໑໘. ອປຣອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໓໘໒. ອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕມຕ຺ຕມ຺ປີຕິ ອິທມ຺ປິ ສຸຕ຺ຕໍ ອຄ຺ຄິກ຺ຂນ຺ຘູປມອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍເຍວ (ອ. ນິ. ໗.໗໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາຍ ຫິ ເມຕ຺ຕາຍ ວິປາເກ ກຖາເຍວ ນຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສາເຍວ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ອຍໍ ເທສນາ ອາຣທ຺ຘາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ຕຕ຺ຖ ປຐມນ຺ຕິ ‘‘ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ປຐມໍ, ອິທໍ ປຐມໍ ສມາປຊ຺ຊຕີຕິ ປຐມ’’ນ຺ຕິ ວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໕໖໘) ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖເມວ. ຌານນ຺ຕິ ຌານໍ ນາມ ທຸວິຘໍ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານຎ຺ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ນາມ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ. ຕາ ຫິ ປຖວີກສິຓາທິໂນ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຸປນິຊ຺ຌານໂຕ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ວິປສ຺ສນາມຄ຺ຄຜລານິ. ວິປສ຺ສນາ ຫິ ອນິຈ຺ຈາທິວເສນ ສງ຺ຂາຣລກ຺ຂຓສ຺ສ ອຸປນິຊ຺ຌານໂຕ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ ນາມ, ວິປສ຺ສນາຍ ປນ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານກິຈ຺ຈໍ ມຄ຺ເຄນ ສິຊ຺ຌຕີຕິ ມຄ຺ໂຄ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານໍ, ຜລໍ ສຸຎ຺ຎຕອນິມິຕ຺ຕອປ຺ປຓິຫິຕ-ລກ຺ຂຓສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ເສວ ອຸປນິຊ຺ຌານໂຕ ລກ຺ຂຓູປນິຊ຺ຌານນ຺ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຕ຺ຖ ອິມສ຺ມິໍ ປນ ອຕ຺ເຖ ອາຣມ຺ມຓູປນິຊ຺ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ໂກ ປນ ວາໂທ ເຍ ນໍ ພຫຸລີກໂຣນ຺ຕີຕິ ເຍ ນໍ ປຐມຊ຺ຌານໍ ພຫຸລີ ກໂຣນ຺ຕິ, ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເຕສຸ ວຕ຺ຕພ຺ພເມວ ນຕ຺ຖິ. ເສສເມຕ຺ຖ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

໓໘໓. ທຸຕິຍນ຺ຕິອາທີສຸປິ ‘‘ຄຓນານຸປຸພ຺ພຕາ ທຸຕິຍ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ວິຠ. ໕໗໙) ນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

໓໘໖-໓໘໗. ເມຕ຺ຕນ຺ຕິ ສພ຺ພສຕ຺ເຕສຸ ຫິຕຜຣຓໍ. ເຈໂຕວິມຸຕ຺ຕິນ຺ຕິ ຈິຕ຺ຕວິມຸຕ຺ຕິໍ. ອິຘ ອປ຺ປນາປ຺ປຕ຺ຕາວ ເມຕ຺ຕາ ອຘິປ຺ເປຕາ. ກຣຸຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອິເມ ປນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາ ວຏ຺ຏໍ ໂຫນ຺ຕິ, ວຏ຺ຏປາທາ ໂຫນ຺ຕິ, ວິປສ຺ສນາປາທາ ໂຫນ຺ຕິ, ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣາ ໂຫນ຺ຕິ, ອຠິຎ຺ຎາປາທາ ວາ ນິໂຣຘປາທາ ວາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ປນ ນ ໂຫນ຺ຕິ. ກສ຺ມາ? ສຕ຺ຕາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາຕິ.

໓໙໐. ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີຕິ ອານາປານປພ຺ພໍ, ອິຣິຍາປຖປພ຺ພໍ, ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎປພ຺ພໍ, ປຏິກູລມນສິກາຣປພ຺ພໍ, ຘາຕຸມນສິກາຣປພ຺ພໍ, ນວສິວຖິກາປພ຺ພານິ, ອຊ຺ຌຕ຺ຕປຣິກມ຺ມວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນີລາທິກສິຓານີຕິ ອິມສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐາຣສວິເຘ ກາເຍ ຕເມວ ກາຍໍ ປຎ຺ຎາຍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ວິຫຣຕີຕິ ອິຣິຍຕິ ວຕ຺ຕຕິ. ອິມິນາ ອິມສ຺ສ ອຏ຺ຐາຣສວິເຘນ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານຠາວກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຣິຍາປໂຖ ກຖິໂຕ ໂຫຕິ. ອາຕາປີຕິ ຕສ຺ເສວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣສ຺ສ ສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາວນກວີຣິເຍນ ວີຣິຍວາ. ສມ຺ປຊາໂນຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິເຘນ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ປຣິຄ຺ຄາຫິກປຎ຺ຎາຍ ສມ຺ມາ ປຊານນ຺ໂຕ. ສຕິມາຕິ ອຏ຺ຐາຣສວິເຘນ ກາຍານຸປສ຺ສນາປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ສຕິຍາ ສມນ຺ນາຄໂຕ. ວິເນຍ຺ຍ ໂລເກ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ກາຍສງ຺ຂາເຕ ໂລເກ ປຎ຺ຈກາມຄຸຓິກຕຓ຺ຫຎ຺ຈ ປຏິຆສມ຺ປຍຸຕ຺ຕໂທມນສ຺ສຎ຺ຈ ວິເນຕ຺ວາ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ກາເຍ ກາຍານຸປສ຺ສີ ວິຫຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ເອຕ຺ຕາວຕາ ກາຍານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ສຸທ຺ຘຣູປສມ຺ມສນເມວ ກຖິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ເວທນາສຸ ເວທນານຸປສ຺ສີຕິ ສຸຂາທິເຠທາສຸ ເວທນາສຸ ‘‘ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີຕິ ປຊານາຕິ. ທຸກ຺ຂໍ, ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ, ສາມິສໍ ວາ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສໍ ວາ ສຸຂໍ, ສາມິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ນິຣາມິສໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ, ສາມິສໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ, ນິຣາມິສໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍມາໂນ ນິຣາມິສໍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ເວທນໍ ເວທິຍາມີຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໐; ວິຠ. ໓໖໓; ມ. ນິ. ໑.໑໑໓) ເອວໍ ວຸຕ຺ຕໍ ນວວິຘໍ ເວທນໍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕ. ອາຕາປີຕິອາທິນາ ປເນຕ຺ຖ ນວວິເຘນ ເວທນານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐານສ຺ສ ຠາວນາປຣິຄ຺ຄາຫິການໍ ວີຣິຍປຎ຺ຎາສຕີນໍ ວເສນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂລໂກຕິ ເຈຕ຺ຖ ເວທນາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ຈິຕ຺ຕຘມ຺ເມສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ຈິຕ຺ເຕ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສີຕິ ‘‘ສຣາຄໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ສຣາຄໍ ຈິຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຊານາຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໑; ວິຠ. ໓໖໕; ມ. ນິ. ໑.໑໑໔) ເອວໍ ວິຕ຺ຖາຣິເຕ ໂສຬສປ຺ປເຠເທ ຈິຕ຺ເຕ ຕເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມານຸປສ຺ສີຕິ ‘‘ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ, ປຎ຺ຈຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘາ, ຉ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣາຍຕນານິ, ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໓໘໒-໔໐໓; ວິຠ. ໓໖໗-໓໗໓; ມ. ນິ. ໑.໑໑໕-໑໓໖) ເອວໍ ໂກຏ຺ຐາສວເສນ ປຎ຺ຈຘາ ວຸຕ຺ເຕສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຘມ຺ມປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ອນຸປສ຺ສນາຍ ເຕ ຘມ຺ເມ ອນຸປສ຺ສນ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ປນ ເວທນານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐາເນ ຈ ຈິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐາເນ ຈ ສຸທ຺ຘອຣູປສມ຺ມສນເມວ ກຖິຕໍ, ຘມ຺ມານຸປສ຺ສນາສຕິປຏ຺ຐາເນ ຣູປາຣູປສມ຺ມສນໍ. ອິຕິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ສຕິປຏ຺ຐານານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາເນວ ກຖິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໓໙໔. ອນຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ປາປການນ຺ຕິ ລາມການໍ. ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ອໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ໂລຠາທິຘມ຺ມານໍ. ອນຸປ຺ປາທາຍາຕິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ. ຉນ຺ທໍ ຊເນຕີຕິ ກຕ຺ຕຸກມ຺ຍຕາກຸສລຈ຺ຉນ຺ທໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ. ວາຍມຕີຕິ ປໂຍຄໍ ປຣກ຺ກມໍ ກໂຣຕິ. ວີຣິຍໍ ອາຣຠຕີຕິ ກາຍິກເຈຕສິກວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ. ຈິຕ຺ຕໍ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ເຕເນວ ສຫຊາຕວີຣິເຍນ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸກ຺ຂິປຕິ. ປທຫຕີຕິ ປຘານວີຣິຍໍ ກໂຣຕິ.

ອຸປ຺ປນ຺ນານນ຺ຕິ ຊາຕານໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕານໍ. ກຸສລານໍ ຘມ຺ມານນ຺ຕິ ໂກສລ຺ລສມ຺ຠູຕານໍ ອໂລຠາທິຘມ຺ມານໍ. ຐິຕິຍາຕິ ຐິຕຕ຺ຖໍ. ອສມ຺ໂມສາຍາຕິ ອນສ຺ສນຕ຺ຖໍ. ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍາຕິ ປຸນປ຺ປຸນຠາວາຍ. ເວປຸລ຺ລາຍາຕິ ວິປຸລຠາວາຍ. ຠາວນາຍາຕິ ວຑ຺ຒິຍາ. ປຣິປູຣິຍາຕິ ປຣິປູຣຓຕ຺ຖາຍ. ອຍໍ ຕາວ ຈຕຸນ຺ນໍ ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ເອກປທິໂກ ອຕ຺ຖຸທ຺ຘາໂຣ.

ອຍໍ ປນ ສມ຺ມປ຺ປຘານກຖາ ນາມ ທຸວິຘາ ໂລກິຍາ ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຈ. ຕຕ຺ຖ ໂລກິຍາ ສພ຺ພປຸພ຺ພຠາເຄ ໂຫຕິ, ສາ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ໂລກິຍມຄ຺ຄກ຺ຂເຓເຍວ ເວທິຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ –

‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອາວຸໂສ, ສມ຺ມປ຺ປຘານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ? ອິຘາວຸໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ປາປກາ ອກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອປ຺ປຫີຍມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ອນຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕິ, ‘ອຸປ຺ປນ຺ນາ ເມ ກຸສລາ ຘມ຺ມາ ນິຣຸຊ຺ຌມານາ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ເຕຍ຺ຍຸ’ນ຺ຕິ ອາຕປ຺ປໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໒.໑໔໕).

ເອຕ຺ຖ ຈ ປາປກາ ອກຸສລາຕິ ໂລຠາທໂຍ ເວທິຕພ຺ພາ. ອນຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ສມຖວິປສ຺ສນາ ເຈວ ມຄ຺ໂຄ ຈ. ອຸປ຺ປນ຺ນາ ກຸສລາ ນາມ ສມຖວິປສ຺ສນາວ. ມຄ຺ໂຄ ປນ ສກິໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸຊ຺ຌມາໂນ ອນຕ຺ຖາຍ ສໍວຕ຺ຕນໂກ ນາມ ນຕ຺ຖິ. ໂສ ຫິ ຜລສ຺ສ ປຈ຺ຈຍໍ ທຕ຺ວາວ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ປຸຣິມສ຺ມິມ຺ປິ ວາ ສມຖວິປສ຺ສນາວ ຄເຫຕພ຺ພາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ປນ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ໂລກິຍາ ສມ຺ມປ຺ປຘານກຖາ ສພ຺ພປຸພ຺ພຠາເຄ ກສ຺ສປສໍຍຸຕ຺ຕປຣິຍາເຍນ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປເນຕໍ ເອກເມວ ວີຣິຍໍ ຈຕຸກິຈ຺ຈສາຘນວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ.

ຕຕ຺ຖ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ເຈວ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ’’ຕິອາທີສຸ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ເຍ ກິເລສາ ວິຊ຺ຊມານາ ອຸປ຺ປາທາທິສມງ຺ຄິໂນ, ອິທໍ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ກມ຺ເມ ປນ ຊວິເຕ ອາຣມ຺ມຓຣສໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘວິປາໂກ ຠຸຕ຺ວາ ວິຄຕໍ ນາມ, ກມ຺ມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ນິຣຸທ຺ຘໍ ຠຸຕ຺ວາ ວິຄຕໍ ນາມ. ຕທຸຠຍມ຺ປິ ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ກຸສລາກຸສລກມ຺ມໍ ອຎ຺ຎກມ຺ມສ຺ສ ວິປາກໍ ປຏິພາຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວິປາກສ຺ສ ໂອກາສໍ ກໂຣຕິ, ເອວໍ ກເຕ ໂອກາເສ ວິປາໂກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ໂອກາສກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ອິທໍ ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ປຎ຺ຈກ຺ຂນ຺ຘາ ປນ ວິປສ຺ສນາຍ ຠູມິ ນາມ, ເຕ ອຕີຕາທິເຠທາ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕສຸ ອນຸສຍິຕກິເລສາ ປນ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ອຕີຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕາປິ ຫິ ອປ຺ປຫີນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອນາຄຕກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕາປິ ອປ຺ປຫີນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນກ຺ຂນ຺ເຘສຸ ອນຸສຍິຕາປິ ອປ຺ປຫີນາວ ໂຫນ຺ຕິ, ອິທໍ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ – ‘‘ຕາສຸ ຕາສຸ ຠູມິສຸ ອສມຸຄ຺ຆາຕຄຕາ ກິເລສາ ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ’’ຕິ.

