໙. ໂກກາລິກສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໘໙. ນວເມ ໂກກາລິໂກ ຠິກ຺ຂຸ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມີຕິ ໂກຍໍ ໂກກາລິໂກ, ກສ຺ມາ ຈ ອຸປສງ຺ກມິ? ອຍໍ ກິຣ ໂກກາລິກຣຏ຺ເຐ ໂກກາລິກນຄເຣ ໂກກາລິກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ກາຣິເຕ ວິຫາເຣ ວສຕິ ຈູຬໂກກາລິໂກຕິ ນາເມນ, ນ ປນ ເທວທຕ຺ຕສ຺ສ ສິສ຺ໂສ. ໂສ ຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓປຸຕ຺ໂຕ ມຫາໂກກາລິໂກ ນາມ. ຠຄວຕິ ປນ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວິຫຣນ຺ເຕ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຎ຺ຈມຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣມານາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ວິເວກວາສໍ ວສິຕຸກາມາ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ຕສ຺ມິໍ ຊນປເທ ຕໍ ນຄຣໍ ປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ອຄມິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເນສໍ ໂກກາລິໂກ ວຕ຺ຕໍ ອກາສິ. ເຕປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ສມ຺ໂມທິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ມຍໍ ອິຘ ເຕມາສໍ ວສິສ຺ສາມ, ມາ ໂນ ກສ຺ສຈິ ອາໂຣເຈສີ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວສິໍສຸ. ວສິຕ຺ວາ ປວາຣຓາທິວເສ ປວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຄຈ຺ຉາມ ມຍໍ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ໂກກາລິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ໂກກາລິໂກ ‘‘ອຊ຺ຊ, ອາວຸໂສ, ເອກທິວສໍ ວສິຕ຺ວາ ສ຺ເວ ຄມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ນຄຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ມນຸສ຺ເສ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ອິຘ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ວສມາເນປິ ນ ຊານາຖ, ນ ເຕ ໂກຈິ ປຈ຺ຈເຍນປິ ນິມນ຺ເຕຕີ’’ຕິ. ນຄຣວາສິໂນ ‘‘ກຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖຣາ, ກສ຺ມາ ໂນ ນາໂຣຈຍິຕ຺ຖາ’’ຕິ? ກິໍ, ອາວຸໂສ, ອາໂຣຈິເຕນ, ກິໍ ນ ປສ຺ສຖ ທ຺ເວ ຠິກ຺ຂູ ເຖຣາສເນ ນິສີທນ຺ເຕ, ເອເຕ ອຄ຺ຄສາວກາຕິ. ເຕ ຂິປ຺ປໍ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິຕາທີນິ ເຈວ ຈີວຣທຸສ຺ສານິ ຈ ສໍຫຣິໍສຸ.
ໂກກາລິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ປຣມປ຺ປິຈ຺ຉາ ອຄ຺ຄສາວກາ ປຍຸຕ຺ຕວາຈາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນລາຠໍ ນ ສາທິຍິສ຺ສນ຺ຕິ, ອສາທິຍນ຺ຕາ ‘ອາວາສິກສ຺ສ ເທຖາ’ຕິ ວກ຺ຂນ຺ຕີ’’ຕິ ຕໍ ລາຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ເຖຣານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຖຣາ ທິສ຺ວາວ ‘‘ອິເມ ປຈ຺ຈຍາ ເນວ ອມ຺ຫາກໍ, ນ ໂກກາລິກສ຺ສ ກປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກມິໍສຸ. ໂກກາລິໂກ ‘‘ກຖຎ຺ຫິ ນາມ ສຍໍ ອຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ອທາເປຕ຺ວາ ປກ຺ກມິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຆາຕໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເຕປິ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສໍ ອາທາຍ ຊນປທຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຕສ຺ມິໍ ຣຏ຺ເຐ ຕເມວ ນຄຣໍ ປຈ຺ຈາຄມິໍສຸ. ນາຄຣາ ເຖເຣ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ສຫ ປຣິກ຺ຂາເຣຫິ ທານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ນຄຣມຊ຺ເຌ ມຓ຺ຑປໍ ກຕ຺ວາ ທານໍ ອທໍສຸ, ເຖຣານຎ຺ຈ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອຸປນາເມສຸໍ. ເຖຣາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ນິຍ຺ຍາທຍິໍສຸ. ຕໍ ທິສ຺ວາ ໂກກາລິໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ອເຫສຸໍ, ອິທານິ ປາປິຈ຺ຉາ ຊາຕາ, ປຸພ຺ເພປິ ອປ຺ປິຈ຺ຉສນ຺ຕຸຏ຺ຐປວິວິຕ຺ຕສທິສາວ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ເຖເຣ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ຕຸມ຺ເຫ ປຸພ຺ເພ ອປ຺ປິຈ຺ຉາ ວິຍ, ອິທານິ ປນ ປາປຠິກ຺ຂູ ຊາຕຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ມູລຏ຺ຐາເນເຍວ ເນສໍ ປຕິຏ຺ຐໍ ຠິນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕຣມານຣູໂປ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ເຍນ ຠຄວາ ເຕນຸປສງ຺ກມິ. ອຍເມສ ໂກກາລິໂກ, ອິມິນາ ຈ ກາຣເຓນ ອຸປສງ຺ກມີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.
