(໑໔) ໓. ຕຕິຍເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

໒໐໙. ຕຕິຍວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ສິກ຺ຂາກາມານນ຺ຕິ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ກາມຍມານານໍ ສມ຺ປິຍາຍິຕ຺ວາ ສິກ຺ຂນ຺ຕານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣາຫຸໂລຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຕ຺ຕໍ ຣາຫຸລຕ຺ເຖຣໍ ທສ຺ເສຕິ. ເຖໂຣ ກິຣ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປາໂຕວ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ຫຕ຺ຖປູຣໍ ວາລິກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ອໂຫ ວຕາຫໍ ອຊ຺ຊ ທສພລສ຺ສ ເຈວ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານຎ຺ຈ ສນ຺ຕິກາ ເອຕ຺ຕກໍ ໂອວາທຎ຺ເຈວ ອນຸສາສນິຎ຺ຈ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ເຖຕິ. ຕສ຺ມາ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕຕິ.

໒໑໐. ທຸຕິເຍ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຍ ປພ຺ພຊິຕານໍ. ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ຣຏ຺ຐໍ ປາເລຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ, ຠິນ຺ນໍ ວາ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ເຖ ກຸເລ ຊາໂຕຕິປິ ຣຏ຺ຐປາໂລຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ. ໂສ ຫິ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ຈຸທ຺ທສຠຕ຺ຕຈ຺ເຉເທ ກຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ. ຕສ຺ມາ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຣາຫຸລ-ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

ອິເມສໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ເຖຣານໍ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ເອເຕ ກິຣ ທ຺ເວປິ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ຄຫປຕິມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕສໍ ທຫຣກາເລ ນາມໍ ວາ ໂຄຕ຺ຕໍ ວາ ນ ກຖິຍຕິ. ວຍປ຺ປຕ຺ຕາ ປນ ຆຣາວາເສ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ອຸໂຠປິ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຣຕນໂກຏ຺ຐາຄາຣກມ຺ມິເກ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອປຣິມາຓໍ ຘນໍ ທິສ຺ວາ – ‘‘ອິມໍ ເອຕ຺ຕກໍ ຘນຣາສິໍ ອຍ຺ຍກປຍ຺ຍກາທໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສທ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ນາສກ຺ຂິໍສຸ, ອມ຺ເຫຫິ ທານິ ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ອິມໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ກປຓທ຺ຘິກາທີນໍ ມຫາທານໍ ທາຕຸໍ ອາຣທ຺ຘາ. ເອໂກ ອຕ຺ຕໂນ ທານຄ຺ເຄ ອາຄຕາຄຕຊນໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີສຸ ຍສ຺ສ ຍໍ ປຏິຠາຕິ, ຕສ຺ສ ຕໍ ອທາສິ, ຕສ຺ສ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອາຄຕປາໂກຕິ ນາມໍ ຊາຕໍ. ອິຕໂຣ ອປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາວ ຄຫິຕຄຫິຕຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ປູເຣຕ຺ວາ ເທຕິ, ຕສ຺ສປິ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ອນຄ຺ຄປາໂກຕິ ນາມໍ ຊາຕໍ, ອປ຺ປມາຓປາໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ເຕ ອຸໂຠປິ ເອກທິວສໍ ປາໂຕວ ມຸຂໂຘວນຕ຺ຖໍ ພຫິຄາມໍ ອຄມໍສຸ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຫິມວນ຺ຕໂຕ ທ຺ເວ ມຫິທ຺ຘິກາ ຕາປສາ ຠິກ຺ຂາຈາຣຕ຺ຖາຍ ອາກາເສນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ສຫາຍການໍ ອວິທູເຣ ໂອຕຣິຕ຺ວາ ‘‘ມາ ໂນ ເອເຕ ປສ຺ສິໍສູ’’ຕິ ເອກປສ຺ເສ ອຏ຺ຐໍສຸ. ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ເຕສໍ ລາພຸຠາຊນາທິປຣິກ຺ຂາຣໍ ສໍວິຘາຍ ອນ຺ໂຕຄາມໍ ສນ຺ຘາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ຄຕານໍ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ວນ຺ທິໍສຸ. ອຖ ເນ ຕາປສາ ‘‘ກາຍ ເວລາຍ ອາຄຕຕ຺ຖ ມຫາປຸຎ຺ຎາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ‘‘ອຘຸນາວ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ເຕສໍ ຫຕ຺ຖໂຕ ລາພຸຠາຊນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ເຄຫໍ ເນຕ຺ວາ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂາຄຫຓຕ຺ຖໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫິໍສຸ.