ອປຣມ຺ປິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ສມ຺ປຕິ ວຕ຺ຕມານໍເຍວ ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ສກິໍ ຈກ຺ຂູນິ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອາຣມ຺ມເຓ ນິມິຕ຺ເຕ ຄຫິເຕ ອນຸສ຺ສຣິຕານຸສ຺ສຣິຕກ຺ຂເຓ ກິເລສາ ນຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ອຘິຄ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ຂີຣຸກ຺ຂສ຺ສ ກຸຐາຣິຍາ ອາຫຕາຫຕຏ຺ຐາເນ ຂີຣໍ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເອວໍ. ອິທໍ ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ສມາປຕ຺ຕິຍາ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕກິເລສາ ປນ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ກສ຺ມາ? ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຕ຺ຕາ. ຍຖາ ກິໍ? ຍຖາ ຂີຣຣຸກ຺ຂໍ ກຸຐາຣິຍາ ອາຫເນຍ຺ຍຸໍ, ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຐາເນ ຂີຣໍ ນ ນິກ຺ຂເມຍ຺ຍາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ເອວໍ. ອິທໍ ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ. ມຄ຺ເຄນ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕກິເລສາ ປນ ຠວຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ອິທໍ ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ ນາມ.

ອິເມສຸ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ວຕ຺ຕມານຸປ຺ປນ຺ນໍ, ຠຸຕ຺ວາວິຄຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂອກາສກຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ສມຸທາຈາຣຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ນ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ, ຠູມິລທ຺ຘຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອາຣມ຺ມຓາຘິຄ຺ຄຫິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຸປ຺ປນ຺ນໍ, ອສມຸຄ຺ຆາຕິຕຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ມຄ຺ຄວຊ຺ຌໍ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ເອເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ. ໂສ ເຍ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ –

‘‘ຫຎ຺ຈິ ອຕີເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ? ເຕນ ຫິ ຂີຓໍເຍວ ເຂເປຕິ, ນິຣຸທ຺ຘໍ ນິໂຣເຘຕິ, ອຕ຺ຖງ຺ຄຕໍ ອຕ຺ຖງ຺ຄເມຕິ, ອຕີຕໍ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຊຫຕິ. ຫຎ຺ຈິ ອນາຄເຕ ກິເລເສ ປຊຫຕິ? ເຕນ ຫິ ອຊາຕໍ ປຊຫຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອປາຕຸຠູຕໍ ປຊຫຕິ, ອນາຄຕໍ ຍໍ ນຕ຺ຖິ, ຕໍ ປຊຫຕິ. ຫຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ກິເລເສ ປຊຫຕິ? ເຕນ ຫິ ຣຕ຺ໂຕ ຣາຄໍ ປຊຫຕິ, ທຸຏ຺ໂຐ ໂທສໍ, ມູຬ຺ໂຫ ໂມຫໍ, ວິນິພທ຺ໂຘ ມານໍ, ປຣາມຏ຺ໂຐ ທິຏ຺ຐິໍ, ອນິຏ຺ຐງ຺ຄໂຕ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ, ຖາມຄໂຕ ອນຸສຍໍ ປຊຫຕິ, ກຓ຺ຫສຸກ຺ກາ ຘມ຺ມາ ຍຸຄນທ຺ຘາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ສໍກິເລສິຍາ ມຄ຺ຄຠາວນາ ໂຫຕີຕິ…ເປ… ເຕນ ຫິ ນຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ, ນຕ຺ຖິ ຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ, ນຕ຺ຖິ ກິເລສປ຺ປຫານໍ, ນຕ຺ຖິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ. ອຕ຺ຖິ ມຄ຺ຄຠາວນາ…ເປ… ອຕ຺ຖິ ຘມ຺ມາຠິສມໂຍຕິ. ຍຖາ ກຖໍ ວິຍ? ເສຍ຺ຍຖາປິ ຕຣຸໂຓ ຣຸກ຺ໂຂ…ເປ… ອປາຕຸຠູຕາເຍວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໓.໒໑).

ອິຕິ ປາຬິຍໍ ອຊາຕຜລຣຸກ຺ໂຂ ອາຄໂຕ, ຊາຕຜລຣຸກ຺ໂຂ ປນ ທີເປຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຫິ ສຜໂລ ຕຣຸຓມ຺ພຣຸກ຺ໂຂ, ຕສ຺ສ ຜລານິ ມນຸສ຺ສາ ປຣິຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ, ເສສານິ ປາເຕຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິໂຍ ປູເຣຍ຺ຍຸໍ, ອຖຎ຺ໂຎ ປຸຣິໂສ ຕໍ ຜຣສຸນາ ຉິນ຺ເທຍ຺ຍ. ເຕນສ຺ສ ເນວ ອຕີຕານິ ຜລານິ ນາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອນາຄຕປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິ ຈ ນາສິຕານິ. ອຕີຕານິ ຫິ ມນຸສ຺ເສຫິ ປຣິຠຸຕ຺ຕານິ, ອນາຄຕານິ ອນິພ຺ພຕ຺ຕານິ, ນ ສກ຺ກາ ນາເສຕຸໍ. ຍສ຺ມິໍ ປນ ສມເຍ ໂສ ຉິນ຺ໂນ, ຕທາ ຜລານິເຍວ ນຕ຺ຖີຕິ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນານິປິ ອນາສິຕານິ. ສເຈ ປນ ຣຸກ຺ໂຂ ອຈ຺ຉິນ຺ໂນ ອສ຺ສ, ອຖສ຺ສ ປຖວີຣສຎ຺ຈ ອາໂປຣສຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ຍານິ ຜລານິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຍ຺ຍຸໍ, ຕານິ ນາສິຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕານິ ຫິ ອຊາຕາເນວ ນ ຊາຍນ຺ຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕາເນວ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປາຕຸຠູຕາເນວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ເອວເມວ ມຄ຺ໂຄ ນາປິ ອຕີຕາທິເຠເທ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ນາປິ ນ ປຊຫຕິ. ເຍສຎ຺ຫິ ກິເລສານໍ ມຄ຺ເຄນ ຂນ຺ເຘສຸ ອປຣິຎ຺ຎາເຕສຸ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສິຍາ, ມຄ຺ເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຂນ຺ຘານໍ ປຣິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ເຕ ກິເລສາ ອຊາຕາວ ນ ຊາຍນ຺ຕິ, ອນິພ຺ພຕ຺ຕາວ ນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ, ອປາຕຸຠູຕາວ ນ ປາຕຸຠວນ຺ຕິ. ຕຣຸຓປຸຕ຺ຕາຍ ອິຕ຺ຖິຍາ ປຸນ ອວິຊາຍນຕ຺ຖໍ ພ຺ຍາຘິຕານໍ ໂຣຄວູປສມນຕ຺ຖໍ ປີຕເຠສຊ຺ເຊຫິ ວາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ວິຠາເວຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ມຄ຺ໂຄ ເຍ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ອຕີຕາ ວາ ອນາຄຕາ ວາ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາ ວາຕິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພາ. ນ ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ນ ປຊຫຕິ. ເຍ ປນ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສ ປຊຫຕິ, ເຕ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການ’’ນ຺ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

ນ ເກວລຎ຺ຈ ມຄ຺ໂຄ ກິເລເສເຍວ ປຊຫຕິ, ກິເລສານໍ ປນ ອປ຺ປຫີນຕ຺ຕາ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ອຸປາທິນ຺ນກ຺ຂນ຺ຘາ, ເຕປິ ປຊຫຕິເຍວ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄຎາເຓນ ອຠິສງ຺ຂາຣວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິໂຣເຘນ ສຕ຺ຕ ຠເວ ຐເປຕ຺ວາ ອນມຕຄ຺ເຄ ສໍສາເຣ ເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍຸໍ ນາມຎ຺ຈ ຣູປຎ຺ຈ, ເອຕ຺ເຖເຕ ນິຣຸຊ຺ຌນ຺ຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ອຊິຕມາຓວປຸຈ຺ຉານິທ຺ເທໂສ ໖) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອິຕິ ມຄ຺ໂຄ ອຸປາທິນ຺ນໂຕ ອນຸປາທິນ຺ນໂຕ ຈ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ຠວວເສນ ປນ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ໂຄ ອປາຍຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ໂຄ ສຸຄຕິຠເວກເທສໂຕ, ອນາຄາມິມຄ຺ໂຄ ສຸຄຕິກາມຠວໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ໂຄ ຣູປາຣູປຠວໂຕ ວຸຏ຺ຐາຕິ. ສພ຺ພຠເວຫິ ວຸຏ຺ຐາຕິເຍວາຕິປິ ວທນ຺ຕິ.

ອຖ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ກຖໍ ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ອຸປ຺ປາທາຍ ຠາວນາ ໂຫຕິ, ກຖໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນານໍ ຐິຕິຍາຕິ? ມຄ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ເອວ. ມຄ຺ໂຄ ຫິ ປວຕ຺ຕມາໂນ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນປຸພ຺ພຕ຺ຕາ ອນຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອນາຄຕປຸພ຺ພຎ຺ຫິ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນນຸຠູຕປຸພ຺ພໍ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ວຕ຺ຕາໂຣ ຠວນ຺ຕິ; ‘‘ອນາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາຄຕມ຺ຫ, ອນນຸຠູຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ອນຸຠວາມາ’’ຕິ. ຍາ ຈສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ອຍເມວ ຐິຕິ ນາມາຕິ ‘‘ຐິຕິຍາ ຠາເວຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວເມຕສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິທໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ວີຣິຍໍ ‘‘ອນຸປ຺ປນ຺ນານໍ ປາປການໍ ອກຸສລານໍ ຘມ຺ມານໍ ອນຸປ຺ປາທາຍາ’’ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ອຍໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ສມ຺ມປ຺ປຘານກຖາ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາເນວ ສມ຺ມປ຺ປຘານານິ ກຖິຕານິ.

໓໙໘-໔໐໑. ອິທ຺ຘິປາເທສຸ ຉນ຺ທໍ ນິສ຺ສາຍ ປວຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ຉນ຺ທສມາຘິ, ປຘານຠູຕາ ສງ຺ຂາຣາ ປຘານສງ຺ຂາຣາ. ສມນ຺ນາຄຕນ຺ຕິ ເຕຫິ ຘມ຺ເມຫິ ອຸເປຕໍ. ອິທ຺ຘິຍາ ປາທໍ, ອິທ຺ຘິຠູຕໍ ວາ ປາທນ຺ຕິ ອິທ຺ຘິປາທໍ. ເສເສສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ອິທ຺ຘິປາທວິຠງ຺ເຄ (ວິຠ. ໔໓໑ ອາທໂຍ) ອາຄໂຕ ເອວ. ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໓໘໒) ປນສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ ທີປິໂຕ. ຕຕ຺ຣາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ຍທາ ຉນ຺ທາທີສຸ ເອກໍ ຘຸຣໍ ນິສ຺ສາຍ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓາຕິ, ຕທາສ຺ສ ປຐມິທ຺ຘິປາໂທ ປຸພ຺ພຠາເຄ ໂລກິໂຍ, ອປຣຠາເຄ ໂລກຸຕ຺ຕໂຣ. ເອວໍ ເສສາປີຕິ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ອິທ຺ຘິປາທາ ກຖິຕາ.

໔໐໒-໔໐໖. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕີຕິອາທີສຸ ສທ຺ຘາວ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາຘຸເຣ ອິນ຺ທຏ຺ຐໍ ກໂຣຕີຕິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຠາເວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ອາທິກມ຺ມິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ຕີຫິ ກາຣເຓຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິໂສເຘນ຺ໂຕ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ ນາມ. ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ –

‘‘ອສ຺ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສທ຺ເຘ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ປສາທນີເຍ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ກຸສີເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕີ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ສຕິປຏ຺ຐາເນ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ອສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ສມາຫິເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຌານວິໂມກ຺ເຂ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕິ.

‘‘ທຸປ຺ປຎ຺ເຎ ປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊຍໂຕ, ປຎ຺ຎວນ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວໂຕ ຠຊໂຕ ປຍິຣຸປາສໂຕ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕ ອິເມຫິ ຕີຫາກາເຣຫິ ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ວິສຸຊ຺ຌຕີ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໑໘໔-໑໘໕).

ເອຕ຺ຖ ຈ ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕຕິ ສຓ຺ຫສຸຂຸມໍ ຂນ຺ຘນ຺ຕຣໍ, ອາຍຕນນ຺ຕຣໍ, ຘາຕນ຺ຕຣໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕຣໍ, ມຄ຺ຄນ຺ຕຣໍ, ຜລນ຺ຕຣຎ຺ຈ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິເມສຎ຺ຫິ ຕິຓ຺ຓໍ ຕິຓ຺ຓໍ ກາຣຓານໍ ວເສນ ອກຕາຠິນິເວໂສ ອາທິກມ຺ມິໂກ ໂຍຄາວຈໂຣ ສທ຺ຘາຘຸຣາທີສຸ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຠາເວນ຺ໂຕ ອວສາເນ ວິວຏ຺ເຏຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອິມານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ຠາເວຕິ ນາມ, ອຣຫຕ຺ຕຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິຕິນ຺ທ຺ຣິໂຍ ນາມ ໂຫຕີຕິ. ເອວໍ ອິມານິປິ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວ ກຖິຕານີຕິ.

