໒. ມຫາວຄ຺ໂຄ

໑. ເວຣຎ຺ຊສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ອຠິວາເທຕີຕິ ເອວມາທີນິ ນ ສມໂຓ ໂຄຕໂມຕິ ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນກາເຣນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ ‘‘ນ ວນ຺ທຕິ ນາສນາ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ນາປິ ‘ອິຘ ໂຠນ຺ໂຕ ນິສີທນ຺ຕູ’ຕິ ເອວໍ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ວາ-ສທ຺ໂທ ວິຠາວເນ ນາມ ອຕ຺ເຖ ‘‘ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິອາທີສຸ ວິຍ. ເອວໍ ວຕ຺ວາ ອຖ ອຕ຺ຕໂນ ອຠິວາທນາທີນິ ອກໂຣນ຺ຕໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອາຫ – ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຕເຖວາຕິ. ຍໍ ຕໍ ມຍາ ສຸຕໍ, ຕໍ ຕເຖວ, ຕໍ ສວນຎ຺ຈ ເມ ທສ຺ສນຎ຺ຈ ສໍສນ຺ທຕິ ສເມຕິ, ອຕ຺ຖໂຕ ເອກີຠາວໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ນ ຫິ ຠວໍ ໂຄຕໂມ…ເປ… ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຕີຕິ. ເອວໍ ອຕ຺ຕນາ ສຸຕໍ ທິຏ຺ເຐນ ນິຄເມຕ຺ວາ ນິນ຺ທນ຺ໂຕ ອາຫ – ຕຍິທໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ນ ສມ຺ປນ຺ນເມວາຕິ ຕໍ ອຠິວາທນາທີນໍ ອກຣຓໍ ອຍຸຕ຺ຕເມວາຕິ.

ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ອຕ຺ຕຸກ຺ກໍສນປຣວມ຺ຠນໂທສໍ ອນຸປຄມ຺ມ ກຣຸຓາສີຕເລນ ຫທເຍນ ຕໍ ອຎ຺ຎາຓໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ຍຸຕ຺ຕຠາວໍ ທສ຺ເສຕຸກາໂມ ນາຫໍ ຕໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອປ຺ປຏິຫເຕນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຈກ຺ຂຸນາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕປິ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເອຕສ຺ມິໍ ສເທວກາທິເຠເທ ໂລເກ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍມຫໍ ອຠິວາເທຍ຺ຍໍ ວາ ປຈ຺ຈຸຏ຺ເຐຍ຺ຍໍ ວາ ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍໍ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ ວາ ເອຕໍ, ສ຺ວາຫໍ ອຊ຺ຊ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ເອວຣູປໍ ນິປຈ຺ຈາກາຣາຣຫໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປສ຺ສາມິ. ອປິຈ ໂຂ ຍທາປາຫໍ ສມ຺ປຕິຊາໂຕວ ອຸຕ຺ຕເຣນ ມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກລໍ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກສິໍ, ຕທາປິ ເອຕສ຺ມິໍ ສເທວກາທິເຠເທ ໂລເກ ຕໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ນ ປສ຺ສາມິ, ຍມຫໍ ເອວຣູປໍ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກເຣຍ຺ຍໍ. ອຖ ໂຂ ມໍ ໂສຬສກປ຺ປສຫສ຺ສາຍຸໂກ ຂີຓາສວມຫາພ຺ຣຫ຺ມາປິ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ໂລເກ ມຫາປຸຣິໂສ, ຕ຺ວໍ ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ ອຄ຺ໂຄ ຈ ເຊຏ຺ໂຐ ຈ ເສຏ຺ໂຐ ຈ, ນຕ຺ຖິ ຕຍາ ອຸຕ຺ຕຣິຕໂຣ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕໂສມນສ຺ໂສ ປຕິມາເນສິ. ຕທາປິ ຈາຫໍ ອຕ຺ຕນາ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອາສຠິໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິໍ – ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ. ເອວໍ ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສາປິ ມຍ຺ຫໍ ອຠິວາທນາທິຣໂຫ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖິ, ສ຺ວາຫໍ ອິທານິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ກໍ ອຠິວາເທຍ຺ຍໍ. ຕສ຺ມາ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມາ ຕຖາຄຕາ ເອວຣູປໍ ປຣມນິປຈ຺ຈກາຣໍ ປຕ຺ຖຍິ. ຍຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຖາຄໂຕ ອຠິວາເທຍ຺ຍ ວາ…ເປ… ອາສເນນ ວາ ນິມນ຺ເຕຍ຺ຍ, ມຸທ຺ຘາປິ ຕສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣຕ຺ຕິປຣິໂຍສາເນ ປຣິປາກສິຖິລພນ຺ຘນໍ ວຓ຺ຏາ ມຸຕ຺ຕຕາລຜລໍ ວິຍ ຄີວໂຕ ຉິຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຫສາວ ຠູມິຍໍ ນິປເຕຍ຺ຍ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕປິ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ທຸປ຺ປຎ຺ຎຕາຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ໂລກເຊຏ຺ຐຠາວໍ ອສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ເກວລໍ ຕໍ ວຈນໍ ອສຫມາໂນ ອາຫ – ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິ. ອຍໍ ກິຣສ຺ສ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຍໍ ໂລເກ ອຠິວາທນປຈ຺ຈຸຏ຺ຐານອຎ຺ຊລິກມ຺ມສາມີຈິກມ຺ມໍ ‘‘ສາມຄ຺ຄິຣໂສ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕໍ ໂຠໂຕ ໂຄຕມສ຺ສ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ມາ ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ, ອຣສຊາຕິໂກ ອຣສສຠາໂວຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ຈິຕ຺ຕມຸທຸຠາວຊນນຕ຺ຖໍ ອຸຊຸວິປຈ຺ຈນີກຠາວໍ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎຖາ ຕສ຺ສ ວຈນສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ອຕ຺ຕນິ ສນ຺ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຣິຍາໂຍຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ຖິ ຂ຺ເວສາຕິ ອຕ຺ຖິ ໂຂ ເອສ. ປຣິຍາໂຍຕິ ກາຣຓໍ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ອຕ຺ຖິ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເອຕໍ ກາຣຓໍ, ເຍນ ກາຣເຓນ ມໍ ‘‘ອຣສຣູໂປ ຠວໍ ໂຄຕໂມ’’ຕິ ວທມາໂນ ປຸຄ຺ຄໂລ ສມ຺ມາ ວເທຍ຺ຍ, ອວິຕຖວາທີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ກຕໂມ ປນ ໂສຕິ? ເຍ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຣູປຣສາ…ເປ… ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣສາ, ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຍ ເຕ ຊາຕິວເສນ ວາ ອຸປປຕ຺ຕິວເສນ ວາ ເສຏ຺ຐສມ຺ມຕານມ຺ປິ ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ຣູປາຣມ຺ມຓາທີນິ ອສ຺ສາເທນ຺ຕານໍ ອຠິນນ຺ທນ຺ຕານໍ ຣຊ຺ຊນ຺ຕານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ ກາມສຸຂສ຺ສາທສງ຺ຂາຕາ ຣູປຣສາ, ສທ຺ທຣສາ, ຄນ຺ຘຣສາ, ຣສຣສາ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພຣສາ, ເຍ ອິມໍ ໂລກໍ ຄີວາຍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ວິຍ ອາວິຎ຺ຉນ຺ຕິ, ວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓາທິສາມຄ຺ຄິຍຎ຺ຈ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ສາມຄ຺ຄິຣສາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີນາ. ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຫີນາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ເພປິ ມມາກາເຣນ ອຕ຺ຕານໍ ອນຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ເທສນາວິລາໂສ ວາ ເອສ ຕຖາຄຕສ຺ສ.

ຕຕ຺ຖ ປຫີນາຕິ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕານໂຕ ວິຄຕາ, ປຊຫິຕາ ວາ. ເອຕສ຺ມິໍ ປນຕ຺ເຖ ກຣເຓ ສາມິວຈນໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນໍ ຕຓ຺ຫາວິຊ຺ຊາມຍໍ ມູລໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ອຸຈ຺ຉິນ຺ນມູລາ. ຕາລວຕ຺ຖຸ ວິຍ ເນສໍ ວຕ຺ຖຸ ກຕນ຺ຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ. ຍຖາ ຫິ ຕາລຣຸກ຺ຂໍ ສມູລໍ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕ ຕສ຺ມິໍ ປເທເສ ກເຕ ນ ປຸນ ຕສ຺ສ ຕາລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ເອວໍ ອຣິຍມຄ຺ຄສຕ຺ເຖນ ສມູເລ ຣູປາທິຣເສ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ເຕສໍ ປຸພ຺ເພ ອຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຠາເວນ ວຕ຺ຖຸມຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາເນ ກເຕ ສພ຺ເພປິ ເຕ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ອວິຣຸຬ຺ຫິຘມ຺ມຕ຺ຕາ ວາ ມຕ຺ຖກຈ຺ຉິນ຺ນຕາໂລ ວິຍ ກຕາຕິ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ. ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ຕາລາວຕ຺ຖຸກຕາ ອນຠາວໍກຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຍຖາ ເນສໍ ປຈ຺ຉາຠາໂວ ນ ໂຫຕິ, ຕຖາ ກຕາ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຫ – ອນຠາວໍກຕາຕິ. ອາຍຕິໍ ອນຸປ຺ປາທຘມ຺ມາຕິ ອນາຄເຕ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຠາວາ.

ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີຕິ ຍຎ຺ຈ ໂຂ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສິ, ໂສ ປຣິຍາໂຍ ນ ໂຫຕິ. ນນຸ ຈ ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວຸຕ຺ໂຕ ສາມຄ຺ຄິຣໂສ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕນິ ວິຊ຺ຊມານຕາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ນໍ ສາມຄ຺ຄິຣສໍ ກາຕຸໍ ຠພ຺ໂພ ຫຸຕ຺ວາ ນ ກໂຣຕິ, ໂສ ຕທຠາເວນ ອຣສຣູໂປຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອຣຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ອຠພ຺ໂພວ ເອຕໍ ກາຕຸໍ, ເຕນສ຺ສ ກາຣເຓ ອຠພ຺ພຕໍ ປກາເສນ຺ໂຕ ອາຫ – ‘‘ໂນ ຈ ໂຂ ຍໍ ຕ຺ວໍ ສນ຺ຘາຍ ວເທສີ’’ຕິ. ຍໍ ປຣິຍາຍໍ ສນ຺ຘາຍ ຕ຺ວໍ ມໍ ‘‘ອຣສຣູໂປ’’ຕິ ວເທສິ, ໂສ ອມ຺ເຫສຸ ເນວ ວຕ຺ຕພ຺ໂພຕິ.

ເອວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຕ຺ຕນາ ອຘິປ຺ເປຕໍ ອຣສຣູປຕໍ ອາໂຣເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຖາປຣໍ ນິພ຺ໂຠໂຄ ຠວນ຺ຕິອາທິມາຫ. ສພ຺ພປຣິຍາເຍສຸ ເຈຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ໂຍຊນາກ຺ກມໍ ວິທິຕ຺ວາ ສນ຺ຘາຍຠາສິຕມຕ຺ຖໍ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕເທວ ວໂຍວຸທ຺ຘານໍ ອຠິວາທນາທິກມ຺ມໍ ໂລເກ ‘‘ສາມຄ຺ຄິປຣິໂຠໂຄ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຕທຠາເວນ ຈ ຠຄວນ຺ຕໍ ‘‘ນິພ຺ໂຠໂຄ’’ຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາ ຈ ຍ຺ວາຍໍ ຣູປາທີສຸ ສຕ຺ຕານໍ ຉນ຺ທຣາຄປຣິໂຠໂຄ, ຕທຠາວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍໍ ໂລເກ ວໂຍວຸທ຺ຘານໍ ອຠິວາທນາທິກຸລສມຸທາຈາຣກມ຺ມໍ ໂລກິຍາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສ ອກິຣິຍໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອກິຣິຍວາໂທຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ອກິຣິຍໍ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອກິຣິຍວາທິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ. ຕຕ຺ຖ ຐເປຕ຺ວາ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນິ ອວເສສາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອເນກວິຫິຕາ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕເທວ ອຠິວາທນາທິກມ຺ມໍ ຠຄວຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອິມໍ ອາຄມ຺ມ ອຍໍ ໂລກຕນ຺ຕິ ໂລກປເວຓີ ອຸຈ຺ຉິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທວາໂທຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຣາຄສ຺ສ ເຈວ ອກຸສລຈິຕ຺ຕທ຺ວຍສມ຺ປຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ໂທສສ຺ສ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທຕິ, ສພ຺ພາກຸສລສມ຺ຠວສ຺ສ ປນ ໂມຫສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທຕິ, ຐເປຕ຺ວາ ເຕ ຕໂຍ ອວເສສານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ຍຖານຸຣູປໍ ຈຕູຫິ ມຄ຺ເຄຫິ ອຸຈ຺ເຉທໍ ວທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸຈ຺ເຉທວາທໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ມຎ຺ເຎ ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອິທໍ ວໂຍວຸທ຺ຘານໍ ອຠິວາທນາທິກຸລສມຸທາຈາຣກມ຺ມໍ, ເຕນ ຕໍ ນ ກໂຣຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເຊຄຸຈ຺ຉີຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີຫິ, ຍານິ ກາຍວຈີມໂນທຸຈ຺ຈຣິຕານິ ເຈວ ຍາວ ຈ ອກຸສລານໍ ລາມກຘມ຺ມານໍ ສມາປຕ຺ຕິ ສມາປຊ຺ຊນາ ສມງ຺ຄິຠາໂວ, ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ຄູຖໍ ວິຍ ມຓ຺ຑນກຊາຕິໂກ ປຸຣິໂສ ຊິຄຸຈ຺ຉຕິ ຫິຣີຍຕິ, ຕສ຺ມາ ຕໍ ເຊຄຸຈ຺ຉິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ. ຕຕ຺ຖ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕນາຕິອາທິ ກຣຓວຈນໍ ອຸປໂຍຄຕ຺ເຖ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕເທວ ອຠິວາທນາທິກມ຺ມໍ ຠຄວຕິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ອິທໍ ໂລກເຊຏ຺ຐກກມ຺ມໍ ວິເນຕິ ວິນາເສຕິ, ອຖ ວາ ຍສ຺ມາ ເອຕໍ ສາມີຈິກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອຍໍ ວິເນຕພ຺ໂພ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ເວນຍິໂກຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ວິນຍຕີຕິ ວິນໂຍ, ວິນາເສຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ວິນໂຍ ເອວ ເວນຍິໂກ. ວິນຍໍ ວາ ອຣຫຕີຕິ ເວນຍິໂກ, ນິຄ຺ຄຫໍ ອຣຫຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຠຄວາ ປນ ຍສ຺ມາ ຣາຄາທີນໍ ວິນຍາຍ ວູປສມາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕສ຺ມາ ເວນຍິໂກ ໂຫຕິ. ອຍເມວ ເຈຕ຺ຖ ປທຕ຺ໂຖ – ວິນຍາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີຕິ ເວນຍິໂກ. ວິຈິຕ຺ຣາ ຫິ ຕທ຺ຘິຕວຸຕ຺ຕິ. ສ຺ວາຍໍ ຕໍ ເວນຍິກຠາວໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຍສ຺ມາ ອຠິວາທນາທີນິ ສາມີຈິກມ຺ມານິ ກໂຣນ຺ຕາ ວໂຍວຸທ຺ເຘ ໂຕເສນ຺ຕິ ຫາເສນ຺ຕິ, ອກໂຣນ຺ຕາ ປນ ຕາເປນ຺ຕິ ວິເຫເສນ຺ຕິ ໂທມນສ຺ສໍ ເນສໍ ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕິ, ຠຄວາ ຈ ຕານິ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຍໍ ວໂຍວຸທ຺ເຘ ຕປຕີ’’ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ສປ຺ປຸຣິສາຈາຣວິຣຫິຕຕ຺ຕາ ວາ ‘‘ກປຓປຸຣິໂສ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠຄວນ຺ຕໍ ຕປສ຺ສີຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ປທຕ຺ໂຖ – ຕປຕີຕິ ຕໂປ, ໂຣເສຕິ ວິເຫເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສາມີຈິກມ຺ມາກຣຓສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ຕໂປ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຕປສ຺ສີ. ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຖວິກປ຺ເປ ພ຺ຍຎ຺ຊນານິ ອວິຈາເຣຕ຺ວາ ໂລເກ ກປຓປຸຣິໂສ ຕປສ຺ສີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຠຄວາ ປນ ເຍ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ໂລກໍ ຕປນໂຕ ຕປນີຍານິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ຍສ຺ມາ ຕປສ຺ສີຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຕປສ຺ສິຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຕປນ຺ຕີຕິ ຕປາ, ອກຸສລຘມ຺ມານເມຕໍ ອຘິວຈນໍ. ເຕ ຕເປ ອສ຺ສິ ນິຣສ຺ສິ ປຫາສິ ວິທ຺ຘໍສີຕິ ຕປສ຺ສີ.

ປຸນ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ອຠິວາທນາທິກມ຺ມໍ ເທວໂລກຄພ຺ຠສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ເທວໂລກປຏິສນ຺ຘິປຏິລາຠາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ຠຄວຕິ ຈສ຺ສ ອຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອປຄພ຺ໂຠຕິ ອາຫ. ໂກຘວເສນ ວາ ຠຄວໂຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫເຓ ໂທສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕປິ ເອວມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ວຈນຕ຺ໂຖ – ຄພ຺ຠໂຕ ອປຄໂຕຕິ ອປຄພ຺ໂຠ, ອຠພ຺ໂພ ເທວໂລກູປປຕ຺ຕິໍ ປາປຸຓິຕຸນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຫີໂນ ວາ ຄພ຺ໂຠ ອສ຺ສາຕິ ອປຄພ຺ໂຠ. ເທວໂລກຄພ຺ຠປຣິພາຫິຣຕ຺ຕາ ອາຍຕິໍ ຫີນຄພ຺ຠປຏິລາຠຠາຄີຕິ. ຫີໂນ ວາສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ຄພ຺ຠວາໂສ ອໂຫສີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຠຄວໂຕ ປນ ຍສ຺ມາ ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ອປຄຕາ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຕໍ ອປຄພ຺ຠຕໍ ອຕ຺ຕນິ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ ອປຣໍ ປຣິຍາຍມນຸຊານິ. ຕຕ຺ຣ ຈ ຍສ຺ສ ໂຂ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຍຕິໍ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຫີນາຕິ ເອເຕສໍ ປທານໍ ເອວມຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ – ‘‘ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອນາຄເຕ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ ປຸນພ຺ຠເວ ຈ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ອນຸຕ຺ຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ວິຫຕກາຣຓຕ຺ຕາ ປຫີນາ. ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາຄຫເຓນ ເຈຕ຺ຖ ຊລາພຸຊໂຍນິ ຄຫິຕາ, ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິຄ຺ຄຫເຓນ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ’’ປິ.

ອປິຈ ຄພ຺ຠສ຺ສ ເສຍ຺ຍາ ຄພ຺ຠເສຍ຺ຍາ. ປຸນພ຺ຠໂວ ເອວ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐິຕີຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ນ ວິຎ຺ຎາຓໂຕ ອຎ຺ຎາ ຐິຕິ ອຕ຺ຖິ, ເອວມິຘາປິ ນ ຄພ຺ຠໂຕ ອຎ຺ຎາ ເສຍ຺ຍາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ຈ ນາມ ຍສ຺ມາ ປຸນພ຺ຠວຠູຕາປິ ອປຸນພ຺ຠວຠູຕາປິ ອຕ຺ຖິ, ອິຘ ຈ ປຸນພ຺ຠວຠູຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ, ຕສ຺ມາ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປຸນພ຺ຠໂວ ເອວ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ຕິ ປຸນພ຺ຠວາຠິນິພ຺ພຕ຺ຕີ’’ຕິ.

ເອວໍ ອາຄຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຣສຣູປຕາທີຫິ ອຏ຺ຐຫິ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູຫິ ອກ຺ໂກສນ຺ຕມ຺ປິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ຠຄວາ ຘມ຺ມິສ຺ສໂຣ ຘມ຺ມຣາຊາ ຘມ຺ມສາມີ ຕຖາຄໂຕ ອນຸກມ຺ປາຍ ສີຕເລເນວ ຈກ຺ຂຸນາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂອເລເກນ຺ໂຕ ຍໍ ຘມ຺ມຘາຕຸໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ເທສນາວິລາສປ຺ປຕ຺ຕາ ນາມ ໂຫຕິ, ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມຘາຕຸຍາ ສຸປ຺ປຏິວິທ຺ຘຕ຺ຕາ ວິຄຕວລາຫເກ ນເຠ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ໂທ ວິຍ ຈ ສຣທກາເລ ສູຣິໂຍ ວິຍ ຈ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຫທຍນ຺ຘກາຣໍ ວິຘເມນ຺ໂຕ ຕານິເຍວ ອກ຺ໂກສວຕ຺ຖູນິ ເຕນ ເຕນ ປຣິຍາເຍນ ອຎ຺ຎຖາ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຸນປິ ອຕ຺ຕໂນ ກຣຸຓາວິປ຺ຜາຣໍ ອຏ຺ຐຫິ ໂລກຘມ຺ເມຫິ ອກມ຺ປິຍຠາເວນ ປຏິລທ຺ຘຕາທິຄຸຓລກ຺ຂຓໍ ປຖວິສມຈິຕ຺ຕຕໍ ອກຸປ຺ປຘມ຺ມຕຎ຺ຈ ປກາເສນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເກວລໍ ປລິຕສິຣຂຓ຺ຑທນ຺ຕວລິຕ຺ຕຈຕາທີຫິ ອຕ຺ຕໂນ ວຸທ຺ຘຠາວໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕິ, ໂນ ຈ ໂຂ ຊານາຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຊາຕິຍາ ອນຸຄຕໍ ຊຣາຍ ອນຸສຏໍ ພ຺ຍາຘິໂນ ອຘິຠູຕໍ ມຣເຓນ ອພ຺ຠາຫຕໍ ອຊ຺ຊ ມຣິຕ຺ວາ ປຸນ ສ຺ເວວ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍທາຣກຠາວຄມນີຍໍ. ມຫນ຺ເຕນ ໂຂ ປນ ອຸສ຺ສາເຫນ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕ, ຕທສ຺ສ ອາຄມນໍ ສາຕ຺ຖກໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ອຕ຺ຕໂນ ອປ຺ປຏິສມໍ ປຸເຣຊາຕຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເສຍ຺ຍຖາປິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິນາ ນເຍນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒສິ.

ຕຕ຺ຖ ເສຍ຺ຍຖາປີຕິອາທີນໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕນເຍເນວ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຫິ ເຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກາ ປກ຺ເຂ ວິຘຸນນ຺ຕາ ຕໍຂຓານຸຣູປໍ ວິຣວນ຺ຕາ ນິກ຺ຂມນ຺ຕິ. ເອວໍ ນິກ຺ຂມນ຺ຕານຎ຺ຈ ເຕສໍ ໂຍ ປຐມຕຣໍ ນິກ຺ຂມຕິ, ໂສ ເຊຏ຺ໂຐຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຕາຍ ອຸປມາຍ ອຕ຺ຕໂນ ເຊຏ຺ຐຠາວໍ ສາເຘຕຸກາໂມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ໂຍ ນຸ ໂຂ ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາໂປຕການໍ…ເປ… ກິນ຺ຕິ ສ຺ວາສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ. ຕຕ຺ຖ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປການນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕການໍ. ກິນ຺ຕິ ສ຺ວາສ຺ສ ວຈນີໂຍຕິ ໂສ ກິນ຺ຕິ ວຈນີໂຍ ອສ຺ສ, ກິໍ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ ຠເວຍ຺ຍ ເຊຏ຺ໂຐ ວາ ກນິຏ຺ໂຐ ວາຕິ.