ເຕສຸ ເອໂກ ຕາປໂສ ສປຣິຬາຫກາຍຘາຕຸໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ອານຸຠາເວນ ມຫາສມຸທ຺ທອຸທກໍ ທ຺ເວຘາ ກຕ຺ວາ ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຣາຊສ຺ສ ຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທິວາວິຫາຣໍ ນິສີທຕິ. ໂສ ອຸຕຸສປ຺ປາຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ຈາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ເຄເຫ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຠວນໍ ວິຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ເອກທິວສໍ ອຸປຏ຺ຐາໂກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ຕາ ‘ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຠວນໍ ວິຍ ໂຫຕູ’ຕິ ວທຖ, ມຍມສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ນ ຊານາມ, ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ ອິທໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ອາມ, ກຸຏຸມ຺ພິຍ ອຫໍ ‘‘ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິ ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຣາຊສມ຺ປຕ຺ຕິສທິສາ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທາມີຕິ. ກຸຏຸມ຺ພິໂກ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຣາຊຠວເນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສິ.

ອິຕໂຣ ຕາປໂສ ຕາວຕິໍສຠວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຸຎ຺ເຎ ເສຣິສກວິມາເນ ທິວາວິຫາຣໍ ກໂຣຕິ. ໂສ ອາຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຈ ສກ຺ກສ຺ສ ເທວຣາຊສ຺ສ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກສ຺ສ ອນຸໂມທນໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ‘‘ສກ຺ກວິມານໍ ວິຍ ໂຫຕູ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ໂສປິ ກຸຏຸມ຺ພິໂຍ ອິຕໂຣ ສຫາຍໂກ ຕໍ ຕາປສໍ ວິຍ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສກ຺ກຠວເນ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປສິ. ເຕ ອຸໂຠປິ ປຕ຺ຖິຕຏ຺ຐາເນສຸເຍວ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ.

ປຖວິນ຺ຘຣຠວເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຖວິນ຺ຘຣນາຄຣາຊາ ນາມ ຊາໂຕ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕກ຺ຂເຓ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອມນາປສ຺ສ ວຕ ເມ ຐານສ຺ສ ກຸລຸປກຕາປໂສ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສິ, ອຸເຣນ ປຣິສກ຺ກິຕ຺ວາ ວິຈຣຓຏ຺ຐານເມຕໍ, ນູນ ໂສ ອຎ຺ຎໍ ຐານໍ ນ ຊານາຕີ’’ຕິ ວິປ຺ປຏິສາຣີ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ຕໍຂເຓເຍວ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕານິ ນາຄນາຏການິ ສພ຺ພທິສາສຸ ຕູຣິຍານິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫິໍສຸ. ໂສ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຂເຓ ຕໍ ອຕ຺ຕຠາວໍ ວິຊຫິຕ຺ວາ ມາຓວກວຓ຺ຓີ ອໂຫສິ. ອນ຺ວທ຺ຘມາສຎ຺ຈ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມຫາຣາຊາໂນ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສປິ ວິຣູປກ຺ເຂນ ນາຄຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ສກ຺ໂກ ຕໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຎ຺ຊານິ. ອຖ ນໍ ສມີເປ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຐິຕກາເລ ‘‘ກຫໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕສິ ສມ຺ມາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມາ ກເຖສິ, ມຫາຣາຊ, ອຸເຣນ ປຣິສກ຺ກນຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫິ, ຕຸມ຺ເຫ ປນ ກລ຺ຍາຓມິຕ຺ຕໍ ລຠິຕ຺ຖາຕິ. ສມ຺ມ, ຕ຺ວໍ ‘‘ອຏ຺ຐາເນ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕມ຺ຫີ’’ຕິ ມາ ວິຕກ຺ກຍິ, ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພໂລ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອິມໍເຍວ ຐານໍ ປຕ຺ເຖຫິ, ອຸໂຠ ສຸຂໍ ວສິສ຺ສາມາຕິ. ໂສ ‘‘ເອວໍ, ເທວ, ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປທຸມຸຕ຺ຕຣທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ນາຄຠວເນ ນາຄປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ສພ຺ພຣຕ຺ຕິໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ເຊສິ.