ສທ຺ຘາພລາທີສຸ ສທ຺ຘາເຍວ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລນ຺ຕິ ສທ຺ຘາພລໍ. ວີຣິຍພລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ຫິ ສທ຺ຘາ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ນ ກມ຺ປຕິ, ວີຣິຍໍ ໂກສຊ຺ເຊນ ນ ກມ຺ປຕິ, ສຕິ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ເຈນ ນ ກມ຺ປຕິ, ສມາຘິ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ນ ກມ຺ປຕິ, ປຎ຺ຎາ ອວິຊ຺ຊາຍ ນ ກມ຺ປຕີຕິ ສພ຺ພານິປິ ອກມ຺ປິຍຏ຺ເຐນ ພລານີຕິ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ. ຠາວນານໂຍ ປເນຕ຺ຖ ອິນ຺ທ຺ຣິຍຠາວນາຍໍ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ໂພຕິ. ອິມານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາເນວ ກຖິຕານີຕິ.

໔໑໘. ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຍໍ ອາທິກມ຺ມິການໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ວເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາຍ ຠາວນານໂຍ. ຕຕ຺ຖ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ວຸຕ຺ຕານໍ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ອາທິປທານໍ ຕາວ ອຍມຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ – ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຕາວ ສຣຓຏ຺ເຐນ ສຕິ, ສາ ປເນສາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ, ອປິລາປນລກ຺ຂຓາ ວາ. ວຸຕ຺ຕມ຺ປິ ເຈຕໍ – ‘‘ຍຖາ, ມຫາຣາຊ, ຣຎ຺ໂຎ ຠຓ຺ຑາຄາຣິໂກ ຣຎ຺ໂຎ ສາປເຕຍ຺ຍໍ ອປິລາເປຕິ ‘ເອຕ຺ຕກໍ, ມຫາຣາຊ, ຫິຣຎ຺ຎໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສຸວຓ຺ຓໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ສາປເຕຍ຺ຍ’ນ຺ຕິ. ເອວເມວ ໂຂ, ມຫາຣາຊ, ສຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາ ກຸສລາກຸສລສາວຊ຺ຊານວຊ຺ຊຫີນປ຺ປຓີຕກຓ຺ຫສຸກ຺ກສປ຺ປຏິຠາເຄ ຘມ຺ເມ ອປິລາເປຕິ ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ (ມິ. ປ. ໒.໑.໑໓) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ອປິລາປນຣສາ, ກິຈ຺ຈວເສເນວ ຫິສ຺ສາ ເອຕໍ ລກ຺ຂຓໍ ເຖເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສມ຺ໂມສຣສາ ວາ, ໂຄຈຣາຠິມຸຂີຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສຕິ ເອວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄຕິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ.

ຕຕ຺ຖ ໂພຘິຍາ, ໂພຘິສ຺ສ ວາ ອງ຺ໂຄຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ຍາ ຫິ ອຍໍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄີຍາຍ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມານາຍ ລີນຸທ຺ຘຈ຺ຈປຕິຏ຺ຐານາຍູຫນກາມສຸຂອຕ຺ຕກິລມຖານຸໂຍຄອຸຈ຺ເຉທສສ຺ສຕາຠິນິເວສາທີນໍ ອເນເກສໍ ອຸປທ຺ທວານໍ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາຍ ສຕິຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສງ຺ຂາຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ອຣິຍສາວໂກ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກິເລສສນ຺ຕານນິທ຺ທາຍ ອຸຏ຺ຐຫຕິ, ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ ປຏິວິຊ຺ຌຕິ, ນິພ຺ພານເມວ ວາ ສຈ຺ຉິກໂຣຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ຍຖາຫ – ‘‘ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ຠາເວຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໓໗໘; ທີ. ນິ. ໓.໑໔໓). ຕສ຺ສາ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິສງ຺ຂາຕາຍ ໂພຘິຍາ ອງ຺ໂຄຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ຌານງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ໂຍເປສ ຍຖາວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣາຍ ເອຕາຍ ຘມ຺ມສາມຄ຺ຄິຍາ ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ກຕ຺ວາ ອຣິຍສາວໂກ ໂພຘີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຕສ຺ສ ອງ຺ໂຄຕິປິ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ເສນງ຺ຄຣຖງ຺ຄາທໂຍ ວິຍ. ເຕນາຫຸ ອຏ຺ຐກຖາຈຣິຍາ – ‘‘ພຸຊ຺ຌນກສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ອງ຺ຄາຕິ ວາ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ.

ອປິຈ ‘‘ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາຕິ ເກນຏ຺ເຐນ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ? ໂພຘາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ອນຸພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ປຏິພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ, ສມ຺ພຸຊ຺ຌນ຺ຕີຕິ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຏິສມ຺ຠິທານເຍນາປິ (ປຏິ. ມ. ໒.໑໗) ໂພຊ຺ຌງ຺ຄຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ປສຕ຺ໂຖ ສຸນ຺ທໂຣ ຈ ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ສຕິ ເອວ ສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ, ຕໍ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ.

ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄນ຺ຕິອາທີສຸປິ ຈຕຸສຈ຺ຈຘມ຺ເມ ວິຈິນຕີຕິ ຘມ຺ມວິຈໂຍ. ໂສ ປວິຈຍລກ຺ຂໂຓ, ໂອຠາສນຣໂສ, ອສມ຺ໂມຫປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ວີຣຠາວໂຕ, ວິຘິນາ ອີຣຍິຕພ຺ພໂຕ ຈ ວີຣິຍໍ. ຕໍ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ອຸປຖມ຺ຠນຣສໍ, ອໂນສີທນປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານໍ. ປີຓຍຕີຕິ ປີຕິ. ສາ ຜຣຓລກ຺ຂຓາ, ຕຸຏ຺ຐິລກ຺ຂຓາ ວາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ປີຓນຣສາ, ເນສໍເຍວ ໂອທຄ຺ຍປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖປ຺ປສ຺ສມ຺ຠນໂຕ ປສ຺ສທ຺ຘິ. ສາ ອຸປສມລກ຺ຂຓາ, ກາຍຈິຕ຺ຕທຣຖມທ຺ທນຣສາ, ກາຍຈິຕ຺ຕານໍ ອປຣິປ຺ຜນ຺ທສີຕິຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ສມາຘານໂຕ ສມາຘິ. ໂສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂໂຓ, ອວິສາຣລກ຺ຂໂຓ ວາ, ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຣໂສ, ຈິຕ຺ຕຏ຺ຐິຕິປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐາໂນ. ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນໂຕ ອຸເປກ຺ຂາ. ສາ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂຓາ, ສມວາຫິຕລກ຺ຂຓາ ວາ, ອູນາຘິກນິວາຣຓຣສາ, ປກ຺ຂປາຕຸປຈ຺ເຉທນຣສາ ວາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕຠາວປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ. ເສສໍ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ຠາເວຕີຕິ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຘມ຺ມາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພາ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎໍ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ອຠິກ຺ກນ຺ຕາທີສຸ ຫິ ສຕ຺ຕສຸ ຐາເນສຸ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ເຎນ, ຠຕ຺ຕນິກ຺ຂິຕ຺ຕກາກສທິເສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ຊເນນ, ຕິສ຺ສທຕ຺ຕຕ຺ເຖຣອຠຍຕ຺ເຖຣາທິສທິເສ ອຸປຏ຺ຐິຕສ຺ສຕິປຸຄ຺ຄເລ ເສວເນນ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສຕິສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາຍ ຈ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ຈຕູຫິ ກາຣເຓຫິ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາ, ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ, ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ, ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ, ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ປຣິປຸຈ຺ຉກຕາຕິ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນອິນ຺ທ຺ຣິຍພລໂພຊ຺ຌງ຺ຄມຄ຺ຄງ຺ຄຌານສມຖວິປສ຺ສນານໍ ອຕ຺ຖສນ຺ນິສ຺ສິຕປຣິປຸຈ຺ຉາພຫຸລຕາ.

ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິຣານໍ ວຕ຺ຖູນໍ ວິສທຠາວກຣຓໍ. ຍທາ ຫິສ຺ສ ເກສນຂໂລມາ ທີຆາ ໂຫນ຺ຕິ, ສຣີຣໍ ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນໂທສຎ຺ເຈວ ເສທມລມກ຺ຂິຕຎ຺ຈ, ຕທາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກໍ ວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຍທາ ປນ ຈີວຣໍ ຊິຓ຺ຓໍ ກິລິຏ຺ຐໍ ທຸຄ຺ຄນ຺ຘໍ ວາ ໂຫຕິ, ເສນາສນໍ ວາ ອຸກ຺ລາປໍ, ຕທາ ພາຫິຣໍ ວຕ຺ຖຸ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ເກສາທິຈ຺ເຉທເນນ ອຸທ຺ຘໍວິເຣຈນອໂຘວິເຣຈນາທີຫິ ສຣີຣສລ຺ລຫຸກຠາວກຣເຓນ ອຸຈ຺ຉາທນນຫາປເນນ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ກາຕພ຺ພໍ. ສູຈິກມ຺ມໂຘວນຣຊນປຣິຠຓ຺ຑກຣຓາທີຫິ ພາຫິຣວຕ຺ຖຸ ວິສທໍ ກາຕພ຺ພໍ. ເອຕສ຺ມິຎ຺ຫິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອວິສເທ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ອວິສທໍ ໂຫຕິ ອປຣິສຸທ຺ຘໍ ອປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລວຏ຺ຏິເຕລາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ວິສເທ ປນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກພາຫິເຣ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ເນສຸ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກສຸ ຎາຓມ຺ປິ ວິສທໍ ໂຫຕິ ປຣິສຸທ຺ຘານິ ທີປກປລ຺ລວຏ຺ຏິເຕລາທີນິ ນິສ຺ສາຍ ອຸປ຺ປນ຺ນທີປສິຂາຍ ໂອຠາໂສ ວິຍ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ.

ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນາ ນາມ ສທ຺ຘາທີນໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ສມຠາວກຣຓໍ. ສເຈ ຫິສ຺ສ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ອິຕຣານິ ມນ຺ທານິ, ຕໂຕ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ປຄ຺ຄຫກິຈ຺ຈໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຸປຏ຺ຐານກິຈ຺ຈໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອວິກ຺ເຂປກິຈ຺ຈໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ຘມ຺ມສຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ວາ, ຍຖາ ວາ ມນສິກໂຣໂຕ ພລວໍ ຊາຕໍ, ຕຖາ ອມນສິກາເຣນ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ເຈຕ຺ຖ ນິທສ຺ສນໍ. ສເຈ ປນ ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ພລວໍ ໂຫຕິ, ອຖ ເນວ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ອຘິໂມກ຺ຂກິຈ຺ຈໍ ກາຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ, ນ ອິຕຣານິ ອິຕຣກິຈ຺ຈເຠທໍ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘາທິຠາວນາຍ ຫາເປຕພ຺ພໍ. ຕຕ຺ຣາປິ ໂສຓຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ທສ຺ເສຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ເສເສສຸປິ ເອກສ຺ສ ພລວຠາເວ ສຕິ ອິຕເຣສໍ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈສຸ ອສມຕ຺ຖຕາ ເວທິຕພ຺ພາ.

ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສທ຺ຘາປຎ຺ຎານໍ ສມາຘິວີຣິຍານຎ຺ຈ ສມຕໍ ປສໍສນ຺ຕິ. ພລວສທ຺ໂຘ ຫິ ມນ຺ທປຎ຺ໂຎ ມຸຘປ຺ປສນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ອວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ປສີທຕິ. ພລວປຎ຺ໂຎ ມນ຺ທສທ຺ໂຘ ເກຣາຏິກປກ຺ຂໍ ຠຊຕິ, ເຠສຊ຺ຊສມຸຏ຺ຐິໂຕ ວິຍ ໂຣໂຄ ອເຕກິຈ຺ໂຉ ໂຫຕິ. ຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທມຕ຺ເຕເນວ ກຸສລໍ ໂຫຕີຕິ ອຕິຘາວິຕ຺ວາ ທານາທີນິ ອກໂຣນ຺ໂຕ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ສມຕາຍ ວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ປສີທຕິ. ພລວສມາຘິໍ ປນ ມນ຺ທວີຣິຍໍ ສມາຘິສ຺ສ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂຕ຺ຕາ ໂກສຊ຺ຊໍ ອຠິຠວຕິ. ພລວວີຣິຍໍ ມນ຺ທສມາຘິໍ ວີຣິຍສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂຕ຺ຕາ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈໍ ອຠິຠວຕິ. ສມາຘິ ປນ ວີຣິເຍນ ສໍໂຍຊິໂຕ ໂກສຊ຺ເຊ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ, ວີຣິຍໍ ສມາຘິນາ ສໍໂຍຊິຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ ປຕິຕຸໍ ນ ລຠຕິ. ຕສ຺ມາ ຕໍ ອຸຠຍໍ ສມໍ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍສມຕາຍ ຫິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິ.