‘‘ເຊຏ຺ໂຐ’’ຕິສ຺ສ, ໂຠ ໂຄຕມ, ວຈນີໂຍຕິ, ໂຠ ໂຄຕມ, ໂສ ເຊຏ຺ໂຐ ອິຕິ ອສ຺ສ ວຈນີໂຍ. ກສ຺ມາຕິ ເຈ? ໂສ ຫິ ເນສໍ ເຊຏ຺ໂຐຕິ, ຍສ຺ມາ ໂສ ເນສໍ ວຸທ຺ຘຕໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ໂອປມ຺ມໍ ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ໂຕ ເອວເມວ ໂຂຕິ ອາຫ, ຍຖາ ໂສ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕໂກ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ. ອວິຊ຺ຊາຄຕາຍ ປຊາຍາຕິ ອວິຊ຺ຊາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຎ຺ຎາຓໍ, ຕຕ຺ຖ ຄຕາຍ. ປຊາຍາຕິ ສຕ຺ຕຘິວຈນເມຕໍ, ອວິຊ຺ຊາໂກສສ຺ສ ອນ຺ໂຕ ປວິຏ຺ເຐສຸ ສຕ຺ເຕສູປິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຓ຺ຑຠູຕາຍາຕິ ອຓ຺ເຑ ຠູຕາຍ ປຊາຕາຍ ສຎ຺ຊາຕາຍ. ຍຖາ ຫິ ອຓ຺ເຑ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ ເອກຈ຺ເຈ ສຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑຠູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເອວມຍໍ ສພ຺ພາປິ ປຊາ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອຓ຺ຑຠູຕາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິໂຍນທ຺ຘາຍາຕິ ເຕນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກເສນ ສມນ຺ຕໂຕ ໂອນທ຺ຘາຍ ພທ຺ຘາຍ ເວຐິຕາຍ. ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາຕິ ຕໍ ອວິຊ຺ຊາມຍໍ ອຓ຺ຑໂກສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ. ເອໂກວ ໂລເກຕິ ສກເລປິ ໂລກສນ຺ນິວາເສ ອຫເມວ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ. ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຸຕ຺ຕຣຣຫິຕໍ ສພ຺ພເສຏ຺ຐໍ ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ໂພຘິໍ, ອຖ ວາ ປສຕ຺ຖໍ ສຸນ຺ທຣຎ຺ຈ ໂພຘິໍ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄຎາຓສ຺ເສຕໍ ນາມໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓສ຺ສາປິ ນາມເມວ. ອຸຠຍມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ໂຫຕິ, ນ ໂຫຕີຕິ? ນ ໂຫຕິ. ກສ຺ມາ? ອສພ຺ພຄຸຓທາຍກຕ຺ຕາ. ເຕສຎ຺ຫິ ກສ຺ສຈິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ອຣຫຕ຺ຕຜລເມວ ເທຕິ, ກສ຺ສຈິ ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ, ກສ຺ສຈິ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ, ກສ຺ສຈິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ, ກສ຺ສຈິ ສາວກປາຣມິຎາຓໍ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘານມ຺ປິ ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓເມວ ເທຕິ, ພຸທ຺ຘານໍ ປນ ສພ຺ພຄຸຓສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ ອຠິເສໂກ ວິຍ ຣຎ຺ໂຎ ສພ຺ພໂລກິສ຺ສຣຠາວໍ. ຕສ຺ມາ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິປິ ອນຸຕ຺ຕຣາ ໂພຘິ ນ ໂຫຕີຕິ. ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍ, ປຕ຺ໂຕມ຺ຫິ ອຘິຄໂຕມ຺ຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ຍເທຕໍ ຠຄວຕາ ‘‘ເອວເມວ ໂຂ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕໍ ໂອປມ຺ມສມ຺ປຏິປາທນໍ, ຕໍ ເອວໍ ອຕ຺ເຖນ ສໍສນ຺ທິຕ຺ວາ ເວທິຕພ຺ພໍ – ຍຖາ ຫິ ຕສ຺ສາ ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ອຓ຺ເຑສຸ ອຘິສຍນາທິຕິວິຘກິຣິຍາກຣຓໍ, ເອວໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕາເນ ອນິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ, ອນຕ຺ຕາຕິ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາກຣຓໍ. ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາສມ຺ປາທເນນ ອຓ຺ຑານໍ ອປູຕິຠາໂວ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ອປຣິຫານິ. ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ອຓ຺ຑານໍ ອລ຺ລສິເນຫປຣິຍາທານໍ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ຠວຕ຺ຕຍານຸຄຕນິກນ຺ຕິສິເນຫປຣິຍາທານໍ. ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ອຓ຺ຑກປາລານໍ ຕນຸຠາໂວ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສສ຺ສ ຕນຸຠາໂວ, ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກສ຺ສ ປາທນຂຕຸຓ຺ຑການໍ ຖທ຺ຘຂຣຠາໂວ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ຕິກ຺ຂຂຣວິປ຺ປສນ຺ນສູຣຠາໂວ. ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກສ຺ສ ປຣິຓາມກາໂລ ວິຍ ໂພຘິສຕ຺ຕຠູຕສ຺ສ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓສ຺ສ ປຣິຓາມກາໂລ ວຑ຺ຒິກາໂລ ຄພ຺ຠຄ຺ຄຫຓກາໂລ. ກຸກ຺ກຸຏິຍາ ຕິວິຘກິຣິຍາກຣເຓນ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕກສ຺ສ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ອຠິນິພ຺ຠິທາກາໂລ ວິຍ ຠຄວໂຕ ຕິວິຘານຸປສ຺ສນາສມ຺ປາທເນນ ວິປສ຺ສນາຎາຓຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ພາຘິຄເຕນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຠິຎ຺ຎາປກ຺ເຂ ປປ຺ໂຜເຏຕ຺ວາ ໂສຕ຺ຖິນາ ສກລພຸທ຺ຘຄຸຓສຈ຺ຉິກຕກາໂລ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ອຫຎ຺ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເຊຏ຺ໂຐ ເສຏ຺ໂຐ ໂລກສ຺ສາຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຍຖາ ເຕສໍ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕການໍ ປຐມຕຣໍ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ອຠິນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ກຸກ຺ກຸຏໂປຕໂກ ເຊຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ເອວໍ ອວິຊ຺ຊາຄຕາຍ ປຊາຍ ຕໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ຊາຕຕ຺ຕາ ອຫຎ຺ຫິ ເຊຏ຺ໂຐ ວຸທ຺ຘຕໂມຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ປນ ອປ຺ປຏິສມຕ຺ຕາ ເສຏ຺ໂຐຕິ.

ເອວໍ ຠຄວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປກາເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍາຍ ປຏິປທາຍ ຕໍ ອຘິຄໂຕ, ຕໍ ປຏິປທໍ ປຸພ຺ພຠາຄໂຕ ປຠຸຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ວີຣິຍໍ ອໂຫສີຕິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ນ ມຍາ ອຍໍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາໂວ ກຸສີເຕນ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິນາ ສາຣທ຺ຘກາເຍນ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິເຕນ ອຘິຄໂຕ, ອປິຈ ໂຂ ຕທຘິຄມາຍ ອາຣທ຺ຘໍ ໂຂ ປນ ເມ ວີຣິຍໍ ອໂຫສິ. ໂພຘິມຓ຺ເຑ ນິສິນ຺ເນນ ມຍາ ຈຕຸສມ຺ມປ຺ປຘານເຠທໍ ວີຣິຍໍ ອາຣທ຺ຘໍ ອໂຫສິ, ປຄ຺ຄຫິຕໍ ອສິຖິລປ຺ປວຕ຺ຕິຕໍ. ອາຣທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ຈ ເມ ຕໍ ອສລ຺ລີນໍ ອໂຫສິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ວີຣິຍເມວ, ສຕິປິ ເມ ອາຣມ຺ມຓາຠິມຸຂຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕາ ອໂຫສິ, ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາເຍວ ຈ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ. ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ ອສາຣທ຺ໂຘຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິວເສນ ກາໂຍປິ ເມ ປສ຺ສທ຺ໂຘ ອໂຫສິ. ຕຕ຺ຖ ຍສ຺ມາ ນາມກາເຍ ປສ຺ສທ຺ເຘ ຣູປກາໂຍປິ ປສ຺ສທ຺ໂຘເຍວ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ‘‘ນາມກາໂຍ ຣູປກາໂຍ’’ຕິ ອວິເສເສຕ຺ວາວ ‘‘ປສ຺ສທ຺ໂຘ ກາໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສາຣທ຺ໂຘຕິ ໂສ ຈ ໂຂ ປສ຺ສທ຺ຘຕ຺ຕາເຍວ ອສາຣທ຺ໂຘ, ວິຄຕທຣໂຖຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສມາຫິຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເມ ສມ຺ມາ ອາຫິຕໍ ສຸຏ຺ຐຸ ຐປິຕໍ ອປ຺ປິຕໍ ວິຍ ອໂຫສິ, ສມາຫິຕຕ຺ຕາ ເອວ ຈ ເອກຄ຺ຄໍ ອຈລໍ ນິປ຺ຜນ຺ທນນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ຌານສ຺ສ ປຸພ຺ພຠາຄປຏິປທາ ກຖິຕາ ໂຫຕິ.

ອິທານິ ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ອຘິຄຕໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍປຣິໂຍສານໍ ວິເສສໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ໂສ ໂຂ ອຫນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ຍາວ ວິນິຈ຺ຉຍນເຍນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ຕໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໖໙) ວຸຕ຺ຕເມວ.

ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາຕິອາທີສຸ ປນ ວິຊ຺ຊາຕິ ວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ວິຊ຺ຊາ. ກິໍ ວິທິຕໍ ກໂຣຕິ? ປຸພ຺ເພນິວາສໍ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ຕສ຺ເສວ ປຸພ຺ເພນິວາສສ຺ສ ອວິທິຕກຣຓຏ຺ເຐນ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມໂຫ. ຕໂມຕິ ສ຺ເວວ ໂມໂຫ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກຏ຺ເຐນ ຕໂມ ນາມ. ອາໂລໂກຕິ ສາ ເອວ ວິຊ຺ຊາ ໂອຠາສກຣຓຏ຺ເຐນ ອາໂລໂກຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ, ເສສໍ ປສໍສາວຈນໍ. ໂຍຊນາ ປເນຕ຺ຖ – ອຍໍ ໂຂ ເມ ວິຊ຺ຊາ ອຘິຄຕາ, ຕສ຺ສ ເມ ອຘິຄຕວິຊ຺ຊສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິນຏ຺ຐາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກສ຺ມາ? ຍສ຺ມາ ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ. ເອສ ນໂຍ ອິຕຣສ຺ມິມ຺ປິ ປທທ຺ວເຍ. ຍຖາ ຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຕນ຺ຕິ ນິປາຕມຕ຺ຕໍ. ສຕິຍາ ອວິປ຺ປວາເສນ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ວີຣິຍາຕາເປນ ອາຕາປິໂນ ກາເຍ ຈ ຊີວິເຕ ຈ ອນເປກ຺ຂາຕາຍ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ເປສິຕຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ຍຖາ ອປ຺ປມຕ຺ຕສ຺ສ ອາຕາປິໂນ ປຫິຕຕ຺ຕສ຺ສ ວິຫຣໂຕ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ ຕໂມ ວິຫຎ຺ເຎຍ຺ຍ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ເອວເມວ ມມ ອວິຊ຺ຊາ ວິຫຕາ, ວິຊ຺ຊາ ອຸປ຺ປນ຺ນາ, ຕໂມ ວິຫໂຕ, ອາໂລໂກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ເອຕສ຺ສ ເມ ປຘານານຸໂຍຄສ຺ສ ອນຸຣູປເມວ ຜລໍ ລທ຺ຘນ຺ຕິ.

ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຐມາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາຕິ ອຍໍ ໂຂ ມມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖຂນ຺ຘປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ປຐມາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ປຐມາ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ປຐມາ ອຣິຍາຊາຕິ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏນິກາເຍ ປຈ຺ຈາຊາຕີຕິ. ອຍໍ ຕາວ ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາຍໍ ນໂຍ.

ຈຸຕຸປປາຕກຖາຍ ປນ ວິຊ຺ຊາຕິ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ຈຸຕຸປປາຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ. ຍຖາ ປນ ປຸພ຺ເພນິວາສກຖາຍໍ ‘‘ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ເອວມິຘ ‘‘ຈຸຕຸປປາຕຎາຓມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ຈຸຕຸປປາຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ.

ຍໍ ປເນຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຎາຓປຣິຄ຺ຄຫິຕໍ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓາຘິຄມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຕິຍາ ວິຊ຺ຊາຕິອາທິມາຫ, ຕຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄວິຊ຺ຊາ. ອວິຊ຺ຊາຕິ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິຈ຺ຉາທິກາ ອວິຊ຺ຊາ. ອຍໍ ໂຂ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ຕຕິຍາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ອໂຫສີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ໂຂ ມມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາສວານໍ ຂຍຎາຓມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ຈຕຸສຈ຺ຈປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຕຕິຍາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ຕຕິຍາ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ຕຕິຍາ ອຣິຍຊາຕິ ອໂຫສິ ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປກສ຺ເສວ ມຸຂຕຸຓ຺ຑເກນ ວາ ປາທນຂສິຂາຍ ວາ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຕມ຺ຫາ ອຓ຺ຑໂກສມ຺ຫາ ອຠິນິພ຺ຠິທາ ນິກ຺ຂນ຺ຕິ ກຸກ຺ກຸຏນິກາເຍ ປຈ຺ຈາຊາຕີຕິ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິໍ ທສ຺ເສສີຕິ? ໂສ ຫິ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ກຸກ຺ກຸຏຈ຺ຉາປໂກ ອຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ສກິເມວ ຊາຍຕິ, ອຫໍ ປນ ປຸພ຺ເພນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມໍ ຕາວ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິຎາຓວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ສຕ຺ຕານໍ ຈຸຕິປຏິສນ຺ຘິປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ທຸຕິຍໍ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸຎາຓວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕ, ປຸນ ຈຕຸສຈ຺ຈປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໍ ອວິຊ຺ຊຓ຺ຑໂກສໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຕຕິຍໍ ອາສວານໍ ຂຍຎາຓວິຊ຺ຊາຍ ຊາໂຕ. ເອວໍ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕມ຺ຫິ. ສາ ຈ ເມ ຊາຕິ ອຣິຍາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘາຕິ ອິທໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍທສ຺ເສນ຺ໂຕ ຈ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓນ ອຕີຕໍສຎາຓໍ, ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸນາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານາຄຕໍສຎາຓໍ, ອາສວກ຺ຂເຍນ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓນ຺ຕິ ເອວໍ ຕີຫິ ວິຊ຺ຊາຫິ ສພ຺ເພປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຄຸເຓ ປກາເສຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາວໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ທສ຺ເສສິ.

