉກໍ ປຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ນາມ. ກິເລສໂຄຈ຺ຉກໍ ປຕ຺ວາ ໂລໂຠ ກິເລໂສ ນາມ ໂຫຕິ. ທິຏ຺ຐິສຫຊາໂຕ ປນ ຣາໂຄ ກາມາສໂວ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ; ທິຏ຺ຐິຣາໂຄ ນາມ ໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ‘‘ທິຏ຺ຐິຣາຄຣຕ຺ເຕ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄເລ ທິນ຺ນທານໍ ນ ມຫປ຺ຜລໍ ໂຫຕິ, ນ ມຫານິສໍສ’’ນ຺ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໒໙).

ອິເມ ປນ ອາສເວ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ກາມາສໂວ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍຕິ, ຠວາສໂວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ທິຏ຺ຐາສໂວ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ອວິຊ຺ຊາສໂວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐາສໂວ ປຫີຍຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ກາມາສໂວ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ ຈາຕິ.

໑໑໒໑. ສໍໂຍຊເນສຸ ມານນິທ຺ເທເສ ເສຍ຺ໂຍຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ອຸຕ຺ຕມຏ຺ເຐນ ‘ອຫໍ ເສຍ຺ໂຍ’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ສທິໂສຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ສມສມຏ຺ເຐນ ‘ອຫໍ ສທິໂສ’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ຫີໂນຫມສ຺ມີຕິ ມາໂນຕິ ລາມກຏ຺ເຐນ ‘ອຫໍ ຫີໂນ’ຕິ ເອວໍ ອຸປ຺ປນ຺ນມາໂນ. ເອວໍ ເສຍ຺ຍມາໂນ ສທິສມາໂນ ຫີນມາໂນຕິ ອິເມ ຕໂຍ ມານາ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍສ຺ສາປິ ຫິ ‘ອຫໍ ເສຍ຺ໂຍ ສທິໂສ ຫີໂນ’ຕິ ຕໂຍ ມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສທິສສ຺ສາປິ, ຫີນສ຺ສາປິ. ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍສ຺ສ ເສຍ຺ຍມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ສທິສສ຺ສ ສທິສມາໂນວ…ເປ… ຫີນສ຺ສ ຫີນມາໂນວ ຍາຖາວມາໂນ, ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອຍາຖາວມານາ. ອິມິນາ ກິໍ ກຖິຕໍ? ເອກສ຺ສ ຕໂຍ ມານາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ກຖິຕໍ. ຂຸທ຺ທກວຕ຺ຖຸເກ ປນ ປຐມກມານຠາຊນີເຍ ເອໂກ ມາໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ຊນານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ກຖິໂຕ.

ມານກຣຓວເສນ ມາໂນ. ມຎ຺ຎນາ ມຎ຺ຎິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສາ. ອຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ອຸນ຺ນຕິ. ຍສ຺ສຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸນ຺ນາເມຕິ, ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐເປຕີຕິ ອຸນ຺ນໂມ. ສມຸສ຺ສິຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊ. ອຸກ຺ຂິປນຏ຺ເຐນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມ຺ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ສມ຺ປຄ຺ຄາໂຫ. ເກຕຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ພຫູສຸ ຘເຊສຸ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຘໂຊ. ມາໂນປິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອປຣາປເຣ ອຸປາທາຍ ອຈ຺ຈຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ເກຕຸ ວິຍາຕິ ‘ເກຕຸ’. ເກຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ເກຕຸກມ຺ຍໍ, ຕສ຺ສ ຠາໂວ ເກຕຸກມ຺ຍຕາ. ສາ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ, ນ ອຕ຺ຕໂນ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘ເກຕຸກມ຺ຍຕາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ. ມານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ເກຕຸໍ ອິຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ຠາໂວ ເກຕຸກມ຺ຍຕາ; ເກຕຸສງ຺ຂາໂຕ ມາໂນຕິ.

໑໑໒໖. ອິສ຺ສານິທ຺ເທເສ ຍາ ປຣລາຠສກ຺ກາຣຄຣຸກາຣມານນວນ຺ທນປູຊນາສຸ ອິສ຺ສາຕິ ຍາ ເອເຕສຸ ປເຣສໍ ລາຠາທີສຸ ‘ກິໍ ອິມິນາ ອິເມສ’ນ຺ຕິ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂິຍ຺ຍນລກ຺ຂຓາ ອິສ຺ສາ. ຕຕ຺ຖ ລາໂຠຕິ ຈີວຣາທີນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ປຏິລາໂຠ. ອິສ຺ສຸກີ ຫິ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣສ຺ສ ຕໍ ລາຠໍ ຂິຍ຺ຍຕິ, ‘ກິໍ ອິມສ຺ສ ອິມິນາ’ຕິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ສກ຺ກາໂຣຕິ ເຕສໍເຍວ ປຈ຺ຈຍານໍ ສຸກຕານໍ ສຸນ຺ທຣານໍ ປຏິລາໂຠ. ຄຣຸກາໂຣຕິ ຄຣຸກິຣິຍາ, ຠາຣິຍກຣຓໍ. ມານນນ຺ຕິ ມເນນ ປິຍກຣຓໍ. ວນ຺ທນນ຺ຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທນໍ. ປູຊນາຕິ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊນາ. ອິສ຺ສາຍນວເສນ ອິສ຺ສາ. ອິສ຺ສາກາໂຣ ອິສ຺ສາຍນາ. ອິສ຺ສາຍິຕຠາໂວ ອິສ຺ສາຍິຕຕ຺ຕໍ. ອຸສູຍາທີນິ ອິສ຺ສາທິເວວຈນານິ.