ອປິຈ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ພລວຕີປິ ສທ຺ຘາ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ສທ຺ທຫນ຺ໂຕ ໂອກປ຺ເປນ຺ໂຕ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕິ. ສມາຘິປຎ຺ຎາສຸ ປນ ສມາຘິກມ຺ມິກສ຺ສ ເອກຄ຺ຄຕາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ອປ຺ປນໍ ປາປຸຓາຕິ. ວິປສ຺ສນາກມ຺ມິກສ຺ສ ປຎ຺ຎາ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ເອວຎ຺ຫິ ໂສ ລກ຺ຂຓປຏິເວຘໍ ປາປຸຓາຕິ. ອຸຠິນ຺ນໍ ປນ ສມຕາຍປິ ອປ຺ປນາ ໂຫຕິເຍວ. ສຕິ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖ ພລວຕີ ວຏ຺ຏຕິ. ສຕິ ຫິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປກ຺ຂິການໍ ສທ຺ຘາວີຣິຍປຎ຺ຎານໍ ວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈປາຕໂຕ ໂກສຊ຺ຊປກ຺ຂິເກນ ຈ ສມາຘິນາ ໂກສຊ຺ຊປາຕໂຕ ຣກ຺ຂຕິ. ຕສ຺ມາ ສາ ໂລຓຘູປນໍ ວິຍ ສພ຺ພພ຺ຍຎ຺ຊເນສຸ, ສພ຺ພກມ຺ມິໂກ ອມຈ຺ໂຈ ວິຍ ຈ ສພ຺ພຣາຊກິຈ຺ເຈສຸ, ສພ຺ພຕ຺ຖ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສຕິ ຈ ປນ ສພ຺ພຕ຺ຖິກາ ວຸຕ຺ຕາ (ສໍ. ນິ. ໕.໒໓໔) ຠຄວຕາ. ກິໍ ກາຣຓາ? ຈິຕ຺ຕຎ຺ຫິ ສຕິປຏິສຣຓໍ, ອາຣກ຺ຂປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາ ຈ ສຕິ, ນ ວິນາ ສຕິຍາ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄໂຫ ໂຫຕີ’’ຕິ.

ທຸປ຺ປຎ຺ຎປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນາ ນາມ ຂນ຺ຘາທິເຠເທສຸ ອໂນຄາຬ຺ຫປຎ຺ຎານໍ ທຸມ຺ເມຘປຸຄ຺ຄລານໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນໍ. ປຎ຺ຎວນ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ ນາມ ສມປຎ຺ຎາສລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກາຍ ອຸທຍພ຺ພຍປຎ຺ຎາຍ ສມນ຺ນາຄຕປຸຄ຺ຄລເສວນາ. ຄມ຺ຠີຣຎາຓຈຣິຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ ນາມ ຄມ຺ຠີເຣສຸ ຂນ຺ຘາທີສຸ ປວຕ຺ຕາຍ ຄມ຺ຠີຣປຎ຺ຎາຍ ປເຠທປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫິ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ອປາຍຠຍປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕາ, ຄມນວີຖິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນຕາ, ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຊາຕິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ກຸສີຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ອາຣທ຺ຘວີຣິຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ‘‘ນິຣເຍສຸ ປຎ຺ຈວິຘພນ຺ຘນກມ຺ມກຣຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸຠວນກາເລປິ, ຕິຣຈ຺ຉານໂຍນິຍໍ ຊາລກ຺ຂິປກຸມິນາທີຫິ ຄຫິຕກາເລປິ, ປາຊນກຓ຺ຏກາທິປ຺ປຫາຣຕຸນ຺ນສ຺ສ ປນ ສກຏວຫນາທິກາເລປິ, ເປຕ຺ຕິວິສເຍ ອເນການິປິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣມ຺ປິ ຂຸປ຺ປິປາສາຫິ ອາຕຸຣີຠູຕກາເລປິ, ກາລກຎ຺ຊິກອສຸເຣສຸ ສຏ຺ຐິຫຕ຺ຖອສີຕິຫຕ຺ຖປ຺ປມາເຓນ ອຏ຺ຐິຈມ຺ມມຕ຺ເຕເນວ ອຕ຺ຕຠາເວນ ວາຕາຕປາທິທຸກ຺ຂານຸຠວນກາເລປິ ນ ສກ຺ກາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ. ອຍເມວ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ກາໂລ’’ຕິ ເອວໍ ອປາຍຠຍໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມາ ລທ຺ຘຸໍ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍເນວ ສກ຺ກາ, ອຍມານິສໍໂສ ວີຣິຍສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ອານິສໍສທສ຺ສາວິໂນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ‘‘ສພ຺ພພຸທ຺ຘປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘມຫາສາວເກຫິ ຄຕມຄ຺ໂຄວ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ, ໂສ ຈ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄນ຺ຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຄມນວີຖິໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ເຍ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕາທີຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕິ, ອິເມ ເຕ ມນຸສ຺ສາ ເນວ ຎາຕກາ, ນ ທາສກມ຺ມກຣາ, ນາປິ ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິສ຺ສາມາຕິ ເຕ ປຓີຕານິ ປິຓ຺ຑປາຕາທີນິ ເທນ຺ຕິ. ອຖ ໂຂ ອຕ຺ຕໂນ ກາຣານໍ ມຫປ຺ຜລຕໍ ປຈ຺ຈາສີສມານາ ເທນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາຣາປິ ‘ອຍໍ ອິເມ ປຈ຺ຈເຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ກາຍທຬ຺ຫີພຫຸໂລ ສຸຂໍ ວິຫຣິສ຺ສຕີ’ຕິ ນ ເອວໍ ສມ຺ປສ຺ສຕາ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ, ອຖ ໂຂ ‘ອຍໍ ອິເມ ປຣິຠຸຎ຺ຊມາໂນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສຕີ’ຕິ ເຕ ປຈ຺ຈຍາ ອນຸຎ຺ຎາຕາ. ໂສ ທານິ ຕ຺ວໍ ກຸສີໂຕ ວິຫຣນ຺ໂຕ ນ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປຈາຍິສ຺ສສິ. ອາຣທ຺ຘວີຣິຍສ຺ເສວ ຫິ ປິຓ຺ຑາປຈາຍນໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອວໍ ປິຓ຺ຑປາຕາປຈາຍນໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ມຫາມິຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິຍ ຈ.

ມຫາມິຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກິຣ ກສ຺ສກເລເຓ ນາມ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ສ ຈ ໂຄຈຣຄາເມ ເອກາ ມຫາອຸປາສິກາ ເຖຣໍ ປຸຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄຕິ. ສາ ເອກທິວສໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕີ ຘີຕຣໍ ອາຫ – ‘‘ອມ຺ມ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຸຣາຓຕຓ຺ຑຸລາ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຂີຣໍ, ອສຸກສ຺ມິໍ ສປ຺ປິ, ອສຸກສ຺ມິໍ ຜາຓິຕໍ, ຕວ ຠາຕິກສ຺ສ ອຍ຺ຍມິຕ຺ຕສ຺ສ ອາຄຕກາເລ ຠຕ຺ຕໍ ປຈິຕ຺ວາ ຂີຣສປ຺ປິຜາຓິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ເທຫິ, ທຕ຺ວາ ຕ຺ວຎ຺ຈ ຠຸຎ຺ເຊຍ຺ຍາສິ. ອຫໍ ປນ ຫິຍ຺ໂຍ ປກ຺ກໍ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ກຎ຺ຊິເຍນ ຠຸຕ຺ຕມ຺ຫີ’’ຕິ. ທິວາ ກິໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສສິ, ອມ຺ມາຕິ? ສາກປຓ຺ຓໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ກຓຕຓ຺ຑຸເລຫິ ອມ຺ພິລຍາຄຸໍ ປຈິຕ຺ວາ ຐເປຫິ, ອມ຺ມາຕິ.

ເຖໂຣ ຈີວຣໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣນ຺ໂຕວ ຕໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕານໍ ໂອວທິ – ‘‘ມຫາອຸປາສິກາ ກິຣ ກຎ຺ຊິເຍນ ປາຣິວາສິກຠຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິ, ທິວາປິ ກຓປຓ຺ຓມ຺ພິລຍາຄຸໍ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອຕ຺ຖາຍ ປນ ປຸຣາຓຕຓ຺ຑຸລາທີນິ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ໂຂ ປເນສາ ເນວ ເຂຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຖຸໍ ນ ຠຕ຺ຕໍ ນ ວຕ຺ຖໍ ປຈ຺ຈາສີສຕິ, ຕິສ຺ໂສ ປນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ປຕ຺ຖຍມານາ ເທຕິ. ຕ຺ວໍ ເອຕິສ຺ສາ ຕາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໂຍ ທາຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສສິ, ນ ສກ຺ຂິສ຺ສສີຕິ, ອຍໍ ໂຂ ປນ ປິຓ຺ຑປາໂຕ ຕຍາ ສຣາເຄນ ສໂທເສນ ສໂມເຫນ ນ ສກ຺ກາ ຄຓ຺ຫິຕຸ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຕໍ ຖວິກາຍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຐິກໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກສ຺ສກເລຓເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕ຺ຕໍ ເຫຏ຺ຐາມຎ຺ເຈ, ຈີວຣຎ຺ຈ ຈີວຣວໍເສ ຐເປຕ຺ວາ, ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປາປຸຓິຕ຺ວາ ນ ນິກ຺ຂມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວີຣິຍໍ ອຘິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອປ຺ປມຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຸຕ຺ຖຠິກ຺ຂຸ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ປຸເຣຠຕ຺ຕເມວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ວິກສມານມິວ ປທຸມໍ ມຫາຂີຓາສໂວ ສິຕໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ນິກ຺ຂມິ. ເລຓທ຺ວາເຣ ຣຸກ຺ຂມ຺ຫິ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ –

‘‘ນໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊຎ຺ຎ, ນໂມ ເຕ ປຸຣິສຸຕ຺ຕມ;

ຍສ຺ສ ເຕ ອາສວາ ຂີຓາ, ທກ຺ຂິເຓຍ຺ໂຍສິ ມາຣິສາ’’ຕິ. –

ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐານໍ ຕຸມ຺ຫາທິສານໍ ອຣຫນ຺ຕານໍ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກິຕ຺ຖິໂຍ ທຸກ຺ຂາ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ກາລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ປາໂຕເຍວາ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ອາທາຍ ຄາມໍ ປາວິສິ.

ທາຣິກາປິ ຠຕ຺ຕໍ ສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເມ ຠາຕາ ອາຄມິສ຺ສຕິ, ອິທານິ ເມ ຠາຕາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ທ຺ວາຣໍ ໂອໂລກຍມານາ ນິສີທິ. ສາ ເຖເຣ ຆຣທ຺ວາຣໍ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສປ຺ປິຜາຓິຕໂຍຊິຕສ຺ສ ຂີຣປິຓ຺ຑປາຕສ຺ສ ປູເຣຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ. ເຖໂຣ ‘‘ສຸຂໍ ໂຫຕູ’’ຕິ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສາປິ ຕໍ ໂອໂລກຍມານາວ ອຏ຺ຐາສິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ຕທາ ອຕິວິຍ ປຣິສຸທ຺ໂຘ ຉວິວຓ຺ໂຓ ອໂຫສິ, ວິປ຺ປສນ຺ນານິ ອິນ຺ທ຺ຣິຍານິ, ມຸຂໍ ພນ຺ຘນາ ປວຸຕ຺ຕຕາລປກ຺ກໍ ວິຍ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈິຕ຺ຖ.

ມຫາອຸປາສິກາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ອມ຺ມ, ຠາຕິໂກ ເຕ ອາຄໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ອຊ຺ຊ ເມ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຠິຣມຕິ ເຕ, ອມ຺ມ, ຠາຕາ ພຸທ຺ຘສາສເນ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ປິຓ຺ຑປາຕິກຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ ປນ ເອວໍ ເວທິຕພ຺ພໍ – ມຫາຄາເມ ກິຣ ເອໂກ ທລິທ຺ທປຸຣິໂສ ທາຣຸວິກ຺ກເຍນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປຕິ. ໂສ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ນາມໍ ລຠິຕ຺ວາ ທາຣຸຠຓ຺ຑກມຫາຕິສ຺ໂສ ນາມ ຊາໂຕ. ໂສ ເອກທິວສໍ ອຕ຺ຕໂນ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິຕໍ ນາມ, ສຕ຺ຖາຣາ ທຬິທ຺ທທານສ຺ສ ມຫປ຺ຜລຠາໂວ ກຖິໂຕ, ມຍຎ຺ຈ ນິພທ຺ຘໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມ, ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕມຕ຺ຕໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ສລາກຠຕ຺ຕມ຺ປິ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ ສາມີ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຍຖາລາເຠນ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈ ປຈ຺ຈເຍຫິ ນິປ຺ປຣິສ຺ສຍກາໂລ ໂຫຕິ, ທຫຣສາມເຓຣາ ປຓີຕໂຠຊນານິ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ລູຂາຫາໂຣ’’ຕິ ເຕສໍ ປກ຺ຂິກຠຕ຺ຕໍ ຄຫິຕມຕ຺ຕກເມວ ກຕ຺ວາ ເຕສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານໍເຍວ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ.