ສຕ຺ຖາ ປຸນທິວເສ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອຣຸເຓ ອຕ຺ຕໂນ ອຸປຏ຺ຐາກໍ ສຸມນຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຸມນ, ອຊ຺ຊ ຕຖາຄໂຕ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ມາ ປຸຖຸຊ຺ຊນຠິກ຺ຂູ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕຸ, ເຕປິຏກາ ປຏິສມ຺ຠິທາປ຺ປຕ຺ຕາ ຉຬຠິຎ຺ຎາວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ສພ຺ເພສໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາຣາ ສທ຺ຘິໍ ສຕສຫສ຺ສາ ຠິກ຺ຂູ ອາກາສໍ ປກ຺ຂນ຺ທິໍສຸ. ປຖວິນ຺ຘໂຣ ນາຄປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອາຄໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ສມຸທ຺ທມຕ຺ຖເກ ມຓິວຓ຺ຓາ ອູມິໂຍ ມທ຺ທມານໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາທິໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ, ປຣິໂຍສາເນ ສງ຺ຆນວກໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸປເຣວຕສາມເຓຣໍ ນາມ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ‘‘ອນຈ຺ຉຣິໂຍ ເສສສາວການໍ ເອວຣູໂປ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ, ອິມສ຺ສ ປນ ຕຣຸຓພາລທາຣກສ຺ສ ເອວຣູໂປ ອິທ຺ຘານຸຠາໂວ ອຕິວິຍ ອຈ຺ຉຣິໂຍ’’ຕິ ປີຕິປາໂມຊ຺ຊໍ ອຸປ຺ປາເທສິ.

