ທຸກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ອຸປາທາຠາຊນີຍກຖາ

໕໙໕. ອິທານິ ທຸວິຘສງ຺ຄຫາທີສຸ ‘ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ອຸປາທາ, ອຕ຺ຖິ ຣູປໍ ໂນອຸປາທາ’ຕິ ເອວໍ ເຠທສພ຺ຠາວໂຕ ປຸຈ຺ຉາປຸພ຺ພງ຺ຄມໍ ປທຠາຊນໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ອຸປາທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸປາທິຍຕີຕິ ‘ອຸປາທາ’; ມຫາຠູຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ, ອມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ, ຕານິ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ຕຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທານິ ຕໍ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທິມາຫ.

໕໙໖. ເອວໍ ເຕວີສຕິວິຘໍ ອຸປາທາຣູປໍ ສງ຺ເຂປໂຕ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ປຸນ ຕເທວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ນິທ຺ທິສນ຺ໂຕ ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸວິຘໍ ຈກ຺ຂຸ – ມໍສຈກ຺ຂຸ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ ຈ. ເອເຕສຸ ‘ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ຘມ຺ມຈກ຺ຂູ’ຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸນາ ໂລກໍ ໂວໂລເກນ຺ໂຕ ສຕ຺ເຕ ອປ຺ປຣຊກ຺ເຂ…ເປ… ທຸວິຎ຺ຎາປເຍ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໓) ອິທໍ ພຸທ຺ຘຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ວຸຈ຺ຈຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ສມນ຺ຕຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທິ ຎາຓໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑; ມຫາວ. ໑໕) ອິທໍ ຎາຓຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ອທ຺ທສໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທິພ຺ເພນ ຈກ຺ຂຸນາ ວິສຸທ຺ເຘນາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໒໘໔) ອິທໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸ ນາມ. ‘‘ຕສ຺ມິໍ ເຍວາສເນ ວິຣຊໍ ວີຕມລໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸໍ ອຸທປາທີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໙໕) ອິທໍ ເຫຏ຺ຐິມມຄ຺ຄຕ຺ຕຍສງ຺ຂາຕໍ ຎາຓໍ ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸ ນາມ.

ມໍສຈກ຺ຂຸປິ ປສາທຈກ຺ຂຸ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂູຕິ ທຸວິຘໍ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ໂຍຍໍ ອກ຺ຂິກູປເກ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ເຫຏ຺ຐາ ອກ຺ຂິກູປກຏ຺ຐິເກນ, ອຸປຣິ ຠມຸກຏ຺ຐິເກນ, ອຸຠໂຕ ອກ຺ຂິກູເຏຫິ, ອນ຺ໂຕ ມຕ຺ຖລຸງ຺ເຄນ, ພຫິທ຺ຘາ ອກ຺ຂິໂລເມຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ໂນ ມໍສປິຓ຺ໂຑ. ສງ຺ເຂປໂຕ ‘ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາ, ສມ຺ຠໂວ ສຓ຺ຐານໍ, ຊີວິຕໍ ຠາໂວ ກາຍປສາໂທ ຈກ຺ຂຸປສາໂທ’ຕິ ຈຸທ຺ທສສມ຺ຠາໂຣ. ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ‘ຈຕສ຺ໂສ ຘາຕຸໂຍ, ຕໍສນ຺ນິສ຺ສິຕວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສໂອຊາສຓ຺ຐານສມ຺ຠວາ ຈາ’ຕິ ອິມານິ ທສ ຈຕຸສມຸຏ຺ຐານິກຕ຺ຕາ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂຫນ຺ຕິ. ຊີວິຕໍ ຠາໂວ ກາຍປສາໂທ ຈກ຺ຂຸປສາໂທຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ເອກນ຺ຕກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານາເນວາຕິ ອິເມສໍ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ຣູປານໍ ວເສນ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສມ຺ຠາໂຣ. ຍໍ ໂລໂກ ເສຕໍ ຈກ຺ຂຸໍ ປຸຖຸລໍ ວິສຏໍ ວິຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ ‘ຈກ຺ຂຸ’ນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນ຺ໂຕ ນ ຈກ຺ຂຸໍ ສຎ຺ຊານາຕິ, ວຕ຺ຖຸໍ ຈກ຺ຂຸໂຕ ສຎ຺ຊານາຕິ, ໂສ ມໍສປິຓ຺ໂຑ ອກ຺ຂິກູເປ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ນ຺ຫາຣຸສຸຕ຺ຕເກນ ມຕ຺ຖລຸງ຺ເຄ ອາພທ຺ໂຘ, ຍຕ຺ຖ ເສຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ກຓ຺ຫມ຺ປິ ໂລຫິຕກມ຺ປິ, ປຖວີປິ ອາໂປປິ ເຕໂຊປິ ວາໂຍປິ, ຍໍ ເສມ຺ຫູສ຺ສທຕ຺ຕາ ເສຕໍ, ປິຕ຺ຕຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ກຓ຺ຫໍ, ຣຸຫິຣຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ໂລຫິຕກໍ, ປຖວຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຕ຺ຖິຓ຺ຓໍ ໂຫຕິ, ອາປຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຄ຺ຆຣຕິ, ເຕຊຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ປຣິທຍ຺ຫຕິ, ວາຍຸສ຺ສທຕ຺ຕາ ສມ຺ຠມຕິ, ອິທໍ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸ ນາມ.

ໂຍ ປເນຕ຺ຖ ສິໂຕ ເອຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ໂຘ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ, ອິທໍ ປສາທຈກ຺ຂຸ ນາມ. ຕເທຕໍ ຕສ຺ສ ສສມ຺ຠາຣຈກ຺ຂຸໂນ ເສຕມຓ຺ຑລປຣິກ຺ຂິຕ຺ຕສ຺ສ ກຓ຺ຫມຓ຺ຑລສ຺ສ ມຊ຺ເຌ, ອຠິມຸເຂ ຐິຕານໍ ສຣີຣສຓ຺ຐານຸປ຺ປຕ຺ຕິເທສຠູເຕ ທິຏ຺ຐິມຓ຺ຑເລ, ສຕ຺ຕສຸ ປິຈຸປຏເລສຸ ອາສິຕ຺ຕເຕລໍ ປິຈຸປຏລານິ ວິຍ, ສຕ຺ຕກ຺ຂິປຏລານິ ພ຺ຍາເປຕ຺ວາ, ຘາຣຓນ຺ຫາປນມຓ຺ຑນພີຊນກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕີຫິ ຂຕ຺ຕິຍກຸມາໂຣ ວິຍ, ສນ຺ຘາຣຓອາພນ຺ຘນປຣິປາຈນສມຸທີຣຓກິຈ຺ຈາຫິ ຈຕູຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ, ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ, ອາຍຸນາ ອນຸປາລິຍມານໍ, ວຓ຺ຓຄນ຺ຘຣສາທີຫິ ປຣິວຸຕໍ, ປມາຓໂຕ ອູກາສິຣມຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ –

‘‘ເຍນ ຈກ຺ຂຸປ຺ປສາເທນ, ຣູປານິ ມນຸປສ຺ສຕິ;

ປຣິຕ຺ຕໍ ສຸຂຸມໍ ເອຕໍ, ອູກາສິຣສມູປມ’’ນ຺ຕິ.

ຈກ຺ຂຸ ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ. ຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທຕິ ອິຘາປິ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖເຍວ ສາມິວຈນໍ; ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ ອຸປາທິຍິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕປ຺ປສາໂທຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ປສາທຈກ຺ຂຸເມວ ຄຓ຺ຫາຕິ, ເສສຈກ຺ຂຸໍ ປຏິກ຺ຂິປຕິ. ຍໍ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໂຄຈຣສຸຕ຺ເຕ ‘‘ເອກໍ ມຫາຠູຕໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຕີຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຈ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຈ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຈ,’’ ຈຕຸປຣິວຕ຺ຕສຸຕ຺ເຕ ‘‘ທ຺ວິນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ ປຖວີຘາຕຸຍາ ຈ ອາໂປຘາຕຸຍາ ຈ ທ຺ວີຫິ ມຫາຠູເຕຫິ ສງ຺ຄຫິໂຕ ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຈ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຈາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປຣິຍາເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຍຎ຺ຫິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕິກກຖາ ນາມ ປຣິຍາຍເທສນາ. ໂຍ ຈ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ ໂສ ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສາປິ ທິນ຺ນໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ປສາໂທເຍວາຕິ ອິມິນາ ປຣິຍາເຍນ ຕຕ຺ຖ ເທສນາ ອາຄຕາ. ອຠິຘມ຺ໂມ ປນ ນິປ຺ປຣິຍາຍເທສນາ ນາມ. ຕສ຺ມາ ອິຘ ‘ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘ອຍໍ ເມ ອຕ຺ຕາ’ຕິ ພາລຊເນນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕຠາໂວ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຣີຣມ຺ປິ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈກມ຺ປິ. ຕສ຺ມິໍ ປຣິຍາປນ຺ໂນ ຕນ຺ນິສ຺ສິໂຕຕິ ອຕ຺ຕຠາວປຣິຍາປນ຺ໂນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ອນິທສ຺ສໂນ. ປຏິຆຏ຺ຏນານິຆໍໂສ ເອຕ຺ຖ ຊາຍຕີຕິ ສປ຺ປຏິໂຆ.

ເຍນາຕິອາທີສຸ ອຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ເຍນ ກຣຓຠູເຕນ ຈກ຺ຂຸນາ ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຣູປໍ ອຕີເຕ ປສ຺ສິ ວາ, ວຕ຺ຕມາເນ ປສ຺ສຕິ ວາ, ອນາຄເຕ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ ວາ, ສຈສ຺ສ ອປຣິຠິນ຺ນໍ ຈກ຺ຂຸ ຠເວຍ຺ຍ, ອຖາເນນ ອາປາຖຄຕໍ ຣູປໍ ປສ຺ເສ ວາ, ອຕີຕໍ ວາ ຣູປໍ ອຕີເຕນ ຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນນ ປສ຺ສຕິ, ອນາຄຕໍ ອນາຄເຕນ ປສ຺ສິສ຺ສຕິ, ສເຈ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ຈກ຺ຂຸນາ ຕໍ ຣູປໍ ປສ຺ເສຍ຺ຍາຕິ ອິທເມຕ຺ຖ ປຣິກປ຺ປວຈນໍ. ທສ຺ສນປຣິຓາຍກຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸໍເປຕໍ, ສຎ຺ຊາຕິສໂມສຣຓຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂາຍຕນໍເປຕໍ, ສຸຎ຺ຎຕຠາວນິສ຺ສຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸເປສາ. ທສ຺ສນລກ຺ຂເຓ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກາເຣຕີຕິ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍໍເປຕໍ. ລຸຊ຺ຊນປລຸຊ຺ຊນຏ຺ເຐນ ໂລໂກເປໂສ. ວຬຎ຺ຊນຏ຺ເຐນ ທ຺ວາຣາເປສາ. ອປູຣຓີຍຏ຺ເຐນ ສມຸທ຺ໂທເປໂສ. ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ປຓ຺ຑຣໍເປຕໍ. ຜສ຺ສາທີນໍ ອຠິຊາຍນຏ຺ເຐນ ເຂຕ຺ຕໍເປຕໍ. ເຕສໍເຍວ ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ວຕ຺ຖຸໍເປຕໍ. ສມວິສມໍ ທສ຺ເສນ຺ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ເນຕີຕິ ເນຕ຺ຕໍເປຕໍ. ເຕເນວຏ຺ເຐນ ນຍນໍເປຕໍ. ສກ຺ກາຍປຣິຍາປນ຺ນຏ຺ເຐນ ໂອຣິມໍ ຕີຣໍເປຕໍ. ພຫຸສາຘາຣຓຏ຺ເຐນ ອສ຺ສາມິກຏ຺ເຐນ ຈ ສຸຎ຺ໂຎ ຄາໂມເປໂສຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ‘ປສ຺ສິ ວາ’ຕິອາທີຫິ ຈຕູຫິ ປເທຫິ ຈກ຺ຂຸໍເປຕນ຺ຕິອາທີນິ ຈຸທ຺ທສ ນາມານິ ໂຍເຊຕ຺ວາ ຈກ຺ຂາຍຕນສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວວຕ຺ຖາປນນຍາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຖໍ? ເອຕ຺ຖ ຫິ ເຍນ ຈກ຺ຂຸນາ ອນິທສ຺ສເນນ ສປ຺ປຏິເຆນ ຣູປໍ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ປສ຺ສິ ວາ ຈກ຺ຂຸໍເປຕໍ…ເປ… ສຸຎ຺ໂຎ ຄາໂມເປໂສ, ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ ອຍເມໂກ ນໂຍ. ເອວໍ ເສສາປິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໙໗. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊຸນິຈ຺ຉຣຓາທິກາເລສຸ ອໂນໂລເກຕຸກາມສ຺ສາປິ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທຸຕິໂຍ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ຕຕ຺ຖ ຍມ຺ຫິ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫີຕິ ຍມ຺ຫິ ອຘິກຣຓຠູເຕ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ. ຣູປນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນເມຕໍ. ຕຕ຺ຖ ປຏິຫຎ຺ຎິ ວາຕິ ອຕີຕຕ຺ໂຖ. ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ວາຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ໂຖ. ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕິ ວາຕິ ອນາຄຕຕ຺ໂຖ. ປຏິຫຎ຺ເຎ ວາຕິ ວິກປ຺ປນຕ຺ໂຖ. ອຕີຕຎ຺ຫິ ຣູປໍ ອຕີເຕ ຈກ຺ຂຸສ຺ມິໍ ປຏິຫຎ຺ຎິ ນາມ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ອນາຄຕໍ ອນາຄເຕ ປຏິຫຎ຺ຎິສ຺ສຕິ ນາມ. ສເຈ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ປຏິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ ຕໍ ຣູປນ຺ຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ປຣິກປ຺ໂປ. ອຕ຺ຖໂຕ ປນ ປສາທໍ ຆຏ຺ຏຍມານເມວ ຣູປໍ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວວຕ຺ຖາປນນຍາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໙໘. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອິຈ຺ຉາຍ ໂອໂລເກຕຸກາມສ຺ສ ຣູເປ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸປສໍຫຣໂຕ ຈກ຺ຂຸ ຣູປສ຺ມິໍ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອາກາຣໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕຕິໂຍ ນິທ຺ເທສວາໂຣ ອາຣທ຺ໂຘ. ໂສ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກໂຏເຍວ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຈກ຺ຂຸ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉມານເມວ ຣູປມ຺ຫິ ປຏິຫຎ຺ຎຕິ ນາມ. ອິຘາປິ ປຸຣິມນເຍເນວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວວຕ຺ຖາປນນຍາ ເວທິຕພ຺ພາ.

