໒. ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ

໑. ຎາຕສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໑. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ຎາໂຕຕິ ປຎ຺ຎາໂຕ ປາກໂຏ. ອນນຸໂລມິເກຕິ ສາສນສ຺ສ ນ ອນຸໂລເມຕີຕິ ອນນຸໂລມິກໍ, ຕສ຺ມິໍ ອນນຸໂລມິເກ. ກາຍກມ຺ເມຕິ ປາຓາຕິປາຕາທິມ຺ຫິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິເຕ. ໂອຬາຣິກໍ ວາ ເອຕໍ, ນ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ທິສາ ນມສ຺ສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ຠູຕພລິໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕິ ຄຓ຺ຫາເປຕິ. ວຈີກມ຺ເມປິ ມຸສາວາທາທີນິ ໂອຬາຣິການິ, ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ປຣສ຺ສ ອທາຕຸກາເມນ ‘‘ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ອຍໍ ວຎ຺ຈນມຸສາວາໂທ ນາມ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ ເອວຣູເປ ສມາທເປຕິ. ມໂນກມ຺ເມປິ ອຠິຊ຺ຌາທໂຍ ໂອຬາຣິກາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສໍວາເທຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ປນ ອນນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ ນາມ ທກ຺ຂິຓວິຫາຣວາສິຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຕໍ ກິຣ ເຖຣໍ ເອໂກ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ອມຈ຺ຈປຸຕ຺ໂຕ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ເມຕ຺ຕາຍນ຺ເຕນ ປຐມໍ ກີທິເສ ປຸຄ຺ຄເລ ເມຕ຺ຕາຍິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ສຠາຄວິສຠາຄໍ ອນາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ປິຍປຸຄ຺ຄເລ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ຈ ຠຣິຍາ ປິຍາ ໂຫຕິ ມນາປາ, ໂສ ຕໍ ອາຣພ຺ຠ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທໍ ປາປຸຓິ. ກຖໍ ປເນສ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ? ເອວຣູປສ຺ສ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ເຈວ ອຸປຏ຺ຐາກາທໂຍ ຈ ເຕສໍ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ຕາສໍ ຕາສໍ ມິຕ຺ຕຠູຕາ ຍາວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກາ ເສສເທວຕາ ຈ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ນ ອຊານິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕນ ກຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອວເມສ ພຫຸຊນອຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ.

ສຸກ຺ກປກ຺ເຂ ປາຓາຕິປາຕາ ເວຣມຓິອາທີນໍເຍວ ວເສນ ກາຍກມ຺ມວຈີກມ຺ມານິ ເວທິຕພ຺ພານິ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປນ ອວິສໍວາເທຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ອນຸໂລມິເກສຸ ຘມ຺ເມສຸ ສມາທເປຕິ ນາມ ໂກຬິຕວິຫາຣວາສີ ຈຕຸນິກາຍິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ນນ຺ທາຠຍຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ໂປຕລິຍວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ເອກສ຺ມິໍ ໂຣເຄ ສມຸຏ຺ຐິເຕ ກນິຏ຺ຐໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ ສລ຺ລຫຸກໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ເຎນ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ, ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ກິມຕ຺ຖິໂກ ເອສ, ອາວຸໂສຕິ? ຠນ຺ເຕ, ກພຬີກາຣາຫາໂຣ ອຸປາທາຣູປໍ, ເອກສ຺ມິຎ຺ຈ ອຸປາທາຣູເປ ທິຏ຺ເຐ ເຕວີສຕິ ອຸປາທາຣູປານິ ປາກຏານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ໂສ ‘‘ວຏ຺ຏິສ຺ສຕິ, ອາວຸໂສ, ເອຕ຺ຕກ’’ນ຺ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ກພຬີກາຣາຫາຣໍ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຸປາທາຣູປໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ເຖຣໍ ພຫິວິຫາຣາ ອນິກ຺ຂນ຺ຕເມວ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຫາອວສ຺ສໂຍສິ ມຍ຺ຫໍ ຊາໂຕ’’ຕິ ກນິຏ຺ຐຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຕ຺ຕນາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສິ. ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ເອຕສ຺ສປິ ຫິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກາທໂຍ ‘‘ອຍໍ ນ ອຊານິຕ຺ວາ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເຕນ ກຕເມວ ກໂຣນ຺ຕີຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ປຏິປນ຺ໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

໒. ສາຣຓີຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໒. ທຸຕິເຍ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສາຕິ ຊາຕິຍາ ຂຕ຺ຕິຍສ຺ສ. ມຸທ຺ຘາວສິຕ຺ຕສ຺ສາຕິ ຣາຊາຠິເສເກນ ມຸທ຺ຘນິ ອຠິສິຕ຺ຕສ຺ສ. ສາຣຓີຍານິ ຠວນ຺ຕີຕິ ສຣິຕພ຺ພານິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຊາໂຕຕິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ທຫຣກາເລ ຊານິຕຸມ຺ປິ ນ ສກ຺ກາ, ອປຣຠາເຄ ປນ ມາຕາປິຕຸອາທີຫິ ຎາຕເກຫິ ວາ ທາສາທີຫິ ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອສຸກຊນປເທ ອສຸກນຄເຣ ອສຸກທິວເສ ອສຸກນກ຺ຂຕ຺ເຕ ຊາໂຕ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິເຕ ສຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວຊີວໍ ສຣຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ອິທໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ທຸຕິຍນ຺ຕິ ອຠິເສກຏ຺ຐານໍ ນາມ ຣຎ຺ໂຎ ພລວຕຸຏ຺ຐິກຣໍ ໂຫຕິ, ເຕນສ຺ສ ຕໍ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ. ສງ຺ຄາມວິຊຍຏ຺ຐາເນປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສງ຺ຄາມນ຺ຕິ ຍຸທ຺ຘໍ. ອຠິວິຊິນິຕ຺ວາຕິ ຊິນິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕຸມທ຺ທນໍ ກຕ຺ວາ. ຕເມວ ສງ຺ຄາມສີສນ຺ຕິ ຕເມວ ສງ຺ຄາມຏ຺ຐານໍ. ອຊ຺ຌາວສຕີຕິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ອາວສຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຊາຕິຏ຺ຐານາທີຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສາສເນ ຕປ຺ປຏິຠາເຄ ຕໂຍ ປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕຸໍ ອິທໍ ກາຣຓໍ ອາຠຕໍ, ຕສ຺ມາ ເຕ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວເມວ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອນຄາຣິຍໍ ປພ຺ພຊິໂຕ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລມ຺ປິ ປພ຺ພຊ຺ຊານິສ຺ສິຕເມວາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ອສຸກຣຏ຺ເຐ ອສຸກຊນປເທ ອສຸກວິຫາເຣ ອສຸກມາຬເກ ອສຸກທິວາຏ຺ຐາເນ ອສຸກຈງ຺ກເມ ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ເອວໍ ຍາວຊີວໍ ສຣິຕພ຺ພເມວ ໂຫຕິ ນ ສມ຺ມຸສ຺ສິຕພ຺ພໍ.

ອິທໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕ຺ຕກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂໍ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ, ນ ອິໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ທຸກ຺ຂສມຸທໂຍ ອຕ຺ຖີຕິ. ເສສປທທ຺ວເຍປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອວເມຕ຺ຖ ຈຕູຫິ ສຈ຺ເຈຫິ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ກຖິໂຕ. ກສິຓປຣິກມ຺ມວິປສ຺ສນາຎາຓານິ ປນ ມຄ຺ຄສນ຺ນິສ຺ສິຕາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕີຕິ ‘‘ອຫໍ ອສຸກຣຏ຺ເຐ…ເປ… ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ໂສຕາປນ຺ໂນ ຊາໂຕ’’ຕິ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍໍ.

ອາສວານໍ ຂຍາຕິ ອາສວານໍ ຂເຍນ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລສມາຘິໍ. ປຎ຺ຎາວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຜລປຎ຺ຎໍ. ສຍໍ ອຠິຎ຺ຎາ ສຈ຺ຉິກຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ຕນາວ ອຠິວິສິຏ຺ຐາຍ ປຎ຺ຎາຍ ປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກຕ຺ວາ. ອຸປສມ຺ປຊ຺ຊ ວິຫຣຕີຕິ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ. ສາຣຓີຍນ຺ຕິ ‘‘ມຍາ ອສຸກຣຏ຺ເຐ…ເປ… ອສຸກຣຸກ຺ຂມູເລ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍາວຊີວໍ ສາຣຓີຍໍ ໂຫຕິ ອສມ຺ມຸສ຺ສນີຍນ຺ຕິ ຍຖານຸສນ຺ຘິນາວ ເທສນໍ ນິຏ຺ຐເປສິ.

໓. ອາສໍສສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໓. ຕຕິເຍ ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຖິ ອຸປລພ຺ຠນ຺ຕິ. ສໍວິຊ຺ຊມານາຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ. ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ສຕ຺ຕໂລເກ. ນິຣາໂສຕິ ອນາໂສ ອປຕ຺ຖໂນ. ອາສໍໂສຕິ ອາສໍສມາໂນ ປຕ຺ຖຍມາໂນ. ວິຄຕາໂສຕິ ອປຄຕາໂສ. ຈຓ຺ຑາລກຸເລຕິ ຈຓ຺ຑາລານໍ ກຸເລ. ເວນກຸເລຕິ ວິລີວກາຣກຸເລ. ເນສາທກຸເລຕິ ມິຄລຸທ຺ທການໍ ກຸເລ. ຣຖກາຣກຸເລຕິ ຈມ຺ມກາຣກຸເລ. ປຸກ຺ກຸສກຸເລຕິ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຑ຺ຑກກຸເລ.

ເອຕ຺ຕາວຕາ ກຸລວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ອິທານິ ຍສ຺ມາ ນີຈກຸເລ ຊາໂຕປິ ເອກຈ຺ໂຈ ອຑ຺ໂຒ ໂຫຕິ ມຫທ຺ຘໂນ, ອຍໍ ປນ ນ ຕາທິໂສ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ໂຠຄວິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ທລິທ຺ເທຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທລິທ຺ເທຕິ ທາລິທ຺ທິເຍນ ສມນ຺ນາຄເຕ. ອປ຺ປນ຺ນປານໂຠຊເນຕິ ປຣິຕ຺ຕກອນ຺ນປານໂຠຊເນ. ກສິຣວຸຕ຺ຕິເກຕິ ທຸກ຺ຂຊີວິເກ, ຍຕ຺ຖ ວາຍາເມນ ປໂຍເຄນ ຊີວິຕວຸຕ຺ຕິໍ ສາເຘນ຺ຕິ, ຕຖາຣູເປຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຕ຺ຖ ກສິເຣນ ຆາສຈ຺ຉາໂທ ລພ຺ຠຕີຕິ ຍສ຺ມິໍ ກຸເລ ທຸກ຺ເຂນ ຍາຄຸຠຕ຺ຕຆາໂສ ຈ ໂກປີນມຕ຺ຕໍ ອຈ຺ຉາທນຎ຺ຈ ລພ຺ຠຕິ.

ອິທານິ ຍສ຺ມາ ເອກຈ຺ໂຈ ນີຈກຸເລ ຊາໂຕປິ ອຸປຘິສມ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕິ ອຕ຺ຕຠາວສມິທ຺ຘິຍໍ ຐິໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ນ ຕາທິໂສ, ຕສ຺ມາສ຺ສ ສຣີຣວິປຕ຺ຕິມ຺ປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂສ ຈ ໂຫຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ທຸພ຺ພຓ຺ໂຓຕິ ປໍສຸປິສາຈໂກ ວິຍ ຌາມຂາຓຸວຓ຺ໂຓ. ທຸທ຺ທສິໂກຕິ ວິຊາຕມາຕຸຍາປິ ອມນາປທສ຺ສໂນ. ໂອໂກຏິມໂກຕິ ລກຸຓ຺ຑໂກ. ກາໂຓຕິ ເອກກ຺ຂິກາໂຓ ວາ ອຸຠຍກ຺ຂິກາໂຓ ວາ. ກຸຓີຕິ ເອກຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ ອຸຠຍຫຕ຺ຖກຸຓີ ວາ. ຂຎ຺ໂຊຕິ ເອກປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ ອຸຠຍປາທຂຎ຺ໂຊ ວາ. ປກ຺ຂຫໂຕຕິ ຫຕປກ຺ໂຂ ປີຐສປ຺ປີ. ປທີເປຍ຺ຍສ຺ສາຕິ ວຏ຺ຏິເຕລກປລ຺ລກາທິໂນ ປທີປອຸປກຣຓສ຺ສ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ? ນີຈກຸເລ ຊາຕຕ຺ຕາ.

ເຊຏ຺ໂຐຕິ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ເຊຏ຺ເຐ ສຕິ ກນິຏ຺ໂຐ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ເຊຏ຺ໂຐຕິ ອາຫ. ອາຠິເສໂກຕິ ເຊຏ຺ໂຐປິ ນ ອຠິເສກາຣໂຫ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອາຠິເສໂກຕິ ອາຫ. ອນຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອຠິເສກາຣໂຫປິ ກາຓກຸຓິອາທິໂທສຣຫິໂຕ ສກິໍ ອຠິສິຕ຺ໂຕ ປຸນ ອຠິເສເກ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ມາ ອນຠິສິຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ. ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ເຊຏ຺ໂຐປິ ອາຠິເສໂກ ອນຠິສິຕ຺ໂຕ ມນ຺ໂທ ອຸຕ຺ຕານເສຍ຺ຍໂກ, ໂສປິ ອຠິເສເກ ອາສໍ ນ ກໂຣຕິ. ໂສຬສວສ຺ສຸທ຺ເທສິໂກ ປນ ປຎ຺ຎາຍມານມສ຺ສຸເຠໂທ ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ ນາມ ໂຫຕິ, ມຫນ຺ຕມ຺ປິ ຣຊ຺ຊໍ ວິຈາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ມາ ‘‘ອຈລປ຺ປຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ ກສ຺ມາ ໂຫຕິ? ມຫາຊາຕິຕາຍ.