ອຖສ຺ສ ຠວເນ ທສພເລ ນິສິນ຺ເນ ເສສຠິກ຺ຂູສຸ ໂກຏິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ນິສີທນ຺ເຕສຸ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເຍວ ອຸປເຣວຕສາມເຓຣສ຺ສ ອາສນໍ ປາປຸຓິ. ນາຄຣາຊາ ຍາຄຸໍ ເທນ຺ໂຕປິ ຂຊ຺ຊກໍ ເທນ຺ໂຕປິ ສກິໍ ທສພລໍ ໂອໂລເກຕິ, ສກິໍ ອຸປເຣວຕສາມເຓຣໍ. ຕສ຺ສ ກິຣ ສຣີເຣ ສຕ຺ຖຸ ສຣີເຣ ວິຍ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສ ມຫາປຸຣິສລກ຺ຂຓານິ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ຕໂຕ ນາຄຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ສາມເຓໂຣ ພຸທ຺ຘານໍ ສທິໂສ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ໂຫຕີ’’ຕິ ອວິທູເຣ ນິສິນ຺ນໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ສາມເຓໂຣ ທສພລສ຺ສ ກິໍ ໂຫຕີ’’ຕິ? ປຸຕ຺ໂຕ, ມຫາຣາຊາຕິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ, ເອວຣູປສ຺ສ ໂສຠຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຸຕ຺ຕຠາວໍ ລຠິ. ສຣີຣມ຺ປິສ຺ສ ເອກເທເສນ ພຸທ຺ຘານໍ ສຣີຣສທິສໍ ປຎ຺ຎາຍຕິ, ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ອິມສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມສ຺ສານຸຠາເວນ ອຍໍ ອຸປເຣວໂຕ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ປຖວິນ຺ຘໂຣປິ ປຸນ ອທ຺ຘມາເສ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ວິຣູປກ຺ເຂນ ສທ຺ຘິໍ ສກ຺ກສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ອຖ ນໍ ສມີເປ ຐິຕໍ ສກ຺ໂກ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ປຕ຺ຖິໂຕ ເຕ, ສມ຺ມ, ອຍໍ ເທວໂລໂກ’’ຕິ? ນ ປຕ຺ຖິໂຕ ມຫາຣາຊາຕິ. ກິໍ ໂທສໍ ອທ຺ທສາຕິ? ໂທໂສ ນຕ຺ຖິ, ມຫາຣາຊ, ອຫໍ ປນ ທສພລສ຺ສ ປຸຕ຺ຕໍ ອຸປເຣວຕສາມເຓຣໍ ປສ຺ສິໍ. ຕສ຺ສ ເມ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈິຕ຺ຕໍ ນ ນມິ, ສ຺ວາຫໍ ‘‘ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ເອວຣູໂປ ປຸຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິໍ. ຕ຺ວມ຺ປິ, ມຫາຣາຊ, ເອກໍ ປຕ຺ຖນໍ ກໂຣຫິ, ເຕ ມຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ນ ວິນາ ຠວິສ຺ສາມາຕິ. ສກ຺ໂກ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ເອກໍ ມຫານຸຠາວໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກຕຣກຸລາ ນຸ ໂຂ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ‘‘ອຍໍ ຠິນ຺ນໍ ຣຏ຺ຐໍ ສນ຺ຘາເຣຕຸໍ ສມຕ຺ຖສ຺ສ ກຸລສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ຈຸທ຺ທສ ຠຕ຺ຕຈ຺ເຉເທ ກຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ’’ຕິ ອຎ຺ຎາສິ. ຎຕ຺ວາ ຈ ປນ ອຊານນ຺ໂຕ ວິຍ ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ອິມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ, ມຫາຣາຊ, ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ສກ຺ໂກປິ ອຕ຺ຕໂນ ເທວປຸຣເມວ ຄໂຕ.

ເຕ ອຸໂຠປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໂຕ ຈວິຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕາ ອເນກສຫສ຺ສກປ຺ເປ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ. ອິໂຕ ປນ ທ຺ວານວຸຕິກປ຺ປມຕ຺ຖເກ ຜຸສ຺ໂສ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ໂລເກ ອຸທປາທິ. ຕສ຺ສ ປິຕາ ມຫິນ຺ໂທ ນາມ ຣາຊາ ອໂຫສິ, ເວມາຕິກາ ຕໂຍ ກນິຏ຺ຐຠາຕໂຣ. ຣາຊາ ທິວເສ ທິວເສ ‘‘ມຍ຺ຫໍເຍວ ພຸທ຺ໂຘ ມຍ຺ຫໍ ຘມ຺ໂມ ມຍ຺ຫໍ ສງ຺ໂຆ’’ຕິ ມມາຍນ຺ໂຕ ສຍເມວ ທສພລໍ ນິພທ຺ຘໍ ໂຠຊນໍ ໂຠເຊຕິ.