໕໙໙. ອິໂຕ ປຣໍ ຜສ຺ສປຎ຺ຈມການໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຈ, ເຕສໍເຍວ ອາຣມ຺ມຓປຏິພທ຺ຘອຸປ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສນວເສນ ປຎ຺ຈາຕິ, ທສ ວາຣາ ທສ຺ສິຕາ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍາຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ນິສ຺ສາຍ, ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ. ຣູປໍ ອາຣພ຺ຠາຕິ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ອາຄມ຺ມ, ສນ຺ຘາຍ, ປຏິຈ຺ຈ. ອິມິນາ ຈກ຺ຂຸປສາທວຕ຺ຖຸການໍ ຜສ຺ສາທີນໍ ປຸເຣຊາຕປຈ຺ຈເຍນ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາຣຊວນວີຖິປຣິຍາປນ຺ນານໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິປຕິອາຣມ຺ມຓູປນິສ຺ສຍປຈ຺ຈເຍຫິ ຣູປສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ອິຕເຣສຸ ປຎ຺ຈສຸ ວາເຣສຸ ຣູປໍ ອາຣມ຺ມຓມສ຺ສາຕິ ຣູປາຣມ຺ມໂຓຕິ ເອວໍ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈຍມຕ຺ເຕເນວ ປຈ຺ຈຍຠາໂວ ທສ຺ສິໂຕ. ຍຖາ ປນ ປຸຣິເມສຸ ຕີສຸ, ເອວໍ ອິເມສຸປິ ທສສຸ ວາເຣສຸ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວວຕ຺ຖາປນນຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອວໍ ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉາຍ ອຸທ຺ຘຏໍ ຈກ຺ຂຸໍ ‘ອິທໍ ຕ’ນ຺ຕິ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ, ປຸຣິມາ ຕໂຍ, ອິເມ ທສາຕິ, ເຕຣສ ນິທ຺ເທສວາຣາ ທສ຺ສິຕາ. ເອເກກສ຺ມິຎ຺ເຈຕ຺ຖ ຈຕຸນ຺ນໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ວວຕ຺ຖາປນນຍານໍ ອາຄຕຕ຺ຕາ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາວ ທສ຺ສິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໐໐. ອິໂຕ ປເຣສຸ ໂສຕາຍຕນາທິນິທ຺ເທເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວິເສສມຕ຺ຕໍ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕໍ. ຕໍ ສສມ຺ຠາຣໂສຕພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ຕນຸຕມ຺ພໂລມາຈິເຕ ອງ຺ຄຸລິເວຘກສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຫິ ຘາຕູຫິ ກຕູປກາຣໍ, ອຸຕຸຈິຕ຺ຕາຫາເຣຫິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠິຍມານໍ, ອາຍຸນາ ອນຸປາລິຍມານໍ, ວຓ຺ຓາທີຫິ ປຣິວຸຕໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຕໍ ສສມ຺ຠາຣຆານພິລສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ອຊປ຺ປທສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາຣໍ ຫຸຕ຺ວາ ຆານວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ສາຍນຏ຺ເຐນ ຊິວ຺ຫາ. ສາ ສສມ຺ຠາຣຊິວ຺ຫາມຊ຺ຌສ຺ສ ອຸປຣິ ອຸປ຺ປລທລຄ຺ຄສຓ຺ຐາເນ ປເທເສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານາ ຕິຏ຺ຐຕິ.

ຍາວຕາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນໍ, ກປ຺ປາສປຏເລ ສ຺ເນໂຫ ວິຍ, ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອຸປກາຣຸປຕ຺ຖມ຺ຠນານຸປາລນປຣິວາຣເມວ ຫຸຕ຺ວາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຍຖາຣຫໍ ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣຠາວໍ ສາຘຍມານໍ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ວິເສໂສ. ເສໂສ ປາຬິປ຺ປເຠໂທ ຈ ອຕ຺ໂຖ ຈ ຈກ຺ຂຸນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເກວລຎ຺ຫິ ອິຘ ຈກ຺ຂຸປທສ຺ສ ຐາເນ ໂສຕປທາທີນິ, ຣູປປທສ຺ສ ຐາເນ ສທ຺ທປທາທີນິ, ປສ຺ສີຕິ ອາທີນໍ ຐາເນ ສຸຓີຕິອາທິປທານິ ຈ ອາຄຕານິ. ‘ເນຕ຺ຕໍເປຕໍ, ນຍນໍເປຕ’ນ຺ຕິ ອິມສ຺ສ ຈ ປທທ຺ວຍສ຺ສ ອຠາວາ ທ຺ວາທສ ທ຺ວາທສ ນາມານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ຕຕ຺ຖ ສິຍາ – ຍທິ ຍາວຕາ ອິມສ຺ມິໍ ກາເຍ ອຸປາທິຓ຺ຓກຣູປໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນໍ, ກປ຺ປາສປຏເລ ສ຺ເນໂຫ ວິຍ. ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ລກ຺ຂຓສມ຺ມິສ຺ສຕາ ອາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ‘ນາປຊ຺ຊຕີ’ຕິ. ‘ກສ຺ມາ’? ‘ອຎ຺ຎສ຺ສ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ອຠາວໂຕ’. ‘ຍທິ ເອວໍ, ນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ກາຍາຍຕນ’ນ຺ຕິ? ‘ເນວ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສພ຺ພຕ຺ຖ. ວິນິພ຺ຠຸຊິຕ຺ວາ ປນສ຺ສ ນານາກຣຓໍ ປຎ຺ຎາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ຫິ ຣູປຣສາທໂຍ, ວາລິກາຈຸຓ຺ຓານິ ວິຍ, ວິເວເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎພ຺ຍາປິໂນຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ນ ຈ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ຣູເປ ຣໂສ ອຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ ຣູປຄ຺ຄຫເຓເນວ ຣສຄ຺ຄຫຓໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ເອວໍ ກາຍາຍຕນມ຺ປິ ປຣມຕ຺ຖໂຕ ເນວ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ, ນ ຈ ສພ຺ພຕ຺ຖ ນຕ຺ຖິ, ວິເວເຈຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕາຍາຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ນ ລກ຺ຂຓສມ຺ມິສ຺ສຕາ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ’.

ອປິຈ ລກ຺ຂຓາທິວວຕ຺ຖາປນໂຕເປເຕສໍ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ – ເອເຕສຸ ຫິ ຣູປາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ຈກ຺ຂຸ, ຣູເປສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ທຏ຺ຐຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ສທ຺ທາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ໂສຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ໂສຕໍ, ສທ຺ເທສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ໂສຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ຄນ຺ຘາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ຆາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓໍ ວາ ຆານໍ, ຄນ຺ເຘສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສໍ, ຆານວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ ຆາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານໍ.

ຣສາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ສາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓາ ວາ ຊິວ຺ຫາ, ຣເສສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣສາ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ສາຍິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐານາ.

ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂໂຓ ຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂໂຓ ວາ ກາໂຍ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ເພສຸ ອາວິຎ຺ຉນຣໂສ, ກາຍວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອາຘາຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ຜຸສິຕຸກາມຕານິທານກມ຺ມຊຠູຕປທຏ຺ຐາໂນ.

ເກຈິ ປນ ‘ເຕຊາຘິການໍ ຠູຕານໍ ປສາໂທ ຈກ຺ຂຸ, ວາຍຸປຖວີອາປາຘິການໍ ຠູຕານໍ ປສາທາ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາ, ກາໂຍ ສພ຺ເພສ’ນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອປເຣ ‘ເຕຊາຘິການໍ ປສາໂທ ຈກ຺ຂຸ, ວິວຣວາຍຸອາປປຖວາຘິການໍ ປສາທາ ໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍາ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘ສຸຕ຺ຕໍ ອາຫຣຖາ’ຕິ. ອທ຺ຘາ ສຸຕ຺ຕເມວ ນ ທກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ເກຈິ ປເນຕ຺ຖ ‘ເຕຊາທີນໍ ຄຸເຓຫິ ຣູປາທີຫິ ອນຸຄ຺ຄຍ຺ຫຠາວໂຕ’ຕິ ກາຣຓໍ ວທນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ‘ໂກ ປເນວມາຫ – ຣູປາທໂຍ ເຕຊາທີນໍ ຄຸຓາ’ຕິ? ອວິນິພ຺ໂຠເຄສຸ ຫິ ຣູເປສຸ ‘ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຄຸໂຓ, ອຍໍ ອິມສ຺ສ ຄຸໂຓ’ຕິ ນ ລພ຺ຠາ ວຕ຺ຕຸໍ. ອຖາປິ ວເທຍ຺ຍຸໍ – ‘ຍຖາ ເຕສຸ ເຕສຸ ສມ຺ຠາເຣສຸ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ຠູຕສ຺ສ ອຘິກຕາຍ ປຖວີອາທີນໍ ສນ຺ຘາຣຓາທີນິ ກິຈ຺ຈານິ ອິຈ຺ຉຖ, ເອວໍ ເຕຊາທິອຘິເກສຸ ສມ຺ຠາເຣສຸ ຣູປາທີນໍ ອຘິກຠາວທສ຺ສນໂຕ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພເມຕໍ ຣູປາທໂຍ ເຕສໍ ຄຸຓາ’ຕິ. ເຕ ວຕ຺ຕພ຺ພາ – ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍາມ, ຍທິ ອາປາຘິກສ຺ສ ອາສວສ຺ສ ຄນ຺ຘໂຕ ປຖວີອຘິເກ ກປ຺ປາເສ ຄນ຺ໂຘ ອຘິກຕໂຣ ສິຍາ, ເຕຊາຘິກສ຺ສ ຈ ອຸຓ຺ໂຫທກສ຺ສ ວຓ຺ຓໂຕປິ ສີຕູທກສ຺ສ ວຓ຺ໂຓ ປຣິຫາເຍຖ. ຍສ຺ມາ ປເນຕໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຫາເຍເຖຕໍ ເອເຕສໍ ນິສ຺ສຍຠູຕານໍ ວິເສສກປ຺ປນໍ, ຍຖາ ອວິເສເສປິ ເອກກລາເປ ຠູຕານໍ ຣູປຣສາທໂຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິສທິສາ ໂຫນ຺ຕິ, ເອວໍ ຈກ຺ຂຸປສາທາທໂຍ, ອວິຊ຺ຊມາເນປິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ວິເສສກາຣເຓຕິ ຄເຫຕພ຺ພເມຕໍ.

ກິໍ ປນ ຕໍ ຍໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອສາຘາຣຓໍ? ກມ຺ມເມວ ເນສໍ ວິເສສກາຣຓໍ. ຕສ຺ມາ ກມ຺ມວິເສສໂຕ ເອເຕສໍ ວິເສໂສ, ນ ຠູຕວິເສສໂຕ. ຠູຕວິເສເສ ຫິ ສຕິ ປສາໂທວ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສມານານຎ຺ຫິ ປສາໂທ, ນ ວິສມານານນ຺ຕິ ໂປຣາຓາ. ເອວໍ ກມ຺ເມວິສສໂຕ ວິເສສວນ຺ເຕສຸ ຈ ເອເຕສຸ ຈກ຺ຂຸໂສຕານິ ອສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄ຺ຄາຫການິ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍໍ ອນລ຺ລີນນິສ຺ສເຍ ເອວ ວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸຕ຺ຕາ. ຆານຊິວ຺ຫາກາຍາ ສມ຺ປຕ຺ຕວິສຍຄ຺ຄາຫກາ, ນິສ຺ສຍວເສນ ເຈວ ສຍຎ຺ຈ ອຕ຺ຕໂນ ນິສ຺ສຍໍ ອລ຺ລີເນເຍວ ວິສເຍ ວິຎ຺ຎາຓເຫຕຸຕ຺ຕາ.

ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ປນ ‘‘ອາປາຖຄຕຕ຺ຕາວ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໍ ນາມ. ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສູຣິຍມຓ຺ຑລານຎ຺ຫິ ທ຺ວາຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊນສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ຐິຕານໍ ວຓ຺ໂຓ ຈກ຺ຂຸປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕິ. ໂສ ທູເຣ ຐຕ຺ວາ ປຎ຺ຎາຍມາໂນປິ ສມ຺ປຕ຺ໂຕເຍວ ນາມ. ຕໍໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣເມວ ນາມ. ທູເຣ ຣຸກ຺ຂໍ ຉິນ຺ທນ຺ຕານມ຺ປິ, ຣຊການຎ຺ຈ ວຕ຺ຖໍ ໂຘວນ຺ຕານໍ ທູຣໂຕວ ກາຍວິກາໂຣ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສທ຺ໂທ ປນ ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາຍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕໍ ຆຏ຺ເຏຕ຺ວາ ສຓິກໍ ວວຕ຺ຖານໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອາປາຖຄຕຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓໍ ສມ຺ປຕ຺ຕນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຈນ຺ທມຓ຺ຑລາທິວຓ຺ໂຓ ປນ ຈກ຺ຂຸໍ ອສມ຺ປຕ຺ໂຕ ທູເຣ ຐິໂຕວ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ສທ຺ໂທປິ ສເຈ ສຓິກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ທູເຣ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ຈິເຣນ ສຸຍ຺ເຍຍ຺ຍ, ປຣມ຺ປຣຆຏ຺ຏນາຍ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ອສຸກທິສາຍ ນາມາຕິ ນ ປຎ຺ຎາເຍຍ຺ຍ. ຕສ຺ມາ ອສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣາເນວ ຕານິ.

ອຫິອາທິສມານານິ ເຈຕານິ. ຍຖາ ຫິ ອຫິ ນາມ ພຫິ ສິຕ຺ຕສມ຺ມຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ນາຠິຣມຕິ, ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານຕິຓປຓ຺ຓຄຫນວມ຺ມິການິເຍວ ປນ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນກາເລ ອຠິຣມຕິ, ເອກຄ຺ຄຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຈກ຺ຂຸເປຕໍ ວິສມຊ຺ຌາສຍໍ ມຏ຺ເຐສຸ ສຸວຓ຺ຓຠິຕ຺ຕິອາທີສຸ ນາຠິຣມຕິ, ໂອໂລເກຕຸມ຺ປິ ນ ອິຈ຺ຉຕິ, ຣູປຈິຕ຺ຕປຸປ຺ຜລຕາທິຈິຕ຺ເຕສຸເຍວ ປນ ອຠິຣມຕິ. ຕາທິເສສຸ ຫິ ຐາເນສຸ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ອປ຺ປໂຫນ຺ເຕ ມຸຂມ຺ປິ ວິວຣິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ.

ສຸສຸມາໂຣປິ ພຫິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ ຄເຫຕພ຺ພໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ອກ຺ຂີນິ ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາວ ຈຣຕິ. ຍທາ ປນ ພ຺ຍາມສຕມຕ຺ຕໍ ອຸທກໍ ໂອຄາຫິຕ຺ວາ ພິລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕທາ ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ ສຸຂໍ ສຸປຕິ, ເອວເມວ ໂສຕໍ ຕມ຺ເປ ພິລຊ຺ຌາສຍໍ ອາກາສສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທກູປເກເຍວ ອຊ຺ຌາສຍໍ ກໂຣຕິ. ກຓ຺ຓຈ຺ຉິທ຺ທາກາໂສເຍວ ຕສ຺ສ ສທ຺ທສວເນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ອຊຏາກາໂສປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ອນ຺ໂຕເລຓສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຊ຺ຌາເຍ ກຣິຍມາເນ ນ ເລຓຈ຺ຉທນໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສທ຺ໂທ ພຫິ ນິກ຺ຂມຕິ, ທ຺ວາຣວາຕປານຈ຺ຉິທ຺ເທຫິ ປນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຘາຕຸປຣມ຺ປຣາເຍວ ຆຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂສຕປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕິ. ອຖ ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ‘ອສຸໂກ ນາມ ສຊ຺ຌາຍຕີ’ຕິ ເລຓປິຏ຺ເຐ ນິສິນ຺ນາ ຊານນ຺ຕິ.

ເອວໍ ສນ຺ເຕ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣຕາ ໂຫຕິ. ‘ກິໍ ປເນຕໍ ສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣ’ນ຺ຕິ? ‘ອາມ, ສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣໍ’. ‘ຍທິ ເອວໍ, ທູເຣ ເຠຣີອາທີສຸ ວຊ຺ຊມາເນສຸ ທູເຣ ສທ຺ໂທຕິ ຊານນໍ ນ ຠເວຍ຺ຍາ’ຕິ? ‘ໂນ ນ ຠວຕິ. ໂສຕປສາທສ຺ມິຎ຺ຫິ ຆຏ຺ຏິເຕ ທູເຣ ສທ຺ໂທ ອາສນ຺ເນ ສທ຺ໂທ, ປຣຕີເຣ ໂອຣິມຕີເຣຕິ ຕຖາ ຕຖາ ຊານນາກາໂຣ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມຕາ ເອສາ’ຕິ. ‘ກິໍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມຕາຍ? ຍໂຕ ຍໂຕ ຉິທ຺ທໍ ຕໂຕ ຕໂຕ ສວນໍ ໂຫຕິ, ຈນ຺ທິມສູຣິຍາທີນໍ ທສ຺ສນໍ ວິຍາຕິ ອສມ຺ປຕ຺ຕໂຄຈຣເມເວຕໍ’.