ເອວໍ ວຸຕ຺ເຕ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓຕິ ເອວໍ ຠຄວຕາ ໂລການຸກມ຺ປເກນ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ອນຸກມ຺ປມາເນນ ນິຄຸຫິຕພ຺ເພປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາເວ ວິຊ຺ຊາຕ຺ຕຍປກາສິກາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ວຸຕ຺ເຕ ປີຕິວິປ຺ຜາຣປຣິປຸຓ຺ຓຄຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕ ເວຣຎ຺ໂຊ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຕໍ ຠຄວໂຕ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ເຊຏ຺ຐເສຏ຺ຐຠາວໍ ວິທິຕ຺ວາ ‘‘ອີທິສໍ ນາມາຫໍ ສພ຺ພໂລກເຊຏ຺ຐໍ ສພ຺ພຄຸຓສມນ຺ນາຄຕໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸໍ ‘ອຎ຺ເຎສໍ ອຠິວາທນາທິກມ຺ມໍ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ ອວຈໍ, ຘິຣຕ຺ຖຸ ວຕ, ໂຠ, ອຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ຄຣຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ທານິ ໂລເກ ອຣິຍາຍ ຊາຕິຍາ ປຸເຣຊາຕຏ຺ເຐນ ເຊຏ຺ໂຐ, ສພ຺ພຄຸເຓຫິ ອປ຺ປຏິສມຏ຺ເຐນ ເສຏ຺ໂຐ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕທໂວຈ – ເຊຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມ ເສຏ຺ໂຐ ຠວໍ ໂຄຕໂມຕິ. ເອວຎ຺ຈ ປນ ວຕ຺ວາ ປຸນ ຕໍ ຠຄວໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ອພ຺ຠນຸໂມທມາໂນ ອຠິກ຺ກນ຺ຕໍ ໂຠ ໂຄຕມາຕິອາທິມາຫ. ຕໍ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວາຕິ.

໒. ສີຫສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ອຠິຎ຺ຎາຕາຕິ ຎາຕາ ປຎ຺ຎາຕາ ປາກຏາ. ສນ຺ຖາຄາເຣຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ວິສ຺ສມນຕ຺ຖາຍ ກເຕ ອຄາເຣ. ສາ ກິຣ ສນ຺ຖາຄາຣສາລາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ອໂຫສິ, ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ຐິຕານໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ຈຕູຫິ ທິສາຫິ ອາຄຕມນຸສ຺ສາ ປຐມໍ ຕຕ຺ຖ ວິສ຺ສມິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຣາຊກຸລານໍ ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈສນ຺ຖຣຓຕ຺ຖາຍ ກຕໍ ອຄາຣນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິເຍວ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ນິສີທິຕ຺ວາ ລິຈ຺ຉວິຣາຊາໂນ ຣຊ຺ຊກິຈ຺ຈໍ ສນ຺ຖຣນ຺ຕິ ກໂຣນ຺ຕິ ວິຈາເຣນ຺ຕິ. ສນ຺ນິສິນ຺ນາຕິ ເຕສໍ ນິສີທນຕ຺ຖຎ຺ເຎວ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕສຸ ມຫາຣຫວຣປຈ຺ຈຕ຺ຖຣເຓສຸ ສມຸສ຺ສິຕເສຕຈ຺ຉຕ຺ເຕສຸ ອາສເນສຸ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ. ອເນກປຣິຍາເຍນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕີຕິ ຣາຊກຸເລ ກິຈ຺ຈຎ຺ເຈວ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍຎ຺ຈ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ອເນເກຫິ ກາຣເຓຫິ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ ກເຖນ຺ຕິ ທີເປນ຺ຕິ. ປຓ຺ຑິຕາ ຫິ ເຕ ຣາຊາໂນ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ໂສຕາປນ຺ນາປິ ສກທາຄາມິໂນປິ ອນາຄາມິໂນປິ ອຣິຍສາວກາ, ເຕ ສພ຺ເພປິ ໂລກິຍຊຏໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘາທີນໍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕິວິໂຘ ພຸທ຺ຘວຓ຺ໂຓ ນາມ ຈຣິຍວຓ຺ໂຓ, ສຣີຣວຓ຺ໂຓ, ຄຸຓວຓ຺ໂຓຕິ. ຕຕ຺ຣິເມ ຣາຊາໂນ ຈຣິຍາຍ ວຓ຺ຓໍ ອາຣຠິໍສຸ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ວຕ ກຕໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ເຂຍ຺ຍານິ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕ຺ຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ, ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ, ພຸທ຺ຘຈຣິຍໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ເຕນາ’’ຕິ ອຑ຺ຒຈ຺ຉກ຺ເກຫິ ຊາຕກສເຕຫິ ພຸທ຺ຘວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕາ ຕຸສິຕຠວນໍ ປາເປຕ຺ວາ ຐປຍິໍສຸ.

ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ປນ ‘‘ເຕນ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ນິກາຍໂຕ ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ, ປິຏກໂຕ ຕີຓິ ປິຏການິ, ອງ຺ຄໂຕ ນວ ອງ຺ຄານິ, ຂນ຺ຘໂຕ ຈຕຸຣາສີຕິຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ຘມ຺ມຄຸຓໍ ກຖຍິໍສຸ.

ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ປຏິລທ຺ຘສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ໂຠຄກ຺ຂນ຺ຘຎ຺ເຈວ ຎາຕິປຣິວຏ຺ຏຎ຺ຈ ປຫາຍ ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ເສນາປຕິເສຏ຺ຐິຠຓ຺ຑາຄາຣິກຏ຺ຐານນ຺ຕຣາທີນິ ອຄເຓຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມ຺ມ ສຕ຺ຖຸ ວຣສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ຠທ຺ທິຍຣາຊມຫາກປ຺ປິນປຸກ຺ກຸສາຕິອາທີນໍ ຣາຊປພ຺ພຊິຕານໍເຍວ ພຸທ຺ຘກາເລ ອສີຕິສຫສ຺ສານິ ອເຫສຸໍ. ອເນກໂກຏິສຕໍ ຘນໍ ປຫາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປນ ຍສກຸລປຸຕ຺ຕໂສຓເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕຣຏ຺ຐປາລກຸລປຸຕ຺ຕາທີນໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ເອວຣູປາ ຈ ເອວຣູປາ ຈ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊາສງ຺ເຂປວເສນ ສງ຺ຆຄຸເຓ ກຖຍິໍສຸ.

ສີໂຫ ເສນາປຕີຕິ ເອວໍນາມໂກ ເສນາຍ ອຘິປຕິ. ເວສາລິຍຎ຺ຫິ ສຕ຺ຕ ສຫສ຺ສານິ ສຕ຺ຕ ສຕານິ ສຕ຺ຕ ຈ ຣາຊາໂນ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຣຏ຺ຐໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖໍ ເອກໍ ວິຈິນຖາ’’ຕິ ວິຈິນນ຺ຕາ ສີຫໍ ຣາຊກຸມາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສກ຺ຂິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສນ຺ນິຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຣຕ຺ຕມຓິວຓ຺ຓໍ ກມ຺ພລປຣິໂຍນທ຺ຘໍ ເສນາປຕິຈ຺ຉຕ຺ຕໍ ອທໍສຸ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສີໂຫ ເສນາປຕີ’’ຕິ. ນິຄຓ຺ຐສາວໂກຕິ ນິຄຓ຺ຐສ຺ສ ນາຏປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຍທາຍໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ຊມ຺ພຸທີປຕລສ຺ມິຎ຺ຫິ ຕໂຍ ຊນາ ນິຄຓ຺ຐານໍ ອຄ຺ຄຸປຏ຺ຐາກາ – ນາຬນ຺ທາຍໍ, ອຸປາລິ ຄຫປຕິ, ກປິລປຸເຣ ວປ຺ໂປ ສກ຺ໂກ, ເວສາລິຍໍ ອຍໍ ສີໂຫ ເສນາປຕີຕິ. ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ເສສຣາຊູນໍ ປຣິສາຍ ອນ຺ຕຣນ຺ຕເຣ ອາສນານິ ປຎ຺ຎາປຍິໍສຸ, ສີຫສ຺ສ ປນ ມຊ຺ເຌ ຐາເນຕິ ຕສ຺ມິໍ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ມຫາຣເຫ ຣາຊາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ. ນິສ຺ສໍສຍນ຺ຕິ ນິພ຺ພິຈິກິຈ຺ຉໍ ອທ຺ຘາ ເອກໍເສນ, ນ ເຫເຕ ຍສ຺ສ ວາ ຕສ຺ສ ວາ ອປ຺ເປສກ຺ຂສ຺ສ ເອວໍ ອເນກສເຕຫິ ກາຣເຓຫິ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕິ.

ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ນິຄຓ຺ໂຐ ກິຣ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ ‘‘ສຈາຍໍ ສີໂຫ ກສ຺ສຈິເທວ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິສ຺ສຕິ, ມຍ຺ຫໍ ປຣິຫານິ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຐມຕຣໍເຍວ ສີຫໍ ເສນາປຕິໍ ເອຕທໂວຈ – ‘‘ເສນາປຕິ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’ຕິ ພຫູ ວິຈຣນ຺ຕິ. ສເຈ ຕ຺ວໍ ກສ຺ສຈິ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸກາໂມ ອໂຫສິ, ມໍ ປຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາສິ. ອຫໍ ເຕ ຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ເປເສສ຺ສາມິ, ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ນິວາເຣສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕໍ ກຖໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ‘‘ສເຈ ມໍ ເປເສສ຺ສຕິ, ຄມິສ຺ສາມິ. ໂນ ເຈ, ນ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍນ ນິຄຓ຺ໂຐ ນາຏປຸຕ຺ໂຕ, ເຕນຸປສງ຺ກມິ.

ອຖສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ນິຄຓ຺ໂຐ ມຫາປພ຺ພເຕນ ວິຍ ພລວໂສເກນ ໂອຕ຺ຖໂຏ ‘‘ຍຕ຺ຖ ທານິສ຺ສາຫໍ ຄມນໍ ນ ອິຈ຺ຉາມິ, ຕຕ຺ເຖວ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ຫໂຕຫມສ຺ມີ’’ຕິ ອນຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ປຏິພາຫນຸປາຍມສ຺ສ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ກິໍ ປນ ຕ຺ວນ຺ຕິອາທິມາຫ. ເອວໍ ວທນ຺ໂຕ ວິຈຣນ຺ຕໍ ໂຄຓໍ ທຓ຺ເຑນ ປຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ຊລມານໍ ປທີປໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ວິຍ ຠຕ຺ຕຠຣິຕໍ ປຕ຺ຕໍ ນິກ຺ກຸຊ຺ຊນ຺ໂຕ ວິຍ ຈ ສີຫສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນປີຕິໍ ວິນາເສສິ. ຄມິຍາຠິສງ຺ຂາໂຣຕິ ຫຕ຺ຖິຍານາທີນໍ ໂຍຊາປນຄນ຺ຘມາລາທິຄ຺ຄຫຓວເສນ ປວຕ຺ໂຕ ປໂຍໂຄ. ໂສ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠີຕິ ໂສ ວູປສນ຺ໂຕ.