ອຖສ຺ສ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ. ໂສ ປຸຕ຺ເຕ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຕາຕາ, ປຈ຺ຈນ຺ໂຕ ກຸປິໂຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ວາ ມຍາ ວາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ. ຍທິ ອຫໍ ຄຈ຺ຉາມິ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ທສພໂລ ປຣິຈຣິຕພ຺ໂພ’’ຕິ. ເຕ ຕໂຍປິ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ມຍໍ ໂຈເຣ ວິຘມິສ຺ສາມາ’’ຕິ ປິຕຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈນ຺ຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຈເຣ ວິຘມິຕ຺ວາ ວິຊິຕສງ຺ຄາມາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ເຕ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ປາທມູລິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ຕາຕາ, ອມ຺ຫາກໍ ຄຕກ຺ຂເຓເຍວ ປິຕາ ວຣໍ ທສ຺ສຕິ, ກຕຣໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ? ອຍ຺ຍາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປິຕຸ ອຈ຺ຈເຍນ ທຸລ຺ລຠໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ປນ ເຊຏ຺ຐຠາຕິກໍ ຜຸສ຺ສພຸທ຺ຘໍ ປຏິຊຄ຺ຄນວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ‘‘ກລ຺ຍາຓໍ ຕຸມ຺ເຫຫິ ວຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ສພ຺ເພປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປິຕຣໍ ອທ຺ທສໍສຸ. ຕທາ ປິຕາ ເຕສໍ ປສີທິຕ຺ວາ ວຣໍ ອທາສິ. ເຕ ‘‘ເຕມາສໍ ຕຖາຄຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄິສ຺ສາມາ’’ຕິ ວຣໍ ຍາຈິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ອຍໍ ທາຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ອຎ຺ຎໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຕາຕ, ອມ຺ຫາກໍ ອຎ຺ເຎນ ວເຣນ ກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ທາຕຸກາມາ, ເອຕໍເຍວ ໂນ ວຣໍ ເທຖາຕິ. ຣາຊາ ເຕສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ອຕ຺ຕນາ ປຏິຎ຺ຎາຕຕ຺ຕາ ‘‘ນ ສກ຺ກາ ນ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕາຕາ, ອຫໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວຣໍ ເທມິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ທຸຣາສທາ ໂຫນ຺ຕິ ສີຫາ ວິຍ ເອກຈຣາ, ທສພລໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ຕາ ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ຠເວຍ຺ຍາຖາ’’ຕິ.

