໑. ອາກງ຺ຂສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ

໗໑. ຕຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ສມ຺ປນ຺ນສີລາຕິ ປຣິປຸຓ຺ຓສີລາ, ສີລສມງ຺ຄິໂນ ວາ ຫຸຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫິ ກາຣເຓຫິ ສມ຺ປນ຺ນສີລຕາ ໂຫຕິ ສີລວິປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອາທີນວທສ຺ສເນນ, ສີລສມ຺ປຕ຺ຕິຍາ ຈ ອານິສໍສທສ຺ສເນນ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໙, ໒໑) ວິຕ຺ຖາຣິຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ກິຣ ຠຄວາ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາ’’ຕິ ອິມິນາ ຕຕ຺ຖ ເຊຏ຺ຐກສີລໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສສີຕິ ທີປວິຫາຣວາສີ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ. ອນ຺ເຕວາສິໂກ ປນສ຺ສ ເຕປິຏກຈູຬນາຄຕ຺ເຖໂຣ ອາຫ – ອຸຠຍຕ຺ຖປິ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ຠຄວຕາ ວຸຕ຺ໂຕ. ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣເຍວ ຫິ ສີລໍ, ອິຕຣານິ ປນ ຕີຓິ ສີລນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອຕ຺ຖີຕິ ອນນຸຊານນ຺ໂຕ ວຕ຺ວາ ອາຫ – ອິນ຺ທ຺ຣິຍສໍວໂຣ ນາມ ຉທ຺ວາຣາຣກ຺ຂາມຕ຺ຕກເມວ, ອາຊີວປາຣິສຸທ຺ຘິ ຘມ຺ເມນ ສເມນ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປຕ຺ຕິມຕ຺ຕກໍ, ປຈ຺ຈຍສນ຺ນິສ຺ສິຕໍ ປຏິລທ຺ຘປຈ຺ຈເຍ ອິທມຕ຺ຖນ຺ຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕ຺ວາ ປຣິຠຸຎ຺ຊນມຕ຺ຕກໍ. ນິປ຺ປຣິຍາເຍນ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວໂຣວ ສີລໍ. ຍສ຺ສ ໂສ ຠິນ຺ໂນ, ອຍໍ ສີສຈ຺ຉິນ຺ໂນ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຫຕ຺ຖປາເທ ເສສານິ ຣກ຺ຂິສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ໂພ. ຍສ຺ສ ປນ ໂສ ອໂຣໂຄ, ອຍໍ ອຈ຺ຉິນ຺ນສີໂສ ວິຍ ປຸຣິໂສ ຊີວິຕໍ ເສສານິ ປຸນ ປາກຕິການິ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນສີລາ’’ຕິ ອິມິນາ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣໍ ອຸທ຺ທິສິຕ຺ວາ ‘‘ສມ຺ປນ຺ນປາຕິໂມກ຺ຂາ’’ຕິ ຕສ຺ເສວ ເວວຈນໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ວິຕ຺ຖາເຣຕ຺ວາ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕາຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ປາຕິໂມກ຺ຂສໍວຣສໍວຸຕ຺ຕາຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ. ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈຕິ ອິທໍ ກສ຺ມາ ອາຣທ຺ຘນ຺ຕິ? ສີລານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ສເຈປິ ອຈິຣປພ຺ພຊິຕານໍ ວາ ທຸປ຺ປຎ຺ຎານໍ ວາ ເອວມສ຺ສ ‘‘ຠຄວາ ‘ສີລໍ ປູເຣຖ ສີລໍ ປູເຣຖາ’ຕິ ວທຕິ, ໂກ ນຸ ໂຂ ສີລປູຣເຓ ອານິສໍໂສ, ໂກ ວິເສໂສ, ກາ ວຑ຺ຒີ’’ຕິ ເຕສໍ ທສ ອານິສໍເສ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອວມາຫ – ‘‘ອປ຺ເປວ ນາມ ເອຕໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ປິຍມນາປຕາທິອາສວກ຺ຂຍປຣິໂຍສານໍ ອານິສໍສໍ ສຸຕ຺ວາປິ ສີລໍ ປຣິປູເຣຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍ ເຈຕິ ຍທິ ອິຈ຺ເຉຍ຺ຍ. ປິໂຍ ຈສ຺ສນ຺ຕິ ປິຍຈກ຺ຂູຫິ ສມ຺ປສ຺ສິຕພ຺ໂພ, ສິເນຫຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປທຏ຺ຐານຠູໂຕ ຠເວຍ຺ຍໍ. ມນາໂປຕິ ເຕສໍ ມນວຑ຺ຒນໂກ, ເຕສໍ ວາ ມເນນ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ເມຕ຺ຕຈິຕ຺ເຕນ ຜຣິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຄຣູຕິ ເຕສໍ ຄຣຸຏ຺ຐານິໂຍ ປາສາຓຈ຺ຉຕ຺ຕສທິໂສ. ຠາວນີໂຍຕິ ‘‘ອທ຺ຘາຍມາຍສ຺ມາ ຊານໍ ຊານາຕິ ປສ຺ສໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ເອວໍ ສມ຺ຠາວນີໂຍ. ສີເລສ຺ເວວສ຺ສ ປຣິປູຣກາຣີຕິ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີເລສຸເຍວ ປຣິປູຣກາຣີ ອສ຺ສ, ອນູເນນ ອາກາເຣນ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເຈໂຕສມຖມນຸຍຸຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສມເຖ ຍຸຕ຺ໂຕ. ອນິຣາກຕຊ຺ຌາໂນຕິ ພຫິ ອນີຫຏຊ຺ຌາໂນ, ອວິນາສິຕຊ຺ຌາໂນ ວາ. ວິປສ຺ສນາຍາຕິ ສຕ຺ຕວິຘາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ. ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານນ຺ຕິ ວຑ຺ເຒຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານໍ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສມຖວິປສ຺ສນາວເສນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສຸຎ຺ຎາຄາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສີທມາໂນ ຠິກ຺ຂຸ ‘‘ພ຺ຣູເຫຕາ ສຸຎ຺ຎາຄາຣານ’’ນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຊ຺ຌິມນິກາຍຏ຺ຐກຖາຍ (ມ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.໖໔ ອາທໂຍ) ອາກງ຺ເຂຍ຺ຍສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາຍ ໂອໂລເກຕພ຺ໂພ.