ທຸຕິຍມ຺ປິ ໂຂຕິ ທຸຕິຍວາຣມ຺ປິ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ວາເຣ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ຕຸສິຕຠວນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ມຫາໂພຘິປລ຺ລງ຺ກາ ທສພລສ຺ສ ເຫຏ຺ຐາ ປາທຕເລຫິ ອຸປຣິ ເກສຄ຺ເຄຫິ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓອສີຕິອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນພ຺ຍາມປ຺ປຠານໍ ວເສນ ສຣີຣວຓ຺ຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ຘມ຺ມສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ເອກປເທປິ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊເນປິ ອວຂລິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຸກຖິຕວເສເນວ ຘມ຺ມຄຸຓໍ ກຖຍິໍສຸ. ສງ຺ຆສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາ ‘‘ເອວຣູປໍ ຍສສິຣິວິຠວໍ ປຫາຍ ສຕ຺ຖຸ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕາ ນ ໂກສຊ຺ຊປກຕິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕຣສສຸ ປນ ຘຸຕງ຺ຄຄຸເຓສຸ ປຣິປູຣກາຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຸ ອນຸປສ຺ສນາສຸ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຏ຺ຐຕິໍສາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ວຬຎ຺ເຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິປທາວເສນ ສງ຺ຆຄຸເຓ ກຖຍິໍສຸ.

ຕຕິຍວາເຣ ປນ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ຠາສມານາ ‘‘ອິຕິປິ ໂສ ຠຄວາ’’ຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ກຖຍິໍສຸ, ‘‘ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຠຄວຕາ ຘມ຺ໂມ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ຘມ຺ມຄຸເຓ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ຠຄວໂຕ ສາວກສງ຺ໂຆ’’ຕິອາທິນາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິຍາເຍເນວ ສງ຺ຆຄຸເຓ ຈ ກຖຍິໍສຸ. ຕໂຕ ສີໂຫ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສຎ຺ຈ ລິຈ຺ຉວິຣາຊກຸມາຣານໍ ຕຕິຍທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ກເຖນ຺ຕານໍ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ, ອທ຺ຘາ ອໂນມຄຸເຓນ ສມນ຺ນາຄຕາ ໂສ ຠຄວາ, ອິມໍ ທານິ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ປີຕິໍ ອວິຊຫິຕ຺ວາວ ອຫໍ ອຊ຺ຊ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ‘‘ກິໍ ຫິ ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ ນິຄຓ຺ຐາ’’ຕິ ວິຕກ຺ໂກ ອຸທປາທິ. ຕຕ຺ຖ ກິໍ ຫິ ເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ກິໍ ນາມ ມຍ຺ຫໍ ນິຄຓ຺ຐາ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອປໂລກິຕາ ວາ ອນປໂລກິຕາ ວາຕິ ອາປຸຈ຺ຉິຕາ ວາ ອນາປຸຈ຺ຉິຕາ ວາ. ນ ຫິ ເມ ເຕ ອາປຸຈ຺ຉິຕາ ຍານວາຫນສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ຈ ອິສ຺ສຣິຍວິເສສໍ ທສ຺ສນ຺ຕິ, ນາປິ ອນາປຸຈ຺ຉິຕາ ຫຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ອຜລໍ ເອເຕສໍ ອາປຸຈ຺ຉນນ຺ຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສີຕິ ຍຖາ ຫິ ຄິມ຺ຫກາເລ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຖກເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ ນປ຺ປວຕ຺ຕຕິ, ເອວໍ ສີຫສ຺ສ ປຐມທິວເສ ‘‘ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປີຕິຍາ ນິຄຓ຺ເຐນ ປຏິພາຫິຕກາໂລ. ຍຖາປິ ທຸຕິຍທິວເສ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວາລິກາປຸຎ຺ຊໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອປ຺ປວຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສີຫສ຺ສ ທຸຕິຍທິວເສ ‘‘ທສພລໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ປີຕິຍາ ນິຄຓ຺ເຐນ ປຏິພາຫິຕກາໂລ. ຍຖາ ຕຕິຍທິວເສ ເທເວ ວຸຏ຺ເຐ ອຸທກໍ ສນ຺ທມານໍ ນທິໍ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ປຸຣາຓປຓ຺ຓສຸກ຺ຂທຓ຺ຑກຏ຺ຐກຈວຣາທີນິ ປຣິກຑ຺ຒນ຺ຕໍ ວາລິກາປຸຎ຺ຊໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທນິນ຺ນເມວ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສີໂຫ ຕຕິຍທິວເສ ຕິຓ຺ຓໍ ວຕ຺ຖູນໍ ຄຸຓກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ປີຕິປາໂມຊ຺ເຊ ‘‘ອຜລາ ນິຄຓ຺ຐາ ນິປ຺ຜລາ ນິຄຓ຺ຐາ, ກິໍ ເມ ອິເມ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ຄມິສ຺ສາມຫໍ ສຕ຺ຖຸສນ຺ຕິກ’’ນ຺ຕິ ມນໍ ອຠິນີຫຣິຕ຺ວາ ເວສາລິຍາ ນິຍ຺ຍາສິ. ນິຍ຺ຍນ຺ໂຕ ຈ ‘‘ຈິຣສ຺ສາຫໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາໂມ ຊາໂຕ, ນ ໂຂ ປນ ເມ ຍຸຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎາຕກເວເສນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ‘‘ເຍເກຈິ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ, ສພ຺ເພ ນິກ຺ຂມນ຺ຕູ’’ຕິ ໂຆສນໍ ກາເຣຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຣຖສຕານິ ໂຍຊາເປຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕມຣເຖ ຐິໂຕ ເຕຫິ ເຈວ ປຎ຺ຈຫິ ຣຖສເຕຫິ ມຫຕິຍາ ຈ ປຣິສາຍ ປຣິວຸໂຕ ຄນ຺ຘປຸປ຺ຜຈຸຓ຺ຓວາສາທີນິ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາສິ. ທິວາ ທິວສ຺ສາຕິ ທິວສສ຺ສ ຈ ທິວາ, ມຊ຺ຌນ຺ຫິເກ ອຕິກ຺ກນ຺ຕມຕ຺ເຕ.

ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ອາຣາມໍ ປວິສນ຺ໂຕ ທູຣໂຕວ ອສີຕິ-ອນຸພ຺ຍຎ຺ຊນ-ພ຺ຍາມປ຺ປຠາ-ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ-ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ຉພ຺ພຓ຺ຓຆນພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ຈ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອວຣູປໍ ນາມ ປຸຣິສໍ ເອວໍ ອາສນ຺ເນ ວສນ຺ຕໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ນາທ຺ທສໍ, ວຎ຺ຈິໂຕ ວຕມ຺ຫິ, ອລາຠາ ວຕ ເມ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ມຫານິຘິໍ ທິສ຺ວາ ທລິທ຺ທປຸຣິໂສ ວິຍ ສຎ຺ຊາຕປີຕິປາໂມຊ຺ໂຊ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ຘມ຺ມສ຺ສ ຈານຸຘມ຺ມໍ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ຕີຕິ ໂຠຕາ ໂຄຕເມນ ວຸຕ຺ຕກາຣຓສ຺ສ ອນຸກາຣຓໍ ກເຖນ຺ຕິ. ກາຣຓວຈໂນ ເຫຕ຺ຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ ‘‘ເຫຕຸມ຺ຫິ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ’’ຕິອາທີສຸ (ວິຠ. ໗໒໐) ວິຍ. ກາຣຓນ຺ຕິ ເຈຕ຺ຖ ຕຖາປວຕ຺ຕສ຺ສ ສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ອຘິປ຺ເປໂຕ ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິເຫຕຸຠາວໂຕ. ອຕ຺ຖປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ ຫິ ສທ຺ທປ຺ປໂຍໂຄ. ອນຸກາຣຓນ຺ຕິ ເອໂສ ເອວ ປເຣຫິ ຕຖາ ວຸຈ຺ຈມາໂນ. ສຫຘມ຺ມິໂກ ວາທານຸວາໂທຕິ. ປເຣຫິ ວຸຕ຺ຕກາຣເຓຫິ ສກາຣໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວາໂທ ວາ ຕໂຕ ປຣໍ ຕສ຺ສ ອນຸວາໂທ ວາ ໂກຈິ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ວິຎ຺ຎູຫິ ຄຣຫິຕພ຺ພໍ ຐານໍ ກາຣຓໍ ນ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອິທໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ – ກິໍ ສພ຺ພາກາເຣນປິ ຕວ ວາເທ ຄາຣຍ຺ຫໍ ກາຣຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ອນພ຺ຠກ຺ຂາຕຸກາມາຕິ ນ ອຠູເຕນ ວຕ຺ຕຸກາມາ. ອຕ຺ຖິ ສີຫປຣິຍາໂຍຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ເວຣຎ຺ຊກຓ຺ເຑ ອາຄຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປຣເມນ ອສ຺ສາເສນາຕິ ຈຕຸມຄ຺ຄຈຕຸຜລສງ຺ຂາເຕນ ອຸຕ຺ຕເມນ. ອສ຺ສາສາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີຕິ ອສ຺ສາສນຕ຺ຖາຍ ສນ຺ຖມ຺ຠນຕ຺ຖາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມິ. ອິຕິ ຠຄວາ ອຏ຺ຐຫງ຺ເຄຫິ ສີຫສ຺ສ ເສນາປຕິສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ.

ອນຸວິຈ຺ຈກາຣນ຺ຕິ ອນຸວິທິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຸລຍິຕ຺ວາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກໂຣຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ສາຘຸ ໂຫຕີຕິ ສຸນ຺ທໂຣ ໂຫຕິ. ຕຸມ຺ຫາທິສສ຺ມິຎ຺ຫິ ມໍ ທິສ຺ວາ ມໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ນິຄຓ຺ຐໍ ທິສ຺ວາ ນິຄຓ຺ຐໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ກິໍ ອຍໍ ສີໂຫ ທິຏ຺ຐທິຏ຺ຐເມວ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ຄຣຫາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຸວິຈ຺ຈກາໂຣ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ສາຘູຕິ ທສ຺ເສຕິ. ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸນ຺ຕິ ເຕ ກິຣ ເອວຣູປໍ ສາວກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອສຸໂກ ນາມ ຣາຊາ ວາ ຣາຊມຫາມຕ຺ໂຕ ວາ ເສຏ຺ຐິ ວາ ອມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ ສາວໂກ ຊາໂຕ’’ຕິ ປຏາກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ນຄເຣ ໂຆເສນ຺ຕາ ອາຫິຓ຺ຑນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ເອວໍ ໂນ ມຫນ຺ຕຠາໂວ ອາວິຠວິສ຺ສຕີຕິ ຈ. ສເຈ ປນສ຺ສ ‘‘ກິມຫໍ ເອເຕສໍ ສຣຓໍ ຄໂຕ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ຕມ຺ປິ ໂສ ‘‘ເອເຕສໍ ເມ ສຣຓຄຕຠາວໍ ພຫູ ຊານນ຺ຕິ, ທຸກ຺ຂໍ ອິທານິ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕຸ’’ນ຺ຕິ ວິໂນເທຕ຺ວາ ນ ປຏິກ຺ກມິສ຺ສຕີຕິ ຈ. ເຕນາຫ – ‘‘ປຏາກໍ ປຣິຫເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ. ໂອປານຠູຕນ຺ຕິ ປຏິຍຕ຺ຕອຸທປາໂນ ວິຍ ຐິຕໍ. ກຸລນ຺ຕິ ຕວ ນິເວສນໍ. ທາຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາສີຕິ ປຸພ຺ເພ ທສປິ ວີສຕິປິ ສຏ຺ຐິປິ ຊເນ ອາຄເຕ ທິສ຺ວາ ນຕ຺ຖີຕິ ອວຕ຺ວາ ເທສິ, ອິທານິ ມໍ ສຣຓໍ ຄຕກາຣຓມຕ຺ເຕເນວ ມາ ອິເມສໍ ເທຍ຺ຍຘມ຺ມໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິ. ສມ຺ປຕ຺ຕານຎ຺ຫິ ທາຕພ຺ພເມວາຕິ ໂອວທິ. ສຸຕໍ ເມຕໍ, ຠນ຺ເຕຕິ ກຸໂຕ ສຸຕນ຺ຕິ? ນິຄຓ຺ຐານໍ ສນ຺ຕິກາ. ເຕ ກິຣ ກຸລຆເຣສຸ ເອວໍ ປກາເສນ຺ຕິ ‘‘ມຍໍ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວທາມ, ສມໂຓ ປນ ໂຄຕໂມ ‘ມຍ຺ຫເມວ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ ນາຎ຺ເຎສໍ, ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທານໍ ທາຕພ຺ພໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ ສາວການໍ, ມຍ຺ຫເມວ ທິນ຺ນໍ ທານໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສໍ, ມຍ຺ຫເມວ ສາວການໍ ທິນ຺ນໍ ມຫປ຺ຜລໍ, ນາຎ຺ເຎສ’ນ຺ຕິ ເອວໍ ວທຕີ’’ຕິ. ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ອຍໍ ‘‘ສຸຕໍ ເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ.