ອິມິສ຺ສາ ປນ ອິສ຺ສາຍ ຂິຍ຺ຍນລກ຺ຂຓໍ ອາຄາຣິເກນາປິ ອນາຄາຣິເກນາປິ ທີເປຕພ຺ພໍ. ອາຄາຣິໂກ ຫິ ເອກຈ຺ໂຈ ກສິວຓິຊ຺ຊາທີສຸ ອຎ຺ຎຕເຣນ ອາຊີເວນ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຣິສກາຣໍ ນິສ຺ສາຍ ຠທ຺ທກໍ ຍານໍ ວາ ວາຫນໍ ວາ ຣຕນໍ ວາ ລຠຕິ. ອປໂຣ ຕສ຺ສ ອລາຠຕ຺ຖິໂກ ເຕນ ລາເຠນ ນ ຕຸສ຺ສຕິ. ‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເອສ ອິມາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫາຍິຕ຺ວາ ກປໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອເກນ ກາຣເຓນ ຕສ຺ມິໍ ຕາຍ ສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຣິຫີເນ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ. ອນາຄາຣິໂກປິ ເອໂກ ອິສ຺ສາມນໂກ ອຎ຺ຎໍ ອຕ຺ຕໂນ ສຸຕປຣິຍຕ຺ຕິອາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠາທິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘ກທາ ນຸ ໂຂ ເອໂສ ອິເມຫິ ລາຠາທີຫິ ປຣິຫາຍິສ຺ສຕີ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ຍທາ ຕໍ ເອເກນ ກາຣເຓນ ປຣິຫີນໍ ປສ຺ສຕິ, ຕທາ ອຕ຺ຕມໂນ ໂຫຕິ. ເອວໍ ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິຂິຍ຺ຍນລກ຺ຂຓາ ‘ອິສ຺ສາ’ຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໑໑໒໗. ມຈ຺ຉຣິຍນິທ຺ເທເສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ມຈ຺ຉຣິຍທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘ປຎ຺ຈ ມຈ຺ຉຣິຍານິ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍ’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອາວາເສ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອາວາໂສ ນາມ ສກລາຣາໂມປິ ປຣິເວຓມ຺ປິ ເອໂກວຣໂກປິ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນິປິ. ເຕສຸ ວສນ຺ຕາ ສຸຂໍ ວສນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເຍ ລຠນ຺ຕິ. ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ນສ຺ເສວ ເປສລສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຖ ອາຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉຕິ. ອາຄໂຕປິ ‘ຂິປ຺ປໍ ຄຈ຺ຉຕູ’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕິ. ອິທໍ ‘ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ’ ນາມ. ຠຓ຺ຑນກາຣກາທີນໍ ປນ ຕຕ຺ຖ ວາສໍ ອນິຈ຺ຉໂຕ ອາວາສມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ກຸລນ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐາກກຸລມ຺ປິ ຎາຕິກຸລມ຺ປິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉໂຕ ກຸລມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ. ປາປປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ປນ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ມຈ຺ຉຣີ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ໂສ ຫິ ເຕສໍ ປສາທເຠທາຍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ. ປສາທໍ ຣກ຺ຂິຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ເສວ ປນ ຠິກ຺ຂຸໂນ ຕຕ຺ຖ ອຸປສງ຺ກມນໍ ອນິຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຈ຺ຉຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ລາໂຠຕິ ຈຕຸປຈ຺ຈຍລາໂຠວ. ຕໍ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ສີລວນ຺ເຕເຍວ ລຠນ຺ເຕ ‘ມາ ລຠຕູ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ລາຠມຈ຺ຉຣິຍໍ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ສທ຺ຘາເທຍ຺ຍໍ ວິນິປາເຕຕິ, ອປຣິໂຠຄທຸປ຺ປຣິໂຠຄາທິວເສນ ວິນາເສຕິ, ປູຕິຠາວໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕມ຺ປິ ອຎ຺ຎສ຺ສ ນ ເທຕິ, ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘ສເຈ ອິມໍ ເອສ ນ ລເຠຍ຺ຍ, ອຎ຺ໂຎ ສີລວາ ລເຠຍ຺ຍ, ປຣິໂຠຄໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາ’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ ມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ.

ວຓ຺ໂຓ ນາມ ສຣີຣວຓ຺ໂຓປິ ຄຸຓວຓ຺ໂຓປິ. ຕຕ຺ຖ ສຣີຣວຓ຺ເຓ ມຈ຺ຉຣິປຸຄ຺ຄໂລ ‘ປໂຣ ປາສາທິໂກ ຣູປວາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ຄຸຓວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣີ ສີເລນ ຘຸຕງ຺ເຄນ ປຏິປທາຍ ອາຈາເຣນ ວຓ຺ຓໍ ນ ກເຖຕຸກາໂມ ໂຫຕິ.

ຘມ຺ໂມຕິ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ໂມ ຈ ປຏິເວຘຘມ຺ໂມ ຈ. ຕຕ຺ຖ ອຣິຍສາວກາ ປຏິເວຘຘມ຺ມໍ ນ ມຈ຺ຉຣາຍນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕນາ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ເມ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ປຏິເວຘໍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕໍ ປນ ປຏິເວຘໍ ‘ປເຣ ຊານນ຺ຕູ’ຕິ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕນ຺ຕິຘມ຺ເມເຍວ ປນ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິຍໍ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ຍໍ ຄຸຬ຺ຫໍ ຄນ຺ຖໍ ວາ ກຖາມຄ຺ຄໍ ວາ ຊານາຕິ ຕໍ ອຎ຺ຎໍ ນ ຊານາເປຕຸກາໂມ ໂຫຕິ. ໂຍ ປນ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ, ຘມ຺ມໍ ວາ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣີ ນາມ ນ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ເອກຈ຺ໂຈ ປຸຄ຺ຄໂລ ໂລໂລ ໂຫຕິ, ກາເລນ ສມໂຓ ໂຫຕິ, ກາເລນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ, ກາເລນ ນິຄຓ຺ໂຐ. ໂຍ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ‘ອຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ປເວຓິອາຄຕໍ ຕນ຺ຕິໍ ສຓ຺ຫໍ ສຸຂຸມໍ ຘມ຺ມນ຺ຕຣໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອາລຸຬິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຘມ຺ມານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘ອຍໍ ຘມ຺ໂມ ສຓ຺ໂຫ ສຸຂຸໂມ, ສຈາຍໍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ ອຎ຺ຎໍ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ອາວິກຕ຺ວາ ນສ຺ສິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລານຸຄ຺ຄເຫນ ນ ເທຕິ ນາມ. ໂຍ ປນ ‘ສຈາຍໍ ອິມໍ ຘມ຺ມໍ ຄຓ຺ຫິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ສມຍໍ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ຠວິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣີ ນາມ ໂຫຕິ.

ອິເມສຸ ປຎ຺ຈສຸ ມຈ຺ຉຣິເຍສຸ ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ຕາວ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ອາວາສສ຺ສ ສງ຺ກາຣໍ ສີເສນ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ວິຈຣຕິ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ຕສ຺ມິໍ ກຸເລ ອຎ຺ເຎສໍ ທານມານນາທີນິ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘ຠິນ຺ນໍ ວຕິທໍ ກຸລໍ ມມາ’ຕິ ຈິນ຺ຕຍໂຕ ໂລຫິຕມ຺ປິ ມຸຂໂຕ ອຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕິ, ກຸຈ຺ຉິວິເຣຈນມ຺ປິ ໂຫຕິ, ອນ຺ຕານິປິ ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑານິ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ສງ຺ຆສ຺ສ ວາ ຄຓສ຺ສ ວາ ສນ຺ຕເກ ລາເຠ ມຈ຺ຉຣາຍິຕ຺ວາ ປຸຄ຺ຄລິກປຣິໂຠຄໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍກ຺ໂຂ ວາ ເປໂຕ ວາ ມຫາອຊຄໂຣ ວາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ສຣີຣວຓ຺ຓຄຸຓວຓ຺ຓມຈ຺ຉເຣນ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ຈ ອຕ຺ຕໂນວ ວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓຕິ, ປເຣສໍ ວຓ຺ເຓ ‘ກິໍ ວຓ຺ໂຓ ເອໂສ’ຕິ ຕໍ ຕໍ ໂທສໍ ວທນ຺ໂຕ ປຣິຍຕ຺ຕິຘມ຺ມຎ຺ຈ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ອເທນ຺ໂຕ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓ ເຈວ ເອຬມູໂຄ ຈ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ອາວາສມຈ຺ຉຣິເຍນ ໂລຫເຄເຫ ປຈ຺ຈຕິ. ກຸລມຈ຺ຉຣິເຍນ ອປ຺ປລາໂຠ ໂຫຕິ. ລາຠມຈ຺ຉຣິເຍນ ຄູຖນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ. ວຓ຺ຓມຈ຺ຉຣິເຍນ ຠເວ ຠເວ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ນາມ ນ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມມຈ຺ຉຣິເຍນ ກຸກ຺ກຸຬນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕີຕິ.