ຠຄວາ ຕໍ ຕຸຣິຕຕຸຣິຕໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາວ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອຎ຺ຎາສິ ‘‘ອຍໍ ອຄ຺ຄສາວເກ ອກ຺ໂກສິຕຸກາໂມ ອາຄໂຕ, ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ປຏິເສເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ປຏິເສເຘຕຸໍ, ເຖເຣສຸ ອປຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ເອກໍເສນ ປນ ປທຸມນິຣເຍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລາເນປິ ນາມ ຄຣຫນ຺ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ນ ນິເສເຘຕີ’’ຕິ ວາທໂມຈນຕ຺ຖໍ ອຣິຍູປວາທສ຺ສ ຈ ມຫາສາວຊ຺ຊຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິເສເຘສິ. ຕຕ຺ຖ ມາ ເຫວນ຺ຕິ ມາ ເອວໍ ອຠຓິ. ສທ຺ຘາຍິໂກຕິ ສທ຺ຘາຍ ອາຄມກໂຣ ປສາທາວໂຫ, ສທ຺ຘາຕພ຺ພວຈໂນ ວາ. ປຈ຺ຈຍິໂກຕິ ປຕ຺ຕິຍາຍິຕພ຺ພວຈໂນ.
ປກ຺ກາມີຕິ ກມ຺ມານຸຠາເວນ ໂຈທິຍມາໂນ ປກ຺ກາມິ. ໂອກາສກຕຎ຺ຫິ ກມ຺ມໍ ນ ສກ຺ກາ ປຏິພາຫິຕຸໍ. ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສາຕິ ປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ສໂຕ ນຈິເຣເນວ. ສພ຺ໂພ ກາໂຍ ຜຸໂຏ ອໂຫສີຕິ ເກສຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂອກາສໍ ອວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສກລສຣີຣໍ ອຏ຺ຐີນິ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸຄ຺ຄຕາຫິ ປີຬກາຫິ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏໍ ອໂຫສິ. ຍສ຺ມາ ປນ ພຸທ຺ຘານຸຠາເວນ ຕຖາຣູປໍ ກມ຺ມໍ ພຸທ຺ຘານໍ ສມ຺ມຸຂີຠາເວ ວິປາກໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ທສ຺ສນູປຈາເຣ ວິຊຫິຕມຕ຺ເຕ ເທຕິ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ອຈິຣປກ຺ກນ຺ຕສ຺ສ ປີຬກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ກລາຍມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຈຓກມຕ຺ຕິໂຍ. ເພລຸວສລາຏຸກມຕ຺ຕິໂຍຕິ ຕຣຸຓເພລຸວມຕ຺ຕິໂຍ. ປຠິຊ຺ຊິໍສູຕິ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ. ຕາສຸ ຠິນ຺ນາສຸ ສກລສຣີຣໍ ປນສປກ຺ກໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ປກ຺ເກນ ຄຕ຺ເຕນ ເຊຕວນທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐເກ ວິສຄິລິໂຕ ມຈ຺ໂຉ ວິຍ ກທລິປຕ຺ເຕສຸ ນິປຊ຺ຊິ. ອຖ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖໍ ອາຄຕາຄຕາ ມນຸສ຺ສາ ‘‘ຘິ ໂກກາລິກ, ຘິ ໂກກາລິກ, ອຍຸຕ຺ຕມກາສິ, ອຕ຺ຕໂນເຍວ ມຸຂໍ ນິສ຺ສາຍ ອນຍພ຺ຍສນໍ ປຕ຺ໂຕສີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕສໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອາຣກ຺ຂເທວຕາ ຘິກ຺ກາຣມກໍສຸ, ອາຣກ຺ຂເທວຕານໍ ອາກາສເທວຕາຕິ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ຍາວ ອກນິຏ຺ຐຠວນາ ເອກຘິກ຺ກາໂຣ ອຸທປາທິ.