ອນຸປຸພ຺ພິໍ ກຖນ຺ຕິ ທານານນ຺ຕຣໍ ສີລໍ, ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄໍ, ສຄ຺ຄານນ຺ຕຣໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ ເອວໍ ອນຸປຏິປາຏິກຖໍ. ຕຕ຺ຖ ທານກຖນ຺ຕິ ອິທໍ ທານໍ ນາມ ສຸຂານໍ ນິທານໍ, ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ມູລໍ, ໂຠຄານໍ ປຕິຏ຺ຐາ, ວິສມຄຕສ຺ສ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ, ອິຘໂລກປຣໂລເກສຸ ທານສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ. ອິທຎ຺ຫິ ອວສ຺ສຍຏ຺ເຐນ ຣຕນມຍສີຫາສນສທິສໍ, ປຕິຏ຺ຐານຏ຺ເຐນ ມຫາປຖວີສທິສໍ, ອາຣມ຺ມຓຏ຺ເຐນ ອາລມ຺ພນຣຊ຺ຊຸສທິສໍ. ອິທຎ຺ຫິ ທຸກ຺ຂນິຕ຺ຖຣຓຏ຺ເຐນ ນາວາ, ສມສ຺ສາສນຏ຺ເຐນ ສງ຺ຄາມສູໂຣ, ຠຍປຣິຕ຺ຕາຓຏ຺ເຐນ ສຸສງ຺ຂຕນຄຣໍ, ມຈ຺ເຉຣມລາທີຫິ ອນຸປລິຕ຺ຕຏ຺ເຐນ ປທຸມໍ, ເຕສໍ ນິທຫນຏ຺ເຐນ ອຄ຺ຄິ, ທຸຣາສທຏ຺ເຐນ ອາສິວິໂສ, ອສນ຺ຕາສນຏ຺ເຐນ ສີໂຫ, ພລວນ຺ຕຏ຺ເຐນ ຫຕ຺ຖີ, ອຠິມງ຺ຄລສມ຺ມຕຏ຺ເຐນ ເສຕວສໂຠ, ເຂມນ຺ຕຠູມິສມ຺ປາປນຏ຺ເຐນ ວລາຫໂກ ອສ຺ສຣາຊາ. ທານໍ ນາເມຕໍ ມຍາ ຄຕມຄ຺ໂຄ, ມຍ຺ເຫໂສ ວໍໂສ, ມຍາ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ເຕນ ເວລາມມຫາຍຎ຺ໂຎ, ມຫາໂຄວິນ຺ທມຫາຍຎ຺ໂຎ, ມຫາສຸທສ຺ສນມຫາຍຎ຺ໂຎ, ເວສ຺ສນ຺ຕຣມຫາຍຎ຺ໂຎຕິ, ອເນກມຫາຍຎ຺ຎາ ປວຕ຺ຕິຕາ, ສສຠູເຕນ ຊລິຕອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ເຘ ອຕ຺ຕານໍ ນິຍ຺ຍາເທນ຺ເຕນ ສມ຺ປຕ຺ຕຍາຈການໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຫິຕໍ. ທານຎ຺ຫິ ໂລເກ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ເທຕິ ມາຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ສາວກປາຣມີຎາຓໍ, ປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາຓໍ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຎາຓໍ ເທຕີຕິ ເອວມາທິທານຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ.

ຍສ຺ມາ ປນ ທານໍ ເທນ຺ໂຕ ສີລໍ ສມາທາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສີລກຖໍ ກເຖສິ. ສີລກຖນ຺ຕິ ສີລໍ ນາເມຕໍ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ. ສີລໍ ນາເມຕໍ ມມ ວໍໂສ, ອຫໍ ສງ຺ຂປາລນາຄຣາຊກາເລ ຠູຣິທຕ຺ຕນາຄຣາຊກາເລ ຈມ຺ເປຍ຺ຍນາຄຣາຊກາເລ ສີລວຣາຊກາເລ ມາຕຸໂປສກຫຕ຺ຖິຣາຊກາເລ ຉທ຺ທນ຺ຕຫຕ຺ຖິຣາຊກາເລຕິ ອນນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕຠາເວສຸ ສີລໍ ປຣິປູເຣສິໍ. ອິຘໂລກປຣໂລກສມ຺ປຕ຺ຕີນຎ຺ຫິ ສີລສທິໂສ ອວສ຺ສໂຍ ປຕິຏ຺ຐາ ອາຣມ຺ມຓໍ ຕາຓໍ ເລຓໍ ຄຕິ ປຣາຍຓໍ ນຕ຺ຖິ, ສີລາລງ຺ກາຣສທິໂສ ອລງ຺ກາໂຣ ນຕ຺ຖິ, ສີລປຸປ຺ຜສທິສໍ ປຸປ຺ຜໍ ນຕ຺ຖິ, ສີລຄນ຺ຘສທິໂສ ຄນ຺ໂຘ ນຕ຺ຖິ. ສີລາລງ຺ກາເຣນ ຫິ ອລງ຺ກຕໍ ສີລຄນ຺ຘານຸລິຕ຺ຕໍ ສເທວໂກປິ ໂລໂກ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕິຕ຺ຕິໍ ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອວມາທິສີລຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ.

‘‘ອິທໍ ປນ ສີລໍ ນິສ຺ສາຍ ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ລພ຺ຠຕີ’’ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ສີລານນ຺ຕຣໍ ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖສິ. ສຄ຺ຄກຖນ຺ຕິ ‘‘ອຍໍ ສຄ຺ໂຄ ນາມ ອິຏ຺ໂຐ ກນ຺ໂຕ ມນາໂປ, ນິຈ຺ຈເມຕ຺ຖ ກີຬາ, ນິຈ຺ຈໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ລພ຺ຠນ຺ຕິ, ຈາຕຸມຫາຣາຊິກາ ເທວາ ນວຸຕິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານິ ທິພ຺ພສຸຂໍ ທິພ຺ພສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕິ, ຕາວຕິໍສາ ຕິສ຺ໂສ ຈ ວສ຺ສໂກຏິໂຍ ສຏ຺ຐິ ຈ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສານີ’’ຕິ ເອວມາທິສຄ຺ຄຄຸຓປ຺ປຏິສໍຍຸຕ຺ຕໍ ກຖໍ. ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຖຍນ຺ຕານຎ຺ຫິ ພຸທ຺ຘານໍ ມຸຂໍ ນປ຺ປໂຫຕິ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ອເນກປຣິຍາເຍນ ຂ຺ວາຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຄ຺ຄກຖໍ ກເຖຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິອາທິ (ມ. ນິ. ໓.໒໕໕).

ເອວໍ ສຄ຺ຄກຖາຍ ປໂລເຠຕ຺ວາ ປນ ຫຕ຺ຖິໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ໂສຓ຺ຑໍ ຉິນ຺ທນ຺ໂຕ ວິຍ ‘‘ອຍມ຺ປິ ສຄ຺ໂຄ ອນິຈ຺ໂຈ ອທ຺ຘຸໂວ, ນ ເອຕ຺ຖ ຉນ຺ທຣາໂຄ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ອປ຺ປສ຺ສາທາ ກາມາ ພຫຸທຸກ຺ຂາ ພຫຸປາຍາສາ, ອາທີນໂວ ເອຕ຺ຖ ຠິຍ຺ໂຍ’’ຕິອາທິນາ (ມ. ນິ. ໑.໒໓໕-໒໓໖; ໒.໔໒) ນເຍນ ກາມານໍ ອາທີນວໍ ໂອກາຣໍ ສໍກິເລສໍ ກເຖສິ. ຕຕ຺ຖ ອາທີນໂວຕິ ໂທໂສ. ໂອກາໂຣຕິ ອວກາໂຣ ລາມກຠາໂວ. ສໍກິເລໂສຕິ ເຕຫິ ສຕ຺ຕານໍ ສໍສາເຣ ສໍກິລິສ຺ສນໍ. ຍຖາຫ – ‘‘ສໍກິລິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ, ໂຠ, ສຕ຺ຕາ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໓໕໑).

ເອວໍ ກາມາທີນເວນ ຕຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ອານິສໍສໍ ປກາເສສິ. ກລ຺ລຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອໂຣຄຈິຕ຺ຕໍ. ສາມຸກ຺ກໍສິກາຕິ ສາມໍ ອຸກ຺ກໍສິກາ ອຕ຺ຕນາເຍວ ອຸທ຺ຘຣິຕ຺ວາ ຄຫິຕາ, ສຍມ຺ຠຸຎາເຓນ ທິຏ຺ຐາ ອສາຘາຣຓາ ອຎ຺ເຎສນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກາ ປນ ສາຕິ? ອຣິຍສຈ຺ຈເທສນາ. ເຕເນວາຫ – ທຸກ຺ຂໍ ສມຸທຍໍ ນິໂຣຘໍ ມຄ຺ຄນ຺ຕິ. ວິຣຊໍ ວີຕມລນ຺ຕິ ຣາຄຣຊາທີນໍ ອຠາວາ ວິຣຊໍ, ຣາຄມລາທີນໍ ວິຄຕຕ຺ຕາ ວີຕມລໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ຂຸນ຺ຕິ ອິຘ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອາກາຣທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຍໍກິຎ຺ຈິ ສມຸທຍຘມ຺ມໍ ສພ຺ພໍ ຕໍ ນິໂຣຘຘມ຺ມນ຺ຕິ ອາຫ. ຕຎ຺ຫິ ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈວເສນ ເອວໍ ສພ຺ພສງ຺ຂຕໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ທິຏ຺ໂຐ ອຣິຍສຈ຺ຈຘມ຺ໂມ ເອເຕນາຕິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ໂມ. ເອສ ນໂຍ ເສເສສຸປິ. ຕິຓ຺ຓາ ວິຈິກິຈ຺ຉາ ອເນນາຕິ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ. ວິຄຕາ ກຖໍກຖາ ອສ຺ສາຕິ ວິຄຕກຖໍກໂຖ. ວິສາຣຊ຺ຊໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເວສາຣຊ຺ຊປ຺ປຕ຺ໂຕ. ກຕ຺ຖ? ສຕ຺ຖຸສາສເນ. ນາສ຺ສ ປໂຣ ປຈ຺ຈໂຍ, ນ ປຣໍ ສທ຺ຘາຍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຕຕີຕິ ອປຣປ຺ປຈ຺ຈໂຍ.

ປວຕ຺ຕມໍສນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ປວຕ຺ຕໍ ກປ຺ປິຍມໍສໍ ມູລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາປເຓ ປຣິເຍສາຫີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສມ຺ພຫຸລາ ນິຄຓ຺ຐາຕິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ນິຄຓ຺ຐາ. ຖູລໍ ປສຸນ຺ຕິ ຖູລໍ ມຫາສຣີຣໍ ໂຄກຓ຺ຓມຫິໍສສູກຣສງ຺ຂາຕໍ ປສຸໍ. ອຸທ຺ທິສ຺ສກຕນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ກຕໍ, ມາຣິຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ສ຺ວາຍໍ ຕໍ ມໍສໍ ປຏິຈ຺ຈ ຕໍ ປາຓວຘກມ຺ມໍ ຜຸສຕິ. ຕຎ຺ຫິ ອກຸສລໍ ອຸປຑ຺ຒໍ ທາຍກສ຺ສ, ອຸປຑ຺ຒໍ ປຏິຄ຺ຄາຫກສ຺ສ ໂຫຕີຕິ ເນສໍ ລທ຺ຘິ. ອປໂຣ ນໂຍ – ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ປຏິຈ຺ຈກຕໍ. ອຖ ວາ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕກມ຺ມສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ, ຕໍ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມໍ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ຖີຕິ ມໍສມ຺ປິ ປຏິຈ຺ຈກມ຺ມນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຸປກຓ຺ຓເກຕິ ກຓ຺ຓມູເລ. ອລນ຺ຕິ ປຏິກ຺ເຂປວຈນໍ, ກິໍ ອິມິນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນ ຈ ປເນເຕຕິ ເອເຕ ອາຍສ຺ມນ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອວຓ຺ຓກາມາ ຫຸຕ຺ວາ ອວຓ຺ຓໍ ຠາສນ຺ຕາປິ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕາ ນ ຊິຣິທນ຺ຕິ, ອພ຺ຠກ຺ຂານສ຺ສ ອນ຺ຕໍ ນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຖ ວາ ລຊ຺ຊນຕ຺ເຖ ອິທໍ ຊິຣິທນ຺ຕີຕິ ປທໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ລຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໓. ອສ຺ສາຊານີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ອງ຺ເຄຫີຕິ ຄຸຓງ຺ເຄຫິ. ຕສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຊາໂຕ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສໍ ສິນ຺ຘຸນທີຕີຣທິສາຍໍ ຊາໂຕ ໂຫຕິ. ອຎ຺ເຎປິ ຠທ຺ຣາ ອສ຺ສາຊານີຍາ ຕຕ຺ເຖວ ຊາຍນ຺ຕິ. ອລ຺ລໍ ວາ ສຸກ຺ຂໍ ວາຕິ ອລ຺ລຕິຓໍ ວາ ສຸກ຺ຂຕິຓໍ ວາ. ນາຎ຺ເຎ ອສ຺ເສ ອຸພ຺ເພເຊຕາຕິ ອຎ຺ເຎ ອສ຺ເສ ນ ອຸພ຺ເພເຊຕິ ນ ປຫຣຕິ ນ ຑໍສຕິ ນ ກລຫໍ ກໂຣຕິ. ສາເຐຍ຺ຍານີຕິ ສຐຠາໂວ. ກູເຏຍ຺ຍານີຕິ ກູຏຠາໂວ. ຊິມ຺ເຫຍ຺ຍານີຕິ ຊິມ຺ຫຠາໂວ. ວງ຺ເກຍ຺ຍານີຕິ ວງ຺ກຠາວາ. ອິຈ຺ຈສ຺ສ ຈຕູຫິປິ ປເທຫິ ອສິກ຺ຂິຕຠາໂວວ ກຖິໂຕ. ວາຫີຕິ ວຫນສຠາໂວ ທິນ຺ໂນວາທປຏິກໂຣ. ຍາວ ຊີວິຕມຣຓປຣິຍາທານາຕິ ຍາວ ຊີວິຕສ຺ສ ມຣເຓນ ປຣິໂຍສານາ. ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ອມຕໍ ວິຍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ. ປຸຣິສຖາເມນາຕິອາທີສຸ ຎາຓຖາມາທໂຍ ກຖິຕາ. ສຓ຺ຐານນ຺ຕິ ໂອສກ຺ກນໍ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ຘິ.