ປກ຺ຂີປິ ຣຸກ຺ເຂ ວາ ຠູມິຍໍ ວາ ນ ຣມຕິ. ຍທາ ປນ ເອກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ເລຑ຺ຑຸປາເຕ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ອຊຏາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ໂທ ໂຫຕິ, ຕທາ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ເອວເມວ ຆານມ຺ປິ ອາກາສຊ຺ຌາສຍໍ ວາຕູປນິສ຺ສຍຄນ຺ຘໂຄຈຣໍ. ຕຖາ ຫິ ຄາໂວ ນວວຸຏ຺ເຐ ເທເວ ຠູມິຍໍ ຆາຍິຕ຺ວາ ຆາຍິຕ຺ວາ ອາກາສາຠິມຸຂາ ຫຸຕ຺ວາ ວາຕໍ ອາກຑ຺ຒນ຺ຕິ. ອງ຺ຄຸລີຫິ ຄນ຺ຘປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາປິ ຈ ອຸປສິງ຺ຆນກາເລ ວາຕໍ ອນາກຑ຺ຒນ຺ໂຕ ເນວ ຕສ຺ສ ຄນ຺ຘໍ ຊານາຕິ.

ກຸກ຺ກຸໂຣປິ ພຫິ ວິຈຣນ຺ໂຕ ເຂມຏ຺ຐານໍ ນ ປສ຺ສຕິ ເລຑ຺ຑຸປຫາຣາທີຫິ ອຸປທ຺ທຸໂຕ ໂຫຕິ. ອນ຺ໂຕຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘນຏ຺ຐາເນ ຉາຣິກໍ ພ຺ຍູຫິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນສ຺ສ ປນ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ຊິວ຺ຫາປິ ຄາມຊ຺ຌາສຍາ ອາໂປສນ຺ນິສ຺ສິຕຣສາຣມ຺ມຓາ. ຕຖາ ຫິ ຕິຍາມຣຕ຺ຕິໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາປິ ປາໂຕວ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຄາໂມ ປວິສິຕພ຺ໂພ ໂຫຕິ. ສຸກ຺ຂຂາທນີຍສ຺ສ ຈ ນ ສກ຺ກາ ເຂເຬນ ອເຕມິຕສ຺ສ ຣສໍ ຊານິຕຸໍ.

ສິງ຺ຄາໂລປິ ພຫິ ຈຣນ຺ໂຕ ຣຕິໍ ນ ວິນ຺ທຕິ, ອາມກສຸສາເນ ມນຸສ຺ສມໍສໍ ຂາທິຕ຺ວາ ນິປນ຺ນສ຺ເສວ ປນສ຺ສ ຜາສຸກໍ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ກາໂຍປິ ອຸປາທິຓ຺ຓກຊ຺ຌາສໂຍ ປຖວີນິສ຺ສິຕໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມໂຓ. ຕຖາ ຫິ ອຎ຺ຎໍ ອຸປາທິຓ຺ຓກໍ ອລຠມານາ ສຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນວ ຫຕ຺ຖຕເລ ສີສໍ ກຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາ ຈສ຺ສ ປຖວີ ອາຣມ຺ມຓຄ຺ຄຫເຓ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ສຸສນ຺ຖຕສ຺ສປິ ຫິ ສຍນສ຺ສ, ຫຕ຺ເຖ ຐປິຕານມ຺ປິ ວາ ຜລານໍ, ນ ສກ຺ກາ ອນິສີທນ຺ເຕນ ວາ ອນິປ຺ປີເຬນ຺ເຕນ ວາ ຖທ຺ຘມຸທຸຠາໂວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາປຖວີ ເອຕສ຺ສ ກາຍປສາທສ຺ສ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຊານເນ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ເອວໍ ລກ຺ຂຓາທິວວຕ຺ຖານໂຕເປເຕສໍ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຎ຺ເຎເຍວ ຫິ ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ລກ຺ຂຓຣສປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານປທຏ຺ຐານໂຄຈຣຊ຺ຌາສຍນິສ຺ສຍາ ອຎ຺ເຎ ໂສຕປສາທາທີນນ຺ຕິ ອສມ຺ມິສ຺ສາເນວ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ.

ອປິຈ ເນສໍ ອສມ຺ມິສ຺ສຕາຍ ອຍໍ ອຸປມາປິ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍຖາ ຫິ ປຎ຺ຈວຓ຺ຓານໍ ຘຊານໍ ອຸສ຺ສາປິຕານໍ ກິຎ຺ຈາປິ ຉາຍາ ເອກາພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອສມ຺ມິສ຺ສາວ ຍຖາ ຈ ປຎ຺ຈວຓ຺ເຓນ ກປ຺ປາເສນ ວຏ຺ຏິໍ ກຕ຺ວາ ທີເປ ຊາລິເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ຊາລາ ເອກາພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ປນ ອໍສຸໂນ ປາຏິເຍກ຺ກາ ປາຏິເຍກ຺ກາ ຊາລາ ອສມ຺ມິສ຺ສາ ເອວ, ເອວເມວ ກິຎ຺ຈາປິ ອິມານິ ປຎ຺ຈາຍຕນານິ ເອກສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ສໂມສຏານິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ອສມ຺ມິສ຺ສາເນວ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ອິມາເນວ ປຎ຺ຈ, ເສສຣູປານິປິ ອສມ຺ມິສ຺ສາເນວ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຣີເຣ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ມຊ຺ຌິມກາໂຍ ອຸປຣິມກາໂຍຕິ ຕໂຍ ໂກຏ຺ຐາສາ. ຕຕ຺ຖ ນາຠິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເຫຏ຺ຐາ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ນາມ. ຕສ຺ມິໍ ກາຍທສກໍ, ຠາວທສກໍ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານານິ ອຏ຺ຐ, ອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານານິ ອຏ຺ຐ, ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ອຏ຺ຐາຕິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຣູປານິ. ນາຠິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ຍາວ ຄລວາຏກາ ມຊ຺ຌິມກາໂຍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຈ ກາຍທສກໍ, ຠາວທສກໍ, ວຕ຺ຖຸທສກໍ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐການີຕິ ຈຕຸປຎ຺ຎາສ ຣູປານິ. ຄລວາຏກໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປຣິມກາໂຍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸທສກໍ, ໂສຕທສກໍ, ຆານທສກໍ, ຊິວ຺ຫາທສກໍ, ກາຍທສກໍ, ຠາວທສກໍ, ອາຫາຣສມຸຏ຺ຐານາທີນິ ຕີຓິ ອຏ຺ຐການີຕິ ຈຕຸຣາສີຕິ ຣູປານິ.

ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸປສາທສ຺ສ ປຈ຺ຈຍານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຫາຠູຕານິ, ວຓ຺ໂຓ ຄນ຺ໂຘ ຣໂສ ໂອຊາ, ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຈກ຺ຂຸປສາໂທຕິ ອິທໍ ເອກນ຺ຕໂຕ ອວິນິຠຸຕ຺ຕານໍ ທສນ຺ນໍ ນິປ຺ຜນ຺ນຣູປານໍ ວເສນ ຈກ຺ຂຸທສກໍ ນາມ. ອິມິນາ ນເຍນ ເສສານິປິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ເຕສຸ ເຫຏ຺ຐິມກາເຍ ຣູປໍ ມຊ຺ຌິມກາຍອຸປຣິມກາຍຣູເປຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ມິສ຺ສໍ. ເສສກາຍທ຺ວເຍປິ ຣູປໍ ອິຕເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ອສມ຺ມິສ຺ສເມວ. ຍຖາ ຫິ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ປພ຺ພຕຈ຺ຉາຍາ ຈ ຣຸກ຺ຂຈ຺ຉາຍາ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເອກາພທ຺ຘາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ອສມ຺ມິສ຺ສາວ ເອວໍ ອິເມສຸປິ ກາເຍສຸ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສ ຈຕຸປຎ຺ຎາສ ຈຕຸຣາສີຕິ ຣູປານິ ຈ ກິຎ຺ຈາປິ ເອກາພທ຺ຘານິ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປນ ອສມ຺ມິສ຺ສາເນວາຕິ.

໖໑໖. ຣູປາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວຓ຺ໂຓວ ວຓ຺ຓນິຠາ; ນິຠາຕີຕິ ວາ ນິຠາ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປາກຏາ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຓ຺ໂຓວ ນິຠາ ວຓ຺ຓນິຠາ. ສທ຺ຘິໍ ນິທສ຺ສເນນ ສນິທສ຺ສນໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ປສ຺ສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘິໍ ປຏິເຆນ ສປ຺ປຏິຆໍ, ປຏິຆຏ຺ຏນນິຆໍສຊນກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນີລາທີສຸ ອຸມາປຸປ຺ຜສມານໍ ນີລໍ, ກຓິກາຣປຸປ຺ຜສມານໍ ປີຕກໍ, ພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜສມານໍ ໂລຫິຕກໍ, ໂອສຘິຕາຣກສມານໍ ໂອທາຕໍ. ຌາມງ຺ຄາຣສມານໍ ກາຬກໍ, ມນ຺ທຣຕ຺ຕໍ ສິນ຺ທຸວາຣກຣວີຣມກຸຬສມານໍ ມຎ຺ຊິຏ຺ຐກໍ. ‘‘ຫຣິຕ຺ຕຈເຫມວຓ຺ຓກາມໍສຸມຸຂປກ຺ກມາ’’ຕິ (ຊາ. ໑.໑໕.໑໓໓) ເອຕ຺ຖ ປນ ກິຎ຺ຈາປິ ‘ຫຣີ’ຕິ ສຸວຓ຺ຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ປຣໂຕ ປນສ຺ສ ຊາຕຣູປຄ຺ຄຫເຓນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ອິຘ ສາມໍ ຫຣິ ນາມ. ອິມານິ ສຕ຺ຕ ວຕ຺ຖຸໍ ອນາມສິຕ຺ວາ ສຠາເວເນວ ທສ຺ສິຕານິ.

ຫຣິວຓ຺ຓນ຺ຕິ ຫຣິຕສທ຺ທລວຓ຺ຓໍ. ອມ຺ພງ຺ກຸຣວຓ຺ຓນ຺ຕິ ອມ຺ພງ຺ກຸເຣນ ສມານວຓ຺ຓໍ. ອິມານິ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖຸໍ ອາມສິຕ຺ວາ ທສ຺ສິຕານິ. ທີຆາທີນິ ທ຺ວາທສ ໂວຫາຣໂຕ ທສ຺ສິຕານິ. ໂສ ຈ ເນສໍ ໂວຫາໂຣ ອຸປນິຘາຍສິທ຺ໂຘ ເຈວ ສນ຺ນິເວສສິທ຺ໂຘ ຈ. ທີຆາທີນິ ຫິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອຸປນິຘາຍສິທ຺ຘານິ, ວຏ຺ຏາທີນິ ສນ຺ນິເວສວິເສເສນ. ຕຕ຺ຖ ຣສ຺ສໍ ອຸປນິຘາຍ ຕໂຕ ອຸຈ຺ຈຕຣໍ ທີຆໍ, ຕໍ ອຸປນິຘາຍ ຕໂຕ ນີຈຕຣໍ ຣສ຺ສໍ. ຖູລໍ ອຸປນິຘາຍ ຕໂຕ ຂຸທ຺ທກຕຣໍ ອຓຸໍ, ຕໍ ອຸປນິຘາຍ ຕໂຕ ມຫນ຺ຕຕຣໍ ຖູລໍ. ຈກ຺ກສຓ຺ຐານໍ ວຏ຺ຏໍ, ກຸກ຺ກຸຏຓ຺ຑສຓ຺ຐານໍ ປຣິມຓ຺ຑລໍ. ຈຕູຫິ ອໍເສຫິ ຍຸຕ຺ຕໍ ຈຕຸຣໍສໍ. ຉຬໍສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນິນ຺ນນ຺ຕິ ໂອນຕໍ, ຖລນ຺ຕິ ອຸນ຺ນຕໍ.

ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ທີຆາທີນິ ຜຸສິຕ຺ວາ ສກ຺ກາ ຊານິຕຸໍ, ນີລາທີນິ ປເນວໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕສ຺ມາ ນ ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ທີຆໍ ຣູປາຍຕນໍ; ຕຖາ ຣສ຺ສາທີນິ. ຕໍ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ປນ ຕຖາ ຕຖາ ຐິຕໍ ທີຆໍ ຣສ຺ສນ຺ຕິ ເຕນ ເຕນ ໂວຫາເຣນ ຣູປາຍຕນເມເວຕ຺ຖ ຠາສິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຉາຍາ ອາຕໂປຕິ ອິທໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎປຣິຈ຺ຉິນ຺ນໍ; ຕຖາ ອາໂລໂກ ອນ຺ຘກາໂຣ ຈ. ອພ຺ຠາ ມຫິກາຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວຕ຺ຖຸນາວ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ‘ອພ຺ຠາ’ຕິ ວລາຫໂກ. ‘ມຫິກາ’ຕິ ຫິມໍ. ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ອພ຺ຠາທີນໍ ວຓ຺ຓາ ທສ຺ສິຕາ. ຈນ຺ທມຓ຺ຑລສ຺ສ ວຓ຺ຓນິຠາຕິອາທີຫິ ເຕສໍ ເຕສໍ ປຠາວຓ຺ຓາ ທສ຺ສິຕາ.

ຕຕ຺ຖ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ເອວໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ – ມຓິມຍໍ ຣຊຕປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ເອກູນປຎ຺ຎາສໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣໍ ຈນ຺ທສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິມານໍ ຈນ຺ທມຓ຺ຑລໍ ນາມ. ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ຜລິກປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ສມປຓ຺ຓາສໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣໍ ສູຣິຍສ຺ສ ເທວປຸຕ຺ຕສ຺ສ ວິມານໍ ສູຣິຍມຓ຺ຑລໍ ນາມ. ສຕ຺ຕຣຕນມຍານິ ສຕ຺ຕຏ຺ຐທສທ຺ວາທສໂຍຊນາຍາມວິຕ຺ຖາຣານິ ເຕສໍ ເຕສໍ ເທວປຸຕ຺ຕານໍ ວິມານານິ ຕາຣກຣູປານິ ນາມ.

ຕຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ຈນ຺ໂທ, ສູຣິໂຍ ອຸປຣິ, ອຸຠິນ຺ນມນ຺ຕຣໍ ໂຍຊນໍ ໂຫຕິ. ຈນ຺ທສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມນ຺ຕໂຕ ສູຣິຍສ຺ສ ອຸປຣິມນ຺ໂຕ ໂຍຊນສຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວີສຸ ປສ຺ເສສຸ ນກ຺ຂຕ຺ຕຕາຣກາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອເຕສຸ ປນ ຕີສຸ ຈນ຺ໂທ ທນ຺ຘຄມໂນ, ສູຣິໂຍ ສີຆຄມໂນ, ນກ຺ຂຕ຺ຕຕາຣກາ ສພ຺ພສີຆຄມນາ. ກາເລນ ຈນ຺ທິມສູຣິຍານໍ ປຸຣໂຕ ໂຫນ຺ຕິ ກາເລນ ປຈ຺ຉາ.

ອາທາສມຓ຺ຑລນ຺ຕິ ກໍສມຍໍ. ມຓີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ເວຬຸຣິຍໍ ເສໂສ ໂຊຕິຣສາທິອເນກປ຺ປເຠໂທ. ສງ຺ໂຂຕິ ສາມຸທ຺ທິໂກ; ມຸຕ຺ຕາ ສາມຸທ຺ທິກາປິ, ເສສາປິ. ເວຬຸຣິໂຍຕິ ເວຬຸວຓ຺ຓມຓິ. ຊາຕຣູປໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ໂຓ. ສຕ຺ຖາ ຫິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ໂຓ, ສຸວຓ຺ຓມ຺ປິ ສຕ຺ຖຸວຓ຺ຓໍ. ຣຊຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ກຫາປໂຓ – ໂລຫມາສໂກ ທາຣຸມາສໂກ ຊຕຸມາສໂກ, ເຍ ‘ໂວຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’ຕິ (ປາຣາ. ໕໘໔) ວຸຕ຺ຕໍ ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອິຘ ຄຫິຕໍ.

ຍໍ ວາ ປນຎ຺ຎມ຺ປີຕິ ອິມິນາ ປາຬິອາຄຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສໍ ຕຏ຺ຏິກປິໂລຕິກກຓ຺ຓິກວຓ຺ຓາທິເຠທໍ ຣູປໍ ຄຫິຕໍ. ຕຎ຺ຫິ ສພ຺ພໍ ເຍວາປນເກສຸ ປວິຏ຺ຐໍ.