ມຈ຺ຉຣາຍນວເສນ ມຈ຺ເຉຣໍ. ມຈ຺ຉຣາຍນາກາໂຣ ມຈ຺ຉຣາຍນາ. ມຈ຺ຉເຣນ ອຍິຕສ຺ສ ມຈ຺ເຉຣສມງ຺ຄິໂນ ຠາໂວ ມຈ຺ຉຣາຍິຕຕ຺ຕໍ. ‘ມຍ຺ຫເມວ ໂຫນ຺ຕຸ ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’ຕິ ສພ຺ພາປິ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຍາເປຕຸໍ ນ ອິຈ຺ຉຕີຕິ ວິວິຈ຺ໂຉ. ວິວິຈ຺ຉສ຺ສ ຠາໂວ ເວວິຈ຺ຉໍ, ມຸທຸມຈ຺ຉຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ກທຣິໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ອນາທໂຣ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກທຣິຍໍ. ຖທ຺ຘມຈ຺ຉຣິຍສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ເຕນ ຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ປຸຄ຺ຄໂລ ປຣມ຺ປິ ປເຣສໍ ທທມານໍ ນິວາເຣຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

ກທຣິໂຍ ປາປສງ຺ກປ຺ໂປ, ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິ ອນາທໂຣ;

ທທມານໍ ນິວາເຣຕິ, ຍາຈມານານ ໂຠຊນນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໓໒);

ຍາຈເກ ທິສ຺ວາ ກຏຸກຠາເວນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຈຕິ ສງ຺ໂກເຈຕີຕິ ກຏຸກຎ຺ຈຸໂກ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ. ອປໂຣ ນໂຍ – ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຏຈ຺ຉຸຄ຺ຄາໂຫ. ສມຕິຕ຺ຕິກປຸຓ຺ຓາຍ ຫິ ອຸກ຺ຂລິຍາ ຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ສງ຺ກຸຏິເຕນ ອຄ຺ຄກຏຈ຺ຉຸນາ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປູເຣຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ; ເອວໍ ມຈ຺ຉຣິປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ສງ຺ກຸຈຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສງ຺ກຸຈິເຕ ກາໂຍປິ ຕເຖວ ສງ຺ກຸຈຕິ, ປຏິກຸຏຕິ, ປຏິນິວຕ຺ຕຕິ, ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕີຕິ ມຈ຺ເຉຣໍ ‘ກຏຸກຎ຺ຈຸກຕາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ອຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ປເຣສໍ ອຸປກາຣກຣເຓ ທານາທິນາ ອາກາເຣນ ຍຖາ ນ ສມ຺ປສາຣິຍຕິ, ເອວໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕຠາໂວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ຍສ຺ມາ ປນ ມຈ຺ຉຣິປຸຄ຺ຄໂລ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປເຣສໍ ອທາຕຸກາໂມ ໂຫຕິ ປຣສນ຺ຕກໍ ຄຓ຺ຫິຕຸກາໂມ, ຕສ຺ມາ ‘ອິທໍ ອຈ຺ຉຣິຍໍ ມຍ຺ຫເມວ ໂຫຕຸ, ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສາ’ຕິ ປວຕ຺ຕິວເສນສ຺ສ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິນິຄູຫນລກ຺ຂຓຕາ ອຕ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓຕາ ວາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ອິມສ຺ມິໍ ໂຄຈ຺ຉເກ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິມານິ ປນ ສໍໂຍຊນານິ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ກາມຣາຄປຏິຆສໍໂຍຊນານິ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ມານສໍໂຍຊນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ຠວຣາຄສໍໂຍຊນໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ອວິຊ຺ຊາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາສີລພ຺ພຕປຣາມາສອິສ຺ສາມຈ຺ຉຣິຍານິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ກາມຣາຄປຏິຆາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ມານຠວຣາຄອວິຊ຺ຊາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ.

໑໑໔໐. ຄນ຺ຖໂຄຈ຺ຉເກ ນາມກາຍໍ ຄນ຺ເຖຕິ, ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິວເສນ ວຏ຺ຏສ຺ມິໍ ຆເຏຕີຕິ ກາຍຄນ຺ໂຖ. ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາສິຕມ຺ປິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສສ຺ສໂຕ ໂລໂກ ອິທເມວ ສຈ຺ຈໍ ໂມຆມຎ຺ຎນ຺ຕິ ອິມິນາ ອາກາເຣນ ອຠິນິວິສຕີຕິ ອິທໍສຈ຺ຈາຠິນິເວໂສ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຠິຊ຺ຌາກາມຣາຄານໍ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ຖສ຺ສ ປທຠາຊເນ ‘‘ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ກາມຣາໂຄ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ໂຍ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມິນາ ຍໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘ພ຺ຣຫ຺ມານໍ ວິມານາທີສຸ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກາມາສໂວ ນ ໂຫຕິ, ຄນ຺ຖໂຄຈ຺ຉກໍ ປຕ຺ວາ ອຠິຊ຺ຌາກາຍຄນ຺ໂຖ ໂຫຕີ’ຕິ ຕໍ ສຸວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ປຣໂຕ ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຐເປຕ຺ວາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາສນ຺ຕິ ອິທໍ ຍສ຺ມາ ສີລພ຺ພຕປຣາມາໂສ ‘ອິທເມວ ສຈ຺ຈ’ນ຺ຕິອາທິນາ ອາກາເຣນ ນາຠິນິວິສຕິ, ‘ສີເລນ ສຸທ຺ຘີ’ຕິອາທິນາ ເອວ ປນ ອຠິນິວິສຕິ, ຕສ຺ມາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິຠູຕມ຺ປິ ຕໍ ປຏິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ‘ຐເປຕ຺ວາ’ຕິ ອາຫ.