ທຸສ຺ສີໂລຕິ ນິສ຺ສີໂລ. ປາປຘມ຺ໂມຕິ ລາມກຘມ຺ໂມ. ອສຸຈີຕິ ອສຸຈີຫິ ກາຍກມ຺ມາທີຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ສງ຺ກສ຺ສຣສມາຈາໂຣຕິ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ, ກິຎ຺ຈິເທວ ອສາຣຸປ຺ປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອິມິນາ ກຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປເຣສໍ ອາສງ຺ກນີຍສມາຈາໂຣ, ອຕ຺ຕນາເຍວ ວາ ສງ຺ກາຫິ ສຣິຕພ຺ພສມາຈາໂຣ, ສາສງ຺ກສມາຈາໂຣຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສ ຫິ ທິວາຏ຺ຐານາທີສຸ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ກິຎ຺ຈິເທວ ມນ຺ຕຍນ຺ເຕ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕິ, ກຈ຺ຈິ ນຸ ໂຂ ມຍາ ກຕກມ຺ມໍ ຊານິຕ຺ວາ ມນ຺ເຕນ຺ຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສາສງ຺ກສມາຈາໂຣ ໂຫຕິ. ປຏິຈ຺ຉນ຺ນກມ຺ມນ຺ໂຕຕິ ປຏິຈ຺ຉາເທຕພ຺ພຍຸຕ຺ຕເກນ ປາປກມ຺ເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອສ຺ສມໂຓ ສມຓປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອສ຺ສມໂຓ ຫຸຕ຺ວາວ ສມຓປຕິຣູປກຕາຍ ‘‘ສມໂຓ ອຫ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ໂຎ. ອພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎຕິ ອຎ຺ເຎ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິໂນ ສຸນິວຕ຺ເຖ ສຸປາຣຸເຕ ສຸມ຺ຠກປຕ຺ຕຘເຣ ຄາມນິຄມຣາຊຘານີສຸ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ຕາທິເສນ ອາກາເຣນ ຕຖາ ປຏິປຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ອຫໍ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ເທນ຺ໂຕ ວິຍ ໂຫຕິ. ‘‘ອຫໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄາທີນິ ປວິສນ຺ໂຕ ປນ ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິປຏິຎ຺ໂຎ ໂຫຕິເຍວ, ຕຖາ ສງ຺ຆິກໍ ລາຠໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ. ອນ຺ໂຕປູຕີຕິ ປູຕິນາ ກມ຺ເມນ ອນ຺ໂຕ ອນຸປວິຏ຺ໂຐ. ອວສ຺ສຸໂຕຕິ ຣາຄາທີຫິ ຕິນ຺ໂຕ. ກສມ຺ພຸຊາໂຕຕິ ສຎ຺ຊາຕຣາຄາທິກຈວໂຣ. ຕສ຺ສ ນ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ນ ໂຫຕິ? ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມອຸປນິສ຺ສຍສ຺ສ ນຕ຺ຖິຕາຍ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ໂຫຕີຕິ. ກສ຺ມາ ໂຫຕິ? ມຫາສີລສ຺ມິໍ ປຣິປູຣກາຣິຕາຍ.

໔. ຈກ຺ກວຕ຺ຕິສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໔. ຈຕຸຕ຺ເຖ ຈຕູຫິ ສງ຺ຄຫວຕ຺ຖູຫິ ຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຣາຊາ. ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ວຕ຺ຕິຕໍ ວາ ອເນນ ຈກ຺ກນ຺ຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ. ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິໂກ. ຘມ຺ເມເນວ ທສວິເຘນ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິວຕ຺ເຕນ ຣາຊາ ຊາໂຕຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ໂສປິ ນ ອຣາຊກນ຺ຕິ ໂສປິ ອຎ຺ຎໍ ນິສ຺ສຍຣາຊານໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຈກ຺ກໍ ນາມ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ເທສນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຍຖານຸສນ຺ຘິໍ ອປາເປຕ຺ວາວ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ກສ຺ມາ? ອນຸສນ຺ຘິກຸສລາ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ, ພຫູ ຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕຖາຣູປາ ຠິກ຺ຂູ, ອຖາຫໍ ເຕຫິ ປຸຏ຺ໂຐ ເທສນໍ ວຑ຺ເຒສ຺ສາມີຕິ. ອເຖໂກ ອນຸສນ຺ຘິກຸສໂລ ຠິກ຺ຂຸ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕຕິອາທິມາຫ. ຠຄວາປິສ຺ສ ພ຺ຍາກໂຣນ຺ໂຕ ຘມ຺ໂມ ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ.

ຕຕ຺ຖ ຘມ຺ໂມຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ໂມ. ຘມ຺ມນ຺ຕິ ຕເມວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຘມ຺ມໍ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ຕທຘິຏ຺ຐາເນນ ເຈຕສາ ຕເມວ ນິສ຺ສຍໍ ກຕ຺ວາ. ຘມ຺ມໍ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຍຖາ ກໂຕ ໂສ ຘມ຺ໂມ ສຸຏ຺ຐຸ ກໂຕ ໂຫຕິ, ເອວເມຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ຄຣຸໍ ກໂຣນ຺ໂຕຕິ ຕສ຺ມິໍ ຄາຣວຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຕໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມໍ ອປຈາຍມາໂນຕິ ຕສ຺ເສວ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຎ຺ຊລິກຣຓາທີຫິ ນີຈວຸຕ຺ຕິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕ. ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕູຕິ ຕໍ ຘມ຺ມໍ ຘຊມິວ ປຸຣກ຺ຂຕ຺ວາ ເກຕຸມິວ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຍາ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ ຘມ຺ມເກຕຸ ຈ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍຕິ ຘມ຺ມາຘິປຕິຠູຕາຄຕຠາເວນ ຘມ຺ມວເສເນວ ຈ ສພ຺ພກິຣິຍານໍ ກຣເຓນ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ ຫຸຕ຺ວາ. ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕີຕິ ຘມ຺ໂມ ອສ຺ສາ ອຕ຺ຖີຕິ ຘມ຺ມິກາ, ຣກ຺ຂາ ຈ ອາວຣຓຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິ ຈ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ ຂນ຺ຕິອາທໂຍ ຣກ຺ຂາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຣໍ ຣກ຺ຂນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕານໍ ຣກ຺ຂຕິ. ຂນ຺ຕິຍາ ອວິຫິໍສາຍ ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ຕຕາຍ ອນຸທ຺ທຍາຍາ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໘໕). ນິວາສນປາຣຸປນເຄຫາທີນິ ອາວຣຓໍ. ໂຈຣາທິອຸປທ຺ທວນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ໂຄປາຍນາ ຄຸຕ຺ຕິ. ຕໍ ສພ຺ພມ຺ປິ ສຸຏ຺ຐຸ ວິທຫຕິ ປວຕ຺ເຕຕິ ຐເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິທານິ ຍຕ຺ຖ ສາ ສໍວິທຫິຕພ຺ພາ, ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອນ຺ໂຕຊນສ຺ມິນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ສງ຺ເຂປຕ຺ໂຖ – ອນ຺ໂຕຊນສງ຺ຂາຕໍ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ສີລສໍວເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປນ຺ໂຕ ວຕ຺ຖຄນ຺ຘມາລາທີນິ ຈສ຺ສ ທທມາໂນ ສພ຺ໂພປທ຺ທເວ ຈສ຺ສ ນິວາຣຍມາໂນ ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິໍ ສໍວິທຫຕິ ນາມ. ຂຕ຺ຕິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍໍ ປນ ວິເສໂສ – ອຠິສິຕ຺ຕຂຕ຺ຕິຍາ ຠທ຺ຣອສ຺ສາຊານີຍາທິຣຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອຸປຄຓ຺ຫິຕພ຺ພາ, ອນຸຍນ຺ຕາ ຂຕ຺ຕິຍາ ເຕສໍ ອນຸຣູປຍານວາຫນສມ຺ປທາເນນປິ ປຣິໂຕເສຕພ຺ພາ, ພລກາໂຍ ກາລໍ ອນຕິກ຺ກເມຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕເວຕນສມ຺ປທາເນນປິ ອນຸຄ຺ຄເຫຕພ຺ໂພ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ອນ຺ນປານວຕ຺ຖາທິນາ ເທຍ຺ຍຘມ຺ເມນ, ຄຫປຕິກາ ຠຕ຺ຕພີຊນງ຺ຄລພລິພທ຺ທາທິສມ຺ປທາເນນ, ຕຖາ ນິຄມວາສິໂນ ເນຄມາ ຊນປທວາສິໂນ ຈ ຊານປທາ. ສມິຕປາປພາຫິຕປາປາ ປນ ສມຓພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ສມຓປຣິກ຺ຂາຣສມ຺ປທາເນນ ສກ຺ກາຕພ຺ພາ, ມິຄປກ຺ຂິໂນ ອຠຍທາເນນ ສມສ຺ສາເສຕພ຺ພາ.

ຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ວຕ຺ເຕຕີຕິ ທສກຸສລກມ຺ມປຖຘມ຺ເມເນວ ຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ເຕນ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ອາຓາຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍໍ ໂຫຕິ. ເກນຈິ ມນຸສ຺ສຠູເຕນາຕິ ເທວຕາ ນາມ ອຕ຺ຕນາ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕເມວ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ຕາ ອຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ‘‘ມນຸສ຺ສຠູເຕນາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຕ຺ຖິເກນາຕິ ປຏິອຕ຺ຖິເກນ, ປຏິສຕ຺ຕຸນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມິໂກຕິ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ຘມ຺ມິໂກ, ຕຖາຄໂຕ ປນ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມວເສນ. ຘມ຺ມຣາຊາຕິ ນວຫິ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມຫິ ມຫາຊນໍ ຣຎ຺ເຊຕີຕິ ຘມ຺ມຣາຊາ. ຘມ຺ມໍເຍວາຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມເມວ ນິສ຺ສາຍ ຕເມວ ສກ຺ກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ຄຣຸກໂຣນ຺ໂຕ ຕໍ ອປຈາຍມາໂນ. ໂສວສ຺ສ ຘມ຺ໂມ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຕຏ຺ເຐນ ຘໂຊຕິ ຘມ຺ມທ຺ຘໂຊ. ໂສວສ຺ສ ເກຕູຕິ ຘມ຺ມເກຕຸ. ຕເມວ ອຘິປຕິໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕີຕິ ຘມ຺ມາຘິປເຕຍ຺ໂຍ. ຘມ຺ມິກໍ ຣກ຺ຂາວຣຓຄຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມທາຍິກຣກ຺ຂຎ຺ຈ ອາວຣຓຎ຺ຈ ຄຸຕ຺ຕິຎ຺ຈ. ສໍວິທຫຕີຕິ ຐເປຕິ ປຎ຺ຎເປຕິ. ເອວຣູປນ຺ຕິ ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ນ ເສວິຕພ຺ພໍ, ສຸຈຣິຕໍ ເສວິຕພ຺ພນ຺ຕິ ເອວໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສໍວິທຫິຕ຺ວາຕິ ຐເປຕ຺ວາ ກເຖຕ຺ວາ. ຘມ຺ເມເນວ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ນວໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ເມເນວ ອສທິສໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ. ຕໍ ໂຫຕິ ຈກ຺ກໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ຕໍ ເອວໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ເອເຕສຸ ສມຓາທີສຸ ເອເກນປິ ປຏິວຕ຺ເຕຕຸໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານເມວາຕິ.

໕. ສເຈຕນສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໕. ປຎ຺ຈເມ ອິສິປຕເນຕິ ພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສງ຺ຂາຕານໍ ອິສີນໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ເຈວ ອຸໂປສຖກຣຓຕ຺ຖາຍ ຈ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕເນ, ສນ຺ນິປາຕຏ຺ຐາເນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປທເນຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ. ມິຄທາເຍຕິ ມິຄານໍ ອຠຍຕ຺ຖາຍ ທິນ຺ເນ. ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫີຕິ ໂສ ກິຣ ຣຎ຺ຎາ ອາຓຕ຺ຕທິວເສເຍວ ສພ຺ພູປກຣຓານິ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ອນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຄາມທ຺ວາຣຄາມມຊ຺ຌເທວກຸລສຸສານາທີສຸ ຐິຕຣຸກ຺ເຂ ເຈວ ຌາມປຕິຕສຸກ຺ຂຣຸກ຺ເຂ ຈ ວິວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສມ຺ປນ຺ນປເທເສ ຐິເຕ ສພ຺ພໂທສວິວຊ຺ຊິເຕ ນາຠິອຣເນມີນໍ ອນຸຣູເປ ຣຸກ຺ເຂ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ຣຸກ຺ເຂ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ເຈວ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈ ເອຕ຺ຕໂກ ກາໂລ ວີຕິວຕ຺ໂຕ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຉຫິ ມາເສຫິ ຉາຣຕ຺ຕູເນຫີ’’ຕິ. ນານາກຣຓນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕໍ. ເນສນ຺ຕິ ນ ເອສໍ. ອຕ຺ເຖສນ຺ຕິ ອຕ຺ຖິ ເອສໍ. ອຠິສງ຺ຂາຣສ຺ສ ຄຕີຕິ ປໂຍຄສ຺ສ ຄມນໍ. ຈິງ຺ຄຸລາຍິຕ຺ວາຕິ ປຣິພ຺ຠມິຕ຺ວາ. ອກ຺ຂາຫຕໍ ມຎ຺ເຎຕິ ອກ຺ເຂ ປເວເສຕ຺ວາ ຐປິຕມິວ.