ເອວເມຕໍ ນີລາທິນາ ເຠເທນ ຠິນ຺ນມ຺ປິ ຣູປໍ ສພ຺ພໍ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ອຠິນ຺ນເມວ. ສພ຺ພຎ຺ເຫຕໍ ຈກ຺ຂຸປຏິຫນນລກ຺ຂຓໍ ຣູປໍ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣສໍ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຈຕຸມຫາຠູຕປທຏ຺ຐານໍ. ຍຖາ ເຈຕໍ ຕຖາ ສພ຺ພານິປິ ອຸປາທາຣູປານິ. ຍຕ຺ຖ ປນ ວິເສໂສ ອຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວກ຺ຂາມ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈກ຺ຂາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ ນິທ຺ເທໂສ ອິຘ ຣູປປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ. ຕຕ຺ຖ ‘ຈກ຺ຂຸໍ ເປຕ’ນ຺ຕິອາທີນິ ຈຸທ຺ທສ ນາມານິ, ອິຘ ‘ຣູປໍເປຕ’ນ຺ຕິອາທີນິ ຕີຓິ. ເສສໍ ຕາທິສເມວ. ຍຖາ ຫິ ຈຕູຫິ ຈຕູຫິ ນເຍຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸໍ ວວຕ຺ຖາເປຕຸໍ ເຕຣສ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ, ອິຘາປິ ເຕ ຕເຖວ ວຸຕ຺ຕາຕິ.

໖໒໐. ສທ຺ທາຍຕນນິທ຺ເທເສ ເຠຣິສທ຺ໂທຕິ ມຫາເຠຣີປຫຏເຠຣີນໍ ສທ຺ໂທ. ມຸທິງ຺ຄສງ຺ຂປຓວສທ຺ທາປິ ມຸທິງ຺ຄາທິປຈ຺ຈຍາ ສທ຺ທາ. ຄີຕສງ຺ຂາໂຕ ສທ຺ໂທ ຄີຕສທ຺ໂທ. ວຸຕ຺ຕາວເສສານໍ ວີຓາທີນໍ ຕນ຺ຕິພທ຺ຘານໍ ສທ຺ໂທ ວາທິຕສທ຺ໂທ. ສມ຺ມສທ຺ໂທຕິ ກໍສຕາລກຏ຺ຐຕາລສທ຺ໂທ. ປາຓິສທ຺ໂທຕິ ປາຓິປ຺ປຫາຣສທ຺ໂທ. ສຕ຺ຕານໍ ນິຄ຺ໂຆສສທ຺ໂທຕິ ພຫູນໍ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ອປຎ຺ຎາຍມານປທພ຺ຍຎ຺ຊນນິຄ຺ໂຆສສທ຺ໂທ. ຘາຕູນໍ ສນ຺ນິຆາຕສທ຺ໂທຕິ ຣຸກ຺ຂານໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎນິຆໍສນຆຓ຺ຏິກາໂກຏນາທິສທ຺ໂທ. ວາຕສ຺ສ ວາຍໂຕ ສທ຺ໂທ ວາຕສທ຺ໂທ. ອຸທກສ຺ສ ສນ຺ທມານສ຺ສ ວາ ປຏິຫຕສ຺ສ ວາ ສທ຺ໂທ ອຸທກສທ຺ໂທ. ມນຸສ຺ສານໍ ສລ຺ລາປາທິສທ຺ໂທ ມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ. ຕໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສໂສ ສພ຺ໂພປິ ອມນຸສ຺ສສທ຺ໂທ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ສພ຺ໂພປິ ສທ຺ໂທ ປຣິຍາທິນ຺ໂນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ວໍສຜາລນປິໂລຕິກຜາລນາທີສຸ ປວຕ຺ໂຕ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕສທ຺ໂທ ເຍວາປນກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ໂຐຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອວມຍໍ ເຠຣີສທ຺ທາທິນາ ເຠເທນ ຠິນ຺ໂນປິ ສທ຺ໂທ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ອຠິນ຺ໂນເຍວ. ສພ຺ໂພປິ ເຫສ ໂສຕປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ສທ຺ໂທ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເສສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຫິ ຈຕູຫິ ຈຕູຫິ ນເຍຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເຕຣສ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ອຕ຺ໂຖ ສກ຺ກາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຊານິຕຸນ຺ຕິ ນ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ.

໖໒໔. ຄນ຺ຘາຍຕນນິທ຺ເທເສ ມູລຄນ຺ໂຘຕິ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ມູລໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຄນ຺ໂຘ. ສາຣຄນ຺ຘາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອສິທ຺ຘທຸສິທ຺ຘານໍ ຑາກາທີນໍ ຄນ຺ໂຘ ອາມກຄນ຺ໂຘ. ມຈ຺ຉສກລິກາປູຕິມໍສສໍກິລິຏ຺ຐສປ຺ປິອາທີນໍ ຄນ຺ໂຘ ວິສ຺ສຄນ຺ໂຘ. ສຸຄນ຺ໂຘຕິ ອິຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ. ທຸຄ຺ຄນ຺ໂຘຕິ ອນິຏ຺ຐຄນ຺ໂຘ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ສພ຺ໂພປິ ຄນ຺ໂຘ ປຣິຍາທິນ຺ໂນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ກຓ຺ຓກຄນ຺ຘປິໂລຕິກຄນ຺ຘາທໂຍ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຄນ຺ຘາ ເຍວາປນກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວມຍໍ ມູລຄນ຺ຘາທິນາ ເຠເທນ ຠິນ຺ໂນປິ ຄນ຺ໂຘ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ອຠິນ຺ໂນເຍວ. ສພ຺ໂພປິ ເຫສ ຆານປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ຄນ຺ໂຘ, ຆານວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເສສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຫິ ຕເຖວ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສນຍປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເຕຣສ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ. ເຕ ອຕ຺ຖໂຕ ປາກຏາເຍວ.

໖໒໘. ຣສາຍຕນນິທ຺ເທເສ ມູລຣໂສຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ມູລໍ ປຏິຈ຺ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຣໂສ. ຂນ຺ຘຣສາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອມ຺ພິລນ຺ຕິ ຕກ຺ກມ຺ພິລາທິ. ມຘຸຣນ຺ຕິ ເອກນ຺ຕໂຕ ໂຄສປ຺ປິອາທິ. ມຘຸ ປນ ກສາວຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກສາວໍ ໂຫຕິ. ຜາຓິຕໍ ຂາຣິຍຸຕ຺ຕໍ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ຂາຣິຍໍ ໂຫຕິ. ສປ຺ປິ ປນ ຈິຣນິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ວຓ຺ຓຄນ຺ເຘ ຊຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣສໍ ນ ຊຫຕີຕິ ຕເທວ ເອກນ຺ຕມຘຸຣໍ. ຕິຕ຺ຕກນ຺ຕິ ນິມ຺ພປຓ຺ຓາທິ. ກຏຸກນ຺ຕິ ສິງ຺ຄິເວຣມຣິຈາທິ. ໂລຓິກນ຺ຕິ ສາມຸທ຺ທິກໂລຓາທິ. ຂາຣິກນ຺ຕິ ວາຕິງ຺ຄຓກຬີຣາທິ. ລມ຺ພິລນ຺ຕິ ພທຣາມລກກປິຏ຺ຐສາລວາທິ. ກສາວນ຺ຕິ ຫຣິຕກາທິ. ອິເມ ສພ຺ເພປິ ຣສາ ວຕ຺ຖຸວເສນ ວຸຕ຺ຕາ. ຕໍຕໍວຕ຺ຖຸໂຕ ປເນຕ຺ຖ ຣໂສວ ອມ຺ພິລາທີຫິ ນາເມຫິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສາທູຕິ ອິຏ຺ຐຣໂສ, ອສາທູຕິ ອນິຏ຺ຐຣໂສ. ອິມິນາ ປທທ຺ວເຍນ ສພ຺ໂພປິ ຣໂສ ປຣິຍາທິນ຺ໂນ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ເລຑ຺ຑຸຣສຠິຕ຺ຕິຣສປິໂລຕິກຣສາທໂຍ ປາຬິຍໍ ອນາຄຕາ ສພ຺ເພປິ ຣສາ ເຍວາປນກຏ຺ຐານໍ ປວິຏ຺ຐາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວມຍໍ ມູລຣສາທິນາເຠເທນ ຠິນ຺ໂນປິ ຣໂສ ລກ຺ຂຓາທີຫິ ອຠິນ຺ໂນເຍວ. ສພ຺ໂພປິ ເຫສ ຊິວ຺ຫາປຏິຫນນລກ຺ຂໂຓ ຣໂສ, ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍຠາວຣໂສ, ຕສ຺ເສວ ໂຄຈຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ເສສໍ ຈກ຺ຂາຍຕນນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອິຘາປິ ຫິ ຕເຖວ ທ຺ວິປຎ຺ຎາສນຍປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເຕຣສ ວາຣາ ວຸຕ຺ຕາ.

໖໓໒. ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ຍນ຺ຕິ ກຣຓວຈນໍ. ເຍນ ກາຣເຓນ ອິຕ຺ຖິຍາ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ‘ລິງ຺ຄ’ນ຺ຕິ ສຓ຺ຐານໍ. ອິຕ຺ຖິຍາ ຫິ ຫຕ຺ຖປາທຄີວາອຸຣາທີນໍ ສຓ຺ຐານໍ ນ ປຸຣິສສ຺ສ ວິຍ ໂຫຕິ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ວິສໂທ ໂຫຕິ, ອຸປຣິມກາໂຍ ອວິສໂທ. ຫຕ຺ຖປາທາ ຂຸທ຺ທກາ, ມຸຂໍ ຂຸທ຺ທກໍ. ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ສຎ຺ຊານນໍ. ອິຕ຺ຖີນຎ຺ຫິ ອຸຣມໍສໍ ອວິສທໍ ໂຫຕິ, ມຸຂໍ ນິມ຺ມສ຺ສຸທາຐິກໍ. ເກສພນ຺ຘວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ນ ປຸຣິສານໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ກຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ກິຣິຍາ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ທຫຣກາເລ ສຸປ຺ປກມຸສລເກຫິ ກີຬນ຺ຕິ, ຈິຕ຺ຕຘີຕລິກາຍ ກີຬນ຺ຕິ, ມຕ຺ຕິກວາເກນ ສຸຕ຺ຕກໍ ນາມ ກນ຺ຕນ຺ຕິ. ອາກປ຺ໂປຕິ ຄມນາທິອາກາໂຣ. ອິຕ຺ຖິໂຍ ຫິ ຄຈ຺ຉມານາ ອວິສທາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕິຏ຺ຐມານາ ນິປຊ຺ຊມານາ ນິສີທມານາ ຂາທມານາ ຠຸຎ຺ຊມານາ ອວິສທາ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕິ. ປຸຣິສມ຺ປິ ຫິ ອວິສທໍ ທິສ຺ວາ ມາຕຸຄາໂມ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕິ ຕິຏ຺ຐຕິ ນິປຊ຺ຊຕິ ນິສີທຕິ ຂາທຕິ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ວທນ຺ຕິ.

ອິຕ຺ຖຕ຺ຕໍ ອິຕ຺ຖິຠາໂວຕິ ອຸຠຍມ຺ປິ ເອກຕ຺ຖໍ; ອິຕ຺ຖິສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ກມ຺ມໂຊ ປຏິສນ຺ຘິສມຸຏ຺ຐິໂຕ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ປນ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ປວຕ຺ເຕ ສມຸຏ຺ຐິຕານິ. ຍຖາ ຫິ ພີເຊ ສຕິ, ພີຊໍ ປຏິຈ຺ຈ, ພີຊປຈ຺ຈຍາ ຣຸກ຺ໂຂ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ສາຂາວິຏປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເອວເມວ ອິຕ຺ຖິຠາວສງ຺ຂາເຕ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິເຍ ສຕິ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ໂຫນ຺ຕິ. ພີຊໍ ວິຍ ຫິ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ພີຊໍ ປຏິຈ຺ຈ ວຑ຺ຒິຕ຺ວາ ອາກາສໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕຣຸກ຺ໂຂ ວິຍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ປວຕ຺ເຕ ສມຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ນ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ, ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍເມວ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິປິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍານິປິ.

ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍນ຺ຕິ ອິທໍ ຕໍ ຣູປໍ, ຍຖາ ຈກ຺ຂຸນ຺ທ຺ຣິຍາທີນິ ປຸຣິສສ຺ສາປິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ; ນິຍມໂຕ ປນ ອິຕ຺ຖິຍາ ເອວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ‘ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ’.

໖໓໓. ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຸຣິສລິງ຺ຄາທີນິ ປນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄາທີນໍ ປຏິປກ຺ຂໂຕ ເວທິຕພ຺ພານິ. ປຸຣິສສ຺ສ ຫິ ຫຕ຺ຖປາທຄີວາອຸຣາທີນໍ ສຓ຺ຐານໍ ນ ອິຕ຺ຖິຍາ ວິຍ ໂຫຕິ. ປຸຣິສານຎ຺ຫິ ອຸປຣິມກາໂຍ ວິສໂທ ໂຫຕິ ເຫຏ຺ຐິມກາໂຍ ອວິສໂທ, ຫຕ຺ຖປາທາ ມຫນ຺ຕາ, ມຸຂໍ ມຫນ຺ຕໍ, ອຸຣມໍສໍ ວິສທໍ, ມສ຺ສຸທາຐິກາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເກສພນ຺ຘນວຕ຺ຖຄ຺ຄຫຓໍ ນ ອິຕ຺ຖີນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ທຫຣກາເລ ຣຖນງ຺ຄລາທີຫິ ກີຬນ຺ຕິ, ວາລິກປາຬິໍ ກຕ຺ວາ ວາປິໍ ນາມ ຂນນ຺ຕິ, ຄມນາທີນິ ວິສທານິ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕ຺ຖິມ຺ປິ ຄມນາທີນິ ວິສທານິ ກຸຣຸມານໍ ທິສ຺ວາ ‘ປຸຣິໂສ ວິຍ ຄຈ຺ຉຕີ’ຕິອາທີນິ ວທນ຺ຕິ. ເສສໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິເຍ ວຸຕ຺ຕສທິສເມວ.

ຕຕ຺ຖ ອິຕ຺ຖິຠາວລກ຺ຂຓໍ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ອິຕ຺ຖີຕິ ປກາສນຣສໍ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປານໍ ກາຣຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປຸຣິສຠາວລກ຺ຂຓໍ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິໂສຕິ ປກາສນຣສໍ, ປຸຣິສລິງ຺ຄນິມິຕ຺ຕກຸຕ຺ຕາກປ຺ປານໍ ກາຣຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ປຐມກປ຺ປິການໍ ປວຕ຺ເຕ ສມຸຏ຺ຐາຕິ. ອປຣຠາເຄ ປຏິສນ຺ຘິຍໍ. ປຏິສນ຺ຘິສມຸຏ຺ຐິຕມ຺ປິ ປວຕ຺ເຕ ຈລຕິ ປຣິວຕ຺ຕຕິ.

ຍຖາຫ –

‘‘ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອຎ຺ຎຕຣິສ຺ສາ ຠິກ຺ຂຸນິຍາ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ປາຕຸຠູຕໍ ໂຫຕີ’’ຕິ (ປາຣາ. ໖໙).

ອິເມສຸ ປນ ທ຺ວີສຸ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ຫີນໍ. ຕສ຺ມາ ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ພລວອກຸສເລນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ທຸພ຺ພລກຸສເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ປນ ອນ຺ຕຣຘາຍນ຺ຕໍ ທຸພ຺ພລອກຸສເລນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ປຸຣິສລິງ຺ຄໍ ພລວກຸສເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ອຸຠຍມ຺ປິ ອກຸສເລນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ກຸສເລນ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປນ ກິໍ ເອກໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸທາຫຸ ທ຺ເວຕິ? ເອກໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອິຕ຺ຖິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ປຸຣິສິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ‘ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ອຠາໂວ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອິນ຺ທ຺ຣິຍຎ຺ຫິ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ນຕ຺ຖີ’ຕິ? ‘ນ ຕສ຺ສ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ’. ‘ກສ຺ມາ’? ‘ສທາ ອຠາວໂຕ. ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນກສ຺ສ ຫິ ຍທາ ອິຕ຺ຖິຍາ ຣາຄຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕທາວ ປຸຣິສພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປາກຏໍ ໂຫຕິ, ອິຕ຺ຖິພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ຄຸຬ຺ຫໍ ໂຫຕິ. ຕຖາ ອິຕຣສ຺ສ ອິຕຣໍ.