ສາ ອິຕ຺ຖີ ຕໍ ທິສ຺ວາ ສາມິກສ຺ສ ກເຖສິ, ‘‘ມຍາ ທິນ຺ນໍ ຉຑ຺ເຑນ຺ຕີ’’ຕິ ນ ປນ ວິປ຺ປຏິສາຣິນີ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ສາມິໂກ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ທຸຄ຺ຄຕຠາເວນ ອຍ຺ຍານໍ ສຸເຂນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາເປຕຸໍ ນາສກ຺ຂິມ຺ຫ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ກຕ຺ວາ ອຍ຺ຍານໍ ມນໍ ຄເຫຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ? ອຖສ຺ສ ຠຣິຍາ ອາຫ – ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ສາມິ, ສປຸຕ຺ຕກາ ທຸຄ຺ຄຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອຍໍ ເຕ ຘີຕາ, ອິມໍ ເອກສ຺ມິໍ ກຸເລ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກໍ ຂີຣເຘນຸໍ ອາຫຣ, ອຍ຺ຍານໍ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕໍ ທສ຺ສາມ, ເອວໍ ເຕສໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ໂສ ສາຘູຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ. ເຕສໍ ປຸຎ຺ເຎນ ສາ ເຘນຸ ສາຍໍ ຕີຓິ ມາຓິການິ, ປາໂຕ ຕີຓິ ມາຓິການິ ຂີຣໍ ເທຕິ. ສາຍໍ ລທ຺ຘໍ ທຘິໍ ກຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ຕໂຕ ຄຫິຕນວນີເຕນ ສປ຺ປິໍ ກຕ຺ວາ ສສປ຺ປິປຣິເສກໍ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕໍ ເທນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕສ຺ສ ເຄເຫ ສລາກຠຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎວນ຺ຕາວ ລຠນ຺ຕິ.

ໂສ ເອກທິວສໍ ຠຣິຍໍ ອາຫ – ‘‘ມຍໍ ຘີຕຸ ອຕ຺ຖິຕາຍ ລຊ຺ຊິຕພ຺ພໂຕ ຈ ມຸຕ຺ຕາ, ເຄເຫ ຈ ໂນ ຠຕ຺ຕໍ ອຍ຺ຍານໍ ປຣິໂຠຄາຣຫໍ ຊາຕໍ. ຕ຺ວໍ ຍາວ ອຫໍ ອາຄຈ຺ຉາມິ, ຕາວ ອິມສ຺ມິໍ ກລ຺ຍາຓວຕ຺ເຕ ມາ ປມຊ຺ຊິ. ອຫໍ ກິຎ຺ຈິເທວ ກຕ຺ວາ ຘີຕຣໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ເອກໍ ປເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ຕກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຉຫິ ມາເສຫິ ທ຺ວາທສ ກຫາປເຓ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອລໍ ເອຕ຺ຕກໍ ມມ ຘີຕຸ ໂມຈນຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ເຕ ກຫາປເຓ ທຸສ຺ສນ຺ເຕ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ເຄຫໍ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ພຣິຍມຫາວິຫາຣວາສີ ປິຓ຺ຑປາຕິຍຕິສ຺ສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຕິສ຺ສມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ວນ຺ທິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໂຕ ມຫາຄາມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕເມວ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ. ໂສ ອຸປາສໂກ ເຖຣໍ ທູຣໂຕວ ທິສ຺ວາ ‘‘ເອກໂກວ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມິນາ ອຍ຺ເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ຄມິສ຺ສາມິ. ສີລວນ຺ໂຕ ຫິ ສພ຺ພກາລໍ ທຸລ຺ລຠາ’’ຕິ ເວເຄນ ເຖຣໍ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ເວລາຍ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ຫຕ຺ເຖ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ນຕ຺ຖິ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ຈ ຠິກ຺ຂາກາໂລ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ, ອຍຎ຺ຈ ເມ ປຣິພ຺ພໂຍ ຫຕ຺ເຖ ອຕ຺ຖິ, ເອກໍ ຄາມທ຺ວາຣໍ ປຕ຺ຕກາເລ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຕສ຺ເສວໍ ຈິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປນ຺ນມຕ຺ເຕເຍວ ເອໂກ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ໂຕ. ອຸປາສໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ໂຖກໍ ອາຄເມຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຫາປຓໍ ເຕ, ໂຠ ປຸຣິສ, ທມ຺ມິ, ຕໍ ເມ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ເທຫີ’’ຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມໍ ຠຕ຺ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ກາເລ ມາສກມ຺ປິ ນ ອຄ຺ຆຕິ, ອຍຎ຺ຈ ມຍ຺ຫໍ ເອກວາເຣເນວ ກຫາປຓໍ ເທຕິ, ຠວິສ຺ສເຕຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ນາຫໍ ກຫາປເຓນ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ທ຺ເວ ຄຓ຺ຫ, ຕີຓິ ຄຓ຺ຫາຕິ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ສພ຺ເພປິ ເຕ ກຫາປເຓ ທາຕຸກາໂມ ຊາໂຕ. ອິຕໂຣ ‘‘ອຎ຺ເຎປິສ຺ສ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສຎ຺ຎາຍ ‘‘ນ ເທມິ’’ຈ຺ເຈວ ອາຫ. ອຖ ນໍ ໂສ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ເມ, ໂຠ, ອຎ຺ເຎປິ ອສ຺ສຸ, ເຕປິ ທເທຍ຺ຍໍ. ນ ໂຂ ປນາຫໍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຖາຍ ຄຓ຺ຫາມິ, ເອຕສ຺ມິໍ ເມ ຣຸກ຺ຂມູເລ ເອໂກ ອຍ຺ໂຍ ນິສີທາປິໂຕ, ຕຸຍ຺ຫມ຺ປິ ກຸສລໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ເທຫິ ເມ ຠຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ໂຠ, ຄຓ຺ຫ, ອາຫຣ ເຕ ກຫາປເຓຕິ ກຫາປເຓ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ອທາສິ. ອຸປາສໂກ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຫຕ຺ເຖ ໂຘວິຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ‘‘ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປຕ຺ຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ອຸປຑ຺ຒຠຕ຺ເຕ ທິນ຺ເນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ອຸປາສໂກ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ເອກສ຺ເສວ ປຏິວິໂສ, ນ ສກ຺ກາ ມຍາ ອິໂຕ ຠຸຎ຺ຊິຕຸໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ເມ ອຕ຺ຖາຍ ອິມໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ລທ຺ຘໍ, ຄຓ຺ຫຖ ນໍ ມໍ ອນຸກມ຺ປໍ ອຸປາທາຍາ’’ຕິ. ເຖໂຣ ‘‘ອຕ຺ຖິ ເອຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ອຸປາສໂກ ຘມກຣເຓນ ປານີຍໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕໂຕ ນິຏ຺ຐິຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ເຈ ເຖເຣ ອຸໂຠປິ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິໍສຸ.

ເຖໂຣ ອຸປາສກໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເກນ ກາຣເຓນ ຕ຺ວໍ ນ ຠຸຎ຺ຊສີ’’ຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນາຄມນວິຘານໍ ສພ຺ພໍ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍເວຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ທຸກ຺ກຣໍ ອຸປາສເກນ ກຕໍ, ມຍາ ປນ ເອວຣູປໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ເອຕສ຺ສ ກຕຎ຺ຎຸນາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕຕ຺ເຖວ ຉວິມໍສໂລຫິເຕສຸ ສຸກ຺ຂນ຺ເຕສຸປິ ນິສິນ຺ນປລ຺ລງ຺ເກເນວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ນ ອຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ໂສ ຕິສ຺ສມຫາວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕເສນາສນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຣິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ອຕ຺ຕໂນ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານເມວ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ຕາຍ ຣຕ຺ຕິຍາ ໂອຠາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ປຸນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂາຈາຣປລິໂພຘໍ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຕເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໍ ວິປສ຺ສິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ວິປສ຺ສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕເມ ອຣຸເຓ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິວິຍ ເມ ກິລນ຺ຕໍ ສຣີຣໍ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ຊີວິຕໍ ຈິຣໍ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕິ, ນ ປວຕ຺ຕິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ອປ຺ປວຕ຺ຕນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ເສນາສນໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ວິຫາຣມຊ຺ຌໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຠຣິໍ ປຫຣາເປຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕສິ.

ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ເກນ ຠິກ຺ຂຸນາສງ຺ໂຆ ສນ຺ນິປາຕິໂຕ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມຍາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ກິມຕ຺ຖໍ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ນຕ຺ຖິ, ເຍສໍ ປນ ມຄ຺ເຄ ວາ ຜເລ ວາ ກງ຺ຂາ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ມໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕູຕິ. ສປ຺ປຸຣິສ ຕາທິສາ ນາມ ຠິກ຺ຂູ ອສນ຺ຕໍ ຄຸຓໍ ນ ກເຖນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ກງ຺ຂາ ນຕ຺ຖິ. ກິໍ ປນ ເຕ ສໍເວຄກາຣຓໍ ອໂຫສິ, ກິໍ ປຈ຺ຈຍໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕນ຺ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ມຫາຄາເມ ວລ຺ລິຍວີຖິຍໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑກມຫາຕິສ຺ໂສ ນາມ ອຸປາສໂກ ອຕ຺ຕໂນ ຘີຕຣໍ ພຫິ ຐເປຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເຕຫິ ເອກໍ ຂີຣເຘນຸໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ຂີຣຠຕ຺ຕສລາກໍ ປຏ຺ຐເປສິ, ໂສ ‘‘ຘີຕຣໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ຉ ມາເສ ຍນ຺ຕສາລາຍ ຠຕິໍ ກຕ຺ວາ ທ຺ວາທສ ກຫາປເຓ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ຘີຕຣໍ ໂມເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຈາຣເວລາຍ ສພ຺ເພປິ ເຕ ກຫາປເຓ ທຕ຺ວາ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ມຍ຺ຫໍ ອທາສິ. ອຫໍ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິຘາຄນ຺ຕ຺ວາ ສປ຺ປາຍເສນາສນໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ປິຓ຺ຑາປຈາຍນກມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິເສສໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ຕໍ ຐານໍ ສມ຺ປຕ຺ຕາ ຈຕສ຺ໂສປິ ປຣິສາ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສຸ. ສກຠາເວນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນາໂຫສິ. ເຖໂຣ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ກເຖນ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕວ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກູຏາຄາຣໍ ທາຣຸຠຓ຺ຑກມຫາຕິສ຺ສສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸຏ຺ຐກາເລເຍວ ຈລຕູ’’ຕິ ອຘິຏ຺ຐາຍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ.

ກາກວຓ຺ຓຕິສ຺ສມຫາຣາຊາ ‘‘ເອໂກ ກິຣ ເຖໂຣ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ກຕ຺ວາ ກູຏາຄາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຕຕ຺ຖ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ຈິຕກຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸກ຺ຂິປນ຺ໂຕ ຈາເລຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ຣາຊາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຕ຺ຖິ, ຠນ຺ເຕ, ເຖເຣນ ກິຎ຺ຈິ ກຖິຕ’’ນ຺ຕິ. ຠິກ຺ຂູ ເຖເຣນ ກຖິຕວິຘານໍ ອາຈິກ຺ຂິໍສຸ. ຣາຊາ ຕໍ ອຸປາສກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຍາ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ກສ຺ສຈິ ມຄ຺ຄປຏິປນ຺ນສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ປຸຏກຠຕ຺ຕໍ ທິນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອາມ, ເທວາຕິ. ເກນ ເຕ ນິຍາເມນ ທິນ຺ນນ຺ຕິ? ໂສ ຕໍ ກາຣຓໍ ສພ຺ພໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຣາຊາ ເຖຣສ຺ສ ກູຏາຄາຣຏ຺ຐານໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ຕໍ ເຖຣໍ ສຎ຺ຊານ, ໂສ ວາ ອຎ຺ໂຎ ວາ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສາຓິໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ຫທຍໍ ສນ຺ຘາເຣນ຺ໂຕ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ’’ຕິ ອາຫ. ອຖສ຺ສ ຣາຊາ ມຫາປສາຘນໍ ທາເປສິ. ຕໍ ປສາເຘຕ຺ວາ ອາຄຕໍ ‘‘ຄຈ຺ຉ ຠາຕິກ ມຫາຕິສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ, ອຍ຺ຍາຕິ ວຕ຺ວາ ກູຏາຄາຣໍ ອຸກ຺ຂິປາ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາສໂກ ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ອຸໂຠຫິ ຫຕ຺ເຖຫິ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມຕ຺ຖເກ ອກາສິ. ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ກູຏາຄາຣໍ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຈິຕກມຕ຺ຖເກ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ຈິຕກສ຺ສ ຈຕູຫິປິ ກຓ຺ເຓຫິ ສຍເມວ ອຄ຺ຄິຊາລາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສູຕິ.