໑໑໖໒. ນີວຣຓໂຄຈ຺ຉກສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘນິທ຺ເທເສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອກລ຺ລຕາຕິ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ຄິລານຠາໂວ. ຄິລາໂນ ຫິ ອກລ຺ລໂກຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິນເຍປິ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອກລ຺ລໂກ’’ຕິ (ປາຣາ. ໑໕໑). ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ຈິຕ຺ຕເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາໂຕວ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາກາໂຣ. ໂອລີຍນາຕິ ໂອລີຍນາກາໂຣ. ອິຣິຍາປຖິກຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ອິຣິຍາປຖໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ, ຣຸກ຺ເຂ ວຄ຺ຄຸລິ ວິຍ, ຂີເລ ລຄ຺ຄິຕຜາຓິຕວາຣໂກ ວິຍ ຈ, ໂອລີຍຕິ. ຕສ຺ສ ຕໍ ອາກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ໂອລີຍນາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ທຸຕິຍປທໍ ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ວຑ຺ຒິຕໍ. ລີນນ຺ຕິ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ປຏິກຸຏິຕໍ. ອິຕເຣ ທ຺ເວ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສາ. ຖິນນ຺ຕິ ສປ຺ປິປິຓ຺ໂຑ ວິຍ ອວິປ຺ຜາຣິກຕາຍ ຆນຠາເວນ ຐິຕໍ. ຖິຍນາຕິ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຖິຍິຕຠາໂວ ຖິຍິຕຕ຺ຕໍ, ອວິປ຺ຜາຣວເສເນວ ຖທ຺ຘຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໖໓. ກາຍສ຺ສາຕິ ຂນ຺ຘຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕສ຺ສ ນາມກາຍສ຺ສ. ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ເມໂຆ ວິຍ ອາກາສໍ ກາຍໍ ໂອນຍ຺ຫຕີຕິ ໂອນາໂຫ. ສພ຺ພໂຕຠາເຄນ ໂອນາໂຫ ປຣິໂຍນາໂຫ. ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສໂມຣຸນ຺ຘຕີຕິ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘ. ຍຖາ ຫິ ນຄເຣ ຣຸນ຺ຘິຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ມນຸສ຺ສາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ, ເອວມ຺ປິ ມິທ຺ເຘນ ສໂມຣຸທ຺ຘາ ຘມ຺ມາ ວິປ຺ຜາຣວເສນ ນິກ຺ຂມິຕຸໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເມຘຕີຕິ ມິທ຺ຘໍ; ອກມ຺ມຎ຺ຎຠາເວນ ວິຫິໍສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສຸປນ຺ຕິ ເຕນາຕິ ໂສປ຺ປໍ. ອກ຺ຂິທລາທີນໍ ປຈລຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ປຈລາຍິກາ. ສຸປນາ ສຸປິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອາກາຣຠາວນິທ຺ເທສາ. ຍໍ ປນ ເຕສໍ ປຸຣໂຕ ໂສປ຺ປປທໍ ຕສ຺ສ ປຸນວຈເນ ກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິທໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓນ຺ຕິ ອິທໍ ຖິນຎ຺ຈ ມິທ຺ຘຎ຺ຈ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ອາວຣຓຏ຺ເຐນ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຍໍ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ນິທ຺ທາຍ ປຸພ຺ພຠາຄອປຣຠາເຄສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ຕໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສມຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕິ. ຂີຓາສວານໍ ປນ ກຣຊກາຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາເວນ ຠວງ຺ໂຄຕຣຓໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ອສມ຺ມິສ຺ເສ ວຕ຺ຕມາເນ ເຕ ສຸປນ຺ຕິ, ສາ ເນສໍ ນິທ຺ທາ ນາມ ໂຫຕິ. ເຕນາຫ ຠຄວາ – ‘‘ອຠິຊານາມິ ໂຂ ປນາຫໍ, ອຄ຺ຄິເວສ຺ສນ, ຄິມ຺ຫານໍ ປຈ຺ຉິເມ ມາເສ ຈຕຸຄ຺ຄຸຓໍ ສງ຺ຆາຏິໍ ປຎ຺ຎເປຕ຺ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນິທ຺ທໍ ໂອກ຺ກມິຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໓໘໗). ເອວຣູໂປ ປນາຍໍ ກຣຊກາຍສ຺ສ ທຸພ຺ພລຠາໂວ ນ ມຄ຺ຄວຊ຺ໂຌ, ອຸປາທິນ຺ນເກປິ ອນຸປາທິນ຺ນເກປິ ລພ຺ຠຕິ. ອຸປາທິນ຺ນເກ ລພ຺ຠມາໂນ ຍທາ ຂີຓາສໂວ ທີຆມຄ຺ຄໍ ຄໂຕ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎຕຣໍ ວາ ປນ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກິລນ຺ໂຕ, ເອວຣູເປ ກາເລ ລພ຺ຠຕິ. ອນຸປາທິນ຺ນເກ ລພ຺ຠມາໂນ ປຓ຺ຓປຸປ຺ເຜສຸ ລພ຺ຠຕິ. ເອກຈ຺ຈານຎ຺ຫິ ຣຸກ຺ຂານໍ ປຓ຺ຓານິ ສູຣິຍາຕເປນ ປສາຣິຍນ຺ຕິ ຣຕ຺ຕິໍ ປຏິກຸຏນ຺ຕິ, ປທຸມປຸປ຺ຜາທີນິ ສູຣິຍາຕເປນ ປຸປ຺ຜນ຺ຕິ, ຣຕ຺ຕິໍ ປຸນ ປຏິກຸຏນ຺ຕິ. ອິທໍ ປນ ມິທ຺ຘໍ ອກຸສລຕ຺ຕາ ຂີຓາສວານໍ ນ ໂຫຕີຕິ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ‘‘ນ ມິທ຺ຘໍ ອກຸສລໍ. ກສ຺ມາ? ຣູປຕ຺ຕາ. ຣູປຎ຺ຫິ ອພ຺ຍາກຕໍ. ອິທຎ຺ຈ ຣູປໍ. ເຕເນເວຕ຺ຖ ‘ກາຍສ຺ສ ອກລ຺ລຕາ ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’ຕິ ກາຍຄ຺ຄຫຓໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ. ຍທິ ‘ກາຍສ຺ສາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ເຕເນເວຕໍ ຣູປໍ, ກາຍປສ຺ສທ຺ຘາທໂຍປິ ຘມ຺ມາ ຣູປເມວ ຠເວຍ຺ຍຸໍ. ‘ສຸຂຎ຺ຈ ກາເຍນ ປຏິສໍເວເທຕິ’ (ຘ. ສ. ໑໖໓; ທີ. ນິ. ໑.໒໓໐) ‘ກາເຍນ ເຈວ ປຣມສຈ຺ຈໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີ’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໑໘໓; ອ. ນິ. ໔.໑໑໓) ສຸຂປຏິສໍເວທນປຣມຕ຺ຖສຈ຺ຈສຈ຺ຉິກຣຓານິປິ ຣູປກາເຍເນວ ສິຍຸໍ. ຕສ຺ມາ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພເມຕໍ ‘ຣູປໍ ມິທ຺ຘ’ນ຺ຕິ. ນາມກາໂຍ ເຫຕ຺ຖ ກາໂຍ ນາມ. ຍທິ ນາມກາໂຍ, ອຖ ກສ຺ມາ ‘ໂສປ຺ປໍ ປຈລາຍິກາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ? ນ ຫິ ນາມກາໂຍ ສຸປຕິ, ນ ຈ ປຈລາຍຕີຕິ. ‘ລິງ຺ຄາທີນິ ວິຍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ‘ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ອິຕ຺ຖິນິມິຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິກຸຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖາກປ຺ໂປ’ຕິ ອິມານິ ລິງ຺ຄາທີນິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອວໍ ອິມສ຺ສາປິ ນາມກາຍເຄລຎ຺ຎສງ຺ຂາຕສ຺ສ ມິທ຺ຘສ຺ສ ຜລຕ຺ຕາ ໂສປ຺ປາທີນິ ວຸຕ຺ຕານິ. ມິທ຺ເຘ ຫິ ສຕິ ຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ຜລູປຈາເຣນ, ມິທ຺ຘໍ ອຣູປມ຺ປິ ສມານໍ ‘ໂສປ຺ປໍ ປຈລາຍິກາ ສຸປນາ ສຸປິຕຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘ອກ຺ຂິທລາທີນໍ ປຈລຠາວໍ ກໂຣຕີຕິ ປຈລາຍິກາ’ຕິ ວຈນຕ຺ເຖນາປິ ຈາຍມຕ຺ໂຖ ສາຘິໂຕເຍວາຕິ ນ ຣູປໍ ມິທ຺ຘໍ. ໂອນາຫາທີຫິປິ ຈສ຺ສ ອຣູປຠາໂວ ທີປິໂຕເຍວ. ນ ຫິ ຣູປໍ ນາມກາຍສ຺ສ ‘ໂອນາໂຫ ປຣິໂຍນາໂຫ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘ’ ໂຫຕີຕິ. ‘ນນຸ ຈ ອິມິນາວ ກາຣເຓເນຕໍ ຣູປໍ? ນ ຫິ ອຣູປໍ ກສ຺ສຈິ ໂອນາໂຫ, ນ ປຣິໂຍນາໂຫ, ນ ອນ຺ໂຕສໂມໂຣໂຘ ໂຫຕີ’ຕິ. ຍທິ ເອວໍ, ອາວຣຓມ຺ປິ ນ ຠເວຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ. ຍຖາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທໂຍ ອຣູປຘມ຺ມາ ອາວຣຓຏ຺ເຐນ ນີວຣຓາ, ເອວໍ ອິມສ຺ສາປິ ໂອນາຫນາທິອຕ຺ເຖນ ໂອນາຫາທິຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອປິຈ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣເຓ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໑໔໖; ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໓) ວຈນໂຕເປຕໍ ອຣູປໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ຈິຕ຺ຕຸປກ຺ກິເລໂສ, ນ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓໍ ໂຫຕີຕິ.

ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ? ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ສນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອເກ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສຸຣໍ ປິວນ຺ຕິ ເມຣຍໍ, ສຸຣາເມຣຍປານາ ອປ຺ປຏິວິຣຕາ, ອຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຐໂມ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໕໐).

ອປຣມ຺ປິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຉ ໂຂເມ, ຄຫປຕິປຸຕ຺ຕ, ອາທີນວາ ສຸຣາເມຣຍມຊ຺ຊປມາທຏ຺ຐານານຸໂຍເຄ – ສນ຺ທິຏ຺ຐິກາ ຘນຊານິ, ກລຫປ຺ປວຑ຺ຒນີ, ໂຣຄານໍ ອາຍຕນໍ, ອກິຕ຺ຕິສຎ຺ຊນນີ, ໂກປີນນິທໍສນີ, ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓີຕ຺ເວວ ຉຏ຺ຐໍ ປທໍ ຠວຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໒໔໘). ປຈ຺ຈກ຺ຂໂຕປິ ເຈຕໍ ສິທ຺ຘເມວ. ຍຖາ ມຊ຺ເຊ ອຸທຣຄເຕ, ຈິຕ຺ຕໍ ສໍກິລິສ຺ສຕິ, ປຎ຺ຎາ ທຸພ຺ພລາ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ມຊ຺ຊໍ ວິຍ ມິທ຺ຘມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລໂສ ເຈວ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓຎ຺ຈ ສິຍາຕິ. ນ, ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສໂຕ. ຍທິ ຫິ ມຊ຺ຊໍ ສໍກິເລໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ໂສ ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໙໗) ວາ, ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈິເມ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ, ເຍຫິ ອຸປກ຺ກິເລເສຫິ ອຸປກ຺ກິລິຏ຺ຐໍ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ເຈວ ມຸທຸ ໂຫຕິ, ນ ຈ ກມ຺ມນິຍໍ, ນ ຈ ປຠສ຺ສຣໍ, ປຠງ຺ຄຸ ຈ, ນ ຈ ສມ຺ມາ ສມາຘິຍຕິ ອາສວານໍ ຂຍາຍ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໑໔) ວາ, ‘‘ກຕເມ ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລສາ? ອຠິຊ຺ຌາ ວິສມໂລໂຠ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປກ຺ກິເລໂສ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໗໑) ວາ – ເອວມາທີສຸ ອຸປກ຺ກິເລສນິທ຺ເທເສສຸ ນິທ຺ເທສໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ຕສ຺ມິໍ ປີເຕ ອຸປກ຺ກິເລສາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ເຍ ຈິຕ຺ຕສໍກິເລສາ ເຈວ ປຎ຺ຎາຍ ຈ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ ປຈ຺ຈຍນິທ຺ເທສໂຕ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິທ຺ຘໍ ປນ ສຍເມວ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍກິເລໂສ ເຈວ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓຎ຺ຈາຕິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘໍ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ສມ຺ປໂຍຄວຈນໂຕ. ‘‘ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓນ ນີວຣຓຎ຺ເຈວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໑໗໖) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສມ຺ປໂຍຄວຈນໂຕ ນຍິທໍ ຣູປໍ. ນ ຫິ ຣູປໍ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສງ຺ຂ຺ຍໍ ລຠຕີຕິ. ອຖາປິ ສິຍາ – ‘ຍຖາລາຠວເສເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ‘‘ສິປ຺ປິສມ຺ພຸກມ຺ປິ ສກ຺ຂຣກຖລມ຺ປິ ມຈ຺ຉຄຸມ຺ພມ຺ປິ ຈຣນ຺ຕມ຺ປິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕມ຺ປີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໒໔໙; ມ. ນິ. ໑.໔໓໓) ເອວໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຍຖາລາຠວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ສກ຺ຂຣກຖລຎ຺ຫິ ຕິຏ຺ຐຕິ ເຍວ ນ ຈຣຕິ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ຕິຏ຺ຐຕິປິ ຈຣຕິປິ. ເອວມິຘາປິ ມິທ຺ຘໍ ນີວຣຓເມວ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ, ຖິນໍ ນີວຣຓມ຺ປິ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ສພ຺ພໍ ເອກໂຕ ກຕ຺ວາ ຍຖາລາຠວເສນ ‘‘ນີວຣຓຎ຺ເຈວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ມິທ຺ຘໍ ປນ ຍຖາ ສກ຺ຂຣກຖລໍ ຕິຏ຺ຐເຕວ ນ ຈຣຕິ, ເອວໍ ນີວຣຓເມວ, ນ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ. ນ, ຣູປຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ. ສກ຺ຂຣກຖລຎ຺ຫິ ນ ຈຣຕີຕິ ວິນາປິ ສຸຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຍຖາລາຠວເສນຕ຺ໂຖ ໂຫຕຸ. ມິທ຺ຘໍ ປນ ຣູປນ຺ຕິ ອສິທ຺ຘເມຕໍ. ນ ສກ຺ກາ ຕສ຺ສ ອິມິນາ ສຸຕ຺ເຕນ ຣູປຠາໂວ ສາເຘຕຸນ຺ຕິ ມິທ຺ຘສ຺ສ ຣູປຠາວາສິທ຺ຘິໂຕ ນ ອິທໍ ຍຖາລາຠວເສນ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘໍ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ‘ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’ຕິອາທິວຈນໂຕ. ວິຠງ຺ຄສ຺ມິຎ຺ຫິ ‘‘ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘຕິ ຕສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວນ຺ຕຕ຺ຕາ ມຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ປຫີນຕ຺ຕາ ປຏິນິສ຺ສຏ຺ຐຕ຺ຕາ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ວິຄຕຖິນມິທ຺ໂຘ’’ຕິ (ວິຠ. ໕໔໗) ຈ, ‘‘ອິທໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອິມມ຺ຫາ ຖິນມິທ຺ຘາ ໂສເຘຕິ ວິໂສເຘຕິ ປຣິໂສເຘຕິ ໂມເຈຕິ ວິໂມເຈຕິ ປຣິໂມເຈຕິ, ເຕນ ວຸຈ຺ຈຕິ ຖິນມິທ຺ຘາ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິໂສເຘຕິ’’ ຈາຕິ (ວິຠ. ໕໕໑) – ເອວໍ ‘ຈຕ຺ຕຕ຺ຕາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ‘ຣູປໍ’ ເອວໍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ມາປິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ. ນ, ຈິຕ຺ຕຊສ຺ສາສມ຺ຠວວຈນໂຕ. ຕິວິຘຎ຺ຫິ ມິທ຺ຘໍ – ຈິຕ຺ຕຊໍ ອຸຕຸຊໍ ອາຫາຣຊຎ຺ຈ. ຕສ຺ມາ ຍໍ ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊໍ ຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ຌານຈິຕ຺ເຕຫິ ອສມ຺ຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ, ນ ອຣູປຠາໂວ ສາຘິໂຕຕິ ຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ. ນ, ຣູປຠາວາສິທ຺ຘິໂຕວ. ມິທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ຣູປຠາເວ ສິທ຺ເຘ ສກ຺ກາ ເອຕໍ ລທ຺ຘຸໍ. ຕຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕຊສ຺ສາສມ຺ຠໂວ ວຸຕ຺ໂຕ. ໂສ ເອວ ຈ ນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘໍ.

ກິຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍ? ປຫານວຈນໂຕ. ຠຄວຕາ ຫິ ‘‘ຉ, ຠິກ຺ຂເວ, ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ຠພ຺ໂພ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣິຕຸໍ; ກຕເມ ຉ? ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ, ພ຺ຍາປາທໍ, ຖິນມິທ຺ຘໍ, ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ, ກກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ວິຈິກິຈ຺ຉໍ; ກາເມສຸ ໂຂ ປນສ຺ສ ອາທີນໂວ ສມ຺ມປຎ຺ຎາຍ ສຸທິຏ຺ໂຐ ໂຫຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໗໓) ຈ, ‘‘ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ພລວຕິຍາ ປຎ຺ຎາຍ ອຕ຺ຕຕ຺ຖໍ ວາ ປຣຕ຺ຖໍ ວາ ຎສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໕.໕໑) ຈ ອາທີສຸ ມິທ຺ຘສ຺ສາປິ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຈ ຣູປໍ ປຫາຕພ຺ພໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ຣູປກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຠິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ປຣິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍ, ນ ປຫາຕພ຺ໂພ, ນ ຠາເວຕພ຺ໂພ ນ ສຈ຺ຉິກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ (ວິຠ. ໑໐໓໑) ອິມສ຺ສາປິ ປຫານວຈນໂຕ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ. ນ, ຣູປສ຺ສາປິ ປຫານວຈນໂຕ. ‘‘ຣູປໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ຕໍ ປຊຫຖາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໔໗; ສໍ. ນິ. ໓.໓໓). ເອຕ຺ຖ ຫິ ຣູປສ຺ສາປິ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕສ຺ມາ ອກາຣຓເມຕນ຺ຕິ. ນ, ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ເຕ ‘‘ໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູເປ ຉນ຺ທຣາຄວິນໂຍ ຕໍ ຕຕ຺ຖ ປຫານ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໓.໒໕) ເອວໍ ຉນ຺ທຣາຄປ຺ປຫານວເສນ ຣູປສ຺ສ ປຫານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ຍຖາ ‘‘ຉ ຘມ຺ເມ ປຫາຍ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍາ’’ຕິ ເອວໍ ປຫາຕພ຺ພເມວ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎຖາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ, ນ ຣູປໍ ມິທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ຍາເນຕານິ ‘‘ໂສ ອິເມ ປຎ຺ຈ ນີວຣເຓ ປຫາຍ ເຈຕໂສ ອຸປກ຺ກິເລເສ’’ຕິອາທີນິ ສຸຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ, ເອເຕຫິ ເຈວ ອຎ຺ເຎຫິ ຈ ສຸຕ຺ເຕຫິ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕຖາ ຫິ –

‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓາ ນີວຣຓາ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫາ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓາ. ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣໂຓ ນີວຣໂຓ…ເປ… ຖິນມິທ຺ຘໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາວຣຓໍ ນີວຣຓໍ ເຈຕໂສ ອຊ຺ຌາຣຸຫໍ ປຎ຺ຎາຍ ທຸພ຺ພລີກຣຓ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໐) ຈ, ‘‘ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຘກຣຓໍ ອຈກ຺ຂຸກຣຓໍ ອຎ຺ຎາຓກຣຓໍ ປຎ຺ຎານິໂຣຘິກໍ ວິຆາຕປກ຺ຂິກໍ ອນິພ຺ພານສໍວຕ຺ຕນິກ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໒໑) ຈ, ‘‘ເອວເມວ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຖິນມິທ຺ຘປຣິຍຸຏ຺ຐິເຕນ ເຈຕສາ ວິຫຣຕິ ຖິນມິທ຺ຘປເຣເຕນາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໖) ຈ, ‘‘ອໂຍນິໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ມນສິກໂຣໂຕ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ເຈວ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ…ເປ… ອນຸປ຺ປນ຺ນຎ຺ເຈວ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໑໖) ຈ, ‘‘ເກວໂລຫາຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອກຸສລຣາສິ ຍທິທໍ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໑) ຈ –

ເອວມາທີນິ ຈ ອເນການິ ເອຕສ຺ສ ອຣູປຠາວໂຊຕກາເນວ ສຸຕ຺ຕານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຍສ຺ມາ ເຈຕໍ ອຣູປໍ ຕສ຺ມາ ອາຣຸປ຺ເປປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ມຫາປກຣເຓ ປຏ຺ຐາເນ – ‘‘ນີວຣຓໍ ຘມ຺ມໍ ປຏິຈ຺ຈ ນີວຣໂຓ ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈຍາ’’ຕິ ເອຕສ຺ສ ວິຠງ຺ເຄ ‘‘ອາຣຸປ຺ເປ ກາມຈ຺ຉນ຺ທນີວຣຓໍ ປຏິຈ຺ຈ ຖິນມິທ຺ຘໍ… ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣຓ’’ນ຺ຕິ (ປຏ຺ຐາ. ໓.໘.໘) ສພ຺ພໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ມາ ສນ຺ນິຏ຺ຐານເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ ອຣູປເມວ ມິທ຺ຘນ຺ຕິ.

໑໑໖໖. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈນິທ຺ເທເສ ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຕິອາທີນິ ມູລໂຕ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຸຕ຺ຕານິ. ເອວໍສຎ຺ຎິຕາຍ ຫິ ກເຕ ວີຕິກມ຺ເມ, ນິຏ຺ຐິເຕ ວຕ຺ຖຸຊ຺ຌາຈາເຣ, ປຸນ ສຎ຺ຊາຕສຕິໂນປິ ‘ທຸຏ຺ຐຸ ມຍາ ກຕ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸຕປ຺ປມານສ຺ສ ປຈ຺ຉານຸຕາປວເສເນຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເຕນ ຕໍ ມູລໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາ’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ອກປ຺ປິຍໂຠຊນໍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ອກປ຺ປິຍມໍສໍ ກປ຺ປິຍມໍສສຎ຺ຎີ ຫຸຕ຺ວາ, ອຈ຺ຉມໍສໍ ສູກຣມໍສນ຺ຕິ, ທີປິມໍສໍ ວາ ມິຄມໍສນ຺ຕິ ຂາທຕິ; ກາເລ ວີຕິວຕ຺ເຕ ກາລສຎ຺ຎາຍ, ປວາເຣຕ຺ວາ ອປ຺ປວາຣິຕສຎ຺ຎາຍ, ປຕ຺ຕສ຺ມິໍ ຣເຊ ປຕິເຕ ປຏິຄ຺ຄຫິຕສຎ຺ຎາຍ ຠຸຎ຺ຊຕິ – ເອວໍ ‘ອກປ຺ປິເຍ ກປ຺ປິຍສຎ຺ຎາຍ’ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ສູກຣມໍສໍ ປນ ອຈ຺ຉມໍສສຎ຺ຎາຍ ຂາທມາໂນ, ກາເລ ຈ ວິກາລສຎ຺ຎາຍ ຠຸຎ຺ຊມາໂນ ‘ກປ຺ປິເຍ ອກປ຺ປິຍສຎ຺ຎິຕາຍ’ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ອນວຊ຺ຊໍ ປນ ກິຎ຺ຈິເທວ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍ, ວຊ຺ຊຎ຺ຈ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ອນວຊ຺ເຊ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎາຍ ວຊ຺ເຊ ຈ ອນວຊ຺ຊສຎ຺ຎາຍ’ ວີຕິກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ ນາມ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ‘‘ອກຕໍ ວຕ ເມ ກລ຺ຍາຓໍ, ອກຕໍ ກຸສລໍ, ອກຕໍ ຠີຣຸຕ຺ຕາຓໍ, ກຕໍ ປາປໍ, ກຕໍ ລຸທ຺ທໍ, ກຕໍ ກິພ຺ພິສ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນວຊ຺ເຊ ວຊ຺ຊສຎ຺ຎິຕາຍປິ ກເຕ ວີຕິກ຺ກເມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ວຕ຺ຖຸໍ ອນຸຊານນ຺ໂຕ ຍໍ ເອວຣູປນ຺ຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈປທໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນາກາໂຣ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນາ. ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ອຍິຕສ຺ສ ຠາໂວ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍິຕຕ຺ຕໍ. ເຈຕໂສ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ເອຕ຺ຖ ກຕາກຕສ຺ສ ສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊສ຺ສ ວາ ອຠິມຸຂຄມນໍ ‘ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’ ນາມ. ຍສ຺ມາ ປນ ໂສ ກຕໍ ວາ ປາປໍ ອກຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ອກຕໍ ວາ ກລ຺ຍາຓໍ ກຕໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ວິຣູໂປ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ວາ ປຏິສາໂຣຕິ ‘ວິປ຺ປຏິສາໂຣ’. ໂສ ປນ ເຈຕໂສ, ນ ສຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ‘ເຈຕໂສ’ ວິປ຺ປຏິສາໂຣຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍມສ຺ສ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານໍ ປນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອາຣຄ຺ຄມິວ ກໍສປຕ຺ຕໍ ມນໍ ວິລິຂມານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ມໂນວິເລໂຂຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍມສ຺ສ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທໂສ. ຍໍ ປນ ວິນເຍ ‘‘ອຖ ໂຂ ອາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ອນຸວສິຕ຺ວາ ອນຸວສິຕ຺ວາ ອາວສຖປິຓ຺ຑໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕຸ’’ນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈາຍນ຺ໂຕ ນ ປຏິຄ຺ຄເຫສີຕິ (ປາຈິ. ໒໐໔) ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອາຄຕໍ, ນ ຕໍ ນີວຣຓໍ. ນ ຫິ ອຣຫໂຕ ‘ທຸຏ຺ຐຸ ມຍາ ອິທໍ ກຕ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸຕາໂປ ອຕ຺ຖິ. ນີວຣຓປຕິຣູປກໍ ປເນຕໍ ‘ກປ຺ປຕິ ນ ກປ຺ປຕີ’ຕິ ວີມໍສນສງ຺ຂາຕໍ ວິນຍກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ນາມ.