ເຕ ຈິນ຺ຕຍິໍສຸ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ຕຖາຄຕໍ ປຏິຊຄ຺ຄນ຺ເຕຫິ ອນຸຈ຺ຉວິກໍ ກຕ຺ວາ ປຏິຊຄ຺ຄິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສພ຺ເພປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ທສສີລານິ ສມາທາຍ ນິຣາມຄນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ທານຄ຺ຄປຣິວຫນເກ ຕໂຍ ປຸຣິເສ ຐປຍິໍສຸ. ເຕສຸ ເອໂກ ຘນຘຎ຺ຎຸປ຺ປາທໂກ ອໂຫສິ, ເອໂກ ມາປໂກ, ເອໂກ ທານສໍວິຘາຍໂກ. ເຕສຸ ຘນຘຎ຺ຎຸປ຺ປາທໂກ ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ເນ ພິມ຺ພິສາໂຣ ມຫາຣາຊາ ຊາໂຕ, ມາປໂກ ວິສາໂຂ ອຸປາສໂກ, ທານສໍວິຘາຍໂກ ຣຏ຺ຐປາລຕ຺ເຖໂຣຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ປນ ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ນາມ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ກິກິສ຺ສ ກາສິຣຎ຺ໂຎ ເຊຏ຺ຐປຸຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ປຖວິນ຺ຘຣກຸມາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕ ຠຄິນິໂຍ ອເຫສຸໍ. ຕາ ທສພລສ຺ສ ສຕ຺ຕ ປຣິເວຓານິ ກາຣຍິໍສຸ. ປຖວິນ຺ຘໂຣ ໂອປຣຊ຺ຊໍ ລຠິ. ໂສ ຕາ ຠຄິນິໂຍ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກາຣິຕປຣິເວເຓສຸ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ເອກໍ ເທຖາ’’ຕິ. ຠາຕິກ, ຕຸມ຺ເຫ ອຸປຣາຊຏ຺ຐາເນ ຐິຕາ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ນາມ ອມ຺ຫາກໍ ທາຕພ຺ພໍ, ຕຸມ຺ເຫ ອຎ຺ຎໍ ປຣິເວຓໍ ກໂຣຖາຕິ. ໂສ ຕາສໍ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ວິຫາຣສຕານິ ກາເຣສິ. ປຎ຺ຈ ປຣິເວຓສຕານີຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ໂສ ຕຕ຺ຖ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຖວິນ຺ຘຣກຸມາໂຣ ອມ຺ຫາກໍ ໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ສ ອຄ຺ຄມເຫສິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ຕສ຺ສ ສຫາຍໂກ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິຕນິຄເມ ຣຏ຺ຐປາລເສຏ຺ຐິເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ທສພໂລ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ອນຸປຸພ຺ເພນ ກປິລວຕ຺ຖຸໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ຣາຫຸລກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊສິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘານໍ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໑໐໕) ອາຄຕເມວ. ເອວໍ ປພ຺ພຊິຕສ຺ສ ປນສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ອຠິຓ຺ຫໂອວາທວເສນ ຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕໍ ອຠາສິ. ຣາຫຸໂລປິ ປາໂຕວ ວຸຏ຺ຐາຍ ຫຕ຺ເຖນ ວາລຸກໍ ອຸກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ‘‘ທສພລສ຺ສ ເຈວ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານຎ຺ຈ ສນ຺ຕິກາ ອຊ຺ຊ ເອຕ຺ຕກໍ ໂອວາທໍ ລເຠຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ວທຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ໂອວາທກ຺ຂໂມ ວຕ ຣາຫຸລສາມເຓໂຣ ປິຕຸ ອນຸຈ຺ຉວິໂກ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ມຍິ ຄເຕ ເອກາ ຘມ຺ມເທສນາ ຈ ວຑ຺ຒິສ຺ສຕິ, ຣາຫຸລສ຺ສ ຈ ຄຸໂຓ ປາກໂຏ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ພຸທ຺ຘາສາເນ ນິສິນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂູ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ກາຍ ນຸຕ຺ຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອຕຣຫິ ກຖາຍ ສນ຺ນິສິນ຺ນາ’’ຕິ. ຣາຫຸລສາມເຓຣສ຺ສ ໂອວາທກ຺ຂມຠາວໍ ກເຖມ ຠຄວາຕິ. ສຕ຺ຖາ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ຣາຫຸລສ຺ສ ຄຸຓທີປນຕ຺ຖໍ ມິຄຊາຕກໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ກເຖສິ –

‘‘ມິຄໍ ຕິປລ຺ລຕ຺ຖມເນກມາຍໍ,

ອຏ຺ຐກ຺ຂຸຣໍ ອຑ຺ຒຣຕ຺ຕາ ປປາຍິໍ;

ເອເກນ ໂສເຕນ ຉມາ’ສ຺ສສນ຺ໂຕ,

ຉຫິ ກລາຫິຕິໂຠຕິ ຠາຄິເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໖);

ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລ ‘‘ມາ ເຫວ ໂຂ ຣາຫຸໂລ ທຫຣຠາເວນ ກີຬນຕ຺ຖາຍປິ ສມ຺ປຊານມຸສາ ຠາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອມ຺ພລຏ຺ຐິຍຣາຫຸໂລວາທໍ (ມ. ນິ. ໒.໑໐໗ ອາທໂຍ) ເທເສສິ. ອຏ຺ຐາຣສວສ຺ສິກສາມເຓຣກາເລ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ຕສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ເຈວ ອຕ຺ຕໂນ ຈ ຣູປສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ທິສ຺ວາ ເຄຫສິຕໍ ວິຕກ຺ກໍ ວິຕກ຺ເກນ຺ຕສ຺ສ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ, ຣາຫຸລ, ຣູປ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ນເຍນ ມຫາຣາຫຸໂລວາທສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໒.໑໑໓) ກເຖສິ. ສໍຍຸຕ຺ຕເກ (ສໍ. ນິ. ໔.໑໒໑) ປນ ຣາຫຸໂລວາໂທປິ ອງ຺ຄຸຕ຺ຕເຣ (ອ. ນິ. ໔.໑໗໗) ຣາຫຸໂລວາໂທປິ ເຖຣສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຈາໂຣເຍວ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ຎາຓປຣິປາກໍ ຎຕ຺ວາ ອວສ຺ສິກຠິກ຺ຂຸກາເລ ອນ຺ຘວເນ ນິສິນ຺ໂນ ຈູຬຣາຫຸໂລວາທໍ (ມ. ນິ. ໓.໔໑໖ ອາທໂຍ) ກເຖສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຣາຫຸລຕ຺ເຖໂຣ ໂກຏິສຕສຫສ຺ສເທວຕາຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ໂສຕາປນ຺ນສກທາຄາມິອນາຄາມິເທວຕານໍ ຄຓນາ ນຕ຺ຖິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສິກ຺ຂາກາມານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ.