‘‘ມຫນ຺ຕໍ ໂຂ ປເນຕໍ ສຕ຺ຖຸ ທາຍຊ຺ຊໍ, ຍທິທໍ ສຕ຺ຕ ອຣິຍຘນານິ ນາມ, ຕໍ ນ ສກ຺ກາ ກຸສີເຕນ ຄເຫຕຸໍ. ຍຖາ ຫິ ວິປ຺ປຏິປນ຺ນໍ ປຸຕ຺ຕໍ ມາຕາປິຕໂຣ ‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ອປຸຕ຺ໂຕ’ຕິ ປຣິພາຫິຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ໂສ ເຕສໍ ອຈ຺ຈເຍນ ທາຍຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ, ເອວໍ ກຸສີໂຕປິ ອິທໍ ອຣິຍຘນທາຍຊ຺ຊໍ ນ ລຠຕິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍວ ລຠຕີ’’ຕິ ທາຍຊ຺ຊມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ມຫາ ໂຂ ປນ ເຕ ສຕ຺ຖາ. ສຕ຺ຖຸໂນ ຫິ ເຕ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຫຓກາເລປິ, ອຠິນິກ຺ຂມເນປິ, ອຠິສມ຺ໂພຘິຍມ຺ປິ, ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນຍມກປາຏິຫາຣິຍເທໂວໂຣຫນອາຍຸສງ຺ຂາຣໂວສ຺ສຊ຺ຊເນສຸປິ, ປຣິນິພ຺ພານກາເລປິ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸ ກມ຺ປິຕ຺ຖ. ຍຸຕ຺ຕໍ ນຸ ເຕ ເອວຣູປສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກຸສີເຕນ ຠວິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຖຸມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ຊາຕິຍາປິ ຕ຺ວໍ ອິທານິ ນ ລາມກຊາຕິໂກ, ອສມ຺ຠິນ຺ນາຍ ມຫາສມ຺ມຕປເວຓິຍາ ອາຄຕໂອກ຺ກາກຣາຊວໍເສ ຊາໂຕສິ, ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ຈ ມຫາມາຍາເທວິຍາ ຈ ນຕ຺ຕາ, ຣາຫຸລຠທ຺ທສ຺ສ ກນິຏ຺ໂຐ, ຕຍາ ນາມ ເອວຣູເປນ ຊິນປຸຕ຺ເຕນ ຫຸຕ຺ວາ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ ກຸສີເຕນ ວິຫຣິຕຸ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຊາຕິມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕໂມຄ຺ຄລ຺ລານາ ເຈວ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ຈ ວີຣິເຍເນວ ໂລກຸຕ຺ຕຣຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິໍສຸ, ຕ຺ວໍ ເອເຕສໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊສິ, ນ ປຏິປຊ຺ຊສີ’’ຕິ ເອວໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣິມຫຕ຺ຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ກຸຈ຺ຉິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ຐິຕອຊຄຣສທິເສ ວິສ຺ສຏ຺ຐກາຍິກເຈຕສິກວີຣິເຍ ກຸສີຕປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍ ປຫິຕຕ຺ເຕ ປຸຄ຺ຄເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ວິຣິຍຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ກາຣເຓຫິ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິ, ຘມ຺ມສງ຺ຆສີລ^ ຈາຄເທວຕານຸສ຺ສຕິ ອຸປສມານຸສ຺ສຕິ, ລູຂປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ພຸທ຺ຘຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ ຫິ ຍາວ ອຸປຈາຣາ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມາໂນ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຘມ຺ມສງ຺ຆຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕສ຺ສາປິ, ທີຆຣຕ຺ຕໍ ອຂຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ຣກ຺ຂິຕໍ ຈຕຸປາຣິສຸທ຺ຘິສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຄິຫິໂນ ທສສີລໍ ປຎ຺ຈສີລໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ທຸພ຺ຠິກ຺ຂຠຍາທີສຸ ປຓີຕໂຠຊນໍ ສພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີນໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ເອວໍນາມ ອທມ຺ຫາ’’ຕິ ຈາຄໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຄິຫິໂນປິ ເອວຣູເປ ກາເລ ສີລວນ຺ຕານໍ ທິນ຺ນທານໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ເຍຫິ ຄຸເຓຫິ ສມນ຺ນາຄຕາ ເທວຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ, ຕຖາຣູປານໍ ຄຸຓານໍ ອຕ຺ຕນິ ອຕ຺ຖິຕໍ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ກິເລສາ ສຏ຺ຐິປິ ສຕ຺ຕຕິປິ ວສ຺ສານິ ນ ສມຸທາຈຣນ຺ຕີຕິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ເຈຕິຍທສ຺ສນໂພຘິທສ຺ສນເຖຣທສ຺ສເນສຸ ອສກ຺ກຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ສໍສູຈິຕລູຂຠາເວ ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປສາທສິເນຫາຠາເວນ ຄທ຺ຣຠປິຏ຺ເຐ ຣຊສທິເສ ລູຂປຸຄ຺ຄເລ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ພຸທ຺ຘາທີສຸ ປສາທພຫຸເລ ມຸທຸຈິຕ຺ເຕ ສິນິທ຺ຘປຸຄ຺ຄເລ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓປຣິທີປເກ ປສາທນີຍສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປີຕິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ກາຣເຓຫິ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ສຕ຺ຕ ຘມ຺ມາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ປຓີຕໂຠຊນເສວນຕາ, ອຸຕຸສຸຂເສວນຕາ, ອິຣິຍາປຖສຸຂເສວນຕາ, ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍຄຕາ, ສາຣທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ປສ຺ສທ຺ຘກາຍປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ.

ປຓີຕຎ຺ຫິ ສິນິທ຺ຘໍ ສປ຺ປາຍໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສີຕຸຓ຺ເຫສຸ ຈ ອຸຕູສຸ ຐານາທີສຸ ຈ ອິຣິຍາປເຖສຸ ສປ຺ປາຍອຸຕຸຎ຺ຈ ອິຣິຍາປຖຎ຺ຈ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ ປສ຺ສທ຺ຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ປນ ມຫາປຸຣິສຊາຕິໂກ ສພ຺ພອຸຕຸອິຣິຍາປຖກ຺ຂໂມ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ສນ຺ຘາເຍຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍສ຺ສ ສຠາຄວິສຠາຄຕາ ອຕ຺ຖິ, ຕສ຺ເສວ ວິສຠາເຄ ອຸຕຸອິຣິຍາປເຖ ວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຠາເຄ ເສວນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍໂຄ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ປຣສ຺ສ ຈ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓາ. ອິມິນາ ມຊ຺ຌຕ຺ຕປໂຍເຄນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂຍ ເລຑ຺ຑຸທຓ຺ຑາທີຫິ ປຣໍ ວິເຫຐຍມາໂນ ວິຈຣຕິ, ເອວຣູປໍ ສາຣທ຺ຘກາຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສໍຍຕປາທປາຓິໍ ປສ຺ສທ຺ຘກາຍໍ ປຸຄ຺ຄລໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ປສ຺ສທ຺ຘິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖາຍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ສຕ຺ຕຫິ ກາຣເຓຫິ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ເອກາທສ ຘມ຺ມາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍຕາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ, ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາ, ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາ, ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາ, ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ, ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ, ຌານວິໂມກ຺ຂປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓຕາ, ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸວິສທກິຣິຍຕາ ຈ ອິນ຺ທ຺ຣິຍສມຕ຺ຕປຏິປາທນຕາ ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພາ.

ນິມິຕ຺ຕກຸສລຕາ ນາມ ກສິຓນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຫກຸສລຕາ. ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຕິສິຖິລວີຣິຍຕາທີຫິ ລີນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຘມ຺ມວິຈຍວີຣິຍປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປເນນ ຕສ຺ສ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ສມເຍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຈ຺ຈາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາທີຫິ ອຸທ຺ຘຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປສ຺ສທ຺ຘິສມາຘິອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສມຸຏ຺ຐາປເນນ ຕສ຺ສ ນິຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ. ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາຕິ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈິຕ຺ຕໍ ປຎ຺ຎາປໂຍຄມນ຺ທຕາຍ ວາ ອຸປສມສຸຂານຘິຄເມນ ວາ ນິຣສ຺ສາທໍ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອຏ຺ຐສໍເວຄວຕ຺ຖຸປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ສໍເວເຊຕິ. ອຏ຺ຐ ສໍເວຄວຕ຺ຖູນິ ນາມ – ຊາຕິຊຣາພ຺ຍາຘິມຣຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ, ອປາຍທຸກ຺ຂໍ ປຎ຺ຈມໍ, ອຕີເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ອນາຄເຕ ວຏ຺ຏມູລກໍ ທຸກ຺ຂໍ, ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ອາຫາຣປຣິເຍຏ຺ຐິມູລກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ຣຕນຕ຺ຕຍຄຸຓານຸສ຺ສຣເຓນ ຈ ປສາທໍ ຊເນຕິ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມເຍ ສມ຺ປຫໍສນຕາ’’ຕິ.

ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ ນາມ ຍສ຺ມິໍ ສມເຍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ອາຄມ຺ມ ອລີນໍ ອນຸທ຺ຘຕໍ ອນິຣສ຺ສາທໍ ອາຣມ຺ມເຓ ສມປ຺ປວຕ຺ຕໍ ສມຖວີຖິປຏິປນ຺ນໍ ຈິຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ, ຕທາສ຺ສ ປຄ຺ຄຫນິຄ຺ຄຫສມ຺ປຫໍສເນສຸ ນ ພ຺ຍາປາຣໍ ອາປຊ຺ຊຕິ ສາຣຖິ ວິຍ ສມປ຺ປວຕ຺ເຕສຸ ອສ຺ເສສຸ. ອຍໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ‘‘ສມເຍ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂນຕາ’’ຕິ. ອສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ ນາມ ອຸປຈາຣໍ ວາ ອປ຺ປນໍ ວາ ອປ຺ປຕ຺ຕານໍ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ຕານໍ ປຸຄ຺ຄລານໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ຊນໍ. ສມາຫິຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ນາມ ອຸປຈາເຣນ ວາ ອປ຺ປນາຍ ວາ ສມາຫິຕຈິຕ຺ຕານໍ ເສວນາ ຠຊນາ ປຍິຣຸປາສນາ. ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາ ນາມ ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ສມາຘິອຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍເຍວ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕຕາ. ເອວຎ຺ຫິ ປຏິປຊ຺ຊໂຕ ເອສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ເອກາທສຫິ ກາຣເຓຫິ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ.

ປຎ຺ຈ ຘມ຺ມາ ອຸເປຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປ຺ປາທາຍ ສໍວຕ຺ຕນ຺ຕິ – ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລເສວນຕາ ຕທຘິມຸຕ຺ຕຕາຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວີຫາກາເຣຫິ ສຕ຺ຕມຊ຺ຌຕ຺ຕຕໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ‘‘ຕ຺ວໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມນ ຄມິສ຺ສສິ, ເອໂສປິ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ເມນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນວ ກມ຺ເມນ ຄມິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ກໍ ເກລາຍສີ’’ຕິ ເອວໍ ກມ຺ມສ຺ສກຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ, ‘‘ປຣມຕ຺ຖໂຕ ສຕ຺ໂຕເຍວ ນຕ຺ຖິ, ໂສ ຕ຺ວໍ ກໍ ເກລາຍສີ’’ຕິ ເອວໍ ນິສ຺ສຕ຺ຕປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈາຕິ. ທ຺ວີເຫວາກາເຣຫິ ສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕຕໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ‘‘ອິທໍ ຈີວຣໍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ວຓ຺ຓວິກາຣຎ຺ເຈວ ຊິຓ຺ຓຠາວຎ຺ຈ ອຸປຄນ຺ຕ຺ວາ ປາທປຸຎ຺ຉນໂຈຬກໍ ຫຸຕ຺ວາ ຍຏ຺ຐິໂກຏິຍາ ຉຑ຺ຑນີຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ສເຈ ປນສ຺ສ ສາມິໂກ ຠເວຍ຺ຍ, ນາສ຺ສ ເອວໍ ວິນສ຺ສິຕຸໍ ທເທຍ຺ຍາ’’ຕິ ເອວໍ ອສ຺ສາມິກຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈ, ‘‘ອນທ຺ຘນິຍໍ ອິທໍ ຕາວກາລິກ’’ນ຺ຕິ ເອວໍ ຕາວກາລິກຠາວປຈ຺ຈເວກ຺ຂເຓນ ຈາຕິ. ຍຖາ ຈ ຈີວເຣ, ເອວໍ ປຕ຺ຕາທີສຸປິ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລປຣິວຊ຺ຊນຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ໂຍ ປຸຄ຺ຄໂລ ຄິຫີ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕຘີຕາທິເກ, ປພ຺ພຊິໂຕ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອນ຺ເຕວາສິກສມານຸປຊ຺ຌາຍກາທິເກ ມມາຍຕິ, ສຫຕ຺ເຖເນວ ເນສໍ ເກສຈ຺ເຉທນສູຈິກມ຺ມຈີວຣໂຘວນຣຊນປຕ຺ຕປຈນາທີນິ ກໂຣຕິ, ມຸຫຸຕ຺ຕມ຺ປິ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ອສຸໂກ ສາມເຓໂຣ ກຸຫິໍ, ອສຸໂກ ທຫໂຣ ກຸຫິ’’ນ຺ຕິ ຠນ຺ຕມິໂຄ ວິຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ໂອໂລເກຕິ, ອຎ຺ເຎນ ເກສຈ຺ເຉທນາທີນໍ ອຕ຺ຖາຍ ‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕໍ ຕາວ ອສຸກໍ ເປເສຖາ’’ຕິ ຍາຈິຍມາໂນປິ ‘‘ອມ຺ເຫປິ ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ນ ກາເຣມ, ຕຸມ຺ເຫ ນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກິລມິສ຺ສຖາ’’ຕິ ນ ເທຕິ, ອຍໍ ສຕ຺ຕເກລາຍໂນ ນາມ. ໂຍ ປນ ຈີວຣປຕ຺ຕຖາລກກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອາທີນິ ມມາຍຕິ, ອຎ຺ຎສ຺ສ ຫຕ຺ເຖນ ປຣາມສິຕຸມ຺ປິ ນ ເທຕິ, ຕາວກາລິກໍ ຍາຈິໂຕ ‘‘ມຍມ຺ປິ ອິມໍ ຘນາຍນ຺ຕາ ນ ປຣິຠຸຎ຺ຊາມ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ກິໍ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ວທຕິ, ອຍໍ ສງ຺ຂາຣເກລາຍໂນ ນາມ.