໑໑໗໖. ‘‘ກຕເມ ຘມ຺ມາ ນີວຣຓາ ເຈວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຈາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ນິທ຺ເທເສ ຍສ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ວິຊຫຕິ, ຕສ຺ມາ ຖິນມິທ຺ຘນີວຣຓໍ ອວິຊ຺ຊານີວຣເຓນ ນີວຣຓຎ຺ເຈວ ນີວຣຓສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ສຕິປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ອຠາວາ ກຸກ຺ກຸຈ຺ເຈນ ວິນາປິ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຎ຺ຈ ເຍນ ສມ຺ປໂຍຄໍ ນ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ນ ໂຍຊິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອິເມ ປນ ນີວຣເຓ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທາ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຖິນມິທ຺ຘຸທ຺ຘຈ຺ຈານິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ອວິຊ຺ຊາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທພ຺ຍາປາທາ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ຖິນມິທ຺ຘຸທ຺ຘຈ຺ຈາວິຊ຺ຊາຕິ.

໑໑໘໒. ປຣາມາສໂຄຈ຺ຉເກ ເຕ ຘມ຺ເມ ຐເປຕ຺ວາຕິ ປຸຈ຺ຉາສຠາເຄນ ພຫຸວຈນໍ ກຕໍ.

໑໒໑໙. ອຸປາທານນິທ຺ເທເສ ວຕ຺ຖຸສງ຺ຂາຕໍ ກາມໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ກາມຸປາທານໍ ກາໂມ ຈ ໂສ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ກາມຸປາທານໍ. ອຸປາທານນ຺ຕິ ທຬ຺ຫຄ຺ຄຫຓໍ. ທຬ຺ຫຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອຸປສທ຺ໂທ ອຸປາຍາສອຸປກຏ຺ຐາທີສຸ ວິຍ. ຕຖາ ທິຏ຺ຐິ ຈ ສາ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ທິຏ຺ຐິໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ທິຏ຺ຐຸປາທານໍ. ‘ສສ຺ສໂຕ ອຕ຺ຕາ ຈ ໂລໂກ ຈາ’ຕິອາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໑.໓໑) ຫິ ປຸຣິມທິຏ຺ຐິໍ ອຸຕ຺ຕຣທິຏ຺ຐິ ອຸປາທິຍຫິ. ຕຖາ ສີລພ຺ພຕໍ ອຸປາທິຍຕີຕິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ສີລພ຺ພຕຎ຺ຈ ຕໍ ອຸປາທານຎ຺ຈາຕິປິ ສີລພ຺ພຕຸປາທານໍ. ໂຄສີລໂຄວຕາທີນິ ຫິ ‘ເອວໍ ສຸທ຺ຘີ’ຕິ ອຠິນິເວສໂຕ ສຍເມວ ອຸປາທານານິ. ຕຖາ, ວທນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ‘ວາໂທ’; ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ‘ອຸປາທານໍ’. ກິໍ ວທນ຺ຕິ, ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ວາ? ອຕ຺ຕານໍ. ອຕ຺ຕໂນ ວາທຸປາທານໍ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ; ‘ອຕ຺ຕວາທມຕ຺ຕເມວ ວາ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ອຸປາທິຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ອຕ຺ຕວາທຸປາທານໍ.

໑໒໒໐. ໂຍ ກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ວຕ຺ຖຸກາມາວ ອນວເສສໂຕ ກາມາຕິ ອຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸກາເມສຸ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ອິຘ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ ອນາຄາມິໂນປິ ຕໍ ສິທ຺ຘໍ ໂຫຕິ. ປຎ຺ຈກາມຄຸຓວຕ຺ຖຸໂກ ປນສ຺ສ ກາມຣາໂຄວ ນຕ຺ຖີຕິ.

໑໒໒໑. ທິຏ຺ຐຸປາທານນິທ຺ເທເສ ນຕ຺ຖິ ທິນ຺ນນ຺ຕິ. ທິນ຺ນໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສກ຺ກາ ກສ຺ສຈິ ກິຎ຺ຈິ ທາຕຸນ຺ຕິ ຊານາຕິ; ທິນ຺ນສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ຍິຏ຺ຐນ຺ຕິ. ຍິຏ຺ຐໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ມຫາຍາໂຄ. ຕໍ ຍຊິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ; ຍິຏ຺ຐສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ຫຸຕນ຺ຕິ ອາຫຸນປາຫຸນມງ຺ຄລກິຣິຍາ. ຕໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຊານາຕິ; ຕສ຺ສ ປນ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ, ສຸກຕທຸກ຺ກຏານນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ທສ ກຸສລກມ຺ມປຖາ ສຸກຕກມ຺ມານິ ນາມ. ທສ ອກຸສລກມ຺ມປຖາ ທຸກ຺ກຏກມ຺ມານິ ນາມ. ເຕສໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ ຜລໍ ວິປາໂກ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ອຍໍ ໂລໂກຕິ ປຣໂລເກ ຐິໂຕ ອິມໍ ໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ປຣໂລໂກຕິ ອິຘ ໂລເກ ຐິໂຕ ປຣໂລກໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ມາຕາ ນຕ຺ຖິ ປິຕາຕິ ມາຕາປິຕູນໍ ອຕ຺ຖິຠາວໍ ຊານາຕິ, ເຕສຸ ກຕປຈ຺ຈເຍນ ໂກຈິ ຜລໍ ວິປາໂກ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ນຕ຺ຖິ ສຕ຺ຕາ ໂອປປາຕິກາຕິ ຈວນກອຸປປຊ຺ຊນກາ ສຕ຺ຕາ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ສມ຺ມຄ຺ຄຕາ ສມ຺ມາ ປຏິປນ຺ນາຕິ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນາ ຘມ຺ມິກສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ໂລກສ຺ມິໍ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ. ເຍ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາ ປເວເທນ຺ຕີຕິ ອິມຎ຺ຈ ໂລກໍ ປຣຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ເຐນ ຎາເຓນ ຎຕ຺ວາ ປເວທນສມຕ຺ໂຖ ສພ຺ພຎ຺ຎູ ພຸທ຺ໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອິມານິ ປນ ອຸປາທານານິ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ກາມຸປາທານໍ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫີຍຕິ, ເສສານິ ຕີຓິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐຸປາທານາທີນິ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ກາມຸປາທານນ຺ຕິ.

