(໑໔) ໔. ຈຕຸຕ຺ຖເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໙-໒໒໓. ຈຕຸຕ຺ຖສ຺ສ ປຐເມ ພຫຸສ຺ສຸຕານນ຺ຕິອາທີສຸ ອຎ຺ເຎປິ ເຖຣາ ພຫຸສ຺ສຸຕາ ສຕິມນ຺ຕາ ຄຕິມນ຺ຕາ ຘິຕິມນ຺ຕາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ຈ ອຕ຺ຖິ. ອຍໍ ປນາຍສ຺ມາ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ຠຓ຺ຑາຄາຣິກປຣິຍຕ຺ຕິຍໍ ຐຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ມາ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ອິມສ຺ເສວ ຈ ເຖຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘາຣຓກສຕິ ອຎ຺ເຎຫິ ເຖເຣຫິ ພລວຕຣາ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ສຕິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ອຍເມວ ຈາຍສ຺ມາ ເອກປເທ ຐຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ປທສຫສ຺ສານິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ສພ຺ພປທານິ ຊານາຕິ, ຕສ຺ມາ ຄຕິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ຕສ຺ເສວ ຈາຍສ຺ມໂຕ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນວີຣິຍໍ ສຊ຺ຌາຍນວີຣິຍຎ຺ຈ ຘາຣຓວີຣິຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານວີຣິຍຎ຺ຈ ອຎ຺ເຎຫິ ອສທິສໍ ອໂຫສິ, ຕສ຺ມາ ຘິຕິມນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ຕຖາຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ເຈສ ນ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຏ຺ຐາກຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປຏ຺ຐານາກາເຣນ ອຸປຏ຺ຐຫິ, ອຎ຺ເຎ ຫິ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ຕາ ນ ຈິຣໍ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ, ນ ຈ ພຸທ຺ຘານໍ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິໍສຸ. ອຍໍ ເຖໂຣ ປນ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ຕສ຺ມາ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອິໂຕ ກິຣ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຖເກ ກປ຺ເປ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ນາມ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕສ຺ສ ຫໍສວຕີ ນາມ ນຄຣໍ ອໂຫສິ, ນນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ປິຕາ, ສຸເມຘາ ນາມ ເທວີ ມາຕາ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ອຸຕ຺ຕຣກຸມາໂຣ ນາມ ອໂຫສິ. ໂສ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມ຺ມ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຘານມນຸຍຸຕ຺ໂຕ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອເນກຊາຕິສໍສາຣ’’ນ຺ຕິ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ໂພຘິປລ຺ລງ຺ເກ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ‘‘ປຖວິຍໍ ຐເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ປາທໍ ອຠິນີຫຣິ. ອຖ ປຖວິໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປມາຓໍ ປທຸມໍ ອຸຏ຺ຐາສິ. ຕທຸປາທາຍ ຠຄວາ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣເຕວ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ. ຕສ຺ສ ເທວໂລ ຈ ສຸຊາໂຕ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວກາ ອເຫສຸໍ, ອມິຕາ ຈ ອສມາ ຈ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວິກາ, ສຸມໂນ ນາມ ອຸປຏ຺ຐາໂກ. ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ປິຕຸ ສງ຺ຄຫໍ ກຸຣຸມາໂນ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຫໍສວຕິຍາ ຣາຊຘານິຍາ ວສຕິ.

ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ປນສ຺ສ ສຸມນກຸມາໂຣ ນາມ. ຕສ຺ສ ຣາຊາ ຫໍສວຕິໂຕ ວີສໂຍຊນສເຕ ໂຠຄຄາມໍ ອທາສິ. ໂສ ກທາຈິ ກທາຈິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ຈ ປສ຺ສຕິ. ອເຖກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ ສຸມໂນ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ. ຣາຊາ ‘‘ຕ຺ວໍ ມຍາ ຕຕ຺ຖ ກສ຺ມາ ຐປິໂຕ’’ຕິ ປຏິເປເສສິ. ໂສ ໂຈເຣ ວູປສເມຕ຺ວາ ‘‘ອຸປສນ຺ໂຕ, ເທວ, ຊນປໂທ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ເປເສສິ. ຣາຊາ ຕຸຏ຺ໂຐ ‘‘ສີຆໍ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອມຈ຺ຈາ ໂຫນ຺ຕິ. ໂສ ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕາ ຕຸຏ຺ໂຐ ສເຈ ເມ ວຣໍ ເທຕິ, ກິໍ ຄຓ຺ຫາມີ’’ຕິ? ອຖ ນໍ ເອກຈ຺ເຈ ‘‘ຫຕ຺ຖິໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອສ຺ສໍ ຄຓ຺ຫຖ, ຊນປທໍ ຄຓ຺ຫຖ, ສຕ຺ຕ ຣຕນານິ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ອປເຣ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ປຖວິສ຺ສຣສ຺ສ ປຸຕ຺ຕາ, ນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຘນໍ ທຸລ຺ລຠໍ, ລທ຺ຘມ຺ປິ ເຈຕໍ ສພ຺ພໍ ປຫາຍ ຄມນີຍໍ, ປຸຎ຺ຎເມວ ເອກໍ ອາທາຍ ຄມນີຍໍ. ຕສ຺ມາ ເທເວ ວຣໍ ທທມາເນ ເຕມາສໍ ປທຸມຸຕ຺ຕຣຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕຸໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ມຍ຺ຫໍ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕາ, ນ ເມຕໍ ຈິຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ປນ ອຸປ຺ປາທິຕໍ, ເອວໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປິຕຣາ ອາລິງ຺ເຄຕ຺ວາ ມຕ຺ຖເກ ຈຸມ຺ເພຕ຺ວາ ‘‘ວຣໍ ເຕ ປຸຕ຺ຕ ເທມີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ມຫາຣາຊ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເຕມາສໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຊີວິຕໍ ອວຎ຺ຌໍ ກາຕຸໍ, ອິມໍ ເມ ເທວ ວຣໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ນ ສກ຺ກາ, ຕາຕ, ອຎ຺ຎໍ ວເຣຫີຕິ. ເທວ, ຂຕ຺ຕິຍານໍ ນາມ ທ຺ເວ ກຖາ ນຕ຺ຖິ, ເອຕເທວ ເມ ວຣໍ ເທຫິ, ນ ມມ ອຎ຺ເຎນ ອຕ຺ໂຖຕິ. ຕາຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ນາມ ຈິຕ຺ຕໍ ທຸຊ຺ຊານໍ, ສເຈ ຠຄວາ ນ ອິຈ຺ຉິສ຺ສຕິ, ມຍາ ທິນ຺ເນປິ ກິໍ ຠວິສ຺ສຕີຕິ? ‘‘ສາຘຸ, ເທວ, ອຫໍ ຠຄວໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ເຕນ ຈ ສມເຍນ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຠຄວາ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ໂຐ ໂຫຕິ, ໂສ ມຓ຺ຑລມາເຬ ສນ຺ນິປຕິຕານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເຕ ນໍ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ? ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕນ຺ຕິ. ນ ມຍໍ, ຣາຊປຸຕ຺ຕ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ສຕ຺ຖາຣໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາຕິ. ໂກ ປນ, ຠນ຺ເຕ, ລຠຕີຕິ? ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ຣາຊປຸຕ຺ຕາຕິ. ໂສ ‘‘ກຸຫິໍ, ຠນ຺ເຕ, ເຖໂຣ’’ຕິ? ເຖຣສ຺ສ ນິສິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ທສ຺ເສຖ ເມ ຠຄວນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອາໂປກສິຓຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຫາປຖວິໍ ອຸທກໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຖວິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ປາຕຸຣໂຫສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ສຸມນ ກສ຺ມາ ອາຄໂຕສີ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອາຄໂຕຕິ. ເຕນ ຫິ ຠິກ຺ຂຸ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫີຕິ. ປຸນ ເຖໂຣ ປສ຺ສນ຺ຕສ຺ເສວ ຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ພຸທ຺ຘາສນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ນິມຸຊ຺ຊິຕ຺ວາ ພຫິປຣິເວເຓ ປາຕຸຠວິຕ຺ວາ ປຣິເວເຓ ອາສນໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ຣາຊກຸມາໂຣ ອິມານິ ທ຺ເວ ອຈ຺ຉຣິຍາກາຣານິ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຫນ຺ໂຕ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ.

ຠຄວາປິ ຄນ຺ຘກຸຏິໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ອາສເນ ນິສີທິ. ຣາຊປຸຕ຺ໂຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ອກາສິ. ‘‘ກທາ ອາຄໂຕສິ ຣາຊປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫສຸ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐສຸ, ຠິກ຺ຂູ ປນ ‘ນ ມຍໍ ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠາມາ’ຕິ ມໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາເຫສຸໍ. ເຖໂຣ ປນ ເອກວຈເນເນວ ທສ຺ເສຕິ, ເຖໂຣ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ. ອາມ ຣາຊກຸມາຣ, ວລ຺ລໂຠ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ ມຍ຺ຫໍ ສາສເນຕິ. ຠນ຺ເຕ, ພຸທ຺ຘານໍ ສາສເນ ກິໍ ກຕ຺ວາ ວລ຺ລຠາ ໂຫນ຺ຕີຕິ? ທານໍ ທຕ຺ວາ ສີລໍ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກຸມາຣາຕິ. ຠຄວາ ອຫໍ ເຖໂຣ ວິຍ ພຸທ຺ຘສາສເນ ວລ຺ລໂຠ ໂຫຕຸກາໂມ, ສ຺ເວ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ອຘິວາເສສິ ຠຄວາ ຕຸຓ຺ຫີຠາເວນ. ຣາຊກຸມາໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ຂນ຺ຘາວາຣຠຕ຺ຕໍ ນາມ ອທາສິ.

ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ຠນ຺ເຕ, ມຍາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກາ ເຕມາສໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຏິຊຄ຺ຄນວໂຣ ລທ຺ໂຘ, ເຕມາສໍ ເມ ວສ຺ສາວາສໍ ອຘິວາເສຖາຕິ. ຠຄວາ ‘‘ອຕ຺ຖິ ນຸ ໂຂ ຕຕ຺ຖ ຄເຕນ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຸຎ຺ຎາຄາເຣ ໂຂ, ຣາຊກຸມາຣ, ຕຖາຄຕາ ອຠິຣມນ຺ຕີ’’ຕິ ອາຫ. ກຸມາໂຣ ‘‘ອຎ຺ຎາຕໍ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາຕໍ ສຸຄຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຸຣິມຕຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣມິ, ມຍາ ເປສິເຕ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ທິນ຺ນາ ເມ, ເທວ, ຠຄວຕາ ປຏິຎ຺ຎາ, ມຍາ ປຫິເຕ ຠຄວນ຺ຕໍ ເປເສຍ຺ຍຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາຣໍ ກາເຣນ຺ໂຕ ວີສໂຍຊນສຕໍ ອທ຺ຘານໍ ຄໂຕ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ນຄເຣ ວິຫາຣຏ຺ຐານໍ ວິຈິນນ຺ໂຕ ໂສຠນນາມສ຺ສ ກຸຏຸມ຺ພິກສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານໍ ທິສ຺ວາ ສຕສຫສ຺ເສນ ກິຓິຕ຺ວາ ສຕສຫສ຺ສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ກາເຣສິ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ເສສຠິກ຺ຂູນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ກຸຏິເລຓມຓ຺ຑເປ ກາເຣຕ຺ວາ ປາກາຣປຣິກ຺ເຂປໍ ທ຺ວາຣໂກຏ຺ຐກຎ຺ຈ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ນິຏ຺ຐິຕໍ ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ຈໍ, ສຕ຺ຖາຣໍ ປຫິຓຖາ’’ຕິ.

ຣາຊາ ຠຄວນ຺ຕໍ ໂຠເຊຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ສຸມນສ຺ສ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນໍ ປຈ຺ຈາສີສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຠຄວາ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວຸໂຕ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ວິຫາເຣສຸ ວສມາໂນ ອຄມາສິ. ກຸມາໂຣ ‘‘ສຕ຺ຖາ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ໂຍຊນໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທີຫິ ປູຊຍມາໂນ ວິຫາຣໍ ປເວເສຕ຺ວາ –

‘‘ສຕສຫສ຺ເສນ ເມ ກີຕໍ, ສຕສຫສ຺ເສນ ມາປິຕໍ;

ໂສຠນໍ ນາມ ອຸຍ຺ຍານໍ, ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫ ມຫາມຸນີ’’ຕິ. –

ວິຫາຣໍ ນິຍ຺ຍາເທສິ. ໂສ ວສ຺ສູປນາຍິກາທິວເສ ທານໍ ທຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣ ຈ ອມຈ຺ເຈ ຈ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກໍ ທູຣໂຕວ ອາຄໂຕ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ຘມ຺ມຄຣຸກາ ນ ອາມິສຈກ຺ຂຸກາ. ຕສ຺ມາ ອຫໍ ອິມໍ ເຕມາສໍ ທ຺ເວ ສາຏເກ ນິວາເສຕ຺ວາ ທສ ສີລານິ ສມາທິຍິຕ຺ວາ ອິເຘວ ວສິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ຂີຓາສວສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ອິມິນາວ ນີຫາເຣນ ເຕມາສໍ ທານໍ ທເທຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ໂສ ສຸມນຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານສຠາເຄເຍວ ຐາເນ ວສນ຺ໂຕ ຍໍ ເຖໂຣ ຠຄວໂຕ ວຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ຕໍ ສພ຺ພໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ເອກນ຺ຕວລ຺ລໂຠ ເອສ ເຖໂຣ, ເອຕສ຺ເສວ ເມ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ປວາຣຓາຍ ຄາມໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ປາທມູເລ ຕິຈີວຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍເທຕໍ ມຍາ ສຕ຺ຕາຫໍ ຂນ຺ຘາວາຣທານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຸຎ຺ຎໍ ກຕໍ, ຕໍ ເນວ ສກ຺ກສມ຺ປຕ຺ຕິໍ, ນ ມາຣພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ຖຍນ຺ເຕນ, ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປນ ອຸປຏ຺ຐາກຠາວໍ ປຕ຺ເຖນ຺ເຕນ ກຕໍ. ຕສ຺ມາ ອຫມ຺ປິ ຠຄວາ ອນາຄເຕ ສຸມນຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ໂຫມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ວນ຺ທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ກຸມາໂຣ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ອທ຺ເວຊ຺ຌກຖາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ທຸຕິຍທິວເສ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ວິຍ ອໂຫສິ.

ໂສ ຕສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ວສ຺ສສຕສຫສ຺ສໍ ທານໍ ທຕ຺ວາ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣໂຕ ເຖຣສ຺ສ ປຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓຕ຺ຖໍ ອຸຕ຺ຕຣິສາຏກໍ ທຕ຺ວາ ປູຊໍ ອກາສິ. ປຸນ ສຄ຺ເຄ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພາຣາຓສິຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທວຣຄໂຕ ຄນ຺ຘມາທນໂຕ ອາກາເສນ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ອຏ຺ຐ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ທິສ຺ວາ ນິມນ຺ຕາເປຕ຺ວາ ໂຠເຊຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ມງ຺ຄລອຸຍ຺ຍາເນ ເຕສໍ ອຏ຺ຐ ປຓ຺ຓສາລາໂຍ ກາເຣຕ຺ວາ ເຕສໍ ນິສີທນຕ຺ຖາຍ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສເນ ອຏ຺ຐ ສພ຺ພຣຕນມຍານິ ປີຐານິ ເຈວ ມຓິອາຘາຣເກ ຈ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ທສ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ເອຕານິ ປາກຏຏ຺ຐານານິ.

ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປນ ທານໍ ທທມາໂນວ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ອມິໂຕທນສກ຺ກສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ສພ຺ເພວ ຎາຕເກ ອານນ຺ທິເຕ ປມຸທິເຕ ກໂຣນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ອານນ຺ໂທຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກຕາຠິນິກ຺ຂມເນ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປຐມຄມເນນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ຠຄວຕິ ຠຄວໂຕ ປຣິວາຣຕ຺ຖໍ ຣາຊກຸມາເຣສຸ ປພ຺ພຊນ຺ເຕສຸ ຠທ຺ທິຍາທີຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອາຍສ຺ມໂຕ ປຸຓ຺ຓສ຺ສ ມນ຺ຕາຓິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ຠຄວໂຕ ປຐມໂພຘິຍໍ ວີສຕິ ວສ຺ສານິ ອນິພທ຺ຘາ ອຸປຏ຺ຐາກາ ອເຫສຸໍ. ເອກທາ ນາຄສມາໂລ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິຈຣິ ເອກທາ ນາຄິໂຕ, ເອກທາ ອຸປວາໂນ, ເອກທາ ສຸນກ຺ຂຕ຺ໂຕ, ເອກທາ ຈຸນ຺ໂທ ສມຓຸທ຺ເທໂສ, ເອກທາ ສາຄໂຕ, ເອກທາ ຣາໂຘ, ເອກທາ ເມຆິໂຍ. ຕຕ຺ຖ ເອກທາ ຠຄວາ ນາຄສມາລຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອທ຺ຘານມຄ຺ຄປ຺ປຏິປນ຺ໂນ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ມຄ຺ຄາ ໂອກ຺ກມ຺ມ ‘‘ຠຄວາ ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ເອຫິ ຠິກ຺ຂຸ, ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ‘‘ຫນ຺ທ ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິຍໍ ຐເປຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ອາຫຣ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄໂຕ. ຕສ຺ສປິ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອິຕເຣນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉໂຕ ໂຈຣາ ປຕ຺ຕຈີວຣຎ຺ເຈວ ຫຣິໍສຸ, ສີສຎ຺ຈ ຠິນ຺ທິໍສຸ. ໂສ ‘‘ຠຄວາ ອິທານິ ເມ ປຏິສຣຓໍ, ນ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ໂລຫິເຕນ ຄລນ຺ເຕນ ຠຄວໂຕ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມິ. ‘‘ກິມິທໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຈ ວຸຕ຺ເຕ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ມາ ຈິນ຺ເຕຍິ ຠິກ຺ຂຸ, ເອຕສ຺ສ ກາຣຓາເຍວ ຕໍ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສມສ຺ສາເສສິ.

ເອກທາ ປນ ຠຄວາ ເມຆິຍຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ປາຈີນວໍເສ ມິຄທາເຍ ຊນ຺ຕຸຄາມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣາປິ ເມຆິໂຍ ຊນ຺ຕຸຄາເມ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ນທີຕີເຣ ປາສາທິກໍ ອມ຺ພວນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄຓ຺ຫຖ, ອຫໍ ຕສ຺ມິໍ ອມ຺ພວເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຠຄວຕາ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ນິວາຣິຍມາໂນປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອກຸສລວິຕກ຺ເກຫິ ອນ຺ວາສຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ຕມ຺ປິ ຠຄວາ ‘‘ອິມເມວ ເຕ ກາຣຓໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ນິວາຣຍິມ຺ຫາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວເຓ ປຎ຺ຎຕ຺ຕວຣພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິມ຺ຫິ ມຫລ຺ລໂກ, ‘ເອກຈ຺ເຈ ຠິກ຺ຂູ ອິມິນາ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉາມາ’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອຎ຺ເຎນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ມຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຠູມິຍໍ ນິກ຺ຂິປນ຺ຕິ, ມຍ຺ຫໍ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາກໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຊານາຖາ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຘມ຺ມສໍເວໂຄ ອຸທປາທິ. ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫເຍວ ປຕ຺ຖຍມາໂນ ສຕສຫສ຺ສກປ຺ປາຘິກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ປາຣມິໂຍ ປູຣຍິໍ, ນນຸ ມາທິໂສ ມຫາປຎ຺ໂຎ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ນາມ ວຏ຺ຏຕິ, ອຫໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ຠຄວາ ‘‘ອລໍ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ຍສ຺ສໍ ທິສາຍໍ ຕ຺ວໍ ວິຫຣສິ, ອສຸຎ຺ຎາ ເວ ສາ ທິສາ, ຕວ ຫິ ໂອວາໂທ ພຸທ຺ຘານໍ ໂອວາທສທິໂສ, ເຕນ ເມ ຕຍາ ອຸປຏ຺ຐາກກິຈ຺ຈໍ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ເອເຕເນວ ອຸປາເຍນ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອສີຕິ ມຫາສາວກາ ອຸຏ຺ຐຫິໍສຸ. ເຕ ສພ຺ເພ ຠຄວາ ປຏິກ຺ຂິປິ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ຕຸຓ຺ຫີເຍວ ນິສີທິ. ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ອາຫໍສຸ – ‘‘ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ຍາຈາຫີ’’ຕິ. ຍາຈິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຏ຺ຐານໍ ນາມ, ອາວຸໂສ, ກີທິສໍ ໂຫຕິ, ກິໍ ມໍ ສຕ຺ຖາ ນ ປສ຺ສຕິ? ສເຈ ສຕ຺ຖາ ໂຣຈິສ຺ສຕິ, ‘‘ອານນ຺ໂທ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕູ’’ຕິ ວກ຺ຂຕີຕິ. ອຖ ຠຄວາ ‘‘ນ, ຠິກ຺ຂເວ, ອານນ຺ໂທ ອຎ຺ເຎຫິ ອຸສ຺ສາເຫຕພ຺ໂພ, ສຍເມວ ຊານິຕ຺ວາ ມໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໂຕ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ອຸຏ຺ເຐຫິ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ຍາຈາຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂປາ ຈຕສ຺ໂສ ຈ ອາຍາຈນາຕິ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຍາຈິ.

ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂປາ ນາມ – ‘‘ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ອຕ຺ຕນາ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສິຕຸໍ ນ ທສ຺ສຕິ, ນິມນ຺ຕນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອາທີນວໍ ອທ຺ທສາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ – ‘‘ສຈາຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອິມານິ ວຕ຺ຖູນິ ລຠິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ອານນ຺ໂທ ທສພເລນ ລທ຺ຘໍ ປຓີຕໍ ຈີວຣໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສຕິ, ເອກໂຕ ນິມນ຺ຕນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອຕໍ ລາຠໍ ລຠນ຺ໂຕ ຕຖາຄຕໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ໂກ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐຫໂຕ ຠາໂຣ’’’ຕິ? ອິເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຏິກ຺ເຂເປ ຍາຈິ.

ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ນາມ – ‘‘ສເຈ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ມຍາ ຄຫິຕນິມນ຺ຕນໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ສຈາຫໍ ຕິໂຣຣຏ຺ຐາ ຕິໂຣຊນປທາ ຠຄວນ຺ຕໍ ທຏ຺ຐຸໍ ອາຄຕໍ ປຣິສໍ ອາຄຕກ຺ຂເຓເຍວ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຍທາ ເມ ກງ຺ຂາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ລຈ຺ຉາມິ, ຕຖາ ຍໍ ຠຄວາ ມຍ຺ຫໍ ປຣມ຺ມຸເຂ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕິ, ຕໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖສ຺ສຕິ, ເອວາຫໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ປເນຕ຺ຖ, ອານນ຺ທ, ອານິສໍສໍ ປສ຺ສສີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ອາຫ – ‘‘ອິຘ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ຘາ ກຸລປຸຕ຺ຕາ ຠຄວໂຕ ໂອກາສໍ ອລຠນ຺ຕາ ມໍ ເອວໍ ວທນ຺ຕິ ‘ສ຺ເວ, ຠນ຺ເຕ ອານນ຺ທ, ຠຄວຕາ ສທ຺ຘິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຆເຣ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາຖາ’ຕິ. ສເຈ ຠຄວາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄມິສ຺ສຕິ, ອິຈ຺ຉິຕິຈ຺ຉິຕກ຺ຂເຓເຍວ ປຣິສໍ ທສ຺ເສຕຸໍ, ກງ຺ຂຎ຺ຈ ວິໂນເທຕຸໍ ໂອກາສໍ ນ ລຈ຺ຉາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ ‘ກິໍ ອານນ຺ໂທ ທສພລໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອຕ຺ຕກມ຺ປິສ຺ສ ຠຄວາ ອນຸຄ຺ຄຫໍ ນ ກໂຣຕີ’ຕິ. ຠຄວໂຕ ຈ ປຣມ຺ມຸຂາ ມໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສນ຺ຕິ ‘ອຍໍ, ອາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ຄາຖາ, ອິທໍ ສຸຕ຺ຕໍ, ອິທໍ ຊາຕກໍ ກຕ຺ຖ ເທສິຕ’ນ຺ຕິ. ສຈາຫໍ ຕໍ ນ ສມ຺ປາທຍິສ຺ສາມິ, ຠວິສ຺ສນ຺ຕິ ວຕ຺ຕາໂຣ – ‘ເອຕ຺ຕກມ຺ປິ, ອາວຸໂສ, ນ ຊານາສິ, ກສ຺ມາ ຕ຺ວໍ ຉາຍາ ວິຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອວິຊຫນ຺ໂຕ ທີຆຣຕ຺ຕໍ ວິຈຣສີ’ຕິ. ເຕນາຫໍ ປຣມ຺ມຸຂາ ເທສິຕສ຺ສປິ ຘມ຺ມສ຺ສ ປຸນ ກຖນໍ ອິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ. ອິມາ ຈຕສ຺ໂສ ອາຍາຈນາ ຍາຈິ. ຠຄວາປິສ຺ສ ອທາສິ.

ເອວໍ ອິເມ ອຏ຺ຐ ວເຣ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພທ຺ຘຸປຏ຺ຐາໂກ ອໂຫສິ. ຕສ຺ເສວ ຐານນ຺ຕຣສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ປູຣິຕານໍ ປາຣມີນໍ ຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ອຸປຏ຺ຐາກຏ຺ຐານໍ ລທ຺ຘທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທສພລສ຺ສ ທຸວິເຘນ ອຸທເກນ ຕິວິເຘນ ທນ຺ຕກຏ຺ເຐນ ຫຕ຺ຖປາທປຣິກມ຺ເມນ ປິຏ຺ຐິປຣິກມ຺ເມນ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ສມ຺ມຊ຺ຊເນນາຕິ ເອວມາທີຫິ ກິຈ຺ເຈຫິ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ‘‘ອິມາຍ ນາມ ເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ອິມໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ອິທໍ ນາມ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທິວສຠາຄໍ ສນ຺ຕິກາວຈໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຣຕ຺ຕິໍ ຄນ຺ຘກຸຏິປຣິເວຓໍ ນວ ວາເຣ ອນຸປຣິຍາຍຕິ. ເອວຎ຺ຫິສ຺ສ ອໂຫສິ – ‘‘ສເຈ ເມ ຖິນມິທ຺ຘໍ ໂອກ຺ກເມຍ຺ຍ, ທສພເລ ປກ຺ໂກສນ຺ເຕ ປຏິວຈນໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ທຓ຺ຑທີປິກໍ ຫຕ຺ເຖນ ນ ມຸຎ຺ຈຕິ. ອິທເມຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖຸ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຘມ຺ມຠຓ຺ຑາຄາຣິກອານນ຺ທຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ພຫຸສ຺ສຸຕານໍ ສຕິມນ຺ຕານໍ ຄຕິມນ຺ຕານໍ ຘິຕິມນ຺ຕານໍ ອຸປຏ຺ຐາການຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໔. ທຸຕິເຍ ມຫາປຣິສານນ຺ຕິ ມຫາປຣິວາຣານໍ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎສຎ຺ຫິ ເຖຣານໍ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ປຣິວາໂຣ ມຫາ ໂຫຕິ ກຎ຺ຈິ ກາລໍ ອປ຺ໂປ, ອິມສ຺ສ ປນ ເຖຣສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ຠາຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອກໍ ສມຓສຫສ຺ສໍ ນິພທ຺ຘປຣິວາໂຣວ ອໂຫສິ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ເອເກກໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕ ທ຺ເວ ສມຓສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ທ຺ເວ ປພ຺ພາເຊນ຺ເຕ ຕີຓິ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ມຫາປຣິວາຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ກສ຺ສໂປຕິ ປນສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ. ອຸຣຸເວລາຍໍ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປຕິ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຕິຈີວເຣນ ອຈ຺ຉາເທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ຄຠາວຕ຺ຖໍ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິໂຕ ທ຺ເວນວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘສ຺ສ ເວມາຕິກກນິຏ຺ຐຠາຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ປິຕາ ມຫິນ຺ທຣາຊາ ນາມ. ອປເຣ ປນສ຺ສ ທ຺ເວ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ ອເຫສຸໍ. ເອວໍ ເຕ ຕໂຍ ຠາຕໂຣ ວິສຸໍ ວິສຸໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ລຠິໍສຸ. ເຕ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ກຸປິຕໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ວູປສເມຕ຺ວາ ປິຕຸ ສນ຺ຕິກາ ວຣໍ ລຠິຕ຺ວາ ‘‘ເຕມາສໍ ທສພລໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຣໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ອຖ ເນສໍ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ທສພລໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ເຕຫິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາທກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ເອກໍ ອາຍວຍຊານນກໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປຣິເວສກຏ຺ຐາເນ ຐເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທສ ສີລານິ ສມາທາຍ ເຕມາສໍ ສິກ຺ຂາປທານິ ຣກ຺ຂິໍສຸ. ເຕ ຕໂຍ ອມຈ຺ຈາ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພິມ຺ພິສາຣວິສາຂຣຏ຺ຐປາລາ ຊາຕາ.

ເຕ ປນ ຣາຊກຸມາຣາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ເສ ທສພເລ ສຫຕ຺ຖາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ປຈ຺ຈຍປູຊາຍ ປູເຊຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພ຺ຣາຫມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ໂຄຕ຺ຕວເສນ ຕໂຍປິ ຊນາ ກສ຺ສປາ ເອວ ນາມ ຊາຕາ. ເຕ ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ເຕສໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກສ຺ສ ປຎ຺ຈ ມາຓວກສຕານິ ປຣິວາໂຣ ອໂຫສິ, ມຊ຺ຌິມສ຺ສ ຕີຓິ, ກນິຏ຺ຐສ຺ສ ທ຺ເວ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ເຖ ສາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ຕາ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມິກເມວ ປສ຺ສິໍສຸ, ນ ສມ຺ປຣາຍິກໍ. ອຖ ເນສໍ ເຊຏ຺ຐຠາຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຸຣຸເວລໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ, ມຫາຄງ຺ຄານທີວງ຺ເກ ປພ຺ພຊິໂຕ ນທີກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ, ຄຍາສີເສ ປພ຺ພຊິໂຕ ຄຍາກສ຺ສໂປ ນາມ ຊາໂຕ.