ໂຍ ປນ ເຕສຸ ທ຺ວີສຸປິ ວຕ຺ຖູສຸ ມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ອຸທາສິໂນ, ອຍໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ໂຕ ນາມ. ອິຕິ ອຍໍ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ໂຄ ເອວຣູປໍ ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣເກລາຍນປຸຄ຺ຄລໍ ອາຣກາ ປຣິວຊ຺ເຊນ຺ຕສ຺ສາປິ, ສຕ຺ຕສງ຺ຂາຣມຊ຺ຌຕ຺ຕປຸຄ຺ຄລໍ ເສວນ຺ຕສ຺ສາປິ, ຐານນິສຊ຺ຊາທີສຸ ຕທຸປ຺ປາທນຕ຺ຖໍ ນິນ຺ນໂປຓປພ຺ຠາຣຈິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ອາທິກມ຺ມິໂກ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອິເມຫິ ປຎ຺ຈຫິ ກາຣເຓຫິ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕເທວ ຘຸຣໍ ກຕ຺ວາ ອຠິນິເວສໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ໂສ ຍາວ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄາ ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄໍ ຠາເວຕິ ນາມ, ຜເລ ປຕ຺ເຕ ຠາວິໂຕ ນາມ ໂຫຕິ. ອິຕິ ອິເມປິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ຄາ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສກາວ ກຖິຕາ.

໔໑໙. ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ຠາເວຕີຕິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກສ຺ສ ມຄ຺ຄສ຺ສ ອາທິຠູຕໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິໍ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ເສສປເທສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ເອຕ຺ຖ ປນ ສມ຺ມາທສ຺ສນລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ. ສມ຺ມາອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ. ສມ຺ມາປຣິຄ຺ຄາຫລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາວາຈາ. ສມ຺ມາສມຸຏ຺ຐາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ. ສມ຺ມາໂວທາປນລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາອາຊີໂວ. ສມ຺ມາປຄ຺ຄຫລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາວາຍາໂມ. ສມ຺ມາອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓາ ສມ຺ມາສຕິ. ສມ຺ມາສມາຘານລກ຺ຂໂຓ ສມ຺ມາສມາຘິ.

ເຕສຸ ເອເກກສ຺ສ ຕີຓິ ຕີຓິ ກິຈ຺ຈານິ ໂຫນ຺ຕິ. ເສຍ຺ຍຖິທໍ, ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ຕາວ ອຎ຺ເຎຫິປິ ອຕ຺ຕໂນ ປຈ຺ຈນີກກິເລເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິໍ ປຊຫຕິ, ນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຘມ຺ເມ ຈ ປສ຺ສຕິ ຕປ຺ປຏິຈ຺ຉາທກໂມຫວິຘມນວເສນ ອສມ຺ໂມຫໂຕ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ຕເຖວ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປາທີນິ ຈ ປຊຫນ຺ຕິ, ນິໂຣຘຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວິເສສໂຕ ປເນຕ຺ຖ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ສຫຊາຕຘມ຺ເມ ສມ຺ມາ ອຠິນິໂຣເປຕິ, ສມ຺ມາວາຈາ ສມ຺ມາ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ສມ຺ມາ ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ, ສມ຺ມາອາຊີໂວ ສມ຺ມາ ໂວທາເປຕິ, ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາ ປຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ສມ຺ມາສຕິ ສມ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ສມ຺ມາສມາຘິ ສມ຺ມາ ປທຫຕິ.

ອປິ ເຈສາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ນາມ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານາກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ກິຈ຺ຈໂຕ ປນ ທຸກ຺ເຂ ຎາຓນ຺ຕິອາທີນິ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປາທໂຍປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ນານກ຺ຂຓາ ນານາຣມ຺ມຓາ ໂຫນ຺ຕິ, ມຄ຺ຄກາເລ ເອກກ຺ຂຓາ ເອກາຣມ຺ມຓາ. ເຕສຸ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ກິຈ຺ຈໂຕ ເນກ຺ຂມ຺ມສງ຺ກປ຺ໂປ ອວິຫິໍສາສງ຺ກປ຺ໂປ ອພ຺ຍາປາທສງ຺ກປ຺ໂປຕິ ຕີຓິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາວາຈາທໂຍ ຕໂຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິຣຕິໂຍປິ ໂຫນ຺ຕິ ເຈຕນາໂຍປິ, ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ວິຣຕິໂຍວ. ສມ຺ມາວາຍາໂມ ສມ຺ມາສຕີຕິ ອິທມ຺ປິ ທ຺ວຍໍ ກິຈ຺ຈໂຕ ສມ຺ມປ຺ປຘານສຕິປຏ຺ຐານວເສນ ຈຕ຺ຕາຣິ ນາມານິ ລຠຕິ. ສມ຺ມາສມາຘິ ປນ ປຸພ຺ພຠາເຄປິ ມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສມ຺ມາສມາຘິເຍວ.

ອິຕິ ອິເມສຸ ອຏ຺ຐສຸ ຘມ຺ເມສຸ ຠຄວຕາ ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ພຫຸກາຣຕ຺ຕາ ປຐມໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເທສິຕາ. ອຍຎ຺ຫິ ‘‘ປຎ຺ຎາປຊ຺ໂຊໂຕ ປຎ຺ຎາສຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖, ໒໐, ໒໙, ໓໔) ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ຕສ຺ມາ ເອຕາຍ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິປສ຺ສນາຎາຓສງ຺ຂາຕາຍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ອວິຊ຺ຊນ຺ຘກາຣໍ ວິຘມິຕ຺ວາ ກິເລສໂຈເຣ ຆາເຕນ຺ໂຕ ເຂເມນ ໂຍຄາວຈໂຣ ນິພ຺ພານໍ ປາປຸຓາຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ນິພ຺ພານາຘິຄມາຍ ປຏິປນ຺ນສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ພຫຸກາຣຕ຺ຕາ ປຐມໍ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິ ເທສິຕາ’’ຕິ.

ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ຕສ຺ສາ ພຫຸກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຍຖາ ຫິ ເຫຣຎ຺ຎິໂກ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຈກ຺ຂຸນາ ກຫາປຓໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘ອຍໍ ກູໂຏ, ອຍໍ ເຉໂກ’’ຕິ ຊານາຕິ, ເອວໍ ໂຍຄາວຈໂຣປິ ປຸພ຺ພຠາເຄ ວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາຍ ໂອໂລກຍມາໂນ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ຣູປາວຈຣາທໂຍ’’ຕິ ຊານາຕິ. ຍຖາ ວາ ປນ ປຸຣິເສນ ໂກຏິຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ທິນ຺ນໍ ມຫາຣຸກ຺ຂໍ ຕຈ຺ຉໂກ ວາສິຍາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ, ເອວໍ ວິຕກ຺ເກນ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ທິນ຺ນຘມ຺ເມ ໂຍຄາວຈໂຣ ປຎ຺ຎາຍ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ກາມາວຈຣາ, ອິເມ ຘມ຺ມາ ຣູປາວຈຣາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ເມ ອຸປເນຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ປນ ຕສ຺ສາ ພຫຸກາໂຣ, ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ວຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ.

ສ຺ວາຍໍ ຍຖາ ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ, ເອວໍ ສມ຺ມາວາຈາຍປິ ອຸປກາຣໂກ. ຍຖາຫ – ‘‘ປຸພ຺ເພ ໂຂ, ຄຫປຕິ, ວິຕກ຺ເກຕ຺ວາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາ ວາຈໍ ຠິນ຺ທຕີ’’ຕິ (ມ. ນິ. ໑.໔໖໓). ຕສ຺ມາ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາວາຈາ ວຸຕ຺ຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ອິທຎ຺ຈິທຎ຺ຈ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ປຐມໍ ວາຈາຍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ໂລເກ ກມ຺ມນ຺ເຕ ປໂຍເຊນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ວາຈາ ກາຍກມ຺ມສ຺ສ ອຸປກາຣິກາຕິ ສມ຺ມາວາຈາຍ ອນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຈຕຸພ຺ພິຘໍ ປນ ວຈີທຸຈ຺ຈຣິຕໍ, ຕິວິຘໍ ກາຍທຸຈ຺ຈຣິຕໍ ປຫາຍ ອຸຠຍສຸຈຣິຕໍ ປູເຣນ຺ຕສ຺ເສວ ຍສ຺ມາ ອາຊີວຏ຺ຐມກສີລໍ ປູເຣຕິ, ນ ອິຕຣສ຺ສ. ຕສ຺ມາ ຕທຸຠຍານນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາອາຊີໂວ ວຸຕ຺ໂຕ.

ເອວໍ ສຸທ຺ຘາຊີເວນ ‘‘ປຣິສຸທ຺ໂຘ ເມ ອາຊີໂວ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາວຕາ ປຣິໂຕສໍ ກຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕປ຺ປມຕ຺ເຕນ ວິຫຣິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕໍ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ພອິຣິຍາປເຖສຸ ອິທໍ ວີຣິຍມາຣຠິຕພ຺ພນ຺ຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາວາຍາໂມ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕໂຕ ອາຣທ຺ຘວີຣິເຍນາປິ ກາຍາທີສຸ ຈຕູສຸ ວຕ຺ຖູສຸ ສຕິ ສູປຏ຺ຐິຕາ ກາຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຕທນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສຕິ ເທສິຕາ.

ຍສ຺ມາ ປນ ເອວໍ ສູປຏ຺ຐິຕາ ສຕິ ສມາຘິສ຺ສ ອຸປກາຣານຸປກາຣານໍ ຘມ຺ມານໍ ຄຕິໂຍ ສມນ຺ເວສິຕ຺ວາ ປໂຫຕິ ເອກຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາເຘຕຸໍ, ຕສ຺ມາ ສມ຺ມາສຕິຍາ ອນນ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມາຘິ ເທສິໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິຕິ ອຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐງ຺ຄິໂກ ມຄ຺ໂຄ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສໂກວ ກຖິໂຕ.

໔໒໗. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີຕິອາທີສຸ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມວເສນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ນາມ ໂຫຕິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕຎ຺ຫິ ນີລປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເກເສ ວາ ປິຕ຺ເຕ ວາ ອກ຺ຂິຕາຣກາຍ ວາ ກໂຣຕິ, ປີຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເມເທ ວາ ຉວິຍາ ວາ ຫຕ຺ຖປາທຕເລສຸ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ປີຕກຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ, ໂລຫິຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ມໍເສ ວາ ໂລຫິເຕ ວາ ຊິວ຺ຫາຍ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ຣຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ, ໂອທາຕປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐິມ຺ຫິ ວາ ທນ຺ເຕ ວາ ນເຂ ວາ ອກ຺ຂີນໍ ເສຕຏ຺ຐາເນ ວາ ກໂຣຕິ. ຕໍ ປນ ສຸນີລໍ ສຸປີຕໍ ສຸໂລຫິຕກໍ ສຸໂອທາຕກໍ ນ ໂຫຕິ, ອວິສຸທ຺ຘເມວ ໂຫຕິ.

ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ເສວໍ ປຣິກມ຺ມໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ໂຫຕິ, ນິມິຕ຺ຕໍ ປນ ພຫິທ຺ຘາ. ໂສ ເອວໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ພຫິທ຺ຘາ ຈ ອປ຺ປນາຍ ວເສນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ປຣິຕ຺ຕານີຕິ ອວຑ຺ຒິຕານິ. ສຸວຓ຺ຓທຸພ຺ພຓ຺ຓານີຕິ ສຸວຓ຺ຓານິ ວາ ໂຫນ຺ຕິ ທຸພ຺ພຓ຺ຓານິ ວາ, ປຣິຕ຺ຕວເສເນວ ອິທໍ ອຠິຠາຍຕນໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຕານິ ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ຍຖາ ນາມ ສມ຺ປນ຺ນຄຫຓິໂກ ກຏຈ຺ຉຸມຕ຺ຕໍ ຠຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ສງ຺ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ເອກກພລເມວ ກໂຣຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕຣິໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ປຣິຕ຺ຕເກ ອາຣມ຺ມເຓ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຕ຺ຖິ, ນາຍໍ ມມ ຠາໂຣ’’ຕິ ຕານິ ຣູປານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຊານາມິ ປສ຺ສາມີຕິ ອິມິນາ ປນສ຺ສ ອາໂຠໂຄ ກຖິໂຕ. ໂສ ຈ ໂຂ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ສ, ນ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍໍ. ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕີຕິ ອາໂຠຄສຎ຺ຎາຍປິ ຌານສຎ຺ຎາຍປິ ເອວໍສຎ຺ຎີ ໂຫຕິ. ອຠິຠວສຎ຺ຎາ ຫິສ຺ສ ອນ຺ໂຕສມາປຕ຺ຕິຍມ຺ປິ ອຕ຺ຖິ, ອາໂຠຄສຎ຺ຎາ ປນ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐິຕສ຺ເສວ.

