໑໐. ທຸຕິຍໂກສລສຸຕ຺ຕວຓ຺ຓນາ
໓໐. ທສເມ ອຸຍ຺ໂຍຘິກາ ນິວຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ຍຸທ຺ຘໂຕ ນິວຕ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ລທ຺ຘາຘິປ຺ປາໂຍຕິ ມຫາໂກສລຣຎ຺ຎາ ກິຣ ພິມ຺ພິສາຣສ຺ສ ຘີຕຣໍ ເທນ຺ເຕນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຣຊ຺ຊານໍ ອນ຺ຕເຣ ສຕສຫສ຺ສຸຏ຺ຐາໂນ ກາສິຄາໂມ ນາມ ຘີຕຸ ທິນ຺ໂນ. ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ປິຕຣິ ມາຣິເຕ ມາຕາປິສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ວິໂຍຄໂສເກນ ນຈິຣສ຺ເສວ ມຕາ. ຕໂຕ ຣາຊາ ປເສນທິໂກສໂລ ‘‘ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ມາຕາປິຕໂຣ ມາຣິຕາ, ມມ ປິຕຸ ສນ຺ຕໂກ ຄາໂມ’’ຕິ ຕສ຺ສຕ຺ຖາຍ ອຏ຺ຏໍ ກໂຣຕິ, ອຊາຕສຕ຺ຕຸປິ ‘‘ມມ ມາຕຸ ສນ຺ຕໂກ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຄາມສ຺ສຕ຺ຖາຍ. ທ຺ເວປິ ມາຕຸລຠາຄິເນຍ຺ຍາ ຈຕຸຣງ຺ຄິນິໍ ເສນໍ ສນ຺ນຍ຺ຫິຕ຺ວາ ຍຸຊ຺ຌິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ປເສນທິໂກສໂລ ທ຺ເວ ວາເຣ ອຊາຕສຕ຺ຕຸນາ ປຣາຊິໂຕ ນຄຣເມວ ປາວິສິ. ຕຕິຍວາເຣ ‘‘ກຖໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຊໂຍ ຠເວຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຸປສ຺ສຸຕິວເສນ ຍຸຊ຺ຌິຕພ຺ພາກາຣໍ ຎຕ຺ວາ ພ຺ຍູຫໍ ຣຈຍິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ປສ຺ເສຫິ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຊາຕສຕ຺ຕຸໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕາວເທວ ຊຍາຘິປ຺ປາຍສ຺ສ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ລທ຺ຘາຘິປ຺ປາໂຍ ນາມ ອໂຫສິ.
ເຍນ ອາຣາໂມ ເຕນ ປາຍາສີຕິ ພຫິນຄເຣ ຊຍຂນ຺ຘາວາຣໍ ນິເວເສຕ຺ວາ ‘‘ຍາວ ນຄຣໍ ອລງ຺ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາວ ທສພລໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມິ. ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຫິ ປປຎ຺ໂຈ ໂຫຕີ’’ຕິ ອມຈ຺ຈຄຓປຣິວຸໂຕ ເຍນາຣາໂມ ເຕນ ປາຍາສິ, ອາຣາມໍ ປາວິສິ. ກສ຺ມິໍ ກາເລ ປາວິສີຕິ? ປິຓ຺ຑປາຕປ຺ປຏິກ຺ກນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ເຘ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆ ຈ ໂອວາທໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຄເຕ. ຈງ຺ກມນ຺ຕີຕິ ກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈງ຺ກມນ຺ຕິ? ປຓີຕໂຠຊນປຈ຺ຈຍສ຺ສ ຖິນມິທ຺ຘສ຺ສ ວິໂນທນຕ຺ຖໍ, ທິວາ ປຘານິກາ ວາ ເຕ. ຕາທິສານຎ຺ຫິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຈງ຺ກມິຕ຺ວາ ນ຺ຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ອຸຕຸໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ໂຫຕິ. ເຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູຕິ ໂສ ກິຣ ‘‘ກຫໍ ສຕ຺ຖາ ກຫໍ ສຸຄໂຕຕິ ປຣິເວເຓນ ປຣິເວຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິໂລເກນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຫຕ຺ຖີ ວິຍ ມຫາຈງ຺ກເມ ຈງ຺ກມມາເນ ປໍສຸກູລິເກ ຠິກ຺ຂູ ທິສ຺ວາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ທສ຺ສນກາມາຕິ ປສ຺ສິຕຸກາມາ. ວິຫາໂຣຕິ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ສນ຺ຘາຍ ອາຫໍສຸ. ອຕຣມາໂນຕິ ອຕຸຣິໂຕ, ສຓິກໍ ປທປມາຓຏ຺ຐາເນ ປທໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ສຸສມ຺ມຏ຺ຐໍ ມຸຕ຺ຕຊາລສິນ຺ທຸວາຣສທິສໍ ວາລຸກໍ ອວິນາເສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາລິນ຺ທນ຺ຕິ ປມຸຂໍ. ອຄ຺ຄຬນ຺ຕິ ກວາຏໍ. ອຸກ຺ກາສິຕ຺ວາຕິ ອຸກ຺ກາສິຕສທ຺ທໍ ກຕ຺ວາ. ອາໂກເຏຫີຕິ ອຄ຺ຄນເຂນ ອີສກໍ ກຸຎ຺ຈິກາຉິທ຺ທສມີເປ ໂກເຏຫີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ທ຺ວາຣໍ ກິຣ ອຕິອຸປຣິ ອມນຸສ຺ສາ, ອຕິເຫຏ຺ຐາ ທີຆຊາຕິກາ ໂກເຏນ຺ຕິ. ຕຖາ ອໂກເຏຕ຺ວາ ມຊ຺ເຌ ຉິທ຺ທສມີເປ ໂກເຏຕພ຺ພນ຺ຕິ ອິທໍ ທ຺ວາຣໂກຏນວຕ຺ຕນ຺ຕິ ວທນ຺ຕິ. ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣນ຺ຕິ ນ ຠຄວາ ອຸຏ຺ຐາຍ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣຕິ, ວິວຣຕູຕິ ປນ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕິ. ຕໂຕ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອເນກກປ຺ປໂກຏີສຸ ທານໍ ທທມາເນຫິ ນ ສຫຕ຺ຖາ ທ຺ວາຣວິວຣຓກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ສຍເມວ ທ຺ວາຣໍ ວິວຏໍ. ຕໍ ປນ ຍສ຺ມາ ຠຄວໂຕ ມເນນ ວິວຏໍ, ຕສ຺ມາ ‘‘ວິວຣິ ຠຄວາ ທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ.
ເມຕ຺ຕູປຫາຣນ຺ຕິ ເມຕ຺ຕາສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໍ ກາຍິກວາຈສິກອຸປຫາຣໍ. ກຕຎ຺ຎຸຕນ຺ຕິ ອຍຎ຺ຫິ ຣາຊາ ປຸພ຺ເພ ຖູລສຣີໂຣ ອໂຫສິ, ໂທຓປາກໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ. ອຖສ຺ສ ຠຄວາ ທິວເສ ທິວເສ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຫາປນຕ຺ຖາຍ –
‘‘ມນຸຊສ຺ສ ສທາ ສຕີມໂຕ,
ມຕ຺ຕໍ ຊານໂຕ ລທ຺ຘໂຠຊເນ;
ຕນຸກສ຺ສ ຠວນ຺ຕິ ເວທນາ,
ສຓິກໍ ຊີຣຕິ ອາຍຸປາລຍ’’ນ຺ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໔) –
ອິມໍ ໂອວາທໍ ອທາສິ. ໂສ ອິມສ຺ມິໍ ໂອວາເທ ຐຕ຺ວາ ທິວເສ ທິວເສ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຫາເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ນາຬິໂກທນປຣມຕາຍ ສຓ຺ຐາສິ, ຄຕ຺ຕານິປິສ຺ສ ຕນູນິ ຖິຣານິ ຊາຕານິ. ຕໍ ຠຄວຕາ ກຕໍ ອຸປກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ກຕຎ຺ຎຸຕໍ ໂຂ ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ກຕເວທິຕໍ ສມ຺ປສ຺ສມາໂນ’’ຕິ ອາຫ. ອຣິເຍ ຎາເຍຕິ ສຫວິປສ຺ສນເກ ມຄ຺ເຄ. ວຸທ຺ຘສີໂລຕິ ວຑ຺ຒິຕສີໂລ. ອຣິຍສີໂລຕິ ອໂປຖຸຊ຺ຊນິເກຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ກຸສລສີໂລຕິ ອນວຊ຺ເຊຫິ ສີເລຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ອາຣຎ຺ຎໂກຕິ ຊາຍມາໂນປິ ອຣຎ຺ເຎ ຊາໂຕ, ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌມາໂນປິ ອຣຎ຺ເຎ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ເທວວິມານກປ຺ປາຍ ຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ວສນ຺ໂຕປິ ອຣຎ຺ເຎເຍວ ວສີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ເອວມາຫ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.
ມຫາວຄ຺ໂຄ ຕຕິໂຍ.