ເອວໍ ເຕສຸ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ເຕສຸ ພຫູນໍ ທິວສານໍ ອຈ຺ຈເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ອນຸກ຺ກເມນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິເຍ ເຖເຣ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຍສທາຣກປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຎ຺ຎາສ ສຫາຍເກປິ ວິເນຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິ ອຣຫນ຺ເຕ ‘‘ຈຣຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈາຣິກ’’ນ຺ຕິ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ຈາຣິກໍ ເປເສຕ຺ວາ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ ວິເນຕ຺ວາ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ເຫຕຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍິ ຄເຕ ຕໂຍ ຠາຕິກາ ສປຣິວາຣາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອກໂກ ອທຸຕິໂຍ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສນຕ຺ຖາຍ ອຄ຺ຍາຄາຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ກຕໍ ນາຄທມນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ອຑ຺ຒຸຑ຺ຒສຫສ຺ເສຫິ ປາຏິຫາຣິເຍຫິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປໍ ສປຣິວາຣໍ ວິເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອິຕເຣປິ ທ຺ເວ ຠາຕໂຣ ສປຣິວາຣາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໍສຸ, ສພ຺ເພປິ ເອຫິຠິກ຺ຂູ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ອເຫສຸໍ.

ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສມຓສຫສ຺ສໍ ອາທາຍ ຄຍາສີສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກຖໍຣູປາ ນຸ ໂຂ ເອເຕສໍ ຘມ຺ມເທສນາ ສປ຺ປາຍາ’’ຕິ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອິເມ ອຄ຺ຄິໍ ປຣິຈຣນ຺ຕາ ວິຈຣິໍສຸ, ອິເມສໍ ຕໂຍ ຠເວ ອາທິຕ຺ຕາຄາຣສທິເສ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕໍ (ມຫາວ. ໕໔) ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ. ສຕ຺ຖາ ເຕຫິ ປຣິວຸໂຕ ປຸພ຺ເພ ພິມ຺ພິສາຣຣຎ຺ໂຎ ທິນ຺ນປຏິຎ຺ຎຕ຺ຕາ ຣາຊຄຫນຄເຣ ລຏ຺ຐິວນຸຍ຺ຍານໍ ອຄມາສິ. ຣາຊາ ທສພລສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ທ຺ວາທສນຫຸເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພາວນ຺ຕໍ ປຣິສໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ນິປຈ຺ຈກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ວາ ມຫນ຺ຕຠາວໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ສວິຕກ຺ກາ ຈ ນາມ ເທສນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ, ‘‘ກສ຺ສປ, ຕຸຍ຺ຫໍ ອຸປຏ຺ຐາການໍ ວິຕກ຺ກໍ ຉິນ຺ທາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຈປຕິຏ຺ຐິເຕນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕາລປ຺ປມາຓໍ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິວິກຸພ຺ພນໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມິ, ສຕ຺ຖາ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ, ສາວໂກຫມສ຺ມີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ໂອຣຸຍ຺ຫ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ສຕ຺ຕເມ ວາເຣ ສຕ຺ຕຕາລປ຺ປມາຓໍ ອາກາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ມຫາຊໂນ ‘‘ອຍໍ ໂລເກ ມຫາສມໂຓ’’ຕິ ສຕ຺ຖຣິ ນິພ຺ພິຕກ຺ໂກ ຊາໂຕ, ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຣາຊາ ເອກາທສນຫຸເຕຫິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ເອກນຫຸຕໍ ອຸປາສກຕ຺ຕໍ ປຏິເວເທສິ. ເຕປິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປສ຺ສ ປຣິວາຣາ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ອາເສວນວເສນ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ຕໍ, ພຫິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸຣຸເວລກສ຺ສປຕ຺ເຖຣໍເຍວ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ວິຈຣິໍສຸ. ເຕສຸ ເອເກກສ຺ມິໍ ເອເກກໍ ນິສ຺ສິຕກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ທ຺ເວ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ, ທ຺ເວ ທ຺ເວ ຄຓ຺ຫນ຺ເຕ ຕີຓິ ສຫສ຺ສານິ ໂຫນ຺ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຍຕ຺ຕກາ ເຕສໍ ນິສ຺ສິຕກາ, ຕຕ຺ຕເກ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ອິທເມຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ມຫາປຣິສານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກາຬຸທາຍິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໕. ຕຕິເຍ ກຸລປ຺ປສາທການນ຺ຕິ ກຸລໍ ປສາເທນ຺ຕານໍ. ອຍໍ ຫິ ເຖໂຣ ອທິຏ຺ຐພຸທ຺ຘທສ຺ສນໍເຍວ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ນິເວສນໍ ປສາເທສິ, ຕສ຺ມາ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ກປິລວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍເຍວ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຊາຕທິວເສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຊາໂຕຕິ ຕໍທິວສໍເຍວ ຕໍ ທຸກູລຈຸມ຺ພຸຏເກ ນິປຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານຕ຺ຖາຍ ນຍິໍສຸ. ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ຫິ ສທ຺ຘິໍ ໂພຘິຣຸກ຺ໂຂ ຣາຫຸລມາຕາ ຈຕສ຺ໂສ ນິຘິກຸມ຺ຠິໂຍ ອາໂຣຫນິຍຫຕ຺ຖີ ກຓ຺ຑໂກ ຉນ຺ໂນ ກາຬຸທາຍີຕິ ອິເມ ສຕ຺ຕ ເອກທິວເສ ຊາຕຕ຺ຕາ ສຫຊາຕາ ນາມ ອເຫສຸໍ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ສກລນຄຣສ຺ສ ອຸທຄ຺ຄຈິຕ຺ຕທິວເສ ຊາໂຕຕິ ອຸທາຍີຕ຺ເວວ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂຖກໍ ກາຬຘາຕຸກຕ຺ຕາ ປນ ກາຬຸທາຍີ ນາມ ຊາໂຕ. ໂສ ໂພຘິສຕ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຸມາຣກີຬໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວຸທ຺ຘິໍ ອຄມາສິ.

ອປຣຠາເຄ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອນຸກ຺ກເມນ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ‘‘ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວເນ ວິຫຣຕີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາຣໍ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ‘‘ປຸຕ຺ຕໍ ເມ ອິຘ ອາເນຫີ’’ຕິ ເປເສສິ. ໂສ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ຈຕຸປຣິສມຊ຺ເຌ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ໂສ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ຍຖາຐິໂຕວ ສທ຺ຘິໍ ປຸຣິສສຫສ຺ເສຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ເນສໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ, ສພ຺ເພ ຕໍຂຓໍເຍວ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ. ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ອຣິຍາ ນາມ ມຊ຺ຌຕ຺ຕາວ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຣຎ຺ຎາ ປຫິຕສາສນໍ ທສພລສ຺ສ ນ ກເຖສິ. ຣາຊາ ‘‘ເນວ ຄໂຕ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ສາສນໍ ສຸຍ຺ຍຕີ’’ຕິ ‘‘ເອຫິ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ອຎ຺ຎໍ ອມຈ຺ຈໍ ເປເສສິ. ໂສປິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສທ຺ຘິໍ ປຣິສາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ເອວໍ ນວຫິ ອມຈ຺ເຈຫິ ສທ຺ຘິໍ ນວ ປຸຣິສສຫສ຺ສານິ ເປເສສິ. ສພ຺ເພ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ນິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີ ອເຫສຸໍ.

ອຖ ຣາຊາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ເອຕ຺ຕກາ ຊນາ ມຍິ ສິເນຫາຠາເວນ ທສພລສ຺ສ ອິຘາຄມນຕ຺ຖາຍ ນ ກິຎ຺ຈິ ກຖຍິໍສຸ, ອຎ຺ເຎ ຄນ຺ຕ຺ວາປິ ທສພລໍ ອາເນຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕິ. ມຍ຺ຫໍ ໂຂ ປນ ປຸຕ຺ໂຕ ອຸທາຍີ ທສພເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກວໂຍ ສຫປໍສຸກີຬິໂກ, ມຍິ ຈສ຺ສ ສິເນໂຫ ອຕ຺ຖີ’’ຕິ ກາຬຸທາຍິໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕ, ປຸຣິສສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ອາຫ. ປຐມໍ ຄຕປຸຣິສາ ວິຍ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ລຠນ຺ໂຕ ອາເນສ຺ສາມິ, ເທວາຕິ. ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມມ ປຸຕ຺ຕໍ ທສ຺ເສຫີຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ເທວາ’’ຕິ ຣຎ຺ໂຎ ສາສນໍ ອາທາຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສປຣິວາໂຣ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປຕ຺ວາ ເອຫິຠິກ຺ຂຸຠາເວ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນ ຕາວ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ເອສ ກາໂລ, ວສນ຺ຕສມເຍ ສຸປຸປ຺ຜິເຕສຸ ວນສຓ຺ເຑສຸ ຫຣິຕຕິຓສຎ຺ຉນ຺ນາຍ ປຖວິຍາ ເອສ ກາໂລ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ກາລໍ ປຏິມາເນນ຺ໂຕ ຕສ຺ສ ກາລສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ –

‘‘ນາຕິສີຕໍ ນາຕິອຸຓ຺ຫໍ, ນາຕິທຸພ຺ຠິກ຺ຂຉາຕກໍ;

ສທ຺ທລາ ຫຣິຕາ ຠູມິ, ເອສ ກາໂລ ມຫາມຸນີ’’ຕິ. –

ສຏ຺ຐິມຕ຺ຕາຫິ ຄາຖາຫິ ທສພລສ຺ສ ກຸລນຄຣໍ ຄມນຕ຺ຖາຍ ຄມນວຓ຺ຓໍ ວຓ຺ເຓສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸທາຍີ ຄມນວຓ຺ຓໍ ກເຖຕິ, ກປິລວຕ຺ຖຸນຄຣໍ ຄນ຺ຕຸໍ ເອສ ກາໂລ’’ຕິ ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ອຕຸຣິຕຄມເນນ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂມິ.

ອຸທາຍິຕ຺ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ນິກ຺ຂນ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວສເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊາ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ໂຕ ມຫາຣເຫ ປລ຺ລງ຺ເກ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິຍາທິຕສ຺ສ ນານຄ຺ຄຣສໂຠຊນສ຺ສ ປຕ຺ຕໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐາຍ ຄມນາກປ຺ປໍ ທສ຺ເສສິ. ນິສີທິຕ຺ວາວ ຠຸຎ຺ຊ, ຕາຕາຕິ. ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ, ມຫາຣາຊາຕິ. ກຫໍ ປນ, ຕາຕ, ສຕ຺ຖາຕິ? ວີສຕິສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ຈາຣິກໍ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊາຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຍາວ ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ອິມໍ ນຄຣໍ ສມ຺ປາປຸຓາຕິ, ຕາວສ຺ສ ອິໂຕວ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ຫຣຖາຕິ. ເຖໂຣ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອາຫຣິຕພ຺ພໍ ຠຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ອທສ຺ສເນເນວ ສກລຣາຊນິເວສນໍ ສທ຺ຘາປຏິລາຠໍ ລຠາເປຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ປສ຺ສນ຺ຕານຎ຺ເຎວ ປຕ຺ຕໍ ອາກາເສ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ເວຫາສໍ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ຫຕ຺ເຖ ຐເປສິ, ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ. ເຖໂຣ ສຏ຺ຐິໂຍຊນມຄ຺ຄໍ ໂຍຊນປຣມໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ ທິວເສ ທິວເສ ຣາຊເຄຫໂຕ ຠຕ຺ຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອທາສິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອຖ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສກລນິເວສນໍ ປສາເທສີ’’ຕິ ເຖຣໍ ກຸລປ຺ປສາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ພາກຸລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໖. ຈຕຸຕ຺ເຖ ອປ຺ປາພາຘານນ຺ຕິ ນິຣາພາຘານໍ. ພາກຸໂລຕິ ທ຺ວີສຸ ກຸເລສຸ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ເອວໍລທ຺ຘນາໂມ ເຖໂຣ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ອິໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິເກ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍມຕ຺ຖເກ ອໂນມທສ຺ສິທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຍໍ ອາຄມ຺ມ ອຸຄ຺ຄຫິຕເວໂທ ເວທຕ຺ຕເຍ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ‘‘ສມ຺ປຣາຍິກຕ຺ຖໍ ຄເວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຕປາເທ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈາຠິຎ຺ຎາ-ອຏ຺ຐສມາປຕ຺ຕິລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານກີຬິຕາຍ ວີຕິນາເມສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອໂນມທສ຺ສີ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ອຣິຍຄຓປຣິວຸໂຕ ຈາຣິກໍ ຈຣຕິ. ຕາປໂສ ‘‘ຕີຓິ ຣຕນານິ ອຸປ຺ປນ຺ນານີ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິໂຕ, ອຕ຺ຕໂນ ຐານໍ ປນ ວິຊຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ໂສ ກາເລນ ກາລໍ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນາຍ ເຈວ ຄຈ຺ຉຕິ, ຘມ຺ມຎ຺ຈ ສຸຓາຕິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຸທຣວາໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕາປໂສ ສຕ຺ຖຸ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄໂຕ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຄິລາໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ໂກ, ຠນ຺ເຕ, ອາພາໂຘ’’ຕິ. ‘‘ອຸທຣວາໂຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ກາໂລ ມຍ຺ຫໍ ປຸຎ຺ຎໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ປພ຺ພຕປາທໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ນານາວິຘານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ສຕ຺ຖຸ ອຸປເນຖາ’’ຕິ ອຸປຏ຺ຐາກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອທາສິ. ສຫ ເຠສຊ຺ຊສ຺ສ ອຸປໂຍເຄນ ອຸທຣວາໂຕ ປຏິປ຺ປສ຺ສມ຺ຠິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ຜາສຸກກາເລ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍທິທໍ ມມ ເຠສຊ຺ເຊນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຜາສຸກໍ ຊາຕໍ, ຕສ຺ສ ເມ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຠເວ ຄທ຺ທູຫນມຕ຺ຕມ຺ປິ ສຣີເຣ ພ຺ຍາຘິ ນາມ ມາ ໂຫຕູ’’ຕິ. ອິທມສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ຕຠາເວ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ.

ໂສ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອປ຺ປາພາຘານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສີທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ພນ຺ຘຸມຕີນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕປາເທ ວສຕິ.