ອປ຺ປມາຓານີຕິ ວຑ຺ຒິຕປ຺ປມາຓານິ, ມຫນ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຠິຠຸຍ຺ຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ຍຖາ ມຫຄ຺ຆໂສ ປຸຣິໂສ ເອກໍ ຠຕ຺ຕວຑ຺ຒິຕກໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ຎມ຺ປິ ໂຫຕຸ, ກິໍ ເອຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໍ ນ ມຫນ຺ຕໂຕ ປສ຺ສຕິ, ເອວເມວ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ ປຸຄ຺ຄໂລ ວິສທຎາໂຓ ‘‘ກິໍ ເອຕ຺ຖ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ, ນຍິທໍ ອປ຺ປມາຓໍ, ນ ມຍ຺ຫໍ ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາກຣເຓ ຠາໂຣ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ຕານິ ອຠິຠວິຕ຺ວາ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ສຫ ນິມິຕ຺ຕຸປ຺ປາເທເນເວຕ຺ຖ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອລາຠິຕາຍ ວາ ອນຕ຺ຖິກຕາຍ ວາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຣູເປ ປຣິກມ຺ມສຎ຺ຎາວິຣຫິໂຕ.

ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ຍສ຺ສ ປຣິກມ຺ມມ຺ປິ ນິມິຕ຺ຕມ຺ປິ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປນ຺ນໍ, ໂສ ເອວໍ ພຫິທ຺ຘາ ປຣິກມ຺ມສ຺ສ ເຈວ ອປ຺ປນາຍ ຈ ວເສນ ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີ ເອໂກວ ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເສສເມຕ຺ຖ ຈຕຸຕ຺ຖອຠິຠາຍຕເນ ວຸຕ຺ຕນຍເມວ. ອິເມສຸ ປນ ຈຕູສຸ ປຣິຕ຺ຕໍ ວິຕກ຺ກຈຣິຕວເສນ ອາຄຕໍ, ອປ຺ປມາຓໍ ໂມຫຈຣິຕວເສນ, ສຸວຓ຺ຓໍ ໂທສຈຣິຕວເສນ, ທຸພ຺ພຓ຺ຓໍ ຣາຄຈຣິຕວເສນ. ເອເຕສຎ຺ຫິ ເອຕານິ ສປ຺ປາຍານິ, ສາ ຈ ເນສໍ ສປ຺ປາຍຕາ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ຈຣິຍນິທ຺ເທເສ ວຸຕ຺ຕາ.

ປຎ຺ຈມອຠິຠາຍຕນາທີສຸ ນີລານີຕິ ສພ຺ພສງ຺ຄາຫກວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນີລວຓ຺ຓານີຕິ ວຓ຺ຓວເສນ. ນີລນິທສ຺ສນານີຕິ ນິທສ຺ສນວເສນ, ອປຎ຺ຎາຍມານວິວຣານິ ອສມ຺ຠິນ຺ນວຓ຺ຓານິ ເອກນີລາເນວ ຫຸຕ຺ວາ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ນີລນິຠາສານີຕິ ອິທໍ ປນ ໂອຠາສວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນີໂລຠາສານິ ນີລປ຺ປຠາຍຸຕ຺ຕານີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອເຕນ ເນສໍ ສຸວິສຸທ຺ຘຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ວິສຸທ຺ຘວຓ຺ຓວເສເນວ ຫິ ອິມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຠິຠາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານິ. ‘‘ນີລກສິຓໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນີລສ຺ມິໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ປຸປ຺ຜສ຺ມິໍ ວາ ວຕ຺ຖສ຺ມິໍ ວາ ວຓ຺ຓຘາຕຸຍາ ວາ’’ຕິອາທິກໍ ປເນຕ຺ຖ ກສິຓກຣຓຎ຺ຈ ປຣິກມ຺ມຎ຺ຈ ອປ຺ປນາວິຘານຎ຺ຈ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕເມວ. ອິມານິ ປນ ອຏ຺ຐ ອຠິຠາຍຕນຊ຺ຌານານິ ວຏ຺ຏານິປິ ໂຫນ຺ຕິ ວຏ຺ຏປາທການິປິ ວິປສ຺ສນາປາທການິປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣານິປິ ອຠິຎ຺ຎາປາທການິປິ ນິໂຣຘປາທການິປິ, ໂລກິຍາເນວ ປນ ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

໔໓໕. ຣູປີ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ເກສາທີສຸ ນີລກສິຓາທີສຸ ນີລກສິຓາທິວເສນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ຣູປຊ຺ຌານໍ ຣູປໍ, ຕໍ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ຣູປີ. ພຫິທ຺ຘາ ຣູປານິ ປສ຺ສຕີຕິ ພຫິທ຺ຘາປິ ນີລກສິຓາທີນິ ຣູປານິ ຌານຈກ຺ຂຸນາ ປສ຺ສຕິ. ອິມິນາ ອຊ຺ຌຕ຺ຕພຫິທ຺ຘາວຕ຺ຖຸເກສຸ ກສິເຓສຸ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຈຕ຺ຕາຣິປິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ອຣູປສຎ຺ຎີຕິ ອຊ຺ຌຕ຺ຕໍ ນ ຣູປສຎ຺ຎີ, ອຕ຺ຕໂນ ເກສາທີສຸ ອນຸປ຺ປາທິຕຣູປາວຈຣຊ຺ຌາໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມິນາ ພຫິທ຺ຘາປຣິກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ພຫິທ຺ຘາວ ອຸປ຺ປາທິຕຊ຺ຌານສ຺ສ ປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ.

ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ອິມິນາ ສຸວິສຸທ຺ເຘສຸ ນີລາທີສຸ ວຓ຺ຓກສິເຓສຸ ຌານານິ ທສ຺ສິຕານິ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອນ຺ໂຕອປ຺ປນາຍໍ ສຸຠນ຺ຕິ ອາໂຠໂຄ ນຕ຺ຖິ, ໂຍ ປນ ວິສຸທ຺ຘໍ ສຸຠໍ ກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ, ໂສ ຍສ຺ມາ ‘‘ສຸຠນ຺ຕິ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພຕໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມາ ເອວໍ ເທສນາ ກຕາ. ປຏິສມ຺ຠິທາມຄ຺ເຄ ປນ ‘‘ກຖໍ ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ – ອິຘ ຠິກ຺ຂຸ ເມຕ຺ຕາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ເມຕ຺ຕາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຣຸຓາສຫຄເຕນ…ເປ… ມຸທິຕາສຫຄເຕນ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາສຫຄເຕນ ເຈຕສາ ເອກໍ ທິສໍ ຜຣິຕ຺ວາ ວິຫຣຕິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາຍ ຠາວິຕຕ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ອປ຺ປຏິກ຺ກູລາ ໂຫນ຺ຕິ. ເອວໍ ສຸຠນ຺ຕ຺ເວວ ອຘິມຸຕ຺ໂຕ ໂຫຕີຕິ ວິໂມກ຺ໂຂ’’ຕິ (ປຏິ. ມ. ໑.໒໑໒) ວຸຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພໂສ ຣູປສຎ຺ຎານນ຺ຕິອາທີສຸ ຍໍ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕເມວ.

໔໔໓. ປຖວິກສິຓໍ ຠາເວຕີຕິ ເອຕ຺ຖ ປນ ສກລຏ຺ເຐນ ກສິຓໍ, ປຖວິ ເອວ ກສິຓໍ ປຖວິກສິຓໍ. ປຣິກມ຺ມປຖວິຍາປິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕສ຺ສາປິ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນຊ຺ຌານສ຺ສາປິ ເອຕໍ ອຘິວຈນໍ. ອິຘ ປນ ປຖວິກສິຓາຣມ຺ມຓໍ ຌານໍ ອຘິປ຺ເປຕໍ. ຕໍ ເຫສ ຠາເວຕິ. ອາໂປກສິຓາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ.

ອິມານິ ປນ ກສິຓານິ ຠາເວນ຺ເຕນ ສີລານິ ໂສເຘຕ຺ວາ ປຣິສຸທ຺ຘສີເລ ປຕິຏ຺ຐິເຕນ ຍ຺ວາສ຺ສ ທສສຸ ປລິໂພເຘສຸ ປລິໂພໂຘ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ອຸປຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານທາຍກໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຈຣິຍານຸກູລວເສນ ຍໍ ຍສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ, ຕໍ ເຕນ ຄເຫຕ຺ວາ ກສິຓຠາວນາຍ ອນນຸຣູປໍ ວິຫາຣໍ ປຫາຍ ອນຸຣູເປ ວິຫຣນ຺ເຕນ ຂຸທ຺ທກປລິໂພຘຸປຈ຺ເຉທໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຠາວນາວິຘານໍ ອປຣິຫາເປນ຺ເຕນ ຠາເວຕພ຺ພານິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປນ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໓໘ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ໂຕ. ເກວລຎ຺ຫິ ຕຕ຺ຖ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓໍ ນາຄຕໍ, ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ອາກາສກສິເຓ ປວຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓໍ. ຕຎ຺ຈ ໂຂ ອາຣມ຺ມຓວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ສມາປຕ຺ຕິວເສນ. ຕຎ຺ຫິ ອນນ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ເອສ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິໍ ຠາເວນ຺ໂຕ ວິຎ຺ຎາຓກສິຓໍ ຠາເວຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອິມານິປິ ທສ ກສິຓານິ ວຏ຺ຏານິປິ ໂຫນ຺ຕິ ວຏ຺ຏປາທການິປິ ວິປສ຺ສນາປາທການິປິ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣຕ຺ຖານິປິ ອຠິຎ຺ຎາປາທການິປິ ນິໂຣຘປາທການິປິ, ໂລກິຍາເນວ ປນ ນ ໂລກຸຕ຺ຕຣານີຕິ.

໔໕໓. ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີສຸ ທສສຸ ອາຣມ຺ມເຓສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ປຐມຊ຺ຌານສຫຄຕາ ສຎ຺ຎາ, ຕໍ ຠາເວຕິ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຸຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ທສນ຺ນໍ ປນ ອສຸຠານໍ ຠາວນານໂຍ ສພ຺ໂພ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໐໒ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ມຣຓສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ສມ຺ມຸຕິມຣຓໍ, ຂຓິກມຣຓໍ, ສມຸຈ຺ເຉທມຣຓນ຺ຕິ ຕິວິຘມ຺ປິ ມຣຓໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ, ອນຸປ຺ປນ຺ນໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ, ອຸປ຺ປນ຺ນໍ ອນຸຣກ຺ຂຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕລກ຺ຂຓາ ວາ ມຣຓສ຺ສຕິເຍວ ອິຘ ມຣຓສຎ຺ຎາຕິ ວຸຕ຺ຕາ, ຕໍ ຠາເວຕິ ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຠາວນານໂຍ ປນສ຺ສາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໖໗ ອາທໂຍ) ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ອາຫາເຣ ປຏິກູລສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ອສິຕປີຕາທິເຠເທ ກພຬີກາເຣ ອາຫາເຣ ຄມນປຏິກູລາທີນິ ນວ ປຏິກູລານິ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂນ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ, ອຸປ຺ປາເທຕິ ວຑ຺ເຒຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕສ຺ສາປິ ຠາວນານໂຍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວິຕ຺ຖາຣິໂຕເຍວ. ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ສພ຺ພສ຺ມິມ຺ປິ ເຕຘາຕຸເກ ໂລເກ ອນຠິຣຕິສຎ຺ຎໍ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຸປາທານກ຺ຂນ຺ຘານໍ ອຸທຍພ຺ພຍຎ຺ຎຖຕ຺ຕປຣິຄ຺ຄາຫິກໍ ປຎ຺ຈສຸ ຂນ຺ເຘສຸ ອນິຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ອນິຈ຺ເຈ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ປຏິປີຬນສງ຺ຂາຕທຸກ຺ຂລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກໍ ທຸກ຺ຂນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ທຸກ຺ເຂ ອນຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ປຏິປີຬນຏ຺ເຐນ ທຸກ຺ເຂ ຂນ຺ຘປຎ຺ຈເກ ອວສວຕ຺ຕນາກາຣສງ຺ຂາຕອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓປຣິຄ຺ຄາຫິກໍ ອນຕ຺ຕາຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ປຫານສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘໍ ປຫານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ວິຣາຄສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ປຎ຺ຈວິຘເມວ ວິຣາຄໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ນິໂຣຘສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິ ສງ຺ຂາຣນິໂຣຘໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕິ. ນິພ຺ພານໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສຎ຺ຎນ຺ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສພ຺ພໂລເກ ອນຠິຣຕສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎາ, ອນິຈ຺ເຈ ທຸກ຺ຂສຎ຺ຎາຕິ ອິມາຫິ ຕີຫິ ສຎ຺ຎາຫິ ພລວວິປສ຺ສນາ ກຖິຕາ. ປຸນ ອນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ຠາເວຕີຕິອາທິກາຫິ ທສຫິ ສຎ຺ຎາຫິ ວິປສ຺ສນາສມາຣມ຺ໂຠວ ກຖິໂຕ.

໔໗໓. ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິນ຺ຕິອາທີນິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຖາເນວ.

໔໘໓. ປຐມຊ຺ຌານສຫຄຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌາເນນ ສທ຺ຘິໍ ຄຕໍ ປວຕ຺ຕໍ, ປຐມຊ຺ຌານສມ຺ປຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕີຕິ ປຐມຊ຺ຌານສຫຄຕໍ ກຕ຺ວາ ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍໍ ຠາເວຕິ ພ຺ຣູເຫຕິ ວຑ຺ເຒຕິ. ເອສ ນໂຍ ສພ຺ພຕ຺ຖ.

ອປຣອຈ຺ຉຣາສງ຺ຆາຕວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.