ຍທິ ຈ ເຕສໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທຸຕິຍພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ ຠເວຍ຺ຍ, ສທາປິ ພ຺ຍຎ຺ຊນທ຺ວຍໍ ຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍ. ນ ປນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຕສ຺ມາ ເວທິຕພ຺ພເມຕໍ ນ ຕສ຺ສ ຕໍ ພ຺ຍຎ຺ຊນກາຣຓໍ. ກມ຺ມສຫາຍໍ ປນ ຣາຄຈິຕ຺ຕເມເວຕ຺ຖ ກາຣຓໍ. ຍສ຺ມາ ຈສ຺ສ ເອກເມວ ອິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ອິຕ຺ຖິອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ສຍມ຺ປິ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ປຣມ຺ປິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ປຸຣິສອຸຠໂຕພ຺ຍຎ຺ຊນໂກ ປຣໍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕິ, ສຍໍ ປນ ນ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ.

໖໓໔. ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍນິທ຺ເທເສ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ອຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິເຍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ໂຍ ເຕສໍ ອຣູປີນໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ອິຘ ຣູປຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍຕ຺ຕາ ໂຍ ເຕສໍ ຣູປີນໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອຍເມວ ວິເສໂສ. ລກ຺ຂຓາທີນິ ປນສ຺ສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພານິ – ສຫຊາຕຣູປານຸປາລນລກ຺ຂຓໍ ຊີວິຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ, ເຕສໍ ປວຕ຺ຕນຣສໍ, ເຕສໍ ເຍວ ຐປນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ, ຍາປຍິຕພ຺ພຠູຕປທຏ຺ຐານນ຺ຕິ.

໖໓໕. ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິນິທ຺ເທເສ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ກາເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິປິ ປຸຣິສານໍ, ປຸຣິເສຫິ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານານມ຺ປິ ກາຍຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ເອຕາຍ ຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’. ສຍໍ ກາຍຄຫຓານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິປິ ‘ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’. ‘‘ກາເຍນ ສໍວໂຣ ສາຘູ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໖໑) ອາຄໂຕ ໂຈປນສງ຺ຂາໂຕ ກາໂຍວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ‘ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’. ກາຍວິປ຺ຜນ຺ທເນນ ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນເຫຕຸຕ຺ຕາ, ສຍຎ຺ຈ ຕຖາ ວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ກາເຍນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິປິ ‘ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’.

ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາຕິອາທີສຸ ອຏ຺ຐຫິ ກາມາວຈເຣຫິ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ເຕນ ຈາຕິ ນວຫິ ກຸສລຈິຕ຺ເຕຫິ ກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ທ຺ວາທສຫິປິ ອກຸສລຈິຕ຺ເຕຫິ ອກຸສລຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ, ອຏ຺ຐຫິ ມຫາກິຣິເຍຫິ ທ຺ວີຫິ ອເຫຕຸກກິຣິເຍຫິ ອຠິຎ຺ຎາປ຺ປຕ຺ເຕນ ເອເກນ ຣູປາວຈຣກິຣິເຍນາຕິ ເອກາທສຫິ ກິຣິຍຈິຕ຺ເຕຫິ ອພ຺ຍາກຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ ວາ. ອິໂຕ ອຎ຺ຎານິ ຫິ ຈິຕ຺ຕານິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ນ ຊເນນ຺ຕິ. ເສກ຺ຂາເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ປນ ເອຕ຺ຕເກເຫວ ຈິຕ຺ເຕຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ເອເຕສໍ ກຸສລາທີນໍ ວເສນ ຕີຫິ ປເທຫິ ‘ເຫຕຸໂຕ’ ທສ຺ສິຕາ.

ອິທານິ ຉຫິ ປເທຫິ ‘ຜລໂຕ’ ທສ຺ເສຕຸໍ ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສ ວາຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຠິກ຺ກມາທໂຍ ຫິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິວເສນ ປວຕ຺ຕຕ຺ຕາ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຜລໍ ນາມ. ຕຕ຺ຖ ‘ອຠິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາ’ຕິ ປຸຣໂຕ ກາຍໍ ອຠິຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ປຏິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຈາຫຣນ຺ຕສ຺ສ. ອາໂລເກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຸຊຸກໍ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ວິໂລເກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ເປກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ສມິຎ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສນ຺ຘໂຍ ສງ຺ໂກເຈນ຺ຕສ຺ສ. ປສາເຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ສນ຺ຘໂຍ ປຏິປຓາເມນ຺ຕສ຺ສ.

ອິທານິ ຉຫິ ປເທຫິ ‘ສຠາວໂຕ’ ທສ຺ເສຕຸໍ ກາຍສ຺ສ ຖມ຺ຠນາຕິ ອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘ກາຍສ຺ສາ’ຕິ ສຣີຣສ຺ສ. ກາຍໍ ຖມ຺ເຠຕ຺ວາ ຖທ຺ຘໍ ກໂຣຕີຕິ ຖມ຺ຠນາ. ຕເມວ ອຸປສຄ຺ເຄນ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ສນ຺ຖມ຺ຠນາຕິ ອາຫ. ພລວຕຣາ ວາ ຖມ຺ຠນາ ‘ສນ຺ຖມ຺ຠນາ’. ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ສນ຺ຖມ຺ຠິຕຠາໂວ. ວິຎ຺ຎາປນວເສນ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ວິຎ຺ຎາປນາຕິ ວິຎ຺ຎາປນາກາໂຣ. ວິຎ຺ຎາປິຕຠາໂວ ວິຎ຺ຎາປິຕຕ຺ຕໍ. ເສສເມຕ຺ຖ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ທ຺ວາຣກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕເມວ. ຕຖາ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິຍໍ.

໖໓໖. ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິປທສ຺ສ ປນ ນິທ຺ເທສປທານຎ຺ຈ ອຕ຺ໂຖ ຕຕ຺ຖ ນ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ໂພ – ວາຈາຍ ອຕ຺ຕໂນ ຠາວໍ ວິຎ຺ຎາເປນ຺ຕານໍ ຕິຣຈ຺ຉາເນຫິປິ ປຸຣິສານໍ, ປຸຣິເສຫິ ວາ ຕິຣຈ຺ຉານານມ຺ປິ, ວຈີຄຫຓານຸສາເຣນ ຄຫິຕາຍ ເອຕາຍ ຠາໂວ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ສຍຎ຺ຈ ວຈີຄຫຓານຸສາເຣນ ວິຎ຺ຎາຍຕີຕິປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ. ‘‘ສາຘຸ ວາຈາຍ ສໍວໂຣ’’ຕິອາທີສຸ (ຘ. ປ. ໓໖໑) ອາຄຕາ ໂຈປນສງ຺ຂາຕາ ວຈີ ເອວ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ‘ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’. ວຈີໂຆເສນ ອຘິປ຺ປາຍວິຎ຺ຎາປນເຫຕຸຕ຺ຕາ ສຍຎ຺ຈ ຕຖາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິປິ ‘ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ’. ວາຈາ ຄິຣາຕິອາທີສຸ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ‘ວາຈາ’. ຄິຣິຍຕີຕິ ‘ຄິຣາ’. ພ຺ຍປ຺ປໂຖຕິ ວາກ຺ຍເຠໂທ. ວາກ຺ຍຎ຺ຈ ຕໍ ປໂຖ ຈ ອຕ຺ຖໍ ຎາຕຸກາມານໍ ຎາເປຕຸກາມານຎ຺ຈາຕິປິ ‘ພ຺ຍປ຺ປໂຖ’. ອຸທີຣິຍຕີຕິ ອຸທີຣຓໍ. ຆຸສ຺ສຕີຕິ ໂຆໂສ. ກຣິຍຕີຕິ ກມ຺ມໍ. ໂຆໂສວ ກມ຺ມໍ ໂຆສກມ຺ມໍ. ນານປ຺ປກາເຣຫິ ກໂຕ ໂຆໂສຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວຈິຍາ ເຠໂທ ວຈີເຠໂທ. ໂສ ປນ ‘ນ ຠງ຺ໂຄ, ປເຠທຄຕາ ວາຈາ ເອວາ’ຕິ ຎາປນຕ຺ຖໍ ວາຈາ ວຈີເຠໂທຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິເມຫິ ສພ຺ເພຫິປິ ປເທຫິ ‘ສທ຺ທວາຈາວ’ ທສ຺ສິຕາ. ອິທານິ ຕາຍ ວາຈາຍ ສທ຺ຘິໍ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖານໍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິອາທີນໍ ປທານໍ ວເສນ ຕີຫາກາເຣຫິ ສຠາວໂຕ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍາ ຕາຍ ວາຈາຍ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນຍຕ຺ຕາ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິທານິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິສມຸຏ຺ຐາປກຈິຕ຺ເຕສຸ ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖໍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຉພ຺ພີສ ເອກູນວີສຕິ ໂສຬສ ປຈ຺ຉິມານີຕິ ອິທໍ ປກິຓ຺ຓກໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ຈິຕ຺ຕານິ ຫິ ຣູປໍ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ອິຣິຍາປຖມ຺ປິ ອຸປຕ຺ຖມ຺ເຠນ຺ຕິ, ທຸວິຘມ຺ປິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໍ ຊເນນ຺ຕິ. ຉພ຺ພີສຕິ ວິຎ຺ຎຕ຺ຕິເມວ ນ ຊເນນ຺ຕິ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເອກູນວີສຕິ ຣູປເມວ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ, ອິຕຣທ຺ວຍໍ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ໂສຬສ ອິເມສຸ ຕີສຸ ເອກມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາຕິ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕາເນວ ກາມາວຈຣໂຕ ອຏ຺ຐ ກຸສລານິ, ທ຺ວາທສ ອກຸສລານິ, ກິຣິຍໂຕ ທສ ຈິຕ຺ຕານິ, ເສກ຺ຂປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕໍ, ຂີຓາສວານໍ ອຠິຎ຺ຎາຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຉພ຺ພີສາຕິ ຣູປາວຈຣໂຕ ປຎ຺ຈ ກຸສລານິ, ປຎ຺ຈ ກິຣິຍານິ, ອຣູປາວຈຣໂຕ ຈຕ຺ຕາຣິ ກຸສລານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ກິຣິຍານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ມຄ຺ຄຈິຕ຺ຕານິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ຜລຈິຕ຺ຕານີຕິ. ເອກູນວີສຕີຕິ ກາມາວຈຣກຸສລວິປາກໂຕ ເອກາທສ, ອກຸສລວິປາກໂຕ ທ຺ເວ, ກິຣິຍໂຕ ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ, ຣູປາວຈຣໂຕ ປຎ຺ຈ ວິປາກຈິຕ຺ຕານີຕິ. ໂສຬສາຕິ ທ຺ເວ ປຎ຺ຈວິຎ຺ຎາຓານິ, ສພ຺ພສຕ຺ຕານໍ ປຏິສນ຺ຘິຈິຕ຺ຕໍ, ຂີຓາສວານໍ ຈຸຕິຈິຕ຺ຕໍ, ອຣູເປ ຈຕ຺ຕາຣິ ວິປາກຈິຕ຺ຕານີຕິ. ອິມານິ ໂສຬສ ຣູປິຣິຍາປຖວິຎ຺ຎຕ຺ຕີສຸ ເອກມ຺ປິ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎານິປິ ພຫູນິ ອຣູເປ ອຸປ຺ປນ຺ນານິ ອໂນກາສຄຕຕ຺ຕາ ຣູປໍ ນ ສມຸຏ຺ຐາເປນ຺ຕິ. ນ ຕາເນວ, ກາຍວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕິໂຍປິ.

໖໓໗. ອາກາສຘາຕຸນິທ຺ເທເສ ນ ກສ຺ສຕິ, ນ ນິກສ຺ສຕິ, ກສິຕຸໍ ວາ ຉິນ຺ທິຕຸໍ ວາ ຠິນ຺ທິຕຸໍ ວາ ນ ສກ຺ກາຕິ ອາກາໂສ. ອາກາໂສວ ອາກາສຄຕໍ, ເຂຬຄຕາທິ ວິຍ. ອາກາໂສຕິ ວາ ຄຕນ຺ຕິ ‘ອາກາສຄຕໍ’. ນ ຫຎ຺ຎຕີຕິ ອຆໍ, ອຆຏ຺ຏນີຍນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຆເມວ ອຆຄຕໍ. ຉິທ຺ທຏ຺ເຐນ ວິວໂຣ. ວິວໂຣວ ວິວຣຄຕໍ. ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ ຈຕູຫິ ມຫາຠູເຕຫີຕິ ເອເຕຫິ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐໍ ນິຊ຺ຊຏາກາສໍວ ກຖິຕໍ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປນ ຣູປປຣິຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓາ ອາກາສຘາຕຸ, ຣູປປຣິຍນ຺ຕປ຺ປກາສນຣສາ, ຣູປມຣິຍາທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐຠາວຉິທ຺ທວິວຣຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ວາ, ປຣິຈ຺ຉິນ຺ນຣູປປທຏ຺ຐານາ, ຍາຍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນສຸ ຣູເປສຸ ‘ອິທມິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອໂຘ ຕິຣິຍ’ນ຺ຕິ ຈ ໂຫຕິ.

໖໓໘. ອິໂຕ ປເຣ ຣູປສ຺ສລຫຸຕາທີນໍ ນິທ຺ເທສາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສລຫຸຕາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປເນຕ຺ຖ ອທນ຺ຘຕາລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ລຫຸຕາ, ຣູປານໍ ຄຣຸຠາວວິໂນທນຣສາ, ລຫຸປຣິວຕ຺ຕິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ລຫຸຣູປປທຏ຺ຐານາ. ອຖທ຺ຘຕາລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ, ຣູປານໍ ຖທ຺ຘຠາວວິໂນທນຣສາ, ສພ຺ພກິຣິຍາສຸ ອວິໂຣຘິຕາປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ມຸທຸຣູປປທຏ຺ຐານາ. ສຣີຣກິຣິຍານຸກູລກມ຺ມຎ຺ຎຠາວລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ, ອກມ຺ມຎ຺ຎຕາວິໂນທນຣສາ, ອທຸພ຺ພລຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ກມ຺ມຎ຺ຎຣູປປທຏ຺ຐານາ.

ເອຕາ ປນ ຕິສ຺ໂສ ນ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວິຊຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕປິ ໂຍ ອໂຣຄິໂນ ວິຍ ຣູປານໍ ລຫຸຠາໂວ, ອທນ຺ຘຕາລຫຸປຣິວຕ຺ຕິປ຺ປກາໂຣ, ຣູປທນ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ‘ຣູປສ຺ສລຫຸຕາ’. ໂຍ ສຸປຣິມທ຺ທິຕຈມ຺ມສ຺ເສວ ຣູປານໍ ມຸທຸຠາໂວ ສພ຺ພກິຣິຍາວິເສເສສຸ ສຣສວຕ຺ຕນຠາໂວ ວສວຕ຺ຕນຠາວມທ຺ທວປ຺ປກາໂຣ ຣູປຖທ຺ຘຕ຺ຕກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ‘ຣູປສ຺ສ ມຸທຸຕາ’. ໂຍ ປນ ສຸຘນ຺ຕສຸວຓ຺ຓສ຺ເສວ ຣູປານໍ ກມ຺ມຎ຺ຎຠາໂວ ສຣີຣກິຣິຍານຸກູລຠາວປ຺ປກາໂຣ ສຣີຣກິຣິຍານໍ ອນນຸກູລກຣຘາຕຸກ຺ໂຂຠປຏິປກ຺ຂປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐາໂນ, ໂສ ຣູປວິກາໂຣ ‘ຣູປສ຺ສ ກມ຺ມຎ຺ຎຕາ’ຕິ. ເອວເມຕາສໍ ວິເສໂສ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເອຕາ ປນ ຕິສ຺ໂສປິ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອາຫາຣາທໂຍວ ກໂຣນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ໂຍຄິໂນ ‘ອຊ຺ຊ ອມ຺ເຫຫິ ໂຠຊນສປ຺ປາຍໍ ລທ຺ຘໍ, ກາໂຍ ໂນ ລຫຸ ມຸທຸ ກມ຺ມຎ຺ໂຎ’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ‘ອຊ຺ຊ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ ລທ຺ຘໍ, ອຊ຺ຊ ອມ຺ຫາກໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ, ກາໂຍ ໂນ ລຫຸ ມຸທຸ ກມ຺ມຎ຺ໂຎ’ຕິ ວທນ຺ຕີຕິ.