ສໂທສາຕິ ສຄຓ຺ຑາ ອຸຓ຺ຓໂຕຓຕຏ຺ຐານຍຸຕ຺ຕາ. ສກສາວາຕິ ປູຕິສາເຣນ ເຈວ ເຜຄ຺ຄຸນາ ຈ ຍຸຕ຺ຕາ. ກາຍວງ຺ກາຕິອາທີນິ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕາທີນໍ ນາມານິ. ເອວໍ ປປຕິຕາຕິ ເອວໍ ຄຸຓປຕເນນ ປຕິຕາ. ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐິຕາຕິ ເອວໍ ຄຸເຓຫິ ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍມຫາຊນາ ປປຕິຕາ ນາມ, ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນາມ. ເຕສຸປິ ປຸຣິມາ ຕໂຍ ກິເລສານໍ ສມຸທາຈາຣກ຺ຂເຓ ປປຕິຕາ ນາມ, ຂີຓາສວາ ປນ ເອກນ຺ເຕເນວ ປຕິຏ຺ຐິຕາ ນາມ. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອປ຺ປຫີນກາຍວງ຺ກາທໂຍ ປປຕນ຺ຕິ, ປຫີນກາຍວງ຺ກາທໂຍ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ. ກາຍວງ຺ກາທີນໍ ປນ ເອວໍ ປຫານໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ປາຓາຕິປາໂຕ ອທິນ຺ນາທານໍ ມິຈ຺ຉາຈາໂຣ ມຸສາວາໂທ ປິສຸຓາວາຈາ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐີຕິ ອິເມ ຕາວ ຉ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ປຫີຍນ຺ຕິ, ຜຣຸສາວາຈາ ພ຺ຍາປາໂທຕິ ທ຺ເວ ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ, ອຠິຊ຺ຌາ ສມ຺ຜປ຺ປລາໂປຕິ ທ຺ເວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນາຕິ.

໖. ອປຓ຺ຓກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໖. ຉຏ຺ເຐ ອປຓ຺ຓກປຏິປທນ຺ຕິ ອວິຣທ຺ຘປຏິປທໍ ເອກໍສປຏິປທໍ ນິຍ຺ຍານິກປຏິປທໍ ກາຣຓປຏິປທໍ ສາຣປຏິປທໍ ມຓ຺ຑປຏິປທໍ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປທໍ ອນຸໂລມປຏິປທໍ ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ນ ຕກ຺ກຄ຺ຄາເຫນ ວາ ນຍຄ຺ຄາເຫນ ວາ. ເອວໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິປນ຺ໂນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ ອຸປາສິກາ ວາ ມນຸສ຺ສເທວນິພ຺ພານສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ຫາຍຕິ ປຣິຫາຍຕິ, ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປນ ຕາຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ນ ປຣິຫາຍຕິ. ອຕີເຕ ກນ຺ຕາຣທ຺ຘານມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ເນສຸ ທ຺ວີສຸ ສຕ຺ຖວາເຫສຸ ຍກ຺ຂສ຺ສ ວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ພາລສຕ຺ຖວາໂຫ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ເຖນ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕ, ຍກ຺ຂສ຺ສ ວຈນໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ອຸທກທິຏ຺ຐຏ຺ຐາເນ ອຸທກໍ ຉຑ຺ເຑສ຺ສາມາ’’ຕິ ສຕ຺ຖເກ ສຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປນ຺ໂນ ປຓ຺ຑິຕສຕ຺ຖວາໂຫ ວິຍ. ຍໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ –

‘‘ອປຓ຺ຓກໍ ຐານເມເກ, ທຸຕິຍໍ ອາຫຸ ຕກ຺ກິກາ;

ເອຕທຎ຺ຎາຍ ເມຘາວີ, ຕໍ ຄຓ຺ເຫ ຍທປຓ຺ຓກ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑);

ໂຍນິ ຈສ຺ສ ອາຣທ຺ຘາ ໂຫຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍນີຕິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາສສ຺ສປິ ກາຣຓສ຺ສປິ ປສ຺ສາວມຄ຺ຄສ຺ສປິ ນາມໍ. ‘‘ຈຕສ຺ໂສ ໂຂ ອິມາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ໂຍນິໂຍ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໑.໑໕໒) ຫິ ຂນ຺ຘໂກຏ຺ຐາໂສ ໂຍນິ ນາມ. ‘‘ໂຍນິ ເຫສາ ຠູມິຊ ຜລສ຺ສ ອຘິຄມາຍາ’’ຕິອາທີສຸ (ມ. ນິ. ໓.໒໒໖) ກາຣຓໍ. ‘‘ນ ຈາຫໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ພ຺ຣູມິ, ໂຍນິຊໍ ມຕ຺ຕິສມ຺ຠວ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໔໕໗; ຘ. ປ. ໓໙໖) ຈ ‘‘ຕເມນໍ ກມ຺ມຊວາຕາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘໍປາທໍ ອໂຘສິຣໍ ສມ຺ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ມາຕຸ ໂຍນິມຸເຂ ສມ຺ປຏິປາເທນ຺ຕີ’’ຕິ ຈ ອາທີສຸ ປສ຺ສາວມຄ຺ໂຄ. ອິຘ ປນ ກາຣຓໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ອາຣທ຺ຘາຕິ ປຄ຺ຄຫິຕາ ປຣິປຸຓ຺ຓາ.

ອາສວານໍ ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ອາສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ, ຈກ຺ຂຸໂຕປິ…ເປ… ມນໂຕປິ ສນ຺ທນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຘມ຺ມໂຕ ຍາວ ໂຄຕ຺ຣຠຸ, ໂອກາສໂຕ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ສວນ຺ຕີຕິ ວາ ອາສວາ, ເອເຕ ຘມ຺ເມ ເອຕຎ຺ຈ ໂອກາສໍ ອນ຺ໂຕກຣິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນ຺ໂຕກຣຓຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ອາກາໂຣ. ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາ, ອາສວາ ວິຍາຕິປິ ອາສວາ. ໂລກສ຺ມິມ຺ປິ ຫິ ຈິຣປາຣິວາສິກາ ມທິຣາທໂຍ ອາສວາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ຍທິ ຈ ຈິຣປາຣິວາສິຍຏ຺ເຐນ ອາສວາ, ເອເຕເຍວ ຠວິຕຸມຣຫນ຺ຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ – ‘‘ປຸຣິມາ, ຠິກ຺ຂເວ, ໂກຏິ ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ອວິຊ຺ຊາຍ, ອິໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊາ ນາໂຫສີ’’ຕິອາທິ (ອ. ນິ. ໑໐.໖໑). ອາຍຕໍ ວາ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ສວນ຺ຕິ ປສວນ຺ຕີຕິປິ ອາສວາ. ປຸຣິມານິ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພຈນານິ ຍຕ຺ຖ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ຕຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊນ຺ຕິ, ປຈ຺ຉິມໍ ກມ຺ເມປິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ກມ຺ມກິເລສາເຍວ ອາສວາ, ອປິຈ ໂຂ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາປິ. ສຸຕ຺ເຕສຸ ຫິ ‘‘ນາຫໍ, ຈຸນ຺ທ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍເຍວ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສມີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໒) ເອຕ຺ຖ ວິວາທມູລຠູຕາ ກິເລສາ ອາສວາຕິ ອາຄຕາ.