ລາຠີຕິ ເອຕ຺ຖ ນ ຠຄວາ ລາຠນິມິຕ຺ຕໍ ສີລາທິປຣິປູຣຓໍ ກເຖຕິ. ຠຄວາ ຫິ ‘‘ຆາເສສນໍ ຉິນ຺ນກໂຖ, ນ ວາຈໍ ປຍຸຕໍ ຠເຓ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໗໑໖) ເອວໍ ສາວເກ ໂອວທຕິ. ໂສ ກຖໍ ລາຠນິມິຕ຺ຕໍ ສີລາທິປຣິປູຣຓໍ ກເຖຍ຺ຍ. ປຸຄ຺ຄລຊ຺ຌາສຍວເສນ ປເນຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຍສຎ຺ຫິ ເອວໍ ອຊ຺ຌາສໂຍ ຠເວຍ຺ຍ ‘‘ສເຈ ມຍໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນ ກິລເມຍ຺ຍາມ, ສີລານິ ປຣິປູເຣຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາມາ’’ຕິ, ເຕສໍ ອຊ຺ຌາສຍວເສເນວມາຫ. ອປິຈ ສຣສານິສໍໂສ ເອສ ສີລສ຺ສ ຍທິທໍ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ນາມ. ຕຖາ ຫິ ປຓ຺ຑິຕມນຸສ຺ສາ ໂກຏ຺ຐາທີສຸ ຐປິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາປິ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສີລວນ຺ຕານໍ ເທນ຺ຕີຕິ ສີລສ຺ສ ສຣສານິສໍສທສ຺ສນຕ຺ຖມ຺ເປຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ.

ຕຕິຍວາເຣ ເຍສາຫນ຺ຕິ ເຍສໍ ອຫໍ. ເຕສໍ ເຕ ກາຣາຕິ ເຕສໍ ເທວານໍ ວາ ມນຸສ຺ສານໍ ວາ ເຕ ມຍິ ກຕາ ປຈ຺ຈຍທານກາຣາ. ມຫປ຺ຜລາ ໂຫນ຺ຕຸ ມຫານິສໍສາຕິ ໂລກິຍສຸເຂນ ຜລຠູເຕນ ມຫປ຺ຜລາ, ໂລກຸຕ຺ຕເຣນ ມຫານິສໍສາ. ອຸຠຍໍ ວາ ເອຕໍ ເອກຕ຺ຖເມວ. ສີລາທິຄຸຓຍຸຕ຺ຕສ຺ສ ຫິ ກຏຈ຺ຉຸຠິກ຺ຂາປິ ປຎ຺ຈຣຕນມຕ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ປຓ຺ຓສາລາປິ ກຕ຺ວາ ທິນ຺ນາ ອເນການິ ກປ຺ປສຫສ຺ສານິ ທຸຄ຺ຄຕິວິນິປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ, ປຣິໂຍສາເນ ຈ ອມຕາຍ ຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພານສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕິ. ‘‘ຂີໂຣທນໍ ອຫມທາສິ’’ນ຺ຕິອາທີນິ (ວິ. ວ. ໔໑໓) ເຈຕ຺ຖ ວຕ຺ຖູນິ. ສກລເມວ ວາ ເປຕວຕ຺ຖຸ ວິມານວຕ຺ຖຸ ຈ ສາຘກໍ.

ຈຕຸຕ຺ຖວາເຣ ເປຕາຕິ ເປຈ຺ຈຠວໍ ຄຕາ. ຎາຕີຕິ ສສ຺ສຸສສຸຣປກ຺ຂິກາ. ສາໂລຫິຕາຕິ ເອກໂລຫິຕພທ຺ຘາ ປິຕິປິຕາມຫາທໂຍ. ກາລງ຺ກຕາຕິ ມຕາ. ເຕສໍ ຕນ຺ຕິ ເຕສໍ ຕໍ ມຍິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ຕໍ, ຕໍ ວາ ປສນ຺ເນນ ຈິຕ຺ເຕນ ອນຸສ຺ສຣຓໍ. ຍສ຺ສ ຫິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ກາລກໂຕ ປິຕາ ວາ ມາຕາ ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກຕ຺ເຖໂຣ ສີລວາ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ປສນ຺ນຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ຕສ຺ສ ໂສ ຈິຕ຺ຕປ຺ປສາໂທປິ ຕໍ ອນຸສ຺ສຣຓມຕ຺ຕມ຺ປິ ມຫປ຺ຜລໍ ມຫານິສໍສເມວ ໂຫຕິ.

ອຣຕິຣຕິສໂຫຕິ ເນກ຺ຂມ຺ມປຏິປຕ຺ຕິຍາ ອຣຕິຍາ ກາມຄຸເຓສຸ ຣຕິຍາ ຈ ສໂຫ ອຠິຠວິຕາ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຣິຕາ. ຠຍເຠຣວສໂຫຕິ ເອຕ຺ຖ ຠຍໍ ຈິຕ຺ຕຸຕ຺ຣາໂສປິ ອາຣມ຺ມຓມ຺ປິ, ເຠຣວໍ ອາຣມ຺ມຓເມວ.