໖໔໑. ອຸປຈຍສນ຺ຕຕິນິທ຺ເທເສສຸ ອາຍຕນານນ຺ຕິ ອຑ຺ເຒກາທສນ຺ນໍ ຣູປາຍຕນານໍ. ອາຈໂຍຕິ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍຕິ ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາຈໂຍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕມານານໍ, ໂສວ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ ນາມ ໂຫຕິ; ວຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕີຕິ ຍາ ເອວໍ ອຸປຈິຕານໍ ຣູປານໍ ວຑ຺ຒິ, ຕໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປວຕ຺ຕິກາເລ ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ ນາມ ໂຫຕິ; ປວຕ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນທິຕີເຣ ຂຕກູປສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຸທກຸຄ຺ຄມນກາໂລ ວິຍ ອາຈໂຍ, ນິພ຺ພຕ຺ຕິ; ປຣິປຸຓ຺ຓກາໂລ ວິຍ ອຸປຈໂຍ, ວຑ຺ຒິ; ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຄມນກາໂລ ວິຍ ສນ຺ຕຕິ, ປວຕ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເອວໍ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕີຕິ? ອາຍຕເນນ ຫິ ອາຈໂຍ ກຖິໂຕ, ອາຈເຍນ ອາຍຕນໍ ກຖິຕໍ. ອາຈໂຍວ ກຖິໂຕ ອາຍຕນເມວ ກຖິຕໍ. ເອວມ຺ປິ ກິໍ ກຖິຕໍ ໂຫຕີຕິ? ຈຕຸສນ຺ຕຕິຣູປານໍ ອາຈໂຍ ອຸປຈໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ ວຑ຺ຒິ ກຖິຕາ. ອຕ຺ຖໂຕ ຫິ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ຊາຕິຣູປສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ. ອາກາຣນານຕ຺ເຕນ ປນ ເວເນຍ຺ຍວເສນ ຈ ອຸປຈໂຍ ສນ຺ຕຕີຕິ ອຸທ຺ເທສເທສນໍ ກຕ຺ວາ ຍສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖໂຕ ນານຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ນິທ຺ເທເສ ‘‘ໂຍ ອາຍຕນານໍ ອາຈໂຍ ໂສ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ໂຍ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ ສາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຍສ຺ມາ ຈ ອຸຠຍມ຺ເປຕໍ ຊາຕິຣູປສ຺ເສວ ອຘິວຈນໍ ຕສ຺ມາ ເອຕ຺ຖ ອາຈຍລກ຺ຂໂຓ ຣູປສ຺ສ ອຸປຈໂຍ, ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ຣູປານໍ ອຸມ຺ມຸຊ຺ຊາປນຣໂສ, ນິຍ຺ຍາຕນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ປຣິປຸຓ຺ຓຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ ວາ, ອຸປຈິຕຣູປປທຏ຺ຐາໂນ. ປວຕ຺ຕິລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ສນ຺ຕຕິ, ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຣສາ, ອນຸປຈ຺ເຉທປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ອນຸປ຺ປພນ຺ຘຣູປປທຏ຺ຐານາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໔໓. ຊຣຕານິທ຺ເທເສ ຊີຣຓກວເສນ ຊຣາ; ອຍເມຕ຺ຖ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ຊີຣຓາກາໂຣ ຊີຣຓຕາ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາ. ອຍຎ຺ຫິ ‘ຊຣາ’ຕິ ອິມິນາ ປເທນ ສຠາວໂຕ ທີປິຕາ; ເຕນສ຺ສາຍໍ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ‘ຊີຣຓຕາ’ຕິ ອິມິນາ ອາກາຣໂຕ; ເຕນສ຺ສາຍໍ ອາກາຣນິທ຺ເທໂສ. ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ກາລາຕິກ຺ກເມ ທນ຺ຕນຂານໍ ຂຓ຺ຑິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ປາລິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອິມິນາ ເກສໂລມານໍ ປລິຕຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ. ວລິຕ຺ຕຈຕາຕິ ອິມິນາ ມໍສໍ ມິລາເປຕ຺ວາ ຕເຈ ວລິຠາວກຣຓກິຈ຺ຈໂຕ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສາ ອິເມ ‘ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈ’ນ຺ຕິອາທໂຍ ຕໂຍ ກາລາຕິກ຺ກເມ ກິຈ຺ຈນິທ຺ເທສາ. ເຕຫິ ອິເມສໍ ວິກາຣານໍ ທສ຺ສນວເສນ ປາກຏີຠູຕາ ປາກຏຊຣາ ທສ຺ສິຕາ. ຍເຖວ ຫິ ອຸທກສ຺ສ ວາ ອຄ຺ຄິໂນ ວາ ຕິຓຣຸກ຺ຂາທີນໍ ສໍຠຄ຺ຄປລິຠຄ຺ຄຕາຍ ວາ ຌາມຕາຍ ວາ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ ໂຫຕິ, ນ ຈ ໂສ ຄຕມຄ຺ໂຄ ຕາເນວ ອຸທກາທີນິ, ເອວເມວ ຊຣາຍ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທິວເສນ ຄຕມຄ຺ໂຄ ປາກໂຏ, ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາປິ ຄຍ຺ຫຕິ, ນ ຈ ຂຓ຺ຑິຈ຺ຈາທີເນວ ຊຣາ. ນ ຫິ ຊຣາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຫຕິ.

ອາຍຸໂນ ສໍຫານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກຕິ ອິເມຫິ ປນ ປເທຫິ ກາລາຕິກ຺ກເມເຍວ ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕາຍ ອາຍຸກ຺ຂຍຈກ຺ຂາທິອິນ຺ທ຺ຣິຍປຣິປາກສຎ຺ຎິຕາຍ ປກຕິຍາ ທີປິຕາ. ເຕນສ຺ສິເມ ປຈ຺ຉິມາ ທ຺ເວ ປກຕິນິທ຺ເທສາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ອາຍຸ ຫາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຊຣາ ‘ອາຍຸໂນ ສໍຫານີ’ຕິ ຜລູປຈາເຣນ ວຸຕ຺ຕາ. ຍສ຺ມາ ຈ ທຫຣກາເລ ສຸປ຺ປສນ຺ນານິ, ສຸຂຸມມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ສຸເຂເນວ ຄຓ຺ຫນສມຕ຺ຖານິ ຈກ຺ຂາທີນິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຊຣໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ປຣິປກ຺ການິ ອາລຸຬິຕານິ ອວິສທານິ, ໂອຬາຣິກມ຺ປິ ອຕ຺ຕໂນ ວິສຍໍ ຄເຫຕຸໍ ອສມຕ຺ຖານິ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ‘ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ປຣິປາໂກ’ຕິປິ ຜລູປຈາເຣເນວ ວຸຕ຺ຕາ.

ສາ ປນາຍໍ ເອວໍ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ ສພ຺ພາປິ ຊຣາ ປາກຏາ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນາຕິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ທນ຺ຕາທີສຸ ຂຓ຺ຑຠາວາທິທສ຺ສນໂຕ ຣູປຘມ຺ເມສຸ ຊຣາ ປາກຏຊຣາ ນາມ. ອຣູປຘມ຺ເມສຸ ປນ ຊຣາ ຕາທິສສ຺ສ ວິກາຣສ຺ສ ອທສ຺ສນໂຕ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຊຣາ ນາມ. ປຸນ ອວີຈິ ສວີຈີຕິ ເອວມ຺ປິ ທຸວິຘາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ມຓິກນກຣຊຕປວາຬຈນ຺ທິມສູຣິຍາທີນໍ ວິຍ, ມນ຺ທທສກາທີສຸ ປາຓີນໍ ວິຍ ຈ, ປຸປ຺ຜຜລປລ຺ລວາທີສຸ ຈ ອປາຓີນໍ ວິຍ, ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ທຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ອວີຈິຊຣາ ນາມ; ນິຣນ຺ຕຣຊຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຕ ອຎ຺ເຎສຸ ປນ ຍຖາວຸຕ຺ເຕສຸ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ວຓ຺ຓວິເສສາທີນໍ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຕ຺ຕາ ຊຣາ ສວີຈິຊຣາ ນາມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ລກ຺ຂຓາທິໂຕປິ ຣູປປຣິປາກລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ຊຣຕາ, ອຸປນຍນຣສາ, ສຠາວານປຄເມປິ ນວຠາວາປຄມປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ວີຫິປຸຣາຓຠາໂວ ວິຍ ປຣິປຈ຺ຈມານຣູປປທຏ຺ຐານາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

໖໔໔. ອນິຈ຺ຈຕານິທ຺ເທເສ ຂຍຄມນວເສນ ຂໂຍ, ວຍຄມນວເສນ ວໂຍ, ຠິຊ຺ຊນວເສນ ເຠໂທ. ອຖ ວາ, ຍສ຺ມາ ຕໍ ປຕ຺ວາ ຣູປໍ ຂີຍຕິ, ເວຕິ, ຠິຊ຺ຊຕິ ຈ, ຕສ຺ມາ ຂີຍຕິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ‘ຂໂຍ’, ເວຕິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ‘ວໂຍ’, ຠິຊ຺ຊຕິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ‘ເຠໂທ’. ອຸປສຄ຺ຄວເສນ ປທໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເຠໂທວ ປຣິເຠໂທ. ຫຸຕ຺ວາ ອຠາວຏ຺ເຐນ, ນ ນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອນິຈ຺ຈໍ. ຕສ຺ສ ຠາໂວ ອນິຈ຺ຈຕາ. ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອນ຺ຕຣຘານໍ. ມຣຓຎ຺ຫິ ປຕ຺ວາ ຣູປໍ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ, ອທສ຺ສນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຣູປເມວ, ສພ຺ເພປິ ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ. ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ ຂນ຺ຘານໍ ອນິຈ຺ຈຕາຍ ອິທເມວ ລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ລກ຺ຂຓາທິໂຕ ປນ ປຣິເຠທລກ຺ຂຓາ ຣູປສ຺ສ ອນິຈ຺ຈຕາ, ສໍສີທນຣສາ, ຂຍວຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ, ປຣິຠິຊ຺ຊມານຣູປປທຏ຺ຐານາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ເຫຏ຺ຐາ ຊາຕິ ຄຫິຕາ ຊຣາ ຄຫິຕາ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ມຣຓໍ ຄຫິຕໍ. ອິເມ ຕໂຍ ຘມ຺ມາ ອິເມສໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຸກ຺ຂິຕ຺ຕາສິກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສທິສາ. ຍຖາ ຫິ ປຸຣິສສ຺ສ ຕໂຍ ປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕາ ໂອຕາຣໍ ຄເວສມານາ ວິຈເຣຍ຺ຍຸໍ. ເຕສຸ ເອໂກ ເອວໍ ວເທຍ຺ຍ – ‘ເອຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຏວິປເວສນໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ ໂຫຕູ’ຕິ. ທຸຕິໂຍ ‘ອຏວິຄຕກາເລ ໂປເຖຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປາຕນໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’ຕິ. ຕຕິໂຍ ‘ປຖວິຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສິນາ ສີສຈ຺ເຉທນໍ ມຍ຺ຫໍ ຠາໂຣ’ຕິ. ເອວຣູປາ ອິເມ ຊາຕິ ອາທໂຍ. ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຏວິປເວສນປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສທິສາ ເຫຕ຺ຖ ຊາຕິ, ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕາປນໂຕ. ອຏວິຄຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ປຖວິຍໍ ປາຕນປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສທິສາ ຊຣາ, ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘານໍ ທຸພ຺ພລປຣາຘີນມຎ຺ຈປຣາຍຓຠາວກຣຓໂຕ. ປຖວິຄຕສ຺ສ ອສິນາ ສີສຈ຺ເຉທກປຈ຺ຈາມິຕ຺ຕສທິສໍ ມຣຓໍ, ຊຣາປ຺ປຕ຺ຕານໍ ຂນ຺ຘານໍ ຊີວິຕກ຺ຂຍປາປນໂຕຕິ.

໖໔໕. ກພຬີກາຣາຫາຣນິທ຺ເທເສ ກພຬໍ ກຣີຍຕີຕິ ກພຬີກາໂຣ. ອາຫຣີຍຕີຕິ ອາຫາໂຣ. ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອຊ຺ໂຌຫຣີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣູປໍ ວາ ອາຫຣຕີຕິປິ ‘ອາຫາໂຣ’. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸວເສນ ນາມໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ປຸນ ວຕ຺ຖຸວເສເນເວຕໍ ປເຠທໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂອທໂນ ກຸມ຺ມາໂສຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ໂອທນາທີນິ ຫິ ຜາຓິຕປຣິຍນ຺ຕານິ ທ຺ວາທສ ອິຘາຘິປ຺ເປຕສ຺ສ ອາຫາຣສ຺ສ ວຕ຺ຖູນິ. ປາຬິຍໍ ອນາຄຕານິ ມູລຜລາທີນິ ເຍວາປນກໍ ປວິຏ຺ຐານິ.

ອິທານິ ຕານິ ມູລຜລາທີນິ ກຕ຺ຕພ຺ພໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ຍມ຺ຫິ ຍມ຺ຫິ ຊນປເທຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ມຸເຂນ ອສິຕພ຺ພໍ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມຸຂາສິຍໍ. ທນ຺ເຕຫິ ວິຂາທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທນ຺ຕວິຂາທນໍ. ຄເລນ ອຊ຺ໂຌຫຣິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຄລຊ຺ໂຌຫຣຓີຍໍ. ອິທານິ ຕໍ ກິຈ຺ຈວເສນ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຸຈ຺ຉິວິຕ຺ຖມ຺ຠນນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ມູລຜລາທິ ໂອທນກຸມ຺ມາສາທິ ວາ ອຊ຺ໂຌຫຏໍ ກຸຈ຺ຉິໍ ວິຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ. ອິທມສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ. ຍາຍ ໂອຊາຍ ສຕ຺ຕາ ຍາເປນ຺ຕີຕິ ເຫຏ຺ຐາ ສພ຺ພປເທຫິ ສວຕ຺ຖຸກໍ ອາຫາຣໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ນິພ຺ພຏ຺ຏິຕໂອຊເມວ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ກິໍ ປເນຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ? ກິໍ ໂອຊາຍ? ປຣິສ຺ສຍຫຣຓປາລນານິ. ວຕ຺ຖຸຫິ ປຣິສ຺ສຍໍ ຫຣຕິ ປາເລຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ໂອຊາ ປາເລຕິ ປຣິສ຺ສຍໍ ຫຣິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ທ຺ເວປິ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ປາເລຕຸມ຺ປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ ປຣິສ຺ສຍມ຺ປິ ຫຣິຕຸໍ. ໂກ ປເນສ ປຣິສ຺ສໂຍ ນາມ? ກມ຺ມຊເຕໂຊ. ອນ຺ໂຕກຸຈ຺ຉິຍຎ຺ຫິ ໂອທນາທິວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ອສຕິ, ກມ຺ມຊເຕໂຊ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸທຣປຏລໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ‘ຉາໂຕມ຺ຫິ, ອາຫາຣໍ ເມ ເທຖາ’ຕິ ວທາເປຕິ. ຠຸຕ຺ຕກາເລ ອຸທຣປຏລໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ສຕ຺ໂຕ ເອກຄ຺ໂຄ ໂຫຕິ.