໑໒໓໕. ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກ ກິເລສາ ເອວ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ. ວສນ຺ຕິ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຂີຓາສວາ ສຕ຺ຕາ ໂລຠາທີສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາຕິ ‘ວຕ຺ຖູນິ’. ກິເລສາ ຈ ເຕ ຕປ຺ປຕິຏ຺ຐານໍ ສຕ຺ຕານໍ ວຕ຺ຖູນິ ຈາຕິ ‘ກິເລສວຕ຺ຖູນິ’. ຍສ຺ມາ ເຈຕ຺ຖ ອນນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາທິຠາເວນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກິເລສາປິ ວສນ຺ຕິ ເອວ ນາມ, ຕສ຺ມາ ກິເລສານໍ ວຕ຺ຖູນີຕິປິ ‘ກິເລສວຕ຺ຖູນິ’.

໑໒໓໖. ຕຕ຺ຖ ກຕໂມ ໂລໂຠ? ໂຍ ຣາໂຄ ສາຣາໂຄຕິ ອຍໍ ປນ ໂລໂຠ ເຫຕຸໂຄຈ຺ຉເກ ຄນ຺ຖໂຄຈ຺ຉເກ ອິມສ຺ມິໍ ກິເລສໂຄຈ຺ຉເກຕິ ຕີສຸ ຐາເນສຸ ອຕິເຣກປທສເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ອາສວສໍໂຍຊນໂອຆໂຍຄນີວຣຓອຸປາທານໂຄຈ຺ຉເກສຸ ອຏ຺ຐຫິ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ໂຐ. ສ຺ວາຍໍ ອຕິເຣກປທສເຕນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນປິ ອຏ຺ຐຫິ ອຏ຺ຐຫິ ປເທຫິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນປິ ນິປ຺ປເທສໂຕວ ຄຫິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເຕສຸ ເຫຕຸຄນ຺ຖນີວຣຓອຸປາທານກິເລສໂຄຈ຺ຉເກສຸ ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌາ ຕຓ຺ຫາ ເອເກເນວ ໂກຏ຺ຐາເສນ ຐິຕາ. ອາສວສໍໂຍຊນໂອຆໂຍເຄສຸ ຈຕຸມຄ຺ຄວຊ຺ຌາປິ ທ຺ເວ ໂກຏ຺ຐາສາ ຫຸຕ຺ວາ ຐິຕາ. ກຖໍ? ອາສເວສຸ ກາມາສໂວ ຠວາສໂວຕິ, ສໍໂຍຊເນສຸ ກາມຣາຄສໍໂຍຊນໍ ຠວຣາຄສໍໂຍຊນນ຺ຕິ, ໂອເຆສຸ ກາໂມໂຆ ຠໂວໂຆຕິ, ໂຍເຄສຸ ກາມໂຍໂຄ ຠວໂຍໂຄຕິ.

ອິມານິ ປນ ກິເລສວຕ຺ຖູນິ ກິເລສປຏິປາຏິຍາປິ ອາຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາປິ. ກິເລສປຏິປາຏິຍາ ໂລໂຠ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ປຫີຍຕິ, ໂທໂສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ໂມຫມານາ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ, ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ, ຖິນາທີນິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ. ມຄ຺ຄປຏິປາຏິຍາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ຐິວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍນ຺ຕິ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ໂທໂສ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ເສສາ ສຕ຺ຕາຕິ.

໑໒໘໗. ກາມາວຈຣນິທ຺ເທເສ ເຫຏ຺ຐໂຕຕິ ເຫຏ຺ຐາຠາເຄນ. ອວີຈິນິຣຍນ຺ຕິ ວາ ອຄ຺ຄິຊາລານໍ ວາ ສຕ຺ຕານໍ ວາ ທຸກ຺ຂເວທນາຍ ວີຈິ, ອນ຺ຕຣໍ, ຉິທ຺ທໍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ອວີຈິ. ສຸຂສງ຺ຂາໂຕ ອໂຍ ເອຕ຺ຖ ນຕ຺ຖີຕິ ນິຣໂຍ. ນິຣຕິອຕ຺ເຖນປິ ນິຣສ຺ສາທຕ຺ເຖນປິ ນິຣໂຍ. ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຣິຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອວີຈິສງ຺ຂາຕໍ ນິຣຍໍ ອນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປຣິໂຕຕິ ອຸປຣິຠາເຄນ. ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິເທເວຕິ ປຣນິມ຺ມິເຕສຸ ກາເມສຸ ວສໍ ວຕ຺ຕນໂຕ ເອວໍລທ຺ຘໂວຫາເຣ ເທເວ. ອນ຺ໂຕ ກຣິຕ຺ວາຕິ ອນ຺ໂຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ. ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ເຍ ເອຕສ຺ມິໍ ໂອກາເສ. ເອຕ຺ຖາວຈຣາຕິ ອິມິນາ ຍສ຺ມາ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ອຎ຺ເຎປິ ຈຣນ຺ຕິ ກທາຈິ ກຕ຺ຖຈິ ສມ຺ຠວໂຕ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອສງ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ‘ອວຈຣາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ເຍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ໂອຄາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຈຣນ຺ຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖ ສທາ ຈ ສມ຺ຠວໂຕ, ອໂຘຠາເຄ ຈຣນ຺ຕິ ອວີຈິນິຣຍສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ຠູຕຸປາທາຍປວຕ຺ຕິຠາເວນ, ເຕສໍ ສງ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ເຕ ຫິ ອວຄາຬ຺ຫາວ ຈຣນ຺ຕິ, ອໂຘຠາເຄວ ຈຣນ຺ຕີຕິ ອວຈຣາ. ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ອິມິນາ ປນ ຍສ຺ມາ ເອເຕ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອວຈຣນ຺ຕິ, ນ ປນ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາປິ ອວຈຣນ຺ຕານໍ ປຣິຄ຺ຄໂຫ ກໂຕ ໂຫຕິ. ອິທານິ ເຕ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນຘມ຺ເມ ຣາສິສຸຎ຺ຎຕປຈ຺ຈຍຠາວໂຕ ເຈວ ສຠາວໂຕ ຈ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຂນ຺ຘາຕິອາທິມາຫ.

໑໒໘໙. ຣູປາວຈຣນິທ຺ເທເສ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານຠູມິສງ຺ຂາຕໍ ພ຺ຣຫ຺ມຏ຺ຐານໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ກາມາວຈຣນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສມາປນ຺ນສ຺ສ ວາຕິອາທີສຸ ປຐມປເທນ ກຸສລຊ຺ຌານໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ທຸຕິເຍນ ວິປາກຊ຺ຌານໍ, ວຸຕ຺ຕໍ ຕຕິເຍນ ກິຣິຍຊ຺ຌານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.