ຕຸຣູຕິ ໂກກາລິກສ຺ສ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ ຕຸຣຸຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ອນາຄາມິຜລໍ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ຠຸມ຺ມຏ຺ຐເທວຕາ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຍຸຕ຺ຕໍ ໂກກາລິເກນ ກຕໍ ອຄ຺ຄສາວເກ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ເຕນາ’’ຕິ ປຣມ຺ປຣາຍ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກສມ຺ປຕ຺ຕໍ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ມາ ມຍ຺ຫໍ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ວຣາໂກ ນສ຺ສິ, ໂອວທິສ຺ສາມິ ນໍ ເຖເຣສຸ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາທຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ຕຸຣູ ປຈ຺ເຈກພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ. ເປສລາຕິ ປິຍສີລາ. ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ອາວຸໂສຕິ ນິສິນ຺ນໂກວ ກພຣກ຺ຂີນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ເອວມາຫ. ປສ຺ສ ຍາວຎ຺ຈ ເຕ ອິທໍ ອປຣທ຺ຘຕິ ຍຕ຺ຕກໍ ຕຍາ ອປຣທ຺ຘໍ, ອຕ຺ຕໂນ ນລາເຏ ມຫາຄຓ຺ຑໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ສາສປມຕ຺ຕາຍ ປີຬກາຍ ມໍ ໂຈເທຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎສີຕິ ອາຫ.
ອຖ ນໍ ‘‘ອທິຏ຺ຐິປ຺ປຕ຺ໂຕ ອຍໍ ໂກກາລິໂກ, ຄິລິຕວິໂສ ວິຍ ນ ກສ຺ສຈິ ວຈນໍ ນ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຸຣິສສ຺ສ ຫີຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ກຸຐາຣີຕິ ກຸຐາຣິສທິສາ ຜຣຸສວາຈາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ກຸສລມູລສງ຺ຂາເຕ ມູເລເຍວ ນິກນ຺ຕຕິ. ນິນ຺ທິຍນ຺ຕິ ນິນ຺ທິຕພ຺ພໍ ທຸສ຺ສີລປຸຄ຺ຄລໍ. ປສໍສຕີຕິ ອຸຕ຺ຕມຕ຺ເຖ ສມ຺ຠາເວຕ຺ວາ ຂີຓາສໂວຕິ ວທຕິ. ຕໍ ວາ ນິນ຺ທຕິ ໂຍ ປສໍສິໂຍຕິ ໂຍ ວາ ປສໍສິຕພ຺ໂພ ຂີຓາສໂວ, ຕໍ ອນ຺ຕິມວຕ຺ຖຸນາ ໂຈເທນ຺ໂຕ ‘‘ທຸສ຺ສີໂລ ອຍ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ວິຈິນາຕິ ມຸເຂນ ໂສ ກລິນ຺ຕິ ໂສ ຕໍ ອປຣາຘໍ ມຸເຂນ ວິຈິນາຕິ ນາມ. ກລິນາ ເຕນາຕິ ເຕນ ອປຣາເຘນ ສຸຂໍ ນ ວິນ຺ທຕິ. ນິນ຺ທິຍປສໍສາຍ ຫິ ປສໍສິຍນິນ຺ທາຍ ຈ ສມໂກວ ວິປາໂກ.