ຍຖາ ຫິ ຉາຍາຣກ຺ຂໂສ ຉາຍໍ ປວິຏ຺ຐໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທວສງ຺ຂລິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຠວເນ ໂມທນ຺ໂຕ ຉາຕກາເລ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສີເສ ຑໍສຕິ. ໂສ ຑຏ຺ຐຕ຺ຕາ ວິຣວຕິ. ຕໍ ວິຣວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘ທຸກ຺ຂປ຺ປຕ຺ໂຕ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີ’ຕິ ຕໂຕ ຕໂຕ ມນຸສ຺ສາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສ ອາຄຕາຄເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຠວເນ ໂມທຕິ. ເອວໍສມ຺ປທມິທໍ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຉາຍາຣກ຺ຂໂສ ວິຍ ຫິ ກມ຺ມຊເຕໂຊ, ເທວສງ຺ຂລິກາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ຐປິຕສຕ຺ໂຕ ວິຍ ອຸທຣປຏລໍ, ປຸນ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ວິຍ ໂອທນາທິວຕ຺ຖຸ, ໂອຕຣິຕ຺ວາ ສີເສ ຑໍສນໍ ວິຍ ກມ຺ມຊເຕຊສ຺ສ ວຕ຺ຖຸໂຕ ມຸຕ຺ຕສ຺ສ ອຸທຣປຏລຄ຺ຄຫຓໍ, ຑຏ຺ຐສ຺ສ ວິຣວນກາໂລ ວິຍ ‘ອາຫາຣໍ ເທຖາ’ຕິ ວຈນກາໂລ, ຕາຍ ສຎ຺ຎາຍ ອາຄຕາຄເຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຂາທິຕ຺ວາ ຠວເນ ໂມທນກາໂລ ວິຍ ກມ຺ມຊເຕເຊນ ອຸທຣປຏລໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ຄຫິເຕ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ຕຕາ.

ຕຕ຺ຖ ໂອຬາຣິເກ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ໂອຊາ ມນ຺ທາ ໂຫຕິ. ສຸຂຸເມ ພລວຕີ. ກຸທ຺ຣູສກຠຕ຺ຕາທີນິ ຫິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ມຸຫຸຕ຺ເຕເນວ ຉາໂຕ ໂຫຕິ. ສປ຺ປິອາທີນິ ປິວິຕ຺ວາ ຐິຕສ຺ສ ທິວສມ຺ປິ ຠຕ຺ຕໍ ນ ຣຸຈ຺ຈຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ອຸປາທາຍຸປາທາຍ ໂອຬາຣິກສຸຂຸມຕາ ເວທິຕພ຺ພາ. ກຸມ຺ຠີລານຎ຺ຫິ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ໂມຣານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ກຸມ຺ຠີລາ ກິຣ ປາສາເຓ ຄິລນ຺ຕິ. ເຕ ຈ ເນສໍ ກຸຈ຺ຉິປ຺ປຕ຺ຕາ ວິລີຍນ຺ຕິ. ໂມຣາ ສປ຺ປວິຈ຺ຉິກາທິປາເຓ ຂາທນ຺ຕິ. ໂມຣານໍ ປນ ອາຫາຣໍ ອຸປາທາຍ ຕຣຈ຺ຉານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ຕິວສ຺ສຉຑ຺ຑິຕານິ ວິສາຓານິ ເຈວ ອຏ຺ຐີນິ ຈ ຂາທນ຺ຕິ. ຕານິ ຈ ເນສໍ ເຂເຬນ ເຕມິຕມຕ຺ຕາເນວ ກນ຺ທມູລໍ ວິຍ ມຸທຸການິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕຣຈ຺ຉານມ຺ປິ ອາຫາຣມຸປາທາຍ ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ຫິ ນານາຣຸກ຺ຂສາຂາທໂຍ ຂາທນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄວຍໂຄກຓ຺ຓມິຄາທີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ກິຣ ນິສ຺ສາຣານິ ນານາຣຸກ຺ຂປຓ຺ຓາທີນິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຄຸນ຺ນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕ ອລ຺ລສຸກ຺ຂຕິຓານິ ຂາທນ຺ຕິ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ສສານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສສານໍ ອາຫາຣໂຕ ສກຸຓານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ສກຸຓານໍ ອາຫາຣໂຕ ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ປຈ຺ຈນ຺ຕວາສີນໍ ອາຫາຣໂຕ ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຄາມໂຠຊການໍ ອາຫາຣໂຕ ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເຕສມ຺ປິ ອາຫາຣໂຕ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິໂນ ອາຫາຣໂຕ ຠຸມ຺ມເທວານໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ຠຸມ຺ມເທວານໍ ອາຫາຣໂຕ ຈາຕຸມຫາຣາຊິການໍ ອາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມ. ເອວໍ ຍາວ ປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕີນໍ ອາຫາໂຣ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ໂພ. ເຕສໍ ປນາຫາໂຣ ສຸຂຸໂມຕ຺ເວວ ນິຏ຺ຐໍ ປຕ຺ໂຕ.

ລກ຺ຂຓາທິໂຕປິ ໂອຊາລກ຺ຂໂຓ ກພຬີກາໂຣ ອາຫາໂຣ, ຣູປາຫຣຓຣໂສ, ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ, ກພຬໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣິຕພ຺ພວຕ຺ຖຸປທຏ຺ຐາໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໖໔໖. ໂນອຸປາທານິທ຺ເທເສ ຍຖາ ອຸປາທາຣູປໍ ອຸປາທິຍເຕວ, ນ ອຎ຺ເຎນ ອຸປາທິຍຕິ, ເອວເມຕໍ ນ ອຸປາທິຍເຕວາຕິ ໂນອຸປາທາ.

໖໔໗. ຜຸສິຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຜຸສິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຎ຺ຈ ຕໍ ອາຍຕນຎ຺ຈາຕິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ. ອາໂປ ຈ ຕໍ ນິສ຺ສຕ຺ຕສຸຎ຺ຎຕສຠາວຏ຺ເຐນ ຘາຕຸ ຈາຕິ ອາໂປຘາຕຸ. ອິທານິ ຍສ຺ມາ ຕີຓິ ຣູປານິ ຜຸສິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພານິ ຕສ຺ມາ ຕານິ ຠາເຊຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ? ປຖວີຘາຕູຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຖວີຘາຕຸ, ປຕິຏ຺ຐານຣສາ, ສມ຺ປຏິຈ຺ຉນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເຕໂຊຘາຕຸ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ, ປຣິປາຈນຣສາ, ມທ຺ທວານຸປ຺ປທານປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ວາໂຍຘາຕຸ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓາ, ສມຸທີຣຓຣສາ, ອຠິນີຫາຣປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ປຸຣິມາ ປນ ‘ອາໂປຘາຕຸ’ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ, ພ຺ຣູຫນຣສາ, ສງ຺ຄຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເອເກກາ ເຈຕ຺ຖ ເສສຕ຺ຕຍປທຏ຺ຐານາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກກ຺ຂຬນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ. ມຸທຸກນ຺ຕິ ອຖທ຺ຘໍ. ສຓ຺ຫນ຺ຕິ ມຏ຺ຐໍ. ຜຣຸສນ຺ຕິ ຂຣໍ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສນ຺ຕິ ສຸຂເວທນາປຈ຺ຈຍໍ ອິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສນ຺ຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາປຈ຺ຈຍໍ ອນິຏ຺ຐໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ. ຄຣຸກນ຺ຕິ ຠາຣິຍໍ. ລຫຸກນ຺ຕິ ອຠາຣິຍໍ, ສລ຺ລຫຸກນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ‘ກກ຺ຂຬໍ ມຸທຸກໍ ສຓ຺ຫໍ ຜຣຸສໍ ຄຣຸກໍ ລຫຸກ’ນ຺ຕິ ປເທຫິ ປຖວີຘາຕຸ ເອວ ຠາຊິຕາ. ‘‘ຍທາຍໍ ກາໂຍ ອາຍຸສຫຄໂຕ ຈ ໂຫຕິ ອຸສ຺ມາສຫຄໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຓສຫຄໂຕ ຈ ຕທາ ລຫຸຕໂຣ ຈ ໂຫຕິ ມຸທຸຕໂຣ ຈ ກມ຺ມຎ຺ຎຕໂຣ ຈາ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໔໒໔) ສຸຕ຺ເຕປິ ລຫຸມຸທຸຠູຕໍ ປຖວີຘາຕຸເມວ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ.

‘ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສໍ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສ’ນ຺ຕິ ປທທ຺ວເຍນ ປນ ຕີຓິປິ ມຫາຠູຕານິ ຠາຊິຕານິ. ປຖວີຘາຕຸ ຫິ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາປິ ອຕ຺ຖິ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສາປິ. ຕຖາ ເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕຸໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ປຖວີຘາຕຸ ມຸທຸຕລຸຓຫຕ຺ເຖ ທຫເຣ ປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ເຕ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ‘ສມ຺ພາຫ ຕາຕ, ສມ຺ພາຫ ຕາຕາ’ຕິ ວທາປນາກາຣໍ ກໂຣຕິ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ເຕໂຊຘາຕຸ ສີຕສມເຍ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຄຕ຺ຕໍ ເສເທນ຺ເຕ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ‘ເສເທຫິ ຕາຕ, ເສເທຫິ ຕາຕາ’ຕິ ວທາປນາກາຣໍ ກໂຣຕິ. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສາ ວາໂຍຘາຕຸ ອຸຓ຺ຫສມເຍ ວຕ຺ຕສມ຺ປນ຺ເນ ທຫເຣ ພີຊເນນ ພີຊນ຺ເຕ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ອສ຺ສາເທຕ຺ວາ ‘ພີຊ ຕາຕ, ພີຊ ຕາຕາ’ຕິ ວທາປນາກາຣໍ ກໂຣຕິ. ຖທ຺ຘຫຕ຺ເຖ ປນ ທຫເຣ ປາເທ ສມ຺ພາຫນ຺ເຕ ອຏ຺ຐີນໍ ຠິຊ຺ຊນກາໂລ ວິຍ ໂຫຕິ. ໂສປິ ‘ອເປຫີ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ. ອຸຓ຺ຫສມເຍ ອງ຺ຄາຣກປລ຺ເລ ອາຠເຕ ‘ອປເນຫິ ນ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ສີຕສມເຍ ພີຊເນນ ພີຊນ຺ເຕ ‘ອເປຫິ, ມາ ພີຊາ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ. ເອວເມຕາສໍ ສຸຂສມ຺ຜສ຺ສຕາ ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ສຕາ ຈ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຍໍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ອນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕາ ປນ ຈຕູຫິ ຈຕູຫິ ນເຍຫິ ປຏິມຓ຺ຑິຕາ ເຕຣສ ວາຣາ ເຫຏ຺ຐາ ຣູປາຍຕນາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກິໍ ປເນຕານິ ຕີຓິ ມຫາຠູຕານິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ໂນຕິ? ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເອວໍ ອາຄຕານິ ກາຍປສາທໍ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ ນ ຆຏ຺ເຏນ຺ຕີຕິ? ຆຏ຺ເຏນ຺ຕິ. ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ຕານິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ? ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອາຠຸຊິຕວເສນ ວາ ຫິ ອຸສ຺ສທວເສນ ວາ ອາຣມ຺ມຓກຣຓໍ ໂຫຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາຠຸຊິຕວເສນ ຕາວ, ປຕ຺ຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂອທເນນ ປູເຣຕ຺ວາ ອາຠເຕ ເອກໍ ສິຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຖທ຺ຘໍ ວາ ມຸທຸກໍ ວາຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ເຕໂຊປິ ອຕ຺ຖິ ວາໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ປຖວີຘາຕຸເມວ ປນ ອາຠຸຊຕິ. ອຸຓ຺ໂຫທເກ ຫຕ຺ຖໍ ໂອຕາເຣຕ຺ວາ ວີມໍສນ຺ໂຕ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ປຖວີປິ ອຕ຺ຖິ ວາໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ເຕໂຊຘາຕຸເມວ ປນ ອາຠຸຊຕິ. ອຸຓ຺ຫສມເຍ ວາຕປານໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ວາເຕນ ສຣີຣໍ ປຫຣາເປນ຺ໂຕ ຐິໂຕ ມນ຺ທມນ຺ເທ ວາເຕ ປຫຣນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ປຖວີປິ ອຕ຺ຖິ ເຕໂຊປິ ອຕ຺ຖິ, ວາໂຍຘາຕຸເມວ ປນ ອາຠຸຊຕິ. ເອວໍ ອາຠຸຊິຕວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ ນາມ.

ໂຍ ປນ ອຸປກ຺ຂລຕິ ວາ ສີເສນ ວາ ຣຸກ຺ຂໍ ປຫຣຕິ ຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ວາ ສກ຺ຂຣໍ ຑໍສຕິ, ໂສ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ເຕໂຊປິ ອຕ຺ຖິ ວາໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ອຸສ຺ສທວເສນ ປນ ປຖວີຘາຕຸເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ. ອຄ຺ຄິໍ ອກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ປຖວີປິ ອຕ຺ຖິ ວາໂຍປິ ອຕ຺ຖິ, ອຸສ຺ສທວເສນ ປນ ເຕໂຊຘາຕຸເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ. ພລວວາເຕ ກຓ຺ຓສກ຺ຂລິໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ພຘິຣຠາວໍ ກໂຣນ຺ເຕ. ກິຎ຺ຈາປິ ຕຕ຺ຖ ປຖວີປິ ອຕ຺ຖິ ເຕໂຊປິ ອຕ຺ຖິ, ອຸສ຺ສທວເສນ ປນ ວາໂຍຘາຕຸເມວ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ.

ຍໍກິຎ຺ຈິ ຘາຕຸໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ກາຍວິຎ຺ຎາຓມ຺ປິ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ນຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ສູຈິກລາເປນ ວິທ຺ຘສ຺ສ ເອກປ຺ປຫາເຣນ ກາໂຍ ຆຏ຺ຏິຍຕິ. ຍສ຺ມິໍ ຍສ຺ມິໍ ປນ ຐາເນ ກາຍປສາໂທ ອຸສ຺ສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖາປິ ປຏິຆຏ຺ຏນນິຆໍໂສ ພລວາ ໂຫຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ເຕນ ວເຓ ໂຘວິຍມາເນ ອໍສຸອໍສຸ ກາຍປສາທໍ ຆຏ຺ເຏຕິ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ປນ ປສາໂທ ອຸສ຺ສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ເຖວ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເອວໍ ອຸສ຺ສທວເສນ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ. ອຸສ຺ສທວເສເນວ ຈ ກາຍວິຎ຺ຎາຓໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ.

ກຖໍ ປນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສງ຺ກນ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ? ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ໂຫຕິ – ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ວາ ວິສຍາຘິມຕ຺ຕໂຕ ວາ. ວິຫາຣປູຊາທີສຸ ຫິ ‘ຕານິ ຕານິ ເຈຕິຍານິ ເຈວ ປຏິມາໂຍ ຈ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ, ໂປຕ຺ຖກມ຺ມຈິຕ຺ຕກມ຺ມານິ ຈ ໂອໂລເກສ຺ສາມີ’ຕິ ອຊ຺ຌາສເຍນ ຄໂຕ ເອກໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວາ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ວາ ອິຕຣສ຺ສ ວນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ວາ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ວາ ມນໍ ກຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕຸມ຺ປິ ປສ຺ສິຕຸມ຺ປິ ຄຈ຺ຉຕິເຍວ, ເອວໍ ອຊ຺ຌາສຍໂຕ ສງ຺ກມຕິ ນາມ.

ເກລາສກູຏປຏິຠາຄໍ ປນ ມຫາເຈຕິຍໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຐິໂຕປິ ອປຣຠາເຄ ສພ຺ພຕູຣິເຍສຸ ປຄ຺ຄຫິເຕສຸ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ກມຕິ. ມນຸຎ຺ຎຄນ຺ເຘສຸ ປຸປ຺ເຜສຸ ວາ ຄນ຺ເຘສຸ ວາ ອາຠເຕສຸ ສທ຺ທາຣມ຺ມຓໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຄນ຺ຘາຣມ຺ມຓໍ ສງ຺ກມຕິ. ເອວໍ ວິສຍາຘິມຕ຺ຕໂຕ ສງ຺ກມຕິ ນາມ.