‘‘ເຍນ ເທວູປປຕ຺ຍສ຺ສ, ຄນ຺ຘພ຺ໂພ ວາ ວິຫງ຺ຄໂມ;

ຍກ຺ຂຕ຺ຕໍ ເຍນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ມນຸສ຺ສຕ຺ຕຎ຺ຈ ອພ຺ພເຊ;

ເຕ ມຍ຺ຫໍ ອາສວາ ຂີຓາ, ວິທ຺ຘສ຺ຕາ ວິນຬີກຕາ’’ຕິ. (ອ. ນິ. ໔.໓໖) –

ເອຕ຺ຖ ເຕຠູມກໍ ຈ ກມ຺ມໍ ອວເສສາ ຈ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ. ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙; ອ. ນິ. ໒.໒໐໒-໒໓໐) ເອຕ຺ຖ ປຣູປວາທວິປ຺ປຏິສາຣວຘພນ຺ຘາທໂຍ ເຈວ ອປາຍທຸກ຺ຂຠູຕາ ຈ ນານປ຺ປກາຣາ ອຸປທ຺ທວາ.

ເຕ ປເນເຕ ອາສວາ ຍຕ຺ຖ ຍຖາ ອາຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ຕຖາ ເວທິຕພ຺ພາ. ເອເຕ ຫິ ວິນເຍ ຕາວ ‘‘ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິການໍ ອາສວານໍ ສໍວຣາຍ, ສມ຺ປຣາຍິການໍ ອາສວານໍ ປຏິຆາຕາຍາ’’ຕິ (ປາຣາ. ໓໙; ອ. ນິ. ໒.໒໐໒-໒໓໐) ທ຺ເວຘາ ອາຄຕາ. ສຬາຍຕເນ ‘‘ຕໂຍ ເມ, ອາວຸໂສ, ອາສວາ ກາມາສໂວ ຠວາສໂວ ອວິຊ຺ຊາສໂວ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໓໒໑) ຕິຘາ ອາຄຕາ. ອຎ຺ເຎສຸ ຈ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕສຸ (ຈູຬນິ. ຊຕຸກຓ຺ຓິມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໖໙; ປຏິ. ມ. ໑.໑໐໗) ອຠິຘມ຺ເມ (ຘ. ສ. ໑໑໐໒-໑໑໐໖; ວິຠ. ໙໓໗) ຈ ເຕເຍວ ທິຏ຺ຐາສເວນ ສຫ ຈຕຸຘາ ອາຄຕາ. ນິພ຺ເພຘິກປຣິຍາເຍນ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ນິຣຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເປຕ຺ຕິວິສຍຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ມນຸສ຺ສໂລກຄາມິນິຍາ, ອຕ຺ຖິ ອາສວາ ເທວໂລກຄາມິນິຍາ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໖.໖໓) ປຎ຺ຈຘາ ອາຄຕາ. ກມ຺ມເມວ ເຈຕ຺ຖ ອາສວາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຉກ຺ກນິປາເຕ ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາສວາ ສໍວຣາປຫາຕພ຺ພາ’’ຕິອາທິນາ (ອ. ນິ. ໖.໕໘) ນເຍນ ຉຘາ ອາຄຕາ. ສພ຺ພາສວປຣິຍາເຍ (ມ. ນິ. ໑.໑໔ ອາທໂຍ) ເຕເຍວ ທສ຺ສເນນ ປຫາຕພ຺ເພຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕຘາ ອາຄຕາ. ອິຘ ປນ ອຠິຘມ຺ມນເຍນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອາສວາ ອຘິປ຺ເປຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຂຍາຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທປິ ຂີຓາກາໂຣປິ ມຄ຺ຄຜລນິພ຺ພານານິປິ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ‘‘ໂຍ ອາສວານໍ ຂໂຍ ວໂຍ ເຠໂທ ປຣິເຠໂທ ອນິຈ຺ຈຕາ ອນ຺ຕຣຘານ’’ນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຫິ ອາສວານໍ ສຣສເຠໂທ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ຊານໂຕ ອຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ປສ຺ສໂຕ ອາສວານໍ ຂຍໍ ວທາມີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໑໕; ສໍ. ນິ. ໒.໒໓; ອິຕິວຸ. ໑໐໒) ເອຕ຺ຖ ອາສວປ຺ປຫານໍ ອາສວານໍ ອຈ຺ຈນ຺ຕກ຺ຂໂຍ ອສມຸປ຺ປາໂທ ຂີຓາກາໂຣ ນຕ຺ຖິຠາໂວ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

‘‘ເສຂສ຺ສ ສິກ຺ຂມານສ຺ສ, ອຸຊຸມຄ຺ຄານຸສາຣິໂນ;

ຂຍສ຺ມິໍ ປຐມໍ ຎາຓໍ, ຕໂຕ ອຎ຺ຎາ ອນນ຺ຕຣາ’’ຕິ. (ອິຕິວຸ. ໖໒) –

ເອຕ຺ຖ ມຄ຺ໂຄ ‘‘ອາສວກ຺ຂໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາ ສມໂຓ ໂຫຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໓໘) ເອຕ຺ຖ ຜລໍ.

‘‘ປຣວຊ຺ຊານຸປສ຺ສິສ຺ສ, ນິຈ຺ຈໍ ອຸຊ຺ຌານສຎ຺ຎິໂນ;

ອາສວາ ຕສ຺ສ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ, ອາຣາ ໂສ ອາສວກ຺ຂຍາ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໒໕໓) –

ເອຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ຜລໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອາສວານໍ ຂຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ, ອຣຫຕ຺ຕຜລຕ຺ຖາຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາໂຣຕິ ມນຈ຺ຉຏ຺ເຐສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ປິຫິຕທ຺ວາໂຣ. ໂຠຊເນ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູຕິ ໂຠຊນສ຺ມິໍ ປມາຓຎ຺ຎູ, ປຏິຄ຺ຄຫຓປຣິໂຠຄປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓມຕ຺ຕໍ ຊານາຕິ ປຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊາຄຣິຍໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ຉ ໂກຏ຺ຐາເສ ກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຸ ໂກຏ຺ຐາເສສຸ ຊາຄຣຓຠາວໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ, ຊາຄຣເຓເຍວ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເອວໍ ມາຕິກໍ ຐເປຕ຺ວາ ອິທານິ ຕເມວ ຐປິຕປຏິປາຏິຍາ ວິຠຊນ຺ໂຕ ກຖຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ຠິກ຺ຂູຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ທິສ຺ວາຕິອາທີນໍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໕) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕ, ຕຖາ ປຏິສງ຺ຂາ ໂຍນິໂສ ອາຫາຣໍ ອາຫາເຣຕິ ເນວ ທວາຍາຕິອາທີນໍ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໘). ອາວຣຓີເຍຫິ ຘມ຺ເມຫີຕິ ປຎ຺ຈຫິ ນີວຣເຓຫິ ຘມ຺ເມຫິ. ນີວຣຓານິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອາວຣິຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ອາວຣຓີຍາ ຘມ຺ມາຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕີຕິ ສີໂຫ ວິຍ ເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕິ. ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາຕິ ວາມປາທໍ ທກ຺ຂິຓປາເທ ອຕິອາຘາຍ. ສມໍ ຐປິເຕ ຫິ ປາເທ ຊາຓຸເກນ ຊາຓຸກໍ ໂຄປ຺ຜເກນ ຈ ໂຄປ຺ຜກໍ ຆຏີຍຕິ, ຕໂຕ ເວທນາ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ໂທສສ຺ສ ປຣິວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ໂຖກໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ເອສ ປາທໍ ຐເປຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ປາເທ ປາທໍ ອຈ຺ຈາຘາຍາ’’ຕິ.

ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນຕິ ສຕິຍາ ເຈວ ສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ ຈ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຖໍ ປເນສ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ? ປຸຣິມປ຺ປວຕ຺ຕິວເສນ. ອຍໍ ຫິ ຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍ ໂອກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕມານໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐເປຕ຺ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ຜລເກ ວາ ນິປນ຺ໂນ ນິທ຺ທໍ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ປພຸຊ຺ຌມາໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຐິຕຏ຺ຐາເນ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕເຍວ ປພຸຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ອຍໍ ຕາວ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ນໂຍວ. ປຣິຄ຺ຄຫກມ຺ມຏ຺ຐານວເສນາປິ ປເນສ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ອຍໍ ຫິ ຈງ຺ກມນ຺ໂຕ ນິທ຺ທາຍ ໂອກ຺ກມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປາສາຓຜລເກ ວາ ມຎ຺ເຈ ວາ ທກ຺ຂິເຓນ ປສ຺ເສນ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຕິ – ‘‘ອເຈຕໂນ ກາໂຍ ອເຈຕເນ ມຎ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອເຈຕໂນ ມຎ຺ໂຈ ອເຈຕນາຍ ປຖວິຍາ, ອເຈຕນາ ປຖວີ ອເຈຕເນ ອຸທເກ, ອເຈຕນໍ ອຸທກໍ ອເຈຕເນ ວາເຕ, ອເຈຕໂນ ວາໂຕ ອເຈຕເນ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອາກາສມ຺ປິ ‘ອຫໍ ວາຕໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິຕ’ນ຺ຕິ ນ ຊານາຕິ, ວາໂຕປິ ‘ອຫໍ ອາກາເສ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’ຕິ ນ ຊານາຕິ. ຕຖາ ວາໂຕ ນ ຊານາຕິ. ‘ອຫໍ ອຸທກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’ຕິ…ເປ… ມຎ຺ໂຈ ນ ຊານາຕິ, ‘ອຫໍ ກາຍໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຐິໂຕ’ຕິ, ກາໂຍ ນ ຊານາຕິ ‘ອຫໍ ມຎ຺ເຈ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ’ຕິ. ນ ຫິ ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ອາໂຠໂຄ ວາ ສມນ຺ນາຫາໂຣ ວາ ມນສິກາໂຣ ວາ ເຈຕນາ ວາ ປຕ຺ຖນາ ວາ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ເອວໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຈິຕ຺ຕໍ ຠວງ຺ເຄ ໂອຕຣຕິ. ເອວໍ ນິທ຺ທາຍນ຺ໂຕປິ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ນາມ ໂຫຕີຕິ.

ອຸຏ຺ຐານສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອຕ຺ຕກໍ ຐານໍ ຄເຕ ຈນ຺ເທ ວາ ຕາຣກາຍ ວາ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸຏ຺ຐານກາລປຣິຈ຺ເຉທິກໍ ສຎ຺ຎໍ ມນສິກຣິຕ຺ວາ, ຈິຕ຺ເຕ ຐເປຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອວໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຍິໂຕ ຫິ ຍຖາປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນເຍວ ກາເລ ອຸຏ຺ຐຫຕິ.

໗. ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໗. ສຕ຺ຕເມ ອຕ຺ຕພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ອຕ຺ຕທຸກ຺ຂາຍ. ປຣພ຺ຍາພາຘາຍາຕິ ປຣທຸກ຺ຂາຍ. ກາຍສຸຈຣິຕນ຺ຕິອາທີນິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ທສກຸສລກມ຺ມປຖວເສນ ອາຄຕານິ, ອຸປຣິ ປນ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕາ ອວາຣິຕາເນວ.

໘. ເທວໂລກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໘. ອຏ຺ຐເມ ອຏ຺ຏີເຍຍ຺ຍາຖາຕິ ອຏ຺ຏາ ປີຬິຕາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ຫຣາເຍຍ຺ຍາຖາຕິ ລຊ຺ເຊຍ຺ຍາຖ. ຊິຄຸຈ຺ເຉຍ຺ຍາຖາຕິ ຄູເຖ ວິຍ ຕສ຺ມິໍ ວຈເນ ສຎ຺ຊາຕຊິຄຸຈ຺ຉາ ຠເວຍ຺ຍາຖ. ອິຕິ ກິຣາຕິ ເອຕ຺ຖ ອິຕີຕິ ປທສນ຺ຘິພ຺ຍຎ຺ຊນສິລິຏ຺ຐຕາ, ກິຣາຕິ ອນຸສ຺ສວຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ. ທິພ຺ເພນ ກິຣ ອາຍຸນາ ອຏ຺ຏີຍຖາຕິ ເອວມສ຺ສ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປເຄວ ໂຂ ປນາຕິ ປຐມຕຣໍເຍວ.

໙. ປຐມປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໑໙. ນວເມ ປາປຓິໂກຕິ ອາປຓິໂກ, ອາປຓໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑວິກ຺ກາຍກສ຺ສ ວາຓິຊສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອຠພ຺ໂພຕິ ອຠາຊນຠູໂຕ. ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ຍຖາ ອຘິຏ຺ຐິຕໍ ສຸອຘິຏ຺ຐິຕໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຍໍ ອຕ຺ຕປຈ຺ຈກ຺ຂໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນາຘິຏ຺ຐາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຈ຺ຈູສກາເລ ປທສທ຺ເທນ ອຸຏ຺ຐາຍ ທີປໍ ຊາເລຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ອຍໍ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຓ຺ຑໍ ຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສ຺ສາມາ’’ຕິ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ເປນ ອຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຍມ຺ປິ ພຫຸເວຣິໂນ ມນຸສ຺ສາ ຣຕ຺ຕິໍ ນຄເຣ ວສິຕ຺ວາ ປາໂຕວ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຍໍ ວາ ປນ ຊນປທໍ ຄນ຺ຕຸກາມາ ມນຸສ຺ສາ ປາໂຕວ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ກິຓນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ອຎ຺ເຎສໍ ໂຠຊນເວລາຍ ປນ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປາໂຕວ ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ຆຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ນິທ຺ທາຍິຕ຺ວາ ສາຍໍ ປຸນ ອາປຓໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ໂສ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ປາໂຕວ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ທິວາກາເລ ປນ ປເຣສໍ ອສຎ຺ຈາຣກ຺ຂເຓ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຍຎ຺ຈ ໂຠຊນເວລາຍ ປຸຎ຺ຎວນ຺ໂຕ ອິສ຺ສຣາ ‘‘ອາປຓໂຕ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ປຫິຓິຕ຺ວາ ອາຫຣາເປນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ຍາວ ຍາມເຠຣິນິກ຺ຂມນາ ປນ ອນ຺ໂຕອາປເຓ ທີປໍ ຊາລາເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ກມ຺ມນ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ໂສ ຫິ ຍໍ ໂຈຣາ ປາໂຕປິ ທິວາປິ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕຸໍ ນ ສມ຺ປາປຸຓິໍສຸ, ສາຍໍ ປນ ອາປຓໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອປ຺ປຄ຺ເຆນ ເທນ຺ຕິ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍສ຺ສ ລາຠສ຺ສ ອສ຺ສາມິໂກ ໂຫຕິ.

ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕີຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສມາຘິໍ ນ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ປາໂຕວ ເຈຕິຍງ຺ຄຓໂພຘິຍງ຺ຄເຓສຸ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາ, ຕາວ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປນ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ຍາວ ສາຍນ຺ຫສມຍາ ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌນ຺ຫິກສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ສາຍໍ ປນ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເຖຣູປຏ຺ຐານໍ ກຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຐມຍາມໍ ສມາປຕ຺ຕິໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອນິສີທນ຺ໂຕ ສາຍນ຺ຫສມຍໍ ນ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ ອຘິຏ຺ຐາຕິ ນາມ. ສຸກ຺ກປກ຺ໂຂ ວຸຕ຺ຕປຏິປກ຺ຂນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອປິເຈຕ຺ຖ ‘‘ສມາປຕ຺ຕິໍ ອປ຺ເປຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອສຕິ ວິປສ຺ສນາປິ ວຏ຺ຏຕິ, ສມາຘິນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຈ ສມາຘິອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ວຏ຺ຏຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ສມາຘິປິ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕໍ, ສມາຘາຣມ຺ມຓມ຺ປິ ສມາຘິນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ.

໑໐. ທຸຕິຍປາປຓິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໒໐. ທສເມ ຈກ຺ຂຸມາຕິ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ຈກ຺ຂຸມາ ໂຫຕິ. ວິຘຸໂຣຕິ ວິສິຏ຺ຐຘຸໂຣ ອຸຕ຺ຕມຘຸໂຣ ຎາຓສມ຺ປຍຸຕ຺ເຕນ ວີຣິເຍນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ນິສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນຕິ ອວສ຺ສຍສມ຺ປນ຺ໂນ ປຕິຏ຺ຐານສມ຺ປນ຺ໂນ. ປຓິຍນ຺ຕິ ວິກ຺ກາຍິກຠຓ຺ຑໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ມູລໍ ຠວິສ຺ສຕິ ເອຕ຺ຕໂກ ອຸທໂຍຕິ ຕສ຺ມິໍ ‘‘ເອວໍ ກີຕໍ ເອວໍ ວິກ຺ກາຍມານ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕປຓິເຍ ເຍນ ກເຍນ ຕໍ ກີຕໍ, ຕໍ ກຍສງ຺ຂາຕໍ ມູລໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ໂຍ ຈ ຕສ຺ມິໍ ວິກ຺ກຍມາເນ ວິກ຺ກໂຍ, ຕສ຺ມິໍ ວິກ຺ກເຍ ເອຕ຺ຕໂກ ອຸທໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເອຕ຺ຕິກາ ວຑ຺ຒີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸສໂລ ໂຫຕິ ປຓິຍໍ ເກຕຸຎ຺ຈ ວິກ຺ເກຕຸຎ຺ຈາຕິ ສຸລຠຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິຓນ຺ໂຕ ທຸລ຺ລຠຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ໂຕ ຈ ເອຕ຺ຖ ກຸສໂລ ນາມ ໂຫຕິ, ທສຄຸຓມ຺ປິ ວີສຕິຄຸຓມ຺ປິ ລາຠໍ ລຠຕິ.

ອຑ຺ຒາຕິ ອິສ຺ສຣາ ພຫຸນາ ນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘເນນ ສມນ຺ນາຄຕາ. ມຫທ຺ຘນາຕິ ວຬຎ຺ຊນກວເສນ ມຫທ຺ຘນາ. ມຫາໂຠຄາຕິ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄຠຓ຺ເຑນ ມຫາໂຠຄາ. ປຏິພໂລຕິ ກາຍພເລນ ເຈວ ຎາຓພເລນ ຈ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ສມຕ຺ໂຖ. ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປທາຕຸນ຺ຕິ ອມ຺ຫາກຎ຺ຈ ຄຫິຕຘນມູລິກໍ ວຑ຺ຒິໍ ກາເລນ ກາລໍ ອນຸປ຺ປທາຕຸໍ. ນິປຕນ຺ຕີຕິ ນິມນ຺ເຕນ຺ຕິ. ນິປາເຕນ຺ຕີຕິປິ ປາໂຐ, ອຍເມວ ອຕ຺ໂຖ.

ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຸປສມ຺ປທາຍາຕິ ກຸສລຘມ຺ມານໍ ສມ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ. ຖາມວາຕິ ຎາຓຖາເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ທຬ຺ຫປຣກ຺ກໂມຕິ ຖິເຣນ ຎາຓປຣກ຺ກເມນ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອນິກ຺ຂິຕ຺ຕຘຸໂຣຕິ ‘‘ອຄ຺ຄມຄ຺ຄໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ອິມໍ ວີຣິຍຘຸຣໍ ນ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ເອວໍ ອຏ຺ຐປິຕຘຸໂຣ.

ພຫຸສ຺ສຸຕາຕິ ເອກນິກາຍາທິວເສນ ພຫຸ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ສຸຕໍ ເອເຕສນ຺ຕິ ພຫຸສ຺ສຸຕາ. ອາຄຕາຄມາຕິ ເອໂກ ນິກາໂຍ ເອໂກ ອາຄໂມ ນາມ, ທ຺ເວ ນິກາຍາ ທ຺ເວ ອາຄມາ ນາມ, ປຎ຺ຈ ນິກາຍາ ປຎ຺ຈ ອາຄມາ ນາມ, ເອເຕສຸ ອາຄເມສຸ ເຍສໍ ເອໂກປິ ອາຄໂມ ອາຄໂຕ ປຄຸໂຓ ປວຕ຺ຕິໂຕ, ເຕ ອາຄຕາຄມາ ນາມ. ຘມ຺ມຘຣາຕິ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕປິຏກຘຣາ. ວິນຍຘຣາຕິ ວິນຍປິຏກຘຣາ. ມາຕິກາຘຣາຕິ ທ຺ເວມາຕິກາຘຣາ. ປຣິປຸຈ຺ຉຕີຕິ ອຕ຺ຖານຕ຺ຖໍ ກາຣຓາກາຣຓໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ປຣິປຎ຺ຫຕີຕິ ‘‘ອິມໍ ນາມ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຎ຺ຎາຕິ ຕຸເລຕິ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວ.

ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ປຐມໍ ປຎ຺ຎາ ອາຄຕາ, ປຈ຺ຉາ ວີຣິຍຎ຺ຈ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕເສວນາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ປຐມໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວີຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ ເສວິຕພ຺ພາຕິ ນ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ, ເທສນາຍ ນາມ ເຫຏ຺ຐິເມນ ວາ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ໂຫຕິ ອຸປຣິເມນ ວາ ທ຺ວີຫິປິ ວາ ໂກຏີຫິ. ອິຘ ປນ ອຸປຣິເມນ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຕສ຺ມາ ກເຖນ຺ເຕນ ປຐມໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕອຸປນິສ຺ສຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ວີຣິຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ກເຖຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຣຖກາຣວຄ຺ໂຄ ທຸຕິໂຍ.