ສຕ຺ຖຣິ ປນ ກຸຣຸຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກາຍ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິຕໍ ອນຸປ຺ປຕ຺ເຕ ຣຏ຺ຐປາໂລ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ມາຕາປິຕໂຣ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາຓຕ຺ຕິຍາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິຄຫປຕິ ຠິກ຺ຂູ ອຕ຺ຕໂນ ນິເວສນທ຺ວາເຣນ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ອິມສ຺ມິໍ ເຄເຫ ກມ຺ມໍ, ເອໂກວ ປຸຕ຺ຕໂກ ອໂຫສິ, ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄຕຕ຺ຖ, ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ອກ຺ໂກສຕິ ປຣິຠາສຕິ. ສຕ຺ຖາ ອທ຺ຘມາສໍ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິເຕ ວສິຕ຺ວາ ປຸນ ສາວຕ຺ຖິເມວ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖາຍສ຺ມາ ຣຏ຺ຐປາໂລ ໂຍນິໂສ ມນສິກໂຣນ຺ໂຕ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ມາຕາປິຕໂຣ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຖຸລ຺ລໂກຏ຺ຐິຕໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສປທານໍ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ປິຕຸ ນິເວສເນ ອາຠິໂທສິກໍ ກຸມ຺ມາສໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ອມຕໍ ວິຍ ປຣິຠຸຎ຺ຊນ຺ໂຕ ປິຕຣາ ນິມນ຺ຕິໂຕ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ທຸຕິຍທິວເສ ປິຕຸ ນິເວສເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕ ອິຕ຺ຖິຊເນ ອສຸຠສຎ຺ຎໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຐິຕໂກວ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕ຺ວາ ຊິຍາ ມຸຕ຺ໂຕ ວິຍ ນາຣາໂຈ ອາກາສໍ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ໂກຣພ຺ຍຣຎ຺ໂຎ ມິຄຈີຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມງ຺ຄລສິລາປຏ຺ເຏ ນິສິນ຺ໂນ ທສ຺ສນຕ຺ຖາຍ ອາຄຕສ຺ສ ຣຎ຺ໂຎ ຈຕຸປາຣິຊຸຎ຺ຎປຏິມຓ຺ຑິຕໍ ຘມ຺ມໍ (ມ. ນິ. ໒.໓໐໔) ເທເສຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ປຸນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ອາຄໂຕ. ເອວເມຕໍ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ສທ຺ຘາປພ຺ພຊິຕານໍ ກຸລປຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໑. ຕຕິເຍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ສລາກຄາຫການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ມຫາສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕິຕທິວເສ ຕຖາຄເຕ ອຸຄ຺ຄນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ‘‘ອຊ຺ຊ ສຕ຺ຖາ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ສລາກໍ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ປຎ຺ຈສຕາ ຂີຓາສວາວ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປຐມເມວ ສີຫນາທໍ ນທິຕ຺ວາ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິ. ຈູຬສຸຠທ຺ທາຍ ນິມນ຺ຕິຕທິວເສ ຕຖາຄເຕ ສາເກຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຐມເມວ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິ, ສຸນາປຣນ຺ຕຊນປທໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕປິ. ອິເມຫິ ກາຣເຓຫິ ເຖໂຣ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ກຸຓ຺ຑຘາໂນຕິ ປນສ຺ສ ນາມໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ພຸທ຺ຘານໍ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ຠູມຏ຺ຐກເທວຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ທີຆາຍຸກພຸທ຺ຘານຎ຺ຈ ນາມ ນ ອນ຺ວທ຺ຘມາສິໂກ ອຸໂປສໂຖ ໂຫຕິ. ວິປສ຺ສີທສພລສ຺ສ ຫິ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ຉພ຺ພສ຺ສນ຺ຕເຣ ອຸໂປສໂຖ ອໂຫສິ, ກສ຺ສປທສພໂລ ປນ ຉຏ຺ເຐ ຉຏ຺ເຐ ມາເສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາເຣສິ. ຕສ຺ສ ປາຕິໂມກ຺ຂໍ ໂອສາຣຓກາເລ ທິສາວາສິກາ ທ຺ເວ ສຫາຍກາ ຠິກ຺ຂູ ‘‘ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ອຍໍ ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເມຕ຺ຕິ ອຕິວິຍ ທຬ຺ຫາ, ກິໍ ນຸ ໂຂ ເຠທເກ ສຕິ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ນ ຠິຊ຺ເຊຍ຺ຍາ’’ຕິ? ເຕສໍ ໂອກາສໍ ໂອໂລກຍມານາ ເຕສໍ ອວິທູເຣເນວ ຄຈ຺ຉຕິ.