໔. ອສ຺ສຂຬຸງ຺ກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ‘‘ເປຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ‘‘ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ປິຏ຺ຐິໂຕ ຣຖໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຂນ຺ຘຏ຺ຐິເກນ ຍຸຄໍ ອຸປ຺ປີຬິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຠາເຄນ ຣຖໍ ປວຏ຺ເຏນ຺ໂຕ ໂອສກ຺ກຕິ. ປຈ຺ຉາ ລງ຺ຆຕິ, ກຸພ຺ພຣໍ ຫນຕີຕິ ທ຺ເວ ປຈ຺ຉິມປາເທ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຕຫິ ປຫຣິຕ຺ວາ ຣຖກຸພ຺ພຣໍ ຠິນ຺ທຕິ. ຕິທຓ຺ຑໍ ຠຎ຺ຊຕີຕິ ຣຖສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຕໂຍ ທຓ຺ຑກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຕ ຠຎ຺ຊຕິ. ຣຖີສາຍ ສຕ຺ຖິໍ ອຸສ຺ສຊ຺ຊິຕ຺ວາຕິ ສີສໍ ນາເມຕ຺ວາ ຍຸຄໍ ຠູມິຍໍ ປາເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຖິນາ ຣຖີສໍ ປຫຣິຕ຺ວາ. ອຊ຺ໂຌມທ຺ທຕີຕິ ທ຺ວີຫິ ປຸຣິມປາເທຫິ ອີສໍ ມທ຺ທນ຺ໂຕ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອຸພ຺ພຏຸມໍ ຣຖໍ ກໂຣຕີຕິ ຖລໍ ວາ ກຓ຺ຑກຏ຺ຐານໍ ວາ ຣຖໍ ອາໂຣເປຕິ. ອນາທິຍິຕ຺ວາຕິ ອມນສິກຕ຺ວາ ອຄຓິຕ຺ວາ. ມຸຂາຘານນ຺ຕິ ມຸຂຐປນຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ນໍ ອຍສງ຺ຂລິກໍ. ຂີລຏ຺ຐາຍີຕິ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປາເທ ຖມ຺ເຠ ວິຍ ນິຈ຺ຈລໍ ຐເປຕ຺ວາ ຂີລຏ຺ຐານສທິເສນ ຐາເນນ ຕິຏ຺ຐຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໕. ມລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອສຊ຺ຌາຍມລາຕິ ອຸຄ຺ຄຫິຕມນ຺ຕານໍ ອສຊ຺ຌາຍກຣຓໍ ມລໍ ນາມ ໂຫຕິ. ອນຸຏ຺ຐານມລາ ຆຣາຕິ ອຸຏ຺ຐານວີຣິຍາຠາໂວ ຆຣານໍ ມລໍ ນາມ. ວຓ຺ຓສ຺ສາຕິ ສຣີຣວຓ຺ຓສ຺ສ. ຣກ຺ຂໂຕຕິ ຍໍກິຎ຺ຈິ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ຣກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ. ອວິຊ຺ຊາ ປຣມໍ ມລນ຺ຕິ ຕໂຕ ເສສາກຸສລຘມ຺ມມລໂຕ ອຏ຺ຐສຸ ຐາເນສຸ ອຎ຺ຎາຓຠູຕາ ວຏ຺ຏມູລສງ຺ຂາຕາ ພຫລນ຺ຘກາຣອວິຊ຺ຊາ ປຣມໍ ມລໍ. ຕໂຕ ຫິ ມລຕຣໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ວຏ຺ຏເມວ ກຖິຕໍ.

໖. ທູເຕຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ທູເຕຍ຺ຍນ຺ຕິ ທູຕກມ຺ມໍ. ຄນ຺ຕຸມຣຫຕີຕິ ຕໍ ທູເຕຍ຺ຍສງ຺ຂາຕໍ ສາສນໍ ຘາເຣຕ຺ວາ ຫຣິຕຸໍ ອຣຫຕິ. ໂສຕາຕິ ໂຍ ຕໍ ອສ຺ສ ສາສນໍ ເທຕິ, ຕສ຺ສ ໂສຕາ. ສາເວຕາຕິ ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນາມ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປຏິສາເວຕາ. ອຸຄ຺ຄເຫຕາຕິ ສຸຄ຺ຄຫິຕໍ ກຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄເຫຕາ. ຘາເຣຕາຕິ ສຸຘາຣິຕໍ ກຕ຺ວາ ຘາເຣຕາ. ວິຎ຺ຎາຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ຊານິຕາ. ວິຎ຺ຎາເປຕາຕິ ປຣໍ ວິຊານາເປຕາ. ສຫິຕາ ສຫິຕສ຺ສາຕິ ອິທໍ ສຫິຕໍ, ອິທໍ ອສຫິຕນ຺ຕິ ເອວໍ ສຫິຕາສຫິຕສ຺ສ ກຸສໂລ, ອຸປຄຕານຸປຄເຕສຸ ເຉໂກ ສາສນໍ ອາໂຣເຈນ຺ໂຕ ສຫິຕໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາໂຣເຈຕິ. ນ ພ຺ຍຖຕີຕິ ເວຘຕິ ນ ຉມ຺ຠຕິ. ອສນ຺ທິທ຺ຘນ຺ຕິ ນິສ຺ສນ຺ເທຫໍ ວິຄຕສໍສຍໍ. ປຸຈ຺ຉິໂຕຕິ ປຎ຺ຫຕ຺ຖາຍ ປຸຈ຺ຉິໂຕ.

໗-໘. ພນ຺ຘນສຸຕ຺ຕທ຺ວຍວຓ຺ຓນາ

໑໗-໑໘. ສຕ຺ຕເມ ຣຸຓ຺ເຓນາຕິ ຣຸທິເຕນ. ອາກປ຺ເປນາຕິ ນິວາສນປາຣຸປນາທິນາ ວິຘາເນນ. ວນຠງ຺ເຄນາຕິ ວນໂຕ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອາຫເຏນ ປຸປ຺ຜຜລາທິປຓ຺ຓາກາເຣນ. ອຏ຺ຐເມປິ ເອເສວ ນໂຍ.

໙. ປຫາຣາທສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ປຫາຣາໂທຕິ ເອວໍນາມໂກ. ອສຸຣິນ຺ໂທຕິ ອສຸຣເຊຏ຺ຐໂກ. ອສຸເຣສຸ ຫິ ເວປຈິຕ຺ຕິ ຣາຫຸ ປຫາຣາໂທຕິ ອິເມ ຕໂຍ ເຊຏ຺ຐກາ. ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ທສພລສ຺ສ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄມິສ຺ສາມິ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອກາທສ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ທ຺ວາທສເມ ວສ຺ເສ ສຕ຺ຖຸ ເວຣຎ຺ຊາຍໍ ວສນກາເລ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ມມ ‘ອຊ຺ຊ ສ຺ເວ’ຕິ ທ຺ວາທສ ວສ຺ສານິ ຊາຕານິ, ຫນ຺ທາຫໍ ອິທາເນວ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕງ຺ຂຓໍເຍວ ອສຸຣຄຓປຣິວຸໂຕ ອສຸຣຠວນາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ທິວາ ທິວສ຺ສ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ, ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສີຕິ ໂສ ກິຣ ‘‘ຕຖາຄຕໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອວ ຘມ຺ມໍ ສຸຓິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄໂຕ, ຕຖາຄຕສ຺ສ ປນ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘຄາຣເວນ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອປິ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ປຫາຣາໂທ ມຍິ ອກເຖນ຺ເຕ ປຐມຕຣໍ ກເຖຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສຕິ, ຈິຓ຺ຓວສິຏ຺ຐາເນເຍວ ນໍ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ເອກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ອຖ ນໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອປິ ປນ ປຫາຣາທາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຠິຣມນ຺ຕີຕິ ຣຕິໍ ວິນ຺ທນ຺ຕິ, ອນຸກ຺ກຓ຺ຐມານາ ວສນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂສ ‘‘ປຣິຈິຓ຺ຓຏ຺ຐາເນເຍວ ມໍ ຠຄວາ ປຸຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕມໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຠິຣມນ຺ຕິ, ຠນ຺ເຕຕິ ອາຫ. ອນຸປຸພ຺ພນິນ຺ໂນຕິອາທີນິ ສພ຺ພານິ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ນິນ຺ນຠາວສ຺ສ ເວວຈນານິ. ນ ອາຍຕເກເນວ ປປາໂຕຕິ ນ ຉິນ຺ນຕຏມຫາໂສພ຺ໂຠ ວິຍ ອາທິໂຕວ ປປາໂຕ. ໂສ ຫິ ຕີຣໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກງ຺ຄຸລທ຺ວງ຺ຄຸລວິທຕ຺ຖິຣຕນຍຏ຺ຐິອຸສຠອຑ຺ຒຄາວຸຕຄາວຸຕອຑ຺ຒໂຍຊນາທິວເສນ ຄມ຺ຠີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ສິເນຣຸປາທມູເລ ຈຕຸຣາສີຕິໂຍຊນສຫສ຺ສຄມ຺ຠີໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຐິໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ຐິຕຘມ຺ໂມຕິ ຐິຕສຠາໂວ. ກຸຓເປນາຕິ ເຍນ ເກນຈິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ກເຬວເຣນ. ຖລໍ ອຸສ຺ສາເຣຕີຕິ ຫຕ຺ເຖນ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຍ ວີຈິປຫາເຣເນວ ຖລໍ ຂິປຕິ.

ຄງ຺ຄາຍມຸນາຕິ ອິຘ ຐຕ຺ວາ ອິມາສໍ ນທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກຖໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ອຍໍ ຕາວ ຊມ຺ພຸທີໂປ ທສສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ, ຕຕ຺ຖ ຈຕຸສຫສ຺ສໂຍຊນປຣິມາໂຓ ປເທໂສ ອຸທເກນ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖໂຏ ມຫາສມຸທ຺ໂທຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ, ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ມນຸສ຺ສາ ວສນ຺ຕິ, ຕິສຫສ຺ສໂຍຊນປ຺ປມາເຓ ຫິມວາ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ ອຸພ຺ເພເຘນ ປຎ຺ຈໂຍຊນສຕິໂກ ຈຕຸຣາສີຕິກູຏສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິໂຕ ສມນ຺ຕໂຕ ສນ຺ທມານປຎ຺ຈສຕນທີວິຈິຕ຺ໂຕ, ຍຕ຺ຖ ອາຍາມວິຕ຺ຖາເຣນ ຈ ຄມ຺ຠີຣໂຕ ຈ ປຓ຺ຓາສປຓ຺ຓາສໂຍຊນາ ທິຍຑ຺ຒໂຍຊນສຕປຣິມຓ຺ຑລາ ອໂນຕຕ຺ຕທໂຫ ກຓ຺ຓມຸຓ຺ຑທໂຫ ຣຖກາຣທໂຫ ຉທ຺ທນ຺ຕທໂຫ ກຸຓາລທໂຫ ມນ຺ທາກິນິທໂຫ ສີຫປ຺ປປາຕທໂຫຕິ ສຕ຺ຕ ມຫາສຣາ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ.