ສພ຺ພສ຺ສາປິ ສຫາປິ ອຕ຺ຕນາຕິ ສພ຺ເພນ ສເກນ ຘເນນປິ ອຕ຺ຕນາປິ ສທ຺ຘິໍ ໂຍ ອກ຺ເຂສຸ ຘນປຣາຊໂຍ ນາມ, ອຍໍ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກ ອປຣາໂຘ. ໂຍ ສຸຄເຕສູຕິ ໂຍ ປນ ສມ຺ມຄ຺ຄເຕສຸ ປຸຄ຺ຄເລສຸ ຈິຕ຺ຕໍ ທູເສຍ຺ຍ, ອຍໍ ຈິຕ຺ຕປໂທໂສວ ຕໂຕ ກລິໂຕ ມຫນ຺ຕຕໂຣ ກລິ.
ອິທານິ ຕສ຺ສ ມຫນ຺ຕຕຣຠາວໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ສຕໍ ສຫສ຺ສານນ຺ຕິ ນິຣພ຺ພຸທຄຓນາຍ ສຕສຫສ຺ສຎ຺ຈ. ຉຕ຺ຕິໍສຕີຕິ ອປຣານິ ຉຕ຺ຕິໍສຕິ ນິຣພ຺ພຸທານິ. ປຎ຺ຈ ຈາຕິ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຎ຺ຈ ອພ຺ພຸທານິ. ຍມຣິຍຄຣຫີຕິ ຍໍ ອຣິເຍ ຄຣຫນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕິ, ຕຕ຺ຖ ເອຕ຺ຕກໍ ອາຍຸປ຺ປມາຓນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.
ກາລມກາສີຕິ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ປກ຺ກນ຺ເຕ ກາລໍ ອກາສິ. ປທຸມນິຣຍນ຺ຕິ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ປທຸມນິຣໂຍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມຫານິຣຍສ຺ມິໍເຍວ ປນ ປທຸມຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ເພ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.
ວີສຕິຂາຣິໂກຕິ ມາຄຘເກນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ, ໂກສລຣຏ຺ເຐ ເອໂກ ປຕ຺ໂຖ ໂຫຕິ. ເຕນ ປຕ຺ເຖນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຕ຺ຖາ ອາຬ຺ຫກໍ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອາຬ຺ຫການິ ໂທຓໍ, ຈຕຸໂທຓາ ມານິກາ, ຈຕຸມານິກາ ຂາຣີ, ຕາຍ ຂາຣິຍາ ວີສຕິຂາຣິໂກ. ຕິລວາໂຫຕິ ມາຄຘການໍ ສຸຂຸມຕິລານໍ ຕິລສກຏໍ. ອພ຺ພຸໂທ ນິຣໂຍຕິ ອພ຺ພຸໂທ ນາມ ປາຏິເຍກ຺ໂກ ນິຣໂຍ ນຕ຺ຖິ, ອວີຈິມ຺ຫິເຍວ ປນ ອພ຺ພຸທຄຓນາຍ ປຈ຺ຈິຕພ຺ພຏ຺ຐານສ຺ເສຕໍ ນາມໍ. ນິຣພ຺ພຸທາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.
ວສ຺ສຄຓນາປິ ປເນຕ຺ຖ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພາ – ຍເຖວ ຫິ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສານິ ໂກຏິ ໂຫຕິ, ເອວໍ ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິໂຍ ປໂກຏິ ນາມ ໂຫຕິ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສປໂກຏິໂຍ ໂກຏິປໂກຏິ ນາມ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສໂກຏິປໂກຏິໂຍ ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນຫຸຕານິ ນິນ຺ນຫຸຕໍ, ສຕໍ ສຕສຫສ຺ສນິນ຺ນຫຸຕານິ ເອກໍ ອພ຺ພຸທໍ, ຕໂຕ ວີສຕິຄຸຓໍ ນິຣພ຺ພຸທໍ, ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖາຕິ. ທສມໍ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.
ເຖຣວຄ຺ໂຄ ຈຕຸຕ຺ໂຖ.