໖໕໑. ອາໂປຘາຕຸນິທ຺ເທເສ ອາໂປຕິ ສຠາວນິທ຺ເທໂສ. ອາໂປວ ອາໂປຄຕໍ. ສິເນຫວເສນ ສິເນໂຫ, ສິເນໂຫວ ສິເນຫຄຕໍ. ພນ຺ຘນຕ຺ຕໍ ຣູປສ຺ສາຕິ ປຖວີຘາຕຸອາທິກສ຺ສ ຠູຕຣູປສ຺ສ ພນ຺ຘນຠາໂວ. ອໂຍປິຓ຺ຑິອາທີນິ ຫິ ອາໂປຘາຕຸ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພທ຺ຘານິ ກໂຣຕິ. ຕາຍ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕານິ ພທ຺ຘານິ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ປາສາຓປພ຺ພຕຕາລຏ຺ຐິຫຕ຺ຖິທນ຺ຕໂຄສິງ຺ຄາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ສພ຺ພານິ ເຫຕານິ ອາໂປຘາຕຸ ເອວ ອາພນ຺ຘິຕ຺ວາ ພທ຺ຘານິ ກໂຣຕິ. ອາໂປຘາຕຸຍາ ອາພທ຺ຘຕ຺ຕາວ ພທ຺ຘານິ ໂຫນ຺ຕິ.

ກິໍ ປນ ປຖວີຘາຕຸ ເສສຘາຕູນໍ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ ໂຫຕິ ຜຸສິຕ຺ວາ ໂຫຕິ ອຸທາຫຸ ອຜຸສິຕ຺ວາ? ອາໂປຘາຕຸ ວາ ເສສາ ອາພນ຺ຘມານາ ຜຸສິຕ຺ວາ ອາພນ຺ຘຕິ ອຸທາຫຸ ອຜຸສິຕ຺ວາຕິ? ປຖວີຘາຕຸ ຕາວ ອາໂປຘາຕຸຍາ ອຜຸສິຕ຺ວາວ ປຕິຏ຺ຐາ ໂຫຕິ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ຈ ວາໂຍຘາຕຸຍາ ຈ ຜຸສິຕ຺ວາ. ອາໂປຘາຕຸ ປນ ປຖວີຘາຕຸມ຺ປິ ເຕໂຊວາໂຍຘາຕຸໂຍປິ ອຜຸສິຕ຺ວາວ ອາພນ຺ຘຕິ. ຍທິ ຜຸສິຕ຺ວາ ອາພນ຺ເຘຍ຺ຍ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຍຕນໍ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ.

ເຕໂຊຘາຕຸວາໂຍຘາຕູນມ຺ປິ ເສສຘາຕູສຸ ສກສກກິຈ຺ຈກຣເຓ ເອເສວ ນໂຍ. ເຕໂຊຘາຕຸ ຫິ ປຖວີຘາຕຸໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ຌາເປຕິ. ສາ ປນ ນ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຌາຍຕິ. ຍທິ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຌາເຍຍ຺ຍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ອາໂປຘາຕຸໍ ປນ ອຜຸສິຕ຺ວາວ ຕາເປຕິ. ສາປິ ຕປມານາ ນ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຕປຕິ. ຍທິ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຕເປຍ຺ຍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ວາໂຍຘາຕຸໍ ປນ ຜຸສິຕ຺ວາວ ຕາເປຕິ. ສາປິ ຕປມານາ ນ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຕປຕິ. ຍທິ ອຸຓ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ຕເປຍ຺ຍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ. ວາໂຍຘາຕຸ ປຖວີຘາຕຸໍ ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ, ຕຖາ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ອາໂປຘາຕຸໍ ປນ ອຜຸສິຕ຺ວາວ ວິຕ຺ຖມ຺ເຠຕິ.

ອຸຈ຺ຉຸຣສໍ ປຈິຕ຺ວາ ຜາຓິຕປິຓ຺ເຑ ກຣິຍມາເນ ອາໂປຘາຕຸ ຖທ຺ຘາ ໂຫຕິ ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ສາ ຫິ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ. ປຖວີຘາຕຸ ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ. ໂອມຕ຺ຕໍ ປນ ອາໂປ ອຘິມຕ຺ຕປຖວີຄຕິກໍ ຊາຕໍ. ສາ ຫິ ຣສາກາເຣນ ຐິຕຠາວໍ ວິຊຫຕິ, ລກ຺ຂຓໍ ນ ວິຊຫຕິ. ຜາຓິຕປິຓ຺ເຑ ວິລີຍມາເນປິ ປຖວີຘາຕຸ ນ ວິລີຍຕິ. ກກ຺ຂຬລກ຺ຂຓາ ຫິ ປຖວີຘາຕຸ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ ອາໂປຘາຕຸ. ໂອມຕ຺ຕາ ປນ ປຖວີ ອຘິມຕ຺ຕອາປຄຕິກາ ໂຫຕິ. ສາ ປິຓ຺ຑາກາເຣນ ຐິຕຠາວໍ ວິຊຫຕິ, ລກ຺ຂຓໍ ນ ວິຊຫຕິ. ຈຕຸນ຺ນຎ຺ຫິ ມຫາຠູຕານໍ ຠາວຎ຺ຎຖຕ຺ຕເມວ ໂຫຕິ, ລກ຺ຂຓຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ອຠາໂວ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ປສຸຕ຺ເຕນ ທີປິໂຕ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ສິຍາ, ອານນ຺ທ, ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ, ປຖວີຘາຕຸຍາ…ເປ… ວາໂຍຘາຕຸຍາ; ນ ຕ຺ເວວ ພຸທ຺ເຘ ອເວຈ຺ຈປ຺ປສາເທນ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ອຣິຍສາວກສ຺ສ ສິຍາ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໗໖).

ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ – ອານນ຺ທ, ກກ຺ຂຬຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ປຖວີຘາຕຸ ປຣິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓາ ອາໂປຘາຕຸ ນາມ ຠເວຍ຺ຍ, ອຣິຍສາວກສ຺ສ ປນ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ. ເອວເມຕ຺ຖ ອຏ຺ຐານປຣິກປ຺ໂປ ອາຄໂຕ.

໖໕໒. ອິໂຕ ປເຣສຸ ອຸປາທິຓ຺ຓຣູປາທິນິທ຺ເທເສສຸ ອຸປາທິຓ຺ຓປທາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ມາຕິກາກຖາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ເຫຏ຺ຐາ ວິຕ຺ຖາຣິຕາເນວ. ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ປນ ວິເສສມຕ຺ຕເມວ ວກ຺ຂາມ.

ອຸປາທິຓ຺ຓນິທ຺ເທເສ ຕາວ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ເອກນ຺ຕອຸປາທິຓ຺ຓຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕານິ. ຍສ຺ມາ ປນ ຣູປາຍຕນາທີນິ ອຸປາທິຓ຺ຓານິປິ ອຕ຺ຖິ ອນຸປາທິຓ຺ຓານິປິ, ຕສ຺ມາ ຕານິ ຍໍ ວາ ປນາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ ຣູປາຍຕນນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣິຕານິ. ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ສພ຺ພເຍວາປນເກສຸ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກສ຺ມາ ປນ ‘ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’ຕິ ຈ ‘ນ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’ຕິ ຈ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ນິທ຺ເທເສ ‘ຊຣຕາ ຈ ອນິຈ຺ຈຕາ ຈ’ ນ ຄຫິຕາ, ອນຸປາທິຓ຺ຓາທີນໍເຍວ ນິທ຺ເທເສສຸ ຄຫິຕາຕິ? ນ ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ຕາວ ກມ຺ມໂຕ ອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐານໍ ສງ຺ຄຫິຕໍ. ‘ກມ຺ມສ຺ສ ກຕຕ຺ຕາ’ຕິ ເອຕ຺ຖ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານເມວ. ອິມານິ ຈ ທ຺ເວ ຣູປານິ ເນວ ກມ຺ມໂຕ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມາ ຣູປຊນກປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ນ ຄຫິຕານິ. ສາ ຈ ເນສໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຣໂຕ ອາວິ ຠວິສ຺ສຕິ. ອນຸປາທິຓ຺ຓນ຺ຕິອາທີສຸ ປນ ເກວລໍ ອນຸປາທິຓ຺ຓາທິຄ຺ຄຫເຓນ ກມ຺ມາທິສມຸຏ຺ຐານຕາ ປຏິກ຺ຂິຕ຺ຕາ, ນອຎ຺ຎປຈ຺ຈຍສມຸຏ຺ຐານຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ຄຫິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໖໖໖. ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານນິທ຺ເທເສ ກາຍວິຎ຺ຎຕ຺ຕິ ວຈີວິຎ຺ຎຕ຺ຕີຕິ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ຍສ຺ມາ ເອກນ຺ຕຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ ຠູຕານິ ອຸປາທາຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຣມຕ຺ຖໂຕ ປນ ຕສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕານິ ຠູຕາເນວ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານານິ, ຕໍນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ອນິຈ຺ຈສ຺ສ ຣູປສ຺ສ ຊຣາມຣຓໍ ອນິຈ຺ຈໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວມິທມ຺ປິ ຈິຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ຊາຕໍ.

໖໖໘. ຈິຕ຺ຕສຫຠຸນິທ຺ເທເສປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາວ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ປຎ຺ຎາຍນໂຕ ອິທເມວ ທ຺ວຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ປເນຕໍ ຈິຕ຺ເຕນ ສຫ ຠູຕານິ ວິຍ, ເຈຕນາທໂຍ ວິຍ ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

໖໗໐. ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕິຕາຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍາວ ຈິຕ຺ຕໍ ຕາວ ປຎ຺ຎາຍນໂຕ ເອວ ເຫຕໍ ທ຺ວຍໍ ຈິຕ຺ຕານຸປຣິວຕ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໖໗໔. ໂອຬາຣິກນ຺ຕິ ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓຠູຕຕ຺ຕາ ສໍງ຺ຆຏ຺ຏນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ຖູລໍ. ວຸຕ຺ຕວິປລ຺ລາສໂຕ ສຸຂຸມໍ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໖໗໖. ທູເຣຕິ ຆຏ຺ຏນວເສນ ອຄ຺ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ທຸພ຺ພິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນ ສມີເປ ຐິຕມ຺ປິ ທູເຣ. ອິຕຣໍ ປນ ຆຏ຺ຏນວເສນ ຄເຫຕພ຺ພຕ຺ຕາ ສຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາເວນ ທູເຣ ຐິຕມ຺ປິ ສນ຺ຕິເກ. ຈກ຺ຂາຍຕນາທິນິທ຺ເທສາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ອິທໍ ຕາວ ທຸວິເຘນ ຣູປສງ຺ຄເຫ ວິເສສມຕ຺ຕໍ. ຕິວິຘສງ຺ຄໂຫ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ໂຖວ.

ຈຕຸກ຺ກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໖. ຈຕຸພ຺ພິຘສງ຺ຄຫາວສາເນ ທິຏ຺ຐາທີນໍ ປຈ຺ຉິມປທສ຺ສ ເຠທາຠາເວນ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຈ຺ຉໍ ອກຕ຺ວາວ ຣູປາຍຕນໍ ທິຏ຺ຐໍ ສທ຺ທາຍຕນໍ ສຸຕນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຣູປາຍຕນໍ ຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທກ຺ຂິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ‘ທິຏ຺ຐໍ’ ນາມ ຊາຕໍ. ສທ຺ທາຍຕນໍ ໂສເຕນ ສຸຕ຺ວາ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ‘ສຸຕໍ’ ນາມ ຊາຕໍ. ຄນ຺ຘາຍຕນາທິຕ຺ຕຍໍ ຆານຊິວ຺ຫາກາເຍຫິ ປຕ຺ວາ ຄເຫຕພ຺ພໂຕ ມຸນິຕ຺ວາ ຊານິຕພ຺ພຏ຺ເຐນ ມຸຕໍ ນາມ ຊາຕໍ. ຜຸສິຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓໂຕ ‘ມຸຕໍ’ ນາມາຕິປິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພເມວ ປນ ຣູປໍ ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕພ຺ພນ຺ຕິ ມນສາ ວິຎ຺ຎາຕໍ ນາມ ຊາຕໍ.

ປຎ຺ຈກນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໖໗. ປຎ຺ຈວິຘສງ຺ຄຫນິທ຺ເທເສ ກກ຺ຂຬນ຺ຕິ ຖທ຺ຘໍ. ຂຣເມວ ຂຣຄຕໍ, ຜຣຸສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕເຣ ທ຺ເວປິ ສຠາວນິທ຺ເທສາ ເອວ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕນ຺ຕິ ນິຍກຊ຺ຌຕ຺ຕໍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ພາຫິຣໍ. ອຸປາທິຓ຺ຓນ຺ຕິ ນ ກມ຺ມສມຸຏ຺ຐານເມວ. ອວິເສເສນ ປນ ສຣີຣຏ຺ຐກສ຺ເສຕໍ ຄຫຓໍ. ສຣີຣຏ຺ຐກຎ຺ຫິ ອຸປາທິຓ຺ຓໍ ວາ ໂຫຕຸ ອນຸປາທິຓ຺ຓໍ ວາ, ອາທິນ຺ນຄຫິຕປຣາມຏ຺ຐວເສນ ສພ຺ພໍ ອຸປາທິຓ຺ຓເມວ ນາມ.

໙໖໙. ເຕໂຊຄຕນ຺ຕິ ສພ຺ພເຕເຊສຸ ຄຕໍ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ, ເຕໂຊ ເອວ ວາ ເຕໂຊຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ‘ເຕໂຊຄຕໍ’. ອຸສ຺ມາຕິ ອຸສ຺ມາກາໂຣ. ອຸສ຺ມາຄຕນ຺ຕິ ອຸສ຺ມາຠາວໍ ຄຕໍ. ອຸສ຺ມາກາຣສ຺ເສເວຕໍ ນາມໍ. ອຸສຸມນ຺ຕິ ພລວອຸສ຺ມາ. ອຸສຸມເມວ ອຸສຸມຠາວໍ ຄຕນ຺ຕິ ອຸສຸມຄຕໍ.

໙໗໐. ວາຍນກວເສນ ວາໂຍ. ວາໂຍວ ວາໂຍຠາວໍ ຄຕຕ຺ຕາ ວາໂຍຄຕໍ. ຖມ຺ຠິຕຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸປ຺ປລນາຬຕຈາທີນໍ ວິຍ ວາຕປຸຓ຺ຓານໍ ຖມ຺ຠິຕຠາໂວ ຣູປສ຺ສ.

ຉກ຺ກາທິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໒-໔. ຉພ຺ພິຘາທິສງ຺ຄຫານໍ ຕິຓ຺ຓໍ ໂອສານປທສ຺ສ ເຠທາຠາວໂຕ ອາທິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ນິທ຺ເທໂສ ກໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ…ເປ… ມໂນວິຎ຺ຎາເຓນ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ມໂນວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ. ຕິວິຘາຍ ມໂນຘາຕຸຍາ ຊານິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ມໂນຘາຕຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍໍ ສພ຺ພໍ ຣູປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ເອກໍ ຣູປມ຺ປິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອຊານິຕພ຺ພໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ‘ສພ຺ພໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ຫິ ອຠິຘມ຺ມໍ ປຕ຺ວາ ນຍໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນໂຍ ອກໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິທຎ຺ຈ ເອກຣູປສ຺ສາປິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອຊານິຕພ຺ພສ຺ສ ອຠາເວນ ນຍໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ນາມ, ຕສ຺ມາ ນຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘ສພ຺ພໍ ຣູປ’ນ຺ຕິ ອາຫ.

໙໗໔. ສຸຂສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ສຸຂເວທນາປຏິລາຠປຈ຺ຈໂຍ. ທຸກ຺ຂສມ຺ຜສ຺ໂສຕິ ທຸກ຺ຂເວທນາປຏິລາຠປຈ຺ຈໂຍ. ອິຘາປິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາຣມ຺ມຓສ຺ສ ສຸຂທຸກ຺ຂສ຺ສ ສພ຺ຠາວໂຕ ອຍໍ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ.

ນວກາທິນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

໙໗໕. ນວເກ ປນ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຣູປສ຺ສ ນາມ ອຕ຺ຖິຕາຍ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ. ຕສ຺ເສວ ສປ຺ປຏິຆອປ຺ປຏິຆຕາຍ ທສເກ ນໂຍ ທິນ຺ໂນ. ເອກາທສເກ ອຑ຺ເຒກາທສ ອາຍຕນານິ ວິຠຕ຺ຕານິ. ເຕສໍ ນິທ຺ເທສວາຣາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.