ອເຖໂກ ເຖໂຣ ເອກສ຺ສ ຫຕ຺ເຖ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ທຕ຺ວາ ສຣີຣວຬຎ຺ຊນຕ຺ຖໍ ອຸທກຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພສຠາຄໂຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ປຈ຺ຉໂຕ ອຸຕ຺ຕມຣູປາ ອິຕ຺ຖີ ຫຸຕ຺ວາ ເກເສ ວິຘຸນິຕ຺ວາ ສໍວິຘາຍ ພນ຺ຘນ຺ຕີ ວິຍ ປິຏ຺ຐິໂຕ ປໍສຸໍ ປຸຎ຺ຉມານາ ວິຍ ສາຏກໍ ສໍວິຘາຍ ນິວາສຍມານາ ວິຍ ຈ ຫຸຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປທານຸປທິກາ ຫຸຕ຺ວາ ຄຸມ຺ພໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕາ. ເອກມນ຺ເຕ ຐິໂຕ ສຫາຍກຕ຺ເຖໂຣ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທິສ຺ວາ ໂທມນສ຺ສຊາໂຕ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ທານິ ເມ ອິມິນາ ຠິກ຺ຂຸນາ ສທ຺ຘິໍ ທີຆຣຕ຺ຕານຸຄໂຕ ສິເນໂຫ. ສຈາຫໍ ເອວໍວິຘຠາວໍ ຊາເນຍ຺ຍໍ, ເອຕ຺ຕກໍ ອທ຺ຘານໍ ອິມິນາ ສທ຺ຘິໍ ວິສ຺ສາສໍ ນ ກເຣຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ເສວສ຺ສ ‘‘ຫນ຺ທາວຸໂສ, ຕຸຍ຺ຫໍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ, ຕາທິເສນ ປາເປນ ສຫາເຍນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ຄໍ ນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ລຊ຺ຊິຠິກ຺ຂຸໂນ ຫທຍໍ ຕິຂິຓສຕ຺ຕິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ວິທ຺ຘໍ ວິຍ ອໂຫສິ. ຕໂຕ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ກິໍ ນາເມຕໍ ວທສິ, ອຫໍ ເອຕ຺ຕກໍ ກາລໍ ທຸກ຺ກຏມຕ຺