ວິປສ຺ສີໂພຘິສຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປິຕຸ ມຫາຣາຊສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ເຂເມ ມິຄທາເຍ ວິຫຣຕິ. ອຖາຍໍ ຕາປໂສ ທສພລສ຺ສ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຊຫິຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ກາເລນ ກາລໍ ປນ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ສມເຍ ຐເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣຎ຺ເຈວ ທ຺ເວ ອຄ຺ຄສາວເກ ຈ ຫິມວຕິ ປຸປ຺ຜິຕານໍ ວິສຣຸກ຺ຂານໍ ວາຕສມ຺ຜສ຺ເສນ ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ມຕ຺ຖກໂຣໂຄ ນາມ ອຸທປາທິ. ຕາປໂສ ສຕ຺ຖຸ ອຸປຏ຺ຐານໍ ອາຄໂຕ ຠິກ຺ຂູ ສສີສໍ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ນິປນ຺ເນ ທິສ຺ວາ – ‘‘ກິໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຜາສຸກ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠິກ຺ຂູນໍ ຕິຓປຸປ຺ຜກໂຣໂຄ, ອາວຸໂສຕິ. ຕາປໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ກາໂລ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ກາຍເວຍ຺ຍາວຕິກກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຸຎ຺ຎໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ນານາວິຘານິ ເຠສຊ຺ຊານິ ສໍກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ໂຍເຊຕ຺ວາ ອທາສິ. ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ໂຣໂຄ ຕໍຂຓໍເຍວ ວູປສນ຺ໂຕ.

ໂສ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກນວຸຕິກປ຺ເປ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ວສນເຄຫໍ ທຸພ຺ພລໍ, ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ເຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວຑ຺ຒກີຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ເອກໍ ຊິຓ຺ຓໍ ມຫາວິຫາຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕິຏ຺ຐຕຸ ຕາວ ມຍ຺ຫໍ ເຄຫກມ຺ມໍ, ນ ຕໍ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ປນ ສທ຺ຘິໍ ຄມນກມ຺ມເມວ ປຸເຣຕຣໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕເຫວ ວຑ຺ຒກີຫິ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ກາເຣສິ, ໂຠຊນສາລໍ ອຄ຺ຄິສາລໍ ທີຆຈງ຺ກມໍ ຊນ຺ຕາຆຣໍ ກປ຺ປິຍກຸຏິໍ ວຈ຺ຈກຸຏິໍ ອາໂຣຄ຺ຍສາລໍ ກາເຣສິ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸປໂຠຄປຣິໂຠຄໍ ເຠສຊ຺ຊໍ ນາມ ສພ຺ພໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ຐເປສິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ໂກສມ຺ພິຍໍ ເສຏ຺ຐິເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ທາຣໂກ ປຸຎ຺ຎວາ ກຕາຘິກາໂຣ, ຍຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ອໂຣໂຄ ທີຆາຍຸໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຕຕ຺ຕກໍ ອມ຺ຫາກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິທາຍໂກ ຠວິສ຺ສຕິ. ຊາຕທິວເສເຍວ ມຫາຍມຸນາຍ ນ຺ຫາຕທາຣກາ ນິໂຣຄາ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ ນ຺ຫາປນຕ຺ຖາຍ ນໍ ເປເສສິ. ‘‘ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ສີສໍ ນ຺ຫາເປຕ຺ວາ ນທີກີຬນຕ຺ຖາຍ ນໍ ເປເສສີ’’ຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ. ຕຕ຺ຖ ຘາຕິຍາ ທາຣກໍ ນິມຸຊ຺ຊນຸມ຺ມຸຊ຺ຊນວເສນ ກີຬາເປນ຺ຕິຍາ ເອໂກ ມຈ຺ໂຉ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຠກ຺ໂຂ ເມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ມຎ຺ຎມາໂນ ມຸຂໍ ວິວຣິຕ຺ວາ ອຸປຄໂຕ. ຘາຕີ ທາຣກໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ປລາຕາ, ມຈ຺ໂຉ ຕໍ ຄິລິ. ປຸຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ທຸກ຺ຂໍ ນ ປາປຸຓິ, ສຍນຄພ຺ຠໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປນ຺ໂນ ວິຍ ອໂຫສິ. ມຈ຺ໂຉ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຕຕ຺ຕຜາລໍ ຄິລິຕ຺ວາ ຑຍ຺ຫມາໂນ ວິຍ ເວເຄນ ຕິໍສໂຍຊນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພາຣາຓສິນຄຣວາສິໂນ ມຈ຺ຉພນ຺ຘສ຺ສ ຊາລໍ ປາວິສິ. ມຫາມຈ຺ຉາ ນາມ ຊາເລນ ພທ຺ຘາ ມາຣິຍມານາວ ມຣນ຺ຕິ, ອຍໍ ປນ ທາຣກສ຺ສ ເຕເຊນ ຊາລໂຕ ນີຫຏມຕ຺ໂຕວ ມໂຕ. ມຈ຺ຉພນ຺ຘາ ຈ ມຫາມຈ຺ຉໍ ລຠິຕ຺ວາ ຜາເລຕ຺ວາ ວິກ຺ກິຓນ຺ຕິ, ຕໍ ປນ ທາຣກສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ອຜາເລຕ຺ວາ ສກລເມວ ກາເຊນ ຫຣິຕ຺ວາ ‘‘ສຫສ຺ເສນ ເທມາ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ນຄເຣ ວິຈຣິໍສຸ, ໂກຈິ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ປນ ນຄເຣ ອປຸຕ຺ຕກໍ ອສີຕິໂກຏິວິຠວໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ອຕ຺ຖິ. ຕສ຺ສ ທ຺ວາຣມູລໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາ ‘‘ກຫາປຓ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕຫິ ກຫາປຓໍ ທຕ຺ວາ ຄຫິໂຕ. ເສຏ຺ຐິຠຣິຍາປິ ອຎ຺ເຎສຸ ທິວເສສຸ ມຈ຺ເຉ ນ ເກຬາຍຕິ, ຕໍທິວສໍ ປນ ມຈ຺ຉໍ ຜລເກ ຐເປຕ຺ວາ ສຍເມວ ຜາເລສິ. ມຈ຺ຉຎ຺ຈ ນາມ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຜາເລນ຺ຕິ, ສາ ປນ ປິຏ຺ຐິໂຕ ຜາເລນ຺ຕີ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ທາຣກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ ນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ທາຣກໍ ອາທາຍ ສາມິກສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຄມາສິ. ເສຏ຺ຐິ ຕາວເທວ ເຠຣິໍ ຈຣາເປຕ຺ວາ ທາຣກມາທາຍ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ເມ, ເທວ, ທາຣໂກ ລທ຺ໂຘ, ກິໍ ກໂຣມາ’’ຕິ ອາຫ. ປຸຎ຺ຎວາ ເອສ, ໂຍ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ອາໂຣໂຄ ວສິ, ໂປເສຫິ ນນ຺ຕິ.

ອສ຺ໂສສິ ໂຂ ອິຕຣໍ ກຸລໍ ‘‘ພາຣາຓສິຍໍ ກິຣ ເອກໍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ທາຣກໍ ລຠີ’’ຕິ. ເຕ ຕຕ຺ຖ ອຄມໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມາຕາ ທາຣກໍ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ກີຬາປິຍມານໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມນາໂປ ວຕາຍໍ ທາຣໂກ’’ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ປກຕິໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ອິຕຣາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ກຫໍ ເຕ ລທ຺ໂຘຕິ. ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍນ຺ຕິ. ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕຕິ. ກຫໍ ເຕ ລທ຺ໂຘຕິ. ມຍາ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິໂຕ, ອຖ ນໍ ນທິຍາ ກີຬາປິຍມານໍ ມຈ຺ໂຉ ຄິລີຕິ. ຕຸຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຎ຺ເຎນ ມຈ຺ເຉນ ຄິລິໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ປນ ມຍາ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ລທ຺ໂຘຕິ ອຸໂຠປິ ຣາຊກຸລໍ ອຄມໍສຸ. ຣາຊາ ອາຫ – ‘‘ອຍໍ ທສ ມາເສ ກຸຈ຺ຉິຍາ ຘາຣິຕຕ຺ຕາ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ມຈ຺ຉໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາປິ ວກ຺ກຍກນາທີນິ ພຫິ ກຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕາ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ມຈ຺ຉກຸຈ຺ຉິຍໍ ລທ຺ຘຕ຺ຕາ ອຍມ຺ປິ ອມາຕາ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ທາຣໂກ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ກຸລານໍ ທາຍາໂທ ໂຫຕູ’’ຕິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທ຺ເວປິ ກຸລານິ ອຕິວິຍ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕານິ ອເຫສຸໍ. ຕສ຺ສ ທ຺ວີຫິ ກຸເລຫິ ວຑ຺ຒິຕຕ຺ຕາ ພາກຸລກຸມາໂຣຕິ ນາມໍ ກຣິໍສຸ.

ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີສຸປິ ນຄເຣສຸ ຕໂຍ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາເຣຕ຺ວາ ນາຏການິ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐເປສຸໍ. ເອເກກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສຕິ. ເອກສ຺ມິໍ ນຄເຣ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວຸຕ຺ຖສ຺ສ ສງ຺ຆາຏນາວາສຸ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນໍ ສທ຺ຘິໍ ນາຏເກຫິ ອາໂຣເປນ຺ຕິ. ໂສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ອິຕຣໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕໍນຄຣວາສີນິ ນາຏການິ ‘‘ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອຸປຑ຺ຒມຄ຺ຄໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ທ຺ວີຫິ ມາເສຫິ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣໍ ເນນ຺ຕິ, ອິຕຣານິ ນາຏການິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນຄຣເມວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ວສິຕ຺ວາ ເຕເນວ ນິຍາເມນ ປຸນ ອິຕຣໍ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ເອວມສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ສ ອສີຕິ ວສ຺ສານິ ປຣິປຸຓ຺ຓານິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸກ຺ກເມນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ໂກສມ຺ພິໍ ປາປຸຓິ, ພາຣາຓສິນ຺ຕິ ມຊ຺ຌິມຠາຓກາ. ພາກຸໂລ ເສຏ຺ຐິປິ ໂຂ ‘‘ທສພໂລ ອາຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພຫຸໍ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ສຕ຺ຕາຫເມວ ປຸຖຸຊ຺ຊໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐເມ ອຣຸເຓ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ທ຺ວີສຸ ນຄເຣສຸ ຄິຫິກາເລ ປຣິຈາຣິກມາຕຸຄາມາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣານິ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສມານາ ຈີວຣານິ ກຕ຺ວາ ປຫິຓິໍສຸ. ເຖໂຣ ເອກໍ ອທ຺ຘມາສໍ ໂກສມ຺ພິວາສິເກຫິ ປຫິຕໍ ຈີວຣໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ, ເອກໍ ອທ຺ຘມາສໍ ພາຣາຓສິວາສິເກຫີຕິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ທ຺ວີສຸປິ ນຄເຣສຸ ຍໍ ຍໍ ອຸຕ຺ຕມໍ, ຕໍ ຕໍ ເຖຣສ຺ເສວ ອາຫຣິຍຕິ. ເຖຣສ຺ສ ອສີຕິ ວສ຺ສານິ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ຕສ຺ສ ທ຺ວີຫງ຺ຄຸເລຫິ ຄນ຺ຘປິຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຸປສິງ຺ຆນມຕ຺ຕມ຺ປິ ກາລໍ ນ ໂກຈິ ອາພາໂຘ ນາມ ອໂຫສິ. ອາສີຕິເມ ວສ຺ເສ ສຸເຂເນວ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອຸປຄໂຕ. ປພ຺ພຊິຕສ຺ສາປິສ຺ສ ອປ຺ປມຕ຺ຕໂກປິ ອາພາໂຘ ວາ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ເວກລ຺ລໍ ວາ ນາໂຫສິ. ໂສ ປຈ຺ຉິເມ ກາເລ ປຣິນິພ຺ພານສມເຍປິ ປຸຣາຓຄິຫິສຫາຍກສ຺ສ ອເຈລກສ຺ສປສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ກາຍິກເຈຕສິກສຸຂທີປນວເສເນວ ສກລໍ ພາກຸລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໙ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ເອວໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິ ສມຸຏ຺ຐິຕາ. ສຕ຺ຖາ ປນ ເຖຣສ຺ສ ຘຣມານກາເລເຍວ ເຖເຣ ຍຖາ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣ ຐເປນ຺ໂຕ ພາກຸລຕ຺ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອປ຺ປາພາຘານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ໂສຠິຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໗. ປຎ຺ຈເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານນ຺ຕິ ປຸພ຺ເພ ນິວຸຕ຺ຖກ຺ຂນ຺ຘສນ຺ຕານໍ ອນຸສ຺ສຣຓສມຕ຺ຖານໍ ໂສຠິຕຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ອນຸສ຺ສຣມາໂນ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ອສຎ຺ຎິຠເວ ອຈິຕ຺ຕກປຏິສນ຺ຘິໍ ນຍໂຕ ອຄ຺ຄເຫສິ ອາກາເສ ປທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ວິຍ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ໂສຠິໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ໂສ ອນຸປຏິປາຏິຍາ ອຕ຺ຕໂນ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ຍາວ ອສຎ຺ຎິຠເວ ອຈິຕ຺ຕກປຏິສນ຺ຘິ, ຕາວ ປຏິສນ຺ຘິໍ ອທ຺ທສ. ຕໂຕ ປຣໍ ອນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈ ກປ຺ປສຕານິ ປວຕ຺ຕິໍ ອທິສ຺ວາ ອວສາເນ ຈຸຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ຊມາໂນ ນຍວເສນ ‘‘ອສຎ຺ຎິຠໂວ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ນິຏ຺ຐໍ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸປາລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໘. ຉຏ຺ເຐ ວິນຍຘຣານໍ ຍທິທໍ ອຸປາລີຕິ ວິນຍຘຣານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຸປາລິຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕຖາຄຕສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ວິນຍປິຏກໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຠາຣຸກຈ຺ຉກວຕ຺ຖຸໍ, ອຊ຺ຊຸກວຕ຺ຖຸໍ, (ປາຣາ. ໑໕໘) ກຸມາຣກສ຺ສປວຕ຺ຖຸນ຺ຕິ ອິມານິ ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ກເຖສິ. ຕສ຺ມາ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ກິເຣສ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ກປ຺ປກເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຸປາລິທາຣໂກຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຉນ຺ນໍ ຂຕ຺ຕິຍານໍ ປສາຘໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຕຖາຄເຕ ອນຸປິຍມ຺ພວເນ ວິຫຣນ຺ເຕ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕຫິ ເຕຕິ ຉຫິ ຂຕ຺ຕິເຍຫິ ສທ຺ຘິໍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘານໍ ປາຬິຍໍ (ຈູຬວ. ໓໓໐) ອາຄຕເມວ.

ໂສ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຣຎ຺ຎວາສໍ ອນຸຊານາຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຠິກ຺ຂຸ ຕວ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕສ຺ສ ເອກເມວ ຘຸຣໍ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສນ຺ຕິເກ ວສນ຺ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຘຸຣຎ຺ຈ ຄນ຺ຖຘຸຣຎ຺ຈ ປຣິປູເຣສ຺ສຕີຕິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ສຍເມວ ສກລໍ ວິນຍປິຏກໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫາເປສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ຕານິ ຕີຓິ ວຕ຺ຖູນິ ວິນິຈ຺ຉິນິ. ສຕ຺ຖາ ເອເກກສ຺ມິໍ ວິນິຈ຺ຉິເຕ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຕໂຍປິ ວິນິຈ຺ຉເຍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ວິນຍຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໒໙. ສຕ຺ຕເມ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ຍທິທໍ ນນ຺ທໂກຕິ ອຍໍ ຫິ ເຖໂຣ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ເອກສໂມຘາເນ ປຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂຸນີສຕານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍຎ຺ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ປຸພ຺ເພນິວາສຎາເຓ ຈ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ໂສ ຈຕູສຸ ປຣິສາສຸ ສມ຺ປຕ຺ຕາສຸ ‘‘ສພ຺ເພສໍເຍວ ມນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ກເຖຕຸໍ ສກ຺ໂກຕີ’’ຕິ ຘມ຺ມກຖິກນນ຺ທໂກ ນາມ ຊາໂຕ. ຕຖາຄໂຕປິ ໂຂ ໂຣຫິຓີນທີຕີເຣ ຈຸມ຺ພຏກກລເຫ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕານໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ສາກິຍກຸມາຣສຕານໍ ອນຠິຣຕິຍາ ອຸປ຺ປນ຺ນາຍ ເຕ ຠິກ຺ຂູ ອາທາຍ ກຸຓາລທຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸຓາລຊາຕກກຖາຍ (ຊາ. ໒.໒໑.ກຸຓາລຊາຕກ) ເນສໍ ສໍວິຄ຺ຄຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈຕຸສຈ຺ຈກຖໍ ກເຖຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ອປຣຠາເຄ ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕໍ (ທີ. ນິ. ໒.໓໓໑ ອາທໂຍ) ກເຖຕ຺ວາ ອຄ຺ຄຜລໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ. ເຕສໍ ເຖຣານໍ ປຸຣາຓທຸຕິຍິກາ ‘‘ອມ຺ເຫ ທານິ ອິຘ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາປຊາປຕິໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ຕາປິ ປຎ຺ຈສຕາ ເຖຣິຍາ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິໍສຸ. ອຕີຕານນ຺ຕຣາຍ ປນ ຊາຕິຍາ ສພ຺ພາວ ຕາ ນນ຺ທກຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຣາຊປຸຕ຺ຕຠາເວ ຐິຕສ຺ສ ປາທປຣິຈາຣິກາ ອເຫສຸໍ.

ເຕນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ຠິກ຺ຂູ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ໂອວທນ຺ຕູ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕາສໍ ປຸຣິມຠເວ ອຕ຺ຕໂນ ປາທປຣິຈາຣິກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມໍ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆສ຺ສ ມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ນໍ ອຸປມາໂຍ ຈ ກາຣຓານິ ຈ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກຖຍມານໍ ທິສ຺ວາ ອຎ຺ໂຎ ປຸພ຺ເພນິວາສຎາຓລາຠີ ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ກາຣຓໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘ອາຍສ຺ມາ ນນ຺ທໂກ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ໂອໂຣເຘ ນ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕິ, ໂສຠຕາຍມາຍສ຺ມາ ໂອໂຣຘປຣິວຸໂຕ’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ມຎ຺ເຎຍ຺ຍາ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ສຍໍ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເປເສສິ. ຕາ ປນ ປຎ຺ຈສຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຖຣສ຺ເສວ ໂອວາທໍ ປຈ຺ຈາສີສນ຺ຕິ. ອິມິນາ ກາຣເຓນ ຠຄວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ອຎ຺ຎໍ ອເປເສຕ຺ວາ ສຍເມວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນີສງ຺ຆໍ ໂອວທາຫີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອາຫ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ກຖໍ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຈາຕຸທ຺ທເສ ຠິກ຺ຂຸນິສງ຺ຆສ຺ສ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ສຬາຍຕນປຏິມຓ຺ຑິຕາຍ ຘມ຺ມເທສນາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ.

ຕາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາຍ ອຕ຺ຕມນາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິວິທ຺ຘຄຸຓໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກສ຺ມິໍ ນຸ ໂຂ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ເຕ ອິມາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ອຸປຣິມຄ຺ຄຜລານິ ປາປຸເຓຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ປຸນ ‘‘ຕໍເຍວ ນນ຺ທກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສຕາປິ ເອຕາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ປຸນທິວເສປິ ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິກໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖາຍ ເປເສສິ. ຕາ ປຸນທິວເສ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ພາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕາ. ຕໍທິວສໍ ຠຄວາ ຕາສໍ ຠິກ຺ຂຸນີນໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕກາເລ ຘມ຺ມເທສນາຍ ສຜລຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຫິຍ຺ໂຍ ນນ຺ທກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ຈາຕຸທ຺ທສິຍໍ ຈນ຺ທສທິສີ ອໂຫສິ, ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣສິຍໍ ຈນ຺ທສທິສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ຕເທວ ຈ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ຠິກ຺ຂຸໂນວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ນນ຺ທຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໐. ອຏ຺ຐເມ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານນ຺ຕິ ຉສຸ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ປິຫິຕທ຺ວາຣານໍ ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ສຕ຺ຖຸສາວກາ ອຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ປນ ທສສຸ ທິສາສຸ ຍໍ ຍໍ ທິສໍ ໂອໂລເກຕຸກາໂມ ໂຫຕິ, ນ ຕໍ ຈຕຸສມ຺ປຊຎ຺ຎວເສນ ອປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕິ. ຕສ຺ມາ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸເຣ ມຫາປຊາປຕິໂຄຕມິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ຎາຕິສງ຺ຆໍ ນນ຺ທຍນ຺ໂຕ ໂຕເສນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ນນ຺ທກຸມາໂຣເຕວ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ມຫາສຕ຺ໂຕປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ໂລການຸຄ຺ຄຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໂຕ ກປິລວຕ຺ຖຸປຸຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ປິຕຣໍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ປຸນທິວເສ ປິຕຸ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຫຸລມາຕາຍ ໂອວາທໍ ທຕ຺ວາ ເສສຊນສ຺ສປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖສິ. ປຸນທິວເສ ນນ຺ທກຸມາຣສ຺ສ ອຠິເສກເຄຫປເວສນອາວາຫມງ຺ຄເລສຸ ວຕ຺ຕມາເນສຸ ຕສ຺ສ ນິເວສນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກຸມາຣໍ ປຕ຺ຕໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ວິຫາຣາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ນນ຺ທກຸມາຣໍ ອຠິເສກມງ຺ຄລໍ ນ ຕຖາ ປີເຬສິ, ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຄມນກາເລ ປນ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອຸປຣິປາສາທວຣຄຕາ ສີຫປຎ຺ຊຣໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ ‘‘ຕຸວຏໍ ໂຂ, ອຍ຺ຍປຸຕ຺ຕ, ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍາສີ’’ຕິ ຍໍ ວາຈໍ ນິຈ຺ຉາເຣສິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ເຄຫສິຕຉນ຺ທຣາຄວເສນ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ປເນສ ສຕ຺ຖຣິ ຄາຣເວນ ຍຖາຣຸຈິຍາ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ, ເຕນສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາໂປ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສຕິ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິວຕ຺ເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕນ຺ຕເມວ ສຕ຺ຖາ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ປພ຺ພຊິໂຕປິ ປຏິພາຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປນ ຊນປທກລ຺ຍາຓິຍາ ວຸຕ຺ຕວຈນເມວ ສຣຕິ. ອຖສ຺ສ ສາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐິຕາ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ອນຠິຣຕິຍາ ປີຬິໂຕ ໂຖກໍ ຐານໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ຕສ຺ສ ຄຸມ຺ພໍ ວາ ຄຈ຺ຉໍ ວາ ອຕິກ຺ກມນ຺ຕສ຺ເສວ ທສພໂລ ປຸຣໂຕ ຐິຕໂກ ວິຍ ອໂຫສິ. ໂສ ອຄ຺ຄິມ຺ຫິ ປກ຺ຂິຕ຺ຕໍ ກຸກ຺ກຸຏປຕ຺ຕໍ ວິຍ ປຏິນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ປວິສຕິ.

ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ນນ຺ໂທ ອຕິວິຍ ປມຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ອນຠິຣຕິໍ ວູປສເມຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ເອຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕນິພ຺ພາປນໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ເອຫິ, ນນ຺ທ, ເທວຈາຣິກໍ ຄຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ. ຠຄວາ ກຖາຫໍ ອິທ຺ຘິມນ຺ເຕຫິ ຄນ຺ຕພ຺ພຏ຺ຐານໍ ຄມິສ຺ສາມີຕິ. ຕ຺ວໍ ເກວລໍ ຄມນຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຫິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ປສ຺ສິສ຺ສສີຕິ. ໂສ ທສພລສ຺ສ ອານຸຠາເວນ ຕຖາຄເຕເນວ ສທ຺ຘິໍ ເທວຈາຣິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ນິເວສນໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຈ຺ຉຣາສຕານິ ອທ຺ທສ. ສຕ຺ຖາ ນນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ສຸຠນິມິຕ຺ຕວເສນ ຕາ ໂອໂລເກນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ນນ຺ທ, ອິມາ ນຸ ໂຂ ອຈ຺ຉຣາ ມນາປາ, ອຖ ຊນປທກລ຺ຍາຓີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຠນ຺ເຕ, ຊນປທກລ຺ຍາຓີ ອິມາ ອຈ຺ຉຣາ ອຸປນິຘາຍ ກຓ຺ຓນາສຈ຺ຉິນ຺ນກາ ມກ຺ກຏີ ວິຍ ຂາຍຕີຕິ. ນນ຺ທ, ເອວຣູປາ ອຈ຺ຉຣາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕານໍ ນ ທຸລ຺ລຠາຕິ. ສເຈ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປາຏິໂຠໂຄ ໂຫຕິ, ອຫໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສາມີຕິ. ວິສ຺ສຕ຺ໂຖ ຕ຺ວໍ, ນນ຺ທ, ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຫິ. ສເຈ ເຕ ສປ຺ປຏິສນ຺ຘິກາ ກາລກິຣິຍາ ຠວິສ຺ສຕິ, ອຫໍ ເອຕາສໍ ປຏິລາຠຕ຺ຖາຍ ປາຏິໂຠໂຄຕິ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ເທວຈາຣິກໍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຊຕວນເມວ ປຈ຺ຈາຄຎ຺ຉິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ຣຕ຺ຕິນ຺ທິວໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາຓາເປສິ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ນນ຺ທສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ‘ເອໂກ ກິຣ ຠິກ຺ຂຸ ທສພລໍ ປາຏິໂຠຄໍ ກຕ຺ວາ ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕີ’ຕິ ຕຕ຺ຖ ຕຕ຺ຖ ກເຖນ຺ຕາ ວິຈຣຖາ’’ຕິ. ເຕ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ຠຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ, ອຸປກ຺ກິຕໂກ ກິຣາຍສ຺ມາ ນນ຺ໂທ, ອຈ຺ຉຣານໍ ເຫຕຸ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ຈຣຕິ, ຠຄວາ ກິຣສ຺ສ ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທີນ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສວນູປຈາເຣ ກເຖນ຺ຕາ ວິຈຣນ຺ຕິ. ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຠິກ຺ຂູ ນ ອຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕິ, ມໍ ອາຣພ຺ຠ ກເຖນ຺ຕິ, ອຍຸຕ຺ຕໍ ມມ ກມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ປຏິສງ຺ຂານໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອຖສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕປຕ຺ຕກ຺ຂເຓເຍວ ອຎ຺ຎຕຣາ ເທວຕາ ຠຄວໂຕ ເອຕມຕ຺ຖໍ ອາໂຣເຈສິ, ສຍມ຺ປິ ຠຄວາ ອຎ຺ຎາສິເຍວ. ປຸນທິວເສ ນນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຍໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ ຠຄວາ, ປາຏິໂຠໂຄ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ອຈ຺ຉຣາສຕານໍ ປຏິລາຠາຍ ກກຸຏປາທີນໍ, ມຸຎ຺ຈາມຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວນ຺ຕໍ ເອຕສ຺ມາ ປຏິສ຺ສວາ’’ຕິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸ (ອຸທາ. ໒໒) ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວນວິຫາເຣ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ອິນ຺ທ຺ຣິເຍສຸ ຄຸຕ຺ຕທ຺ວາຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໑. ນວເມ ຠິກ຺ຂຸໂອວາທການນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂູ ໂອວທນ຺ຕານໍ ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ເຖໂຣ ເອກສໂມຘານສ຺ມິໍເຍວ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ. ຕສ຺ມາ ຠິກ຺ຂຸໂອວາທການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລຆເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຠິກ຺ຂຸໂອວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸຣິສສຫສ຺ສສ຺ສ ຄຓເຊຏ຺ຐໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຄພ຺ຠສຫສ຺ສປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ມຫາປຣິເວຓໍ ກາເຣສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຊນາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປິນອຸປາສກໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ສປຸຕ຺ຕທາຣາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິໍສຸ.

ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ອຍໍ ກປ຺ປິໂນ ປຈ຺ຈນ຺ຕເທເສ ກຸກ຺ກຸຏວຕີນຄເຣ ຣາຊເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ເສສປຸຣິສາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນຄເຣ ອມຈ຺ຈກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສຸ ກປ຺ປິນກຸມາໂຣ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ຉຕ຺ຕໍ ອຸສ຺ສາເປຕ຺ວາ ມຫາກປ຺ປິນຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ. ປຸພ຺ເພ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມກຣຓກາເລ ຕສ຺ສ ຆຣສາມິນີ ອິຕ຺ຖີ ສມານຊາຕິເກ ຣາຊກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຫາກປ຺ປິນຣຎ຺ໂຎ ອຄ຺ຄມເຫສີ ຊາຕາ, ອໂນຊາປຸປ຺ຜສທິສວຓ຺ຓຕາຍ ປນສ຺ສາ ອໂນຊາເທວີຕ຺ເວວ ນາມໍ ອໂຫສິ. ມຫາກປ຺ປິນຣາຊາປິ ສຸຕວິຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐາຍ ຈຕູຫິ ທ຺ວາເຣຫິ ສີຆໍ ທູເຕ ເປເສສິ – ‘‘ຍຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸເຕ ສຸຕຘເຣ ປສ຺ສຖ, ຕໂຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ.

ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສິໂນ ວາຓິຊາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຕໍ ນຄຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ຠຓ຺ຑໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ, ‘‘ຣາຊານໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປຓ຺ຓາກາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ຣາຊກຸລທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຣາຊາ ອຸຍ຺ຍານໍ ຄໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ, ອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ທ຺ວາເຣ ຐິຕາ ປຏິຫາຣກສ຺ສ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ອຖ ຣຎ຺ໂຎ ນິເວທິ, ເຕ ຣາຊາ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ນິຍ຺ຍາຕິຕປຓ຺ຓາກາເຣ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ຐິເຕ, ‘‘ຕາຕາ, ກຸໂຕ ອາຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາວຕ຺ຖິໂຕ, ເທວາຕິ. ກຈ຺ຈິ ໂວ ຣຏ຺ຐໍ ສຸຠິກ຺ຂໍ, ຘມ຺ມິໂກ ຣາຊາຕິ? ອາມ, ເທວາຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເທເສ ກິຎ຺ຈິ ສາສນນ຺ຕິ? ອຕ຺ຖິ ເທວ, ນ ປນ ສກ຺ກາ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມຸເຂຫິ ກເຖຕຸນ຺ຕິ. ຣາຊາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ອຸທກໍ ທາເປສິ. ເຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ທສພລາຠິມຸຂາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ, ‘‘ເທວ, ອມ຺ຫາກໍ ເທເສ ພຸທ຺ຘຣຕນໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ອາຫໍສຸ. ຣຎ຺ໂຎ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ວຈເນ ສຸຕມຕ຺ເຕເຍວ ສກລສຣີຣໍ ຜຣມານາ ປີຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ຕໂຕ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິ, ຕາຕາ, ວທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ພຸທ຺ໂຘຕິ, ເທວ, ວທາມາຕິ. ເອວໍ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວທາເປຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘຕິປທໍ ອປຣິມາຓໍ, ນາສ຺ສ ສກ຺ກາ ປຣິມາຓໍ ກາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທ ປສນ຺ໂນ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອປຣໍ ກິໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເທວ ຘມ຺ມຣຕນໍ ນາມ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຸນ ‘‘ອຎ຺ຎໍ ກິໍ ສາສນ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສງ຺ຆຣຕນໍ ເທວ ອຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ. ຕມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ຕເຖວ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣມ຺ປິ ສຕສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ທິນ຺ນຠາວໍ ປຓ຺ເຓ ລິຂິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ເທວິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເປເສສິ. ເຕສຸ ຄເຕສຸ ອມຈ຺ເຈ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ? ເທວ ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຕ຺ຕຸກາມາຕິ? ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ. ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາຕິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ຆຣໍ ວາ ກຸຏຸມ຺ພໍ ວາ ອນປໂລເກຕ຺ວາ ເຍ ອສ຺ເສ ອາຣຸຍ຺ຫ ຄຕາ ເຕເຫວ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ວາຓິຊາ ອໂນຊາເທວິຍາ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຓ຺ຓໍ ທສ຺ເສສຸໍ. ສາ ຕໍ ວາເຈຕ຺ວາ ‘‘ຣຎ຺ຎາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫູ ກຫາປຓາ ທິນ຺ນາ, ກິໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຕໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປິຍສາສນໍ, ເທວິ, ອານີຕນ຺ຕິ. ອມ຺ເຫປິ ສກ຺ກາ, ຕາຕາ, ສຸຓາເປຕຸນ຺ຕິ? ສກ຺ກາ, ເທວິ, ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐມຸເຂຫິ ປນ ວຕ຺ຕຸໍ ນ ສກ຺ກາຕິ. ສາ ສຸວຓ຺ຓຠິງ຺ຄາເຣນ ອຸທກໍ ທາເປສິ. ເຕ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອາໂຣຈິຕນິຍາເມເນວ ອາໂຣເຈສຸໍ. ສາປິ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນປາໂມຊ຺ຊາ ເຕເນວ ນເຍນ ເອເກກສ຺ມິໍ ປເທ ຕິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຏິຎ຺ຎາຄຓນາຍ ຕີຓິ ຕີຓິ ກຕ຺ວາ ນວ ສຕສຫສ຺ສານິ ອທາສິ. ວາຓິຊາ ສພ຺ພານິປິ ທ຺ວາທສ ສຕສຫສ຺ສານິ ລຠິໍສຸ. ອຖ ເນ ‘‘ຣາຊາ ກຫໍ, ຕາຕາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ, ເທວີຕິ. ‘‘ເຕນ ຫິ, ຕາຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ເຕ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ຄຕານໍ ອມຈ຺ຈານໍ ມາຕຸຄາເມ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິການໍ ຄຕຏ຺ຐານໍ ຊານາຖ ອມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຊານາມ, ອຍ຺ເຍ, ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອຸຍ຺ຍານກີຬໍ ຄຕາຕິ. ອາມ, ອມ຺ມາ ຄຕາ, ຕຕ຺ຖ ປນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຘມ຺ໂມ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ສງ຺ໂຆ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຕາ, ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາຕິ? ຕຸມ຺ເຫ ປນ, ອຍ຺ເຍ, ກິໍ ກຕ຺ຕຸກາມາຕິ? ‘‘ອຫໍ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມິ, ນ ເຕຫິ ວນ຺ຕວມນໍ ຊິວ຺ຫຄ຺ເຄ ຐເປຍ຺ຍນ຺ຕິ. ‘‘ຍທິ ເອວໍ, ມຍມ຺ປິ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສພ຺ພາປິ ຣເຖ ໂຍເຊຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິໍສຸ.

ຣາຊາປິ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ປາປຸຓິ, ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຄງ຺ຄາ ປູຣາ ໂຫຕິ. ອຖ ນໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຄງ຺ຄາ ປູຣາ ໂຫຕິ ຈຓ຺ຑມຈ຺ຉາກິຓ຺ຓາ, ອມ຺ເຫຫິ ຈ ສທ຺ຘິໍ ອາຄຕາ ທາສາ ວາ ມນຸສ຺ສາ ວາ ນຕ຺ຖິ, ເຍ ໂນ ນາວໍ ວາ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວາ ກຕ຺ວາ ທເທຍ຺ຍຸໍ. ເອຕສ຺ສ ປນ ສຕ຺ຖຸ ຄຸຓາ ນາມ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໂຕ ອຸປຣິ ຍາວ ຠວຄ຺ຄາ ປຕ຺ຖຏາ. ສເຈ ເອສ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອິເມສໍ ອສ຺ສານໍ ຂຸຣປິຏ຺ຐານິ ມາ ເຕເມນ຺ຕູ’’ຕິ ອຸທກປິຏ຺ເຐນ ອສ຺ເສ ປກ຺ຂນ຺ທາເປສຸໍ. ເອກສ຺ສ ອສ຺ສສ຺ສາປິ ຂຸຣປິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ນ ເຕມິ, ຣາຊມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ວິຍ ປຣຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ປຣໂຕ ອຎ຺ຎໍ ມຫານທິໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ‘‘ທຸຕິຍາ ກິນ຺ນມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ນີລວາຫິນີ ນາມ ຄມ຺ຠີຣໂຕປິ ປຸຖຸລໂຕປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນມຕ຺ຕາ ເທວາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ຎາ ສຈ຺ຈກິຣິຍາ ນຕ຺ຖິ, ຕາຍ ເອວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ຕມ຺ປິ ອຑ຺ຒໂຍຊນວິຕ຺ຖາຣໍ ນທິໍ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ. ອຖ ຕຕິຍໍ ຈນ຺ທຠາຄໍ ນາມ ມຫານທິໍ ປຕ຺ວາ ຕມ຺ປິ ຕາຍ ເອວ ສຈ຺ຈກິຣິຍາຍ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ.

ສຕ຺ຖາປິ ຕໍທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ມຫາກຣຸຓາສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ມຫາກປ຺ປິໂນ ຕິໂຍຊນສຕິກໍ ຣຊ຺ຊໍ ປຫາຍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ສປຣິວາໂຣ ມມ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາ ເຕສໍ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ກາຕຸໍ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕປຏິກ຺ກນ຺ໂຕ ສຍເມວ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ຈນ຺ທຠາຄາຍ ຕີເຣ ເຕສໍ ອຸຕ຺ຕຣຓຕິຕ຺ຖອຠິມຸຂຏ຺ຐາເນ ມຫານິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ໂຂ ອຕ຺ຖິ, ຕຕ຺ຖ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຣິມຸຂໍ ສຕິໍ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຉພ຺ພຓ຺ຓພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເຕ ເຕນ ຕິຕ຺ເຖນ ອຸຕ຺ຕຣນ຺ຕາ ພຸທ຺ຘຣສ຺ມິໂຍ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຘາວນ຺ຕິໂຍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິກໍ ມຸຂໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຍໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ມຍໍ ປພ຺ພຊິຕາ, ອທ຺ຘາ ໂສ ເອໂສ’’ຕິ ທສ຺ສເນເນວ ນິຏ຺ຐໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິຏ຺ຐຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂອຓມິຕ຺ວາ ວນ຺ທມານາ ອາຄມ຺ມ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິໍສຸ. ຣາຊາ ໂຄປ຺ຜເກສຸ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ ສທ຺ຘິໍ ອມຈ຺ຈສຫສ຺ເສນ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ປຸພ຺ເພ ອິເມ ຈີວຣທານສ຺ສ ທິນ຺ນຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕຈີວຣານິ ຄເຫຕ຺ວາວ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ‘‘ເອຖ ຠິກ຺ຂໂວ, ສ຺ວາກ຺ຂາໂຕ ຘມ຺ໂມ, ຈຣຖ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ສມ຺ມາ ທຸກ຺ຂສ຺ສ ອນ຺ຕກິຣິຍາຍາ’’ຕິ ອາຫ. ສາວ ເຕສໍ ອາຍສ຺ມນ຺ຕານໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຈ ອຸປສມ຺ປທາ ຈ ອໂຫສິ, ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາຣຍິໍສຸ.

ອໂນຊາປິ ເທວີ ຣຖສຫສ຺ສປຣິວາຣາ ຄງ຺ຄາຕີຣໍ ປຕ຺ວາ ຣຎ຺ໂຎ ອຕ຺ຖາຍ ອາຠຕໍ ນາວໍ ວາ ອຸຬຸມ຺ປໍ ວາ ອທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຍຕ຺ຕຕາຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຣາຊາ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ, ໂສ ປນ ສຕ຺ຖາ ນ ເກວລໍ ເຕສໍເຍວ ອຕ຺ຖາຍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ສເຈ ໂສ ສຕ຺ຖາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ອມ຺ຫາກໍ ຣຖາ ມາ ອຸທເກ ນິມຸຊ຺ຊິໍສູ’’ຕິ ອຸທກປິຏ຺ເຐນ ຣເຖ ປກ຺ຂນ຺ທາເປສິ. ຣຖານໍ ເນມິວຏ຺ຏິມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເຕມິ. ທຸຕິຍນທິມ຺ປິ ຕຕິຍນທິມ຺ປິ ເຕເນວ ສຈ຺ຈກາເຣນ ອຸຕ຺ຕຣິ. ອຸຕ຺ຕຣມານາ ເອວ ຈ ນິຄ຺ໂຣຘຣຸກ຺ຂມູເລ ສຕ຺ຖາຣໍ ອທ຺ທສ. ສຕ຺ຖາປິ ‘‘ອິມາສໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາມິເກ ປສ຺ສນ຺ຕີນໍ ຉນ຺ທຣາໂຄ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອນ຺ຕຣາຍໍ ກເຣຍ຺ຍ, ຘມ຺ມໍ ໂສຕຸໍ ຈ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ຍຖາ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ນ ປສ຺ສນ຺ຕິ, ຕຖາ ອກາສິ. ຕາ ສພ຺ພາປິ ຕິຕ຺ຖໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ນິສີທິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕາສໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ພາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ປສ຺ສິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຸປ຺ປລວຓ຺ຓາ ອາຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ເຖຣີ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພາ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂຸນິອຸປສ຺ສຍໍ ຄຕາ, ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາກາເສນ ເຊຕວນໍ ອຄມາສິ.

ອຖາຍໍ ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ຫຸຕ຺ວາ ຜລສມາປຕ຺ຕິສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ອຣຎ຺ຎຄໂຕປິ ຣຸກ຺ຂມູລຄໂຕປິ ສຸຎ຺ຎາຄາຣຄໂຕປິ ‘‘ອໂຫ ສຸຂໍ ອໂຫ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ ອຠິຓ຺ຫໍ ອຸທານໍ ອຸທາເນສິ. ຠິກ຺ຂູ ກຖໍ ອຸປ຺ປາເທສຸໍ ‘‘ກປ຺ປິນຕ຺ເຖໂຣ ຣຊ຺ຊສຸຂໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕ ອຸທານໍ ອຸທາເນຕີ’’ຕິ. ເຕ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອາໂຣເຈສຸໍ. ຠຄວາ ‘‘ມມ ປຸຕ຺ໂຕ ມຄ຺ຄສຸຂໍ ຜລສຸຂໍ ອາຣພ຺ຠ ອຸທານໍ ອຸທາເນສີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຘມ຺ມປີຕິ ສຸຂໍ ເສຕິ, ວິປ຺ປສນ຺ເນນ ເຈຕສາ;

ອຣິຍປ຺ປເວທິເຕ ຘມ຺ເມ, ສທາ ຣມຕິ ປຓ຺ຑິໂຕ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໗໙);

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິກຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ກຈ຺ຈິ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາຈຣິໂຍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕີ’’ຕິ. ນ ຠຄວາ ເທເສຕິ, ອປ຺ໂປສ຺ສຸກ຺ໂກ ທິຏ຺ຐຘມ຺ມສຸຂວິຫາຣໍ ອນຸຍຸຕ຺ໂຕ ວິຫຣຕິ, ກສ຺ສຈິ ໂອວາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທຕີຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ກິຣ ຕ຺ວໍ, ກປ຺ປິນ, ອນ຺ເຕວາສິການໍ ໂອວາທມຕ຺ຕມ຺ປິ ນ ເທສີ’’ຕິ? ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ມາ ເອວໍ ກຣິ, ອຊ຺ຊ ປຏ຺ຐາຍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສຫີຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ກຖໍ ສິຣວເຣນ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກສໂມຘາເນເຍວ ສມຓສຫສ຺ສສ຺ສ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປສິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິປາຏິຍາ ເຖເຣ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ມຫາກປ຺ປິນຕ຺ເຖຣໍ ຠິກ຺ຂຸໂອວາທການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສາຄຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໒. ທສເມ ເຕໂຊຘາຕຸກຸສລານນ຺ຕິ ເຕໂຊຘາຕຸໍ ສມາປຊ຺ຊິຕຸໍ ກຸສລານໍ ສາຄຕຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ເຕໂຊຘາຕຸສມາປຕ຺ຕິຍາ ອມ຺ພຕິຕ຺ຖນາຄສ຺ສ ເຕຊສາ ເຕຊໍ ປຣິຍາທິຍິຕ຺ວາ ຕໍ ນາຄໍ ນິພ຺ພິເສວນໍ ອກາສິ. ຕສ຺ມາ ເຕໂຊຘາຕຸກຸສລານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເຕໂຊຘາຕຸກຸສລານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສາຄຕມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ວສີຠາວໍ ປາປຸຓິ.

ອເຖກທິວສໍ ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ໂກສມ຺ພິນຄຣສມີປໍ ອຄມາສິ. ເຕນ ຈ ສມເຍນ ນທີຕິຕ຺ເຖ ໂປຣາຓກນາວິກສ຺ສ ພຫູ ອາຄນ຺ຕຸກຄມິກາ ເວຣິໂນ ຫຸຕ຺ວາ ຕໍ ໂປເຖຕ຺ວາ ມາຣຍິໍສຸ. ໂສ ວິຣຸທ຺ເຘນ ຈິຕ຺ເຕນ ປຕ຺ຖນໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຕິຕ຺ເຖ ມຫານຸຠາໂວ ນາຄຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ວິຣຸທ຺ຘຈິຕ຺ຕຕ຺ຕາ ອກາເລເຍວ ວສ຺ສາເປຕິ, ກາເລ ປນ ນ ວສ຺ສາເປຕິ, ສສ຺ສານິ ນ ສມ຺ມາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ສກລຣຏ຺ຐວາສິໂນ ຈ ຕສ຺ສ ວູປສມນຕ຺ຖໍ ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ພລິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ວສນຕ຺ຖາຍ ຈສ຺ສ ເອກໍ ເຄຫໍ ອກໍສຸ. ສຕ຺ຖາປິ ເຕເນວ ຕິຕ຺ເຖນ ອຸຕ຺ຕຣິຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ‘‘ຕສ຺ມິໍເຍວ ປເທເສ ຣຕ຺ຕິໍ ວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຄມາສິ.

ອຖາຍໍ ເຖໂຣ ‘‘ຈຓ຺ໂຑ ກິເຣຕ຺ຖ ນາຄຣາຊາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ນາຄຣາຊານໍ ທເມຕ຺ວາ ນິພ຺ພິເສວນໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານໍ ປຣິຍາເທຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ນາຄຣາຊສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ປລ຺ລງ຺ກໍ ອາຠຸຊິຕ຺ວາ ນິສີທິ. ນາໂຄ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ໂກນາມາຍໍ ມຸຓ຺ຑໂກ ມຍ຺ຫໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ’’ຕິ ຘູປາຍິ, ເຖໂຣ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ຘູປາຍິ. ນາໂຄ, ປຊ຺ຊລິ, ເຖໂຣປິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣໍ ປຊ຺ຊລິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ເຕຊໍ ປຣິຍາທິຍິ. ໂສ ‘‘ມຫນ຺ໂຕ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ປາທມູເລ ນິປຕິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ມຍ຺ຫໍ ສຣຓຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ທສພລສ຺ສ ສຣຓໍ ຄຈ຺ຉາຕິ. ໂສ ‘‘ສາຘູ’’ຕິ ສຣຓຄໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນ ກຎ຺ຈິ ວິເຫເຐຕິ, ເທວມ຺ປິ ສມ຺ມາ ວສ຺ສາເປຕິ, ສສ຺ສານິ ສມ຺ມາ ສມ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ໂກສມ຺ພິວາສິໂນ ‘‘ອຍ຺ເຍນ ກິຣ ສາຄເຕນ ອມ຺ພຕິຕ຺ຖກນາໂຄ ທມິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ອຸທິກ຺ຂມານາ ທສພລສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ສຊ຺ຊຍິໍສຸ. ເຕ ທສພລສ຺ສ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຉພ຺ພຄ຺ຄິຍານໍ ວຈເນນ ສພ຺ພເຄເຫສຸ ກາໂປຕິກໍ ປສນ຺ນໍ ປຏິຍາເທຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ສາຄຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ຕສ຺ສ ເຄເຫ ເຄເຫ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ອທໍສຸ. ເຖໂຣ ອປຎ຺ຎຕ຺ເຕ ສິກ຺ຂາປເທ ມນຸສ຺ເສຫິ ຍາຈິຍມາໂນ ເຄເຫ ເຄເຫ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ປິວິຕ຺ວາ ອວິທູຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາວ ອນາຫາຣິກຠາເວນ ສຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິ.

ສຕ຺ຖາ ກຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ໂຈ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິຄຣຫິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂາປທໍ ປຎ຺ຎາເປສິ. ໂສ ປຸນທິວເສ ສຕິໍ ລຠິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ກຕກາຣຓໍ ສຸຕ຺ວາ ອຈ຺ຈຍໍ ເທເສຕ຺ວາ ທສພລໍ ຂມາເປຕ຺ວາ ອຸປ຺ປນ຺ນສໍເວໂຄ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ເອວໍ ວຕ຺ຖຸ ວິນເຍ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອາຄຕນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ເວທິຕພ຺ພໍ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວເນ ມຫາວິຫາເຣ ນິສີທິຕ຺ວາ ປຏິປາຏິຍາ ເຖເຣ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ສາຄຕຕ຺ເຖຣໍ ເຕໂຊຘາຕຸກຸສລານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຣາຘຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໓. ເອກາທສເມ ປຏິຠາເນຍ຺ຍການນ຺ຕິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນາປຏິຠານສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕານໍ ປຏິຠານຊນການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຣາຘຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຖຣສ຺ສ ຫິ ທິຏ຺ຐິສມຸທາຈາຣຎ຺ຈ ໂອກປ຺ປນິຍສທ຺ຘຎ຺ຈ ອາຄມ຺ມ ທສພລສ຺ສ ນວນວາ ຘມ຺ມເທສນາ ປຏິຠາຕິ. ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ປຏິຠາເນຍ຺ຍການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິຠາເນຍ຺ຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ຕຖາຄຕໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ຣາຊຄຫນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຣາຘມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ມຫລ຺ລກກາເລ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕທາເຣນ ອພຫຸມໂຕ ‘‘ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ກາລໍ ວີຕິນາເມສ຺ສາມີ’’ຕິ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ‘‘ຊິຓ຺ໂຓ ມຫລ຺ລກພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ’’ຕິ ນ ໂກຈິ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ອິຈ຺ຉິ. ອເຖກທິວສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ກຖໍ ສມຸຏ຺ຐາເປຕຸກາໂມ ‘‘ກິໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຸຕ຺ຕທາຣາ ຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕີ’’ຕິ? ກຸໂຕ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປຏິຊຄ຺ຄນໍ, ມຫລ຺ລໂກຕິ ມໍ ພຫິ ນີຫຣິໍສຸ. ກິໍ ປນ ເຕ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ໂກ ມໍ, ໂຠ ໂຄຕມ, ປພ຺ພາເຊສ຺ສຕິ, ມຫລ຺ລກຠາເວນ ມໍ ນ ໂກຈິ ອິຈ຺ຉຕີຕິ. ສຕ຺ຖາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຣາຘພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ສາທເຣນ ປພ຺ພຊາເປສິ, ນ ໂຂ ເມ ເອຕໍ ອນາທເຣນ ປຣິຫຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ອາທາຍ ຄາມກາວາສໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຣສ຺ສ ອຘຸນາ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ກິຈ຺ຉລາຠິສ຺ສ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ອາວາສໍ ເທຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕໍ ປຓີຕປິຓ຺ຑປາຕມ຺ປິ ຕສ຺ເສວ ທຕ຺ວາ ສຍໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣຕິ. ຣາຘຕ຺ເຖໂຣ ເສນາສນສປ຺ປາຍຎ຺ຈ ໂຠຊນສປ຺ປາຍຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ຄເຫຕ຺ວາ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ຊານນ຺ໂຕວ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂຍ ເຕ ມຍາ, ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ນິສ຺ສິຕໂກ ທິນ຺ໂນ, ກີທິສໍ ຕສ຺ສ, ນ ອຸກ຺ກຓ຺ຐຕີ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ສາສເນ ອຠິຣມິຕຠິກ຺ຂຸ ນາມ ເອວຣູໂປ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ອຖາຍສ຺ມໂຕ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ກຕຎ຺ຎູ ກຕເວທີ’’ຕິ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ. ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອິທານິ ກຕຎ຺ຎູກຕເວທິຕາ, ໂສ ອຕີເຕ ອເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕປິ ກຕຎ຺ຎູກຕເວທີເຍວ ອໂຫສີ’’ຕິ. ກຕຣສ຺ມິໍ ກາເລ ຠຄວາຕິ?

ອຕີເຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ປພ຺ພຕປາທມ຺ຫິ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ວຑ຺ຒກິປຸຣິສາ ມຫາອຣຎ຺ຎໍ ປວິສິຕ຺ວາ ທພ຺ພສມ຺ຠາເຣ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາອຸຬຸມ຺ປໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນທິຍາ ໂອຕາເຣນ຺ຕິ. ອເຖໂກ ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ເອກສ຺ມິໍ ວິສມຏ຺ຐາເນ ໂສຓ຺ຑາຍ ສາຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ສາຂາຠງ຺ຄເວຄໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕິຂິຓຂາຓຸເກ ປາເທນ ອວຕ຺ຖາສິ, ປາໂທ ວິທ຺ໂຘ, ທຸກ຺ຂເວທນາ ວຕ຺ຕນ຺ຕິ. ໂສ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຕຕ຺ເຖວ ນິປຊ຺ຊິ. ໂສ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນ ເຕ ວຑ຺ຒກີ ອຕ຺ຕໂນ ສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ນິສ຺ສາຍາຫໍ ຊີວິຕໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຕສໍ ອນຸປທໍ ອຄມາສິ. ເຕ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖິໍ ທິສ຺ວາ ຠີຕາ ປລາຍນ຺ຕິ. ໂສ ເຕສໍ ປລາຍນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອຏ຺ຐາສິ, ປຸນ ຐິຕກາເລ ອນຸພນ຺ຘິ.

ວຑ຺ຒກິເຊຏ຺ຐໂກ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ຫຕ຺ຖິ ອມ຺ເຫສຸ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕສຸ ອນຸພນ຺ຘຕິ, ປລາຍນ຺ເຕສຸ ຕິຏ຺ຐຕິ, ຠວິສ຺ສຕິ ຕຕ຺ຖ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ສພ຺ເພ ຕໍ ຕໍ ຣຸກ຺ຂໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ຕສ຺ສ ອາຄມນໍ ປຏິມາເນນ຺ຕາ ນິສີທິໍສຸ. ໂສ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປາທໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ປຣິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິ. ຕທາ ວຑ຺ຒກີນໍ ສຎ຺ຎາ ອຸທປາທິ – ‘‘ຄິລານຠາເວນ, ໂຠ, ເອສ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາເທ ປວິຏ຺ຐຂາຓຸກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິມິນາ ກາຣເຓນ ເອສ ອາຄໂຕ’’ຕິ ຕິຂິຓວາສິຍາ ຂາຓຸກໂກຏິຍໍ ໂອຘິໍ ທຕ຺ວາ ທຬ຺ຫາຍ ຣຊ຺ຊຸຍາ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ກຑ຺ຒິຕ຺ວາ ນີຫຣິໍສຸ. ອຖສ຺ສ ວຓມຸຂໍ ປີເຬຕ຺ວາ ປຸພ຺ພໂລຫິຕໍ ນີຫຣິຕ຺ວາ ກສາໂວທເກນ ໂຘວິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຊານນເຠສຊ຺ຊໍ ມກ຺ເຂຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ຜາສຸກໍ ອກໍສຸ.

ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຄິລານາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ພຫຸປກາຣາ, ອິເມ ມຍາ ນິສ຺ສາຍ ຊີວິຕໍ ລທ຺ຘໍ, ມຍາ ອິເມສໍ ກຕຎ຺ຎຸນາ ກຕເວທິນາ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຕໍ ຄນ຺ຘຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ອາເນສິ. ວຑ຺ຒກິໂນ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ຫຕ຺ຖີ ປຸຕ຺ຕມ຺ປິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ’’ຕິ ອຕິວິຍ ຕຸຏ຺ຐຈິຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕ ‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ອາຄໂຕ’ຕິ ມມ ອາຄຕກາຣຓໍ ນ ຊານິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ ຐິຕຏ຺ຐານໂຕ ປກ຺ກາມິ. ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ປິຕຸ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອນຸປາຍາສິ. ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຕສ຺ສ ອາຄຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕນຕ຺ຖາຍ ສທ຺ທສຎ຺ຎໍ ອທາສິ. ໂສ ປິຕຸ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຑ຺ຒກີນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ວຑ຺ຒກິໂນ ‘‘ອິມໍ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ອມ຺ຫາກໍ ທາຕຸໍ ອາຄໂຕ ຠວິສ຺ສຕິ ເອໂສ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ຕຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ປິຕຸ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ຄຈ຺ຉາ’’ຕິ ປຫິຓິໍສຸ. ຫຕ຺ຖິນາໂຄ ຍາວຕຕິຍໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕມ຺ປິ ປຸນ ວຑ຺ຒກີນໍເຍວ ສມີປໍ ເປເສສິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຑ຺ຒກິໂນ ຫຕ຺ຖິໂປຕກໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ກຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕິ. ໂຠຊນກາເລ ເອເກກໍ ຠຕ຺ຕປິຓ຺ຑໍ ເທນ຺ຕິ, ຠຕ຺ຕໍ ຕສ຺ສ ຍາວທຕ຺ຖໍ ອໂຫສິ. ໂສ ວຑ຺ຒກີຫິ ອນ຺ໂຕຄຫເນ ໂກຏ຺ຏິຕໍ ທພ຺ພສມ຺ຠາຣໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຓຏ຺ຐາເນ ຣາສິໍ ກໂຣຕິ. ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອຎ຺ຎມ຺ປິ ອຸປກາຣກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ.

ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ກາຣຓໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພປິ ສາຣິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ກຕຎ຺ຎູກຕເວທິຠາວໍ ທີເປຕິ. ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣ ຫິ ຕທາ ມຫາຫຕ຺ຖີ ອໂຫສິ, ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ອາຄໂຕ ໂອສ຺ສຏ຺ຐວີຣິໂຍ ຠິກ຺ຂຸ ຫຕ຺ຖິໂປຕໂກ ອໂຫສິ. ສໍຍຸຕ຺ຕນິກາຍໍ ປນ ປຕ຺ວາ ສກລໍ ຣາຘສໍຍຸຕ຺ຕໍ, ຘມ຺ມປເທ ຈ –

‘‘ນິຘີນໍວ ປວຕ຺ຕາຣໍ, ຍໍ ປສ຺ເສ ວຊ຺ຊທສ຺ສິນໍ;

ນິຄ຺ຄຍ຺ຫວາທິໍ ເມຘາວິໍ, ຕາທິສໍ ປຓ຺ຑິຕໍ ຠເຊ;

ຕາທິສໍ ຠຊມານສ຺ສ, ເສຍ຺ໂຍ ໂຫຕິ ນ ປາປິໂຍ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໗໖) –

ຄາຖາ ເຖຣສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນາ ນາມ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ປຏິປາຏິຍາ ເຖເຣ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ຣາຘຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຠາເນຍ຺ຍການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໓໔. ທ຺ວາທສເມ ລູຂຈີວຣຘຣານນ຺ຕິ ລູຂຈີວຣໍ ຘາເຣນ຺ຕານໍ ໂມຆຣາຊາ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ຫິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖລູຂໍ ສຸຕ຺ຕລູຂໍ ຣຊນລູຂນ຺ຕິ ຕິວິເຘນປິ ລູເຂນ ສມນ຺ນາຄຕໍ ປໍສຸກູລໍ ຘາເຣສິ. ຕສ຺ມາ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຕໂຕ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ກຏ຺ຐວາຫນນຄເຣ ອມຈ຺ຈເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ອປຣຠາເຄ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊານໍ ອຸປຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອມຈ຺ຈຏ຺ຐານໍ ລຠິ.

ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ກສ຺ສປທສພໂລ ໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາ ‘‘ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ອິມໍ ປຈ຺ຈນ຺ຕນຄຣໍ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອຸໂຠຫິ ອມ຺ເຫຫິ ຕຸຈ຺ຉໍ ກາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕ຺ວໍ ຕາວ ມຊ຺ຌິມເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທສພລໍ ອິມໍ ນຄຣໍ ອາເນຫີ’’ຕິ ປຸຣິສສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ເປເສສິ. ໂສ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ຕຕ຺ເຖວ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ສມຓຘມ຺ມໍ ອກາສິ. ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ຄຕປຸຣິສາ ປນ ສພ຺ເພປິ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ປຸນ ຣຎ຺ໂຎ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ.

ອຍໍ ເຖໂຣ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລ ກາລໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ໂມຆຣາຊມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ກຏ຺ຐວາຫນຣາຊາປິ ກສ຺ສປສ຺ສ ຠຄວໂຕ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສປຣິວາໂຣ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ປຸໂຣຫິຕເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ພາວຣິມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ໂສຬສນ຺ນໍ ມາຓວກສຫສ຺ສານໍ ສິປ຺ປໍ ວາເຈນ຺ໂຕ ຈຣຕິ. ອຖສ຺ສ ປເສນທິໂກສລຣຎ຺ໂຎ ກາເລ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ປຸໂຣຫິຕຏ຺ຐານໍ ອທໍສຸ. ຕທາ ອຍມ຺ປິ ໂມຆຣາຊມາຓໂວ ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ຄຓ຺ຫາຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຣໂຫຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ສິປ຺ເປ ສາຣໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ສາຣໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ເອກໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ສມ຺ປຣາຍິກໍ ຄເວເສສ຺ສາມີ’’ຕິ ໂກສລຣາຊານໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປສິ. ໂສ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ໂສຬສຫິ ມາຓວກສຫສ຺ເສຫິ ປຣິວຸໂຕ ປພ຺ພຊ຺ຊຕ຺ຖາຍ ນິກ຺ຂມິ. ໂກສລຣາຊາປິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ເອກໍ ອມຈ຺ຈໍ ກຫາປຓສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ – ‘‘ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອາຈຣິໂຍ ປພ຺ພຊຕິ, ຕຕ຺ຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຖາ’’ຕິ. ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ມຊ຺ຌິມເທສໂຕ ປຏິກ຺ກມ຺ມ ອສ຺ສກຣຎ຺ໂຎ ຈ ມຸຬ຺ຫກຣຎ຺ໂຎ ຈ ສີມນ຺ຕເຣ ໂຄຘາວຣິຕີເຣ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ກາເຣສິ.

ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ຊຏິລານໍ ທສ຺ສນາຍ ຄໂຕ ເຕສໍ ສນ຺ຕເກ ຠູມິຏ຺ຐາເນ ເຕຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອກາສິ. ເຕນ ກຕໍ ທິສ຺ວາ ອປຣໍ ກຸລສຕໍ ເຄຫສຕໍ ກາເຣສິ. ເຕ ສພ຺ເພປິ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍໍ ອຍ຺ຍານໍ ສນ຺ຕເກ ຠູມິຠາເຄ ວສາມ, ມຸຘາ ວສິຕຸໍ ນ ກາຣຓໍ, ສຸຂວາສໍ ໂວ ທສ຺ສາມາ’’ຕິ ເອເກໂກ ເອເກກໍ ກຫາປຓໍ ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ສພ຺ເພຫິປິ ອາຠຕກຫາປຓາ ສຕສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ອເຫສຸໍ. ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ‘‘ກິມຕ຺ຖໍ ເອເຕ ອາຠຕາ’’ຕິ ອາຫ. ສຸຂວາສທານຕ຺ຖາຍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຈາຫໍ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ເຓນ ອຕ຺ຖິໂກ ອສ຺ສໍ, ອຫໍ ມຫນ຺ຕໍ ຘນຣາສິໍ ປຫາຍ ນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ. ຕຸມ຺ຫາກໍ ກຫາປເຓ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຈ຺ຉຖາຕິ. ອມ຺ເຫຫິ ອຍ຺ຍສ຺ສ ປຣິຈ຺ຈຕ຺ຕໍ ນ ປຸນ ຄຓ຺ຫາມ, ອນຸສໍວຈ຺ຉຣໍ ປນ ເອເຕເນວ ນິຍາເມນ ອາຫຣິສ຺ສາມ, ອິເມ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍ຺ໂຍ ທານໍ ເທຕູຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ກປຓທ຺ຘິກວຓິພ຺ພກຍາຈການໍ ທານມຸເຂ ນິຍ຺ຍາເຕສິ. ຕສ຺ສ ອປຣາປຣໍ ທາຍກຠາໂວ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ປຎ຺ຎາຍິຕ຺ຖ.

ຕໂຕ ກາລິງ຺ຄຣຏ຺ເຐ ທຸນ຺ນິວິຏ຺ເຐ ນາມ ຄາເມ ຊູຊກພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ວໍເສ ຊາຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ພ຺ຣາຫ຺ມຓີ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ ໂຈເທຕິ – ‘‘ພາວຣີ, ກິຣ ທານໍ ເທຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໂຕ ຫິຣຎ຺ຎສຸວຓ຺ຓໍ ອາຫຣາ’’ຕິ. ໂສ ຕາຍ ໂຈທິຍມາໂນ ສຓ຺ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ພາວຣິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉມາໂນ ພາວຣິມ຺ຫິ ທານໍ ທຕ຺ວາ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ທານໍ ອນຸສ຺ສຣມາເນ ຄໂຕ. ຄນ຺ຕ຺ວາ ຈ ‘‘ທານໍ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເທຫິ, ທານໍ ເມ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ອກາເລ ຕ຺ວໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ອາຄໂຕ, ສມ຺ປຕ຺ຕຍາຈການໍ ເມ ທິນ຺ນໍ, ອິທານິ ກຫາປຓໍ ນຕ຺ຖີຕິ. ນ ມຍ຺ຫໍ, ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ພຫູຫິ ກຫາປເຓຫິ ອຕ຺ໂຖ, ຕວ ເອຕ຺ຕກໍ ທານໍ ທທນ຺ຕສ຺ສ ນ ສກ຺ກາ ກຫາປເຓຫິ ວິນາ ຠວິຕຸໍ, ມຍ຺ຫໍ ປຎ຺ຈ ກຫາປຓສຕານິ ເທຫີຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມຓ, ປຎ຺ຈປິ ສຕານິ ນຕ຺ຖິ, ປຸນ ທານກາເລ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ລຠິສ຺ສສີຕິ. ກິໍ ປນາຫໍ ຕວ ທານກາເລ ອາຄມິສ຺ສາມີຕິ? ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປຓ຺ຓສາລທ຺ວາເຣ ວາລຸກໍ ຖູປໍ ກຕ຺ວາ ສມນ຺ຕໂຕ ຣຕ຺ຕວຓ຺ຓານິ ປຸປ຺ຜານິ ວິກິຣິຕ຺ວາ ມນ຺ຕໍ ຊປ຺ເປນ຺ໂຕ ວິຍ ໂອຏ຺ເຐ ຈາເລຕ຺ວາ ຈາເລຕ຺ວາ ‘‘ມຸທ຺ຘາ ຜລຕຸ ສຕ຺ຕຘາ’’ຕິ ວທຕິ.

ພາວຣິພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ມຫາຕໂປ ຕປຈາຣໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຈຣຓພ຺ຣາຫ຺ມຓໂກ ມຍ຺ຫໍ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ‘ສຕ຺ຕຘາ ມຸທ຺ຘາ ຜາລຕູ’ຕິ ວທຕິ, ມຍ຺ຫຎ຺ຈ ອິມສ຺ສ ທາຕພ຺ພານິ ປຎ຺ຈ ກຫາປຓສຕານິ ນຕ຺ຖິ, ເອກໍເສນ ມໍ ເອສ ຆາເຕສ຺ສຕີ’’ຕິ. ເອວໍ ຕສ຺ມິໍ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິເຕ ນິປນ຺ເນ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ອນນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ພາວຣິສ຺ສ ມາຕາ ເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ສາ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ໂສກສລ຺ລສມປ຺ປິຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕ, ເອສ ມຸທ຺ຘໍ ວາ ມຸທ຺ຘຜາລນໍ ວາ ນ ຊານາຕິ, ຕ຺ວມ຺ປິ ໂລເກ ພຸທ຺ຘານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານາສິ. ສເຈ ເຕ ສໍສໂຍ ອຕ຺ຖິ, ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉ, ໂສ ເຕ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ. ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທວຕາຍ ກຖໍ ສຸຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອສ຺ສາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ ສພ຺ເພວ ອນ຺ເຕວາສິເກ ປກ຺ໂກສິຕ຺ວາ, ‘‘ຕາຕາ, ພຸທ຺ໂຘ ກິຣ ໂລເກ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ, ຕຸມ຺ເຫ ສີຆໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘ພຸທ຺ໂຘ ວາ ໂນ ວາ’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ອາໂຣເຈຖ, ອຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄມິສ຺ສາມິ. ອປິຈ ໂຂ ປນ ມຍ຺ຫໍ ມຫລ຺ລກຠາເວນ ຊີວິຕນ຺ຕຣາໂຍ ທຸຊ຺ຊາໂນ, ຕຸມ຺ເຫ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອິມິນາ ຈ ອິມິນາ ຈ ນິຍາເມນ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ມຸທ຺ຘຜາລນປຎ຺ຫໍ ນາມ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ອທາສິ.

ຕໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສພ຺ເພ ອິເມ ມາຓວາ ປຓ຺ຑິຕາ, ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈ ມຕ຺ຖກໍ ປຕ຺ເຕ ປຸນ ມຍ຺ຫໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຈ຺ເຉຍ຺ຍຸໍ ວາ ໂນ ວາ’’ຕິ. ອຖ ອຕ຺ຕໂນ ຠາຄິເນຍ຺ຍສ຺ສ ອຊິຕມາຓວສ຺ສ ນາມ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ – ‘‘ຕ຺ວໍ ປນ ເອກນ຺ເຕເນວ ມມ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອຣຫສິ, ຕຍາ ປຏິລທ຺ຘຄຸຓໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຍ຺ຍາສີ’’ຕິ. ອຖ ເຕ ໂສຬສສຫສ຺ສຊຏິລາ ອຊິຕມາຓວໍ ເຊຏ຺ຐກໍ ກຕ຺ວາ ໂສຬສຫິ ເຊຏ຺ຐນ຺ເຕວາສິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ‘‘ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ຕາ ຄຕຄຕຏ຺ຐາເນ, ‘‘ອຍ຺ຍາ, ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖ, ກຫໍ ຄຈ຺ຉຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຣິສໍ ສໍກຑ຺ຒນ຺ຕາ ອເນກໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ຄຕາ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເຕສໍ ອາຄມນທິວເສ ອຎ຺ຎສ຺ສ ໂອກາໂສ ນ ຠວິສ຺ສຕິ, ອິທໍ ອິມິສ຺ສາ ປຣິສາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປາສາຓເຈຕິເຍ ປິຏ຺ຐິປາສາເຓ ນິສີທິ. ໂສ ອຊິຕມາຓໂວປິ ສປຣິໂສ ຕໍ ປິຏ຺ຐິປາສາຓໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ປຸຣິໂສ ອິມສ຺ມິໍ ໂລເກ ວິວຏຈ຺ຉໂທ ພຸທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ອາຈຣິເຍນ ປຫິເຕ ປຎ຺ເຫ ມນສາ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕວ ຄໂຕ.

ຕໍທິວສໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ສມ຺ປຕ຺ຕປຣິສາ ທ຺ວາທສໂຍຊນິກາ ອໂຫສິ. ເຕສໍ ໂສຬສນ຺ນໍ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ອນ຺ຕເຣ ໂມຆຣາຊມາຓໂວ ‘‘ອຫໍ ສພ຺ເພຫິ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ’’ຕິ ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ, ຕສ຺ສ ເອຕທໂຫສິ – ‘‘ອຍໍ ອຊິຕມາຓໂວ ສພ຺ເພສໍ ເຊຏ຺ຐໂກ, ເອຕສ຺ສ ປຐມຕຣໍ ມມ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊາຍນ຺ໂຕ ປຐມຕຣໍ ປຎ຺ຫໍ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເຕນ ປຸຈ຺ຉິເຕ ທຸຕິໂຍ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມານຕ຺ຖທ຺ໂຘ ໂມຆຣາຊມາຓວາ, ນ ຕາວສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ອສ຺ສ ມານໍ ນິວາຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕິຏ຺ຐ ຕ຺ວໍ, ໂມຆຣາຊ, ອຎ຺ເຎ ຕາວ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ອປສາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ມຍາ ປຓ຺ຑິຕຕໂຣ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ວິຈຣາມິ, ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ອຊານິຕ຺ວາ ນ ກເຖນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາຣາ ມມ ປຸຈ຺ຉາຍ ໂທໂສ ທິຏ຺ໂຐ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕຸຓ຺ຫີ ອໂຫສິ. ໂສ ອຏ຺ຐຫິ ຊເນຫິ ປຏິປາຏິຍາ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິເຕ ອຘິວາເສຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ນວໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ອຸຏ຺ຐາສິ. ປຸນປິ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປສາເທສິ.

ໂສ ປຸນປິ ຕຸຓ຺ຫີ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ສງ຺ຆນວໂກ ທານິ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປຎ຺ຈທສໂມ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ຎາຓສ຺ສ ປຣິປາກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ກເຖສິ. ໂສ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣນ ຊຏິລສຫສ຺ເສນ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ເສສານິປິ ປນ຺ນຣສ ຊຏິລສຫສ຺ສານິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ສພ຺ເພປິ ອິທ຺ຘິມຍປຕ຺ຕຈີວຣຘຣາ ເອຫິຠິກ຺ຂູວ ອເຫສຸໍ. ເສສຊນາ ປນ ນ ກຖິຍນ຺ຕິ. ອຍໍ ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖໂຣ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຕີຫິ ລູເຂຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ຈີວຣໍ ຘາເຣຕິ. ເອວໍ ປາຣາຍເນ (ສຸ. ນິ. ໙໘໒ ອາທໂຍ) ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ປນ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ນິສິນ຺ໂນ ເຖເຣ ປຏິປາຏິຍາ ຐານນ຺ຕເຣສຸ ຐເປນ຺ໂຕ ໂມຆຣາຊຕ຺ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ໂຕ ‘‘ເອຕທຄ຺ຄໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ມມ ສາວການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ລູຂຈີວຣຘຣານໍ ຍທິທໍ ໂມຆຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ.

ຈຕຸຕ຺ຖວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.

ເອກຈຕ຺ຕາລີສສຸຕ຺ຕມຕ຺ຕາຍ ເຖຣປາຬິຍາ ວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.