ເຕສຸ ອໂນຕຕ຺ໂຕ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ກາຬກູຏໍ ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ເກລາສກູຏນ຺ຕິ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ປພ຺ພເຕຫິ ປຣິກ຺ຂິຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ສຸທສ຺ສນກູຏໍ ໂສວຓ຺ຓມຍໍ ທ຺ວິໂຍຊນສຕຸພ຺ເພຘໍ ອນ຺ໂຕວງ຺ກໍ ກາກມຸຂສຓ຺ຐານໍ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຈິຕ຺ຕກູຏໍ ສພ຺ພຣຕນມຍໍ, ກາຬກູຏໍ ອຎ຺ຊນມຍໍ, ຄນ຺ຘມາທນກູຏໍ ສານຸມຍໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓໍ, ມູລຄນ຺ໂຘ ສາຣຄນ຺ໂຘ ເຜຄ຺ຄຸຄນ຺ໂຘ ຕຈຄນ຺ໂຘ ປປຏິກາຄນ຺ໂຘ ຣສຄນ຺ໂຘ ປຕ຺ຕຄນ຺ໂຘ ປຸປ຺ຜຄນ຺ໂຘ ຜລຄນ຺ໂຘ ຄນ຺ຘຄນ຺ໂຘຕິ ອິເມຫິ ທສຫິ ຄນ຺ເຘຫິ ອຸສ຺ສນ຺ນໍ, ນານປ຺ປກາຣໂອສຘສຎ຺ຉນ຺ນໍ ກາຬປກ຺ຂອຸໂປສຖທິວເສ ອາທິຕ຺ຕມິວ ອງ຺ຄາຣໍ ຊລນ຺ຕໍ ຕິຏ຺ຐຕິ, ເກລາສກູຏໍ ຣຊຕມຍໍ. ສພ຺ພານິ ສຸທສ຺ສເນນ ສມານຸພ຺ເພຘສຓ຺ຐານານິ ຕເມວ ສຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ຐິຕານິ. ຕານິ ສພ຺ພານິ ເທວານຸຠາເວນ ນາຄານຸຠາເວນ ຈ ວສ຺ສນ຺ຕິ, ນທິໂຍ ເຈເຕສຸ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ອຸທກໍ ອໂນຕຕ຺ຕເມວ ປວິສຕິ. ຈນ຺ທິມສູຣິຍາ ທກ຺ຂິເຓນ ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ປພ຺ພຕນ຺ຕເຣນ ຕຕ຺ຖ ໂອຠາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸຊຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ນ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຕເນວສ຺ສ ອໂນຕຕ຺ໂຕ ຕິສງ຺ຂາ ອຸທປາທິ.

ຕຕ຺ຖ ມໂນຫຣສິລາຕລານິ ນິມ຺ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປານິ ຜລິກສທິສນິມ຺ມໂລທການິ ນ຺ຫານຕິຕ຺ຖານິ ສຸປຏິຍຕ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍສຸ ພຸທ຺ຘາ ຂີຓາສວາ ຈ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ຈ ອິທ຺ຘິມນ຺ຕາ ຈ ອິສໂຍ ນ຺ຫາຍນ຺ຕິ, ເທວຍກ຺ຂາທໂຍ ອຸທກກີຬໍ ກີຬນ຺ຕິ.

ຕສ຺ສ ຈຕູສຸ ປສ຺ເສສຸ ສີຫມຸຂໍ, ຫຕ຺ຖິມຸຂໍ, ອສ຺ສມຸຂໍ, ອຸສຠມຸຂນ຺ຕິ ຈຕ຺ຕາຣິ ມຸຂານິ ໂຫນ຺ຕິ, ເຍຫິ ຈຕສ຺ໂສ ນທິໂຍ ສນ຺ທນ຺ຕິ. ສີຫມຸເຂນ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີຕີເຣ ສີຫາ ພຫຸຕຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ຫຕ຺ຖິມຸຂາທີຫິ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສອຸສຠາ. ປຸຣຕ຺ຖິມທິສໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອິຕຣາ ຕິສ຺ໂສ ນທິໂຍ ອນຸປຄມ຺ມ ປາຈີນຫິມວນ຺ເຕເນວ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສຕິ. ປຈ຺ຉິມທິສໂຕ ຈ ອຸຕ຺ຕຣທິສໂຕ ຈ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທິໂຍປິ ຕເຖວ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຫິມວນ຺ເຕເນວ ອຸຕ຺ຕຣຫິມວນ຺ເຕເນວ ຈ ອມນຸສ຺ສປຖໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຫາສມຸທ຺ທໍ ປວິສນ຺ຕິ. ທກ຺ຂິຓມຸຂໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕນທີ ປນ ຕໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕເຣນ ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐເນວ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ປຣິກ຺ເຂເປນ ຕິຄາວຸຕປ຺ປມາຓາ ອຸທກຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິຍຄ຺ຄເຬ ນາມ ປາສາເຓ ປຕິຕາ, ປາສາໂຓ ອຸທກຘາຣາເວເຄນ ຠິນ຺ໂນ. ຕຕ຺ຖ ປຎ຺ຎາສໂຍຊນປ຺ປມາຓາ ຕິຍຄ຺ຄຬາ ນາມ ມຫາໂປກ຺ຂຣຓີ ຊາຕາ, ໂປກ຺ຂຣຓິຍາ ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕາ. ຕໂຕ ຆນປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸມ຺ມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖຕເລ ປຎ຺ຈງ຺ຄຸລິສທິສາ ປຎ຺ຈ ຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຕິ. ສາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ອໂນຕຕ຺ຕໍ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອາວຕ຺ຕຄງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຸຊຸກໍ ປາສາຓປິຏ຺ເຐນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ກຓ຺ຫຄງ຺ຄາ, ອາກາເສນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອາກາສຄງ຺ຄາ, ຕິຍຄ຺ຄຬປາສາເຓ ປຎ຺ຎາສໂຍຊໂນກາເສ ຐິຕາ ຕິຍຄ຺ຄຬໂປກ຺ຂຣຓີ, ກູລໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ປາສາຓໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ພຫລຄງ຺ຄາຕິ, ອຸມງ຺ເຄນ ສຏ຺ຐິ ໂຍຊນານິ ຄຕຏ຺ຐາເນ ອຸມງ຺ຄຄງ຺ຄາຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ວິຎ຺ຌໍ ນາມ ຕິຣຈ຺ຉານປພ຺ພຕໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ຘາຣາ ຫຸຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນຏ຺ຐາເນ ປນ ຄງ຺ຄາ, ຍມຸນາ, ອຈິຣວຕີ, ສຣຠູ, ມຫີຕິ ປຎ຺ຈ ສງ຺ຂໍ ຄຕາ. ເອວເມຕາ ປຎ຺ຈ ມຫານທິໂຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ສວນ຺ຕິໂຍຕິ ຍາ ກາຈິ ສວມານາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ມຫານທິໂຍ ວາ ກຸນ຺ນທິໂຍ ວາ. ອປ຺ເປນ຺ຕີຕິ ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ໂອສຣນ຺ຕິ. ຘາຣາຕິ ວຸຏ຺ຐິຘາຣາ. ປູຣຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຸຓ຺ຓຠາໂວ. ມຫາສມຸທ຺ທສ຺ສ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມຕາ – ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ເທໂວ ມນ຺ໂທ ຊາໂຕ, ຊາລກ຺ຂິປາທີນິ ອາທາຍ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉເປ ຄຓ຺ຫິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ມຫນ຺ຕາ ວຸຏ຺ຐິ, ລຠິສ຺ສາມ ນຸ ໂຂ ປິຏ຺ຐິປສາຣຓຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ວາ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ປຐມກປ຺ປິກກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ຍໍ ສິເນຣຸເມຂລໍ ອາຫຈ຺ຈ ອຸທກໍ ຐິຕໍ, ຕໂຕ ເອກງ຺ຄຸລມຕ຺ຕມ຺ປິ ອຸທກໍ ເນວ ເຫຏ຺ຐາ ໂອສີທຕິ, ນ ອຸທ຺ຘໍ ອຸຕ຺ຕຣຕິ. ເອກຣໂສຕິ ອສມ຺ຠິນ຺ນຣໂສ.

ມຸຕ຺ຕາຕິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕວຏ຺ຏທີຆາທິເຠທາ ອເນກວິຘາ. ມຓີຕິ ຣຕ຺ຕນີລາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ. ເວຬຸຣິໂຍຕິ ວໍສວຓ຺ຓສິຣີສປຸປ຺ຜວຓ຺ຓາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ. ສງ຺ໂຂຕິ ທກ຺ຂິຓາວຏ຺ຏຕມ຺ພກຸຈ຺ຉິກຘມນສງ຺ຂາທິເຠໂທ ອເນກວິໂຘ. ສິລາຕິ ເສຕກາຬມຸຄ຺ຄວຓ຺ຓາທິເຠໂທ ອເນກວິຘາ. ປວາຬນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທກມຫນ຺ຕຣຕ຺ຕຆນຣຕ຺ຕາທິເຠທໍ ອເນກວິຘໍ. ມສາຣຄລ຺ລນ຺ຕິ ກພຣມຓິ. ນາຄາຕິ ອູມິປິຏ຺ຐວາສິໂນປິ ວິມານຏ຺ຐກາ ນາຄາປິ.

ອຏ຺ຐ ປຫາຣາທາຕິ ສຕ຺ຖາ ອຏ຺ຐປິ ຘມ຺ເມ ວຕ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ໂສຬສປິ ພາຕ຺ຕິໍສປິ ຈຕຸສຏ຺ຐິປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ, ປຫາຣາເທນ ປນ ອຏ຺ຐ ກຖິຕາ, ອຫມ຺ປິ ເຕເຫວ ສຣິກ຺ຂເກ ກຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສາມີຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຕິອາທີສຸ ອນຸປຸພ຺ພສິກ຺ຂາຍ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ຄຫິຕາ, ອນຸປຸພ຺ພກິຣິຍາຍ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ, ອນຸປຸພ຺ພປຏິປທາຍ ສຕ຺ຕ ອນຸປສ຺ສນາ ອຏ຺ຐາຣສ ມຫາວິປສ຺ສນາ ອຏ຺ຐຕິໍສ ອາຣມ຺ມຓວິຠຕ຺ຕິໂຍ ສຕ຺ຕຕິໍສ ໂພຘປກ຺ຂິຍຘມ຺ມາ. ນ ອາຍຕເກເນວ ອຎ຺ຎາປຏິເວໂຘຕິ ມຓ຺ຑູກສ຺ສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຄມນໍ ວິຍ ອາທິໂຕວ ສີລປູຣຓາທິໍ ອກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕປ຺ປຏິເວໂຘ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ປຏິປາຏິຍາ ປນ ສີລສມາຘິປຎ຺ຎາໂຍ ປູເຣຕ຺ວາວ ສກ຺ກາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຸນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອາຣກາວາຕິ ທູເຣເຍວ. ນ ເຕນ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ອູນຕ຺ຕໍ ວາ ປູຣຕ຺ຕໍ ວາຕິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍປິ ກປ຺ເປ ພຸທ຺ເຘສຸ ອນຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ເອກສຕ຺ໂຕປິ ປຣິນິພ຺ພາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ຕທາປິ ‘‘ຕຸຈ຺ຉາ ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ. ພຸທ຺ຘກາເລ ຈ ປນ ເອເກກສ຺ມິໍ ສມາຄເມ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍາປິ ສຕ຺ຕາ ອມຕໍ ອາຣາເຘນ຺ຕິ, ຕທາປິ ນ ສກ຺ກາ ວຕ຺ຕຸໍ – ‘‘ປູຣາ ນິພ຺ພານຘາຕູ’’ຕິ.

໑໐. ອຸໂປສຖສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍ ອຸປາສິກາຍ ຣຕນປາສາເທ ນິສິນ຺ໂນ. ນິສຊ຺ຊ ປນ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕານິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ເອກໍ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຈາຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ນິສິນ຺ເນເຍວ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ອຸທ຺ທິສິສ຺ສາມິ, ສຕ຺ຕຘາ ຕສ຺ສ ມຸທ຺ຘາ ຜລິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ອໂຫສິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາຕິ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ ປຣິກ຺ຂີຓາ. ອຸທ຺ຘສ຺ເຕ ອຣຸເຓຕິ ອຸຄ຺ຄເຕ ອຣຸຓສີເສ. ນນ຺ທິມຸຂິຍາຕິ ຕຸຏ຺ຐມຸຂິຍາ. ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາຕິ ‘‘ອສຸກປຸຄ຺ຄໂລ ອປຣິສຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອປຣິສຸທ຺ຘາ, ອານນ຺ທ, ປຣິສາ’’ຕິ ອາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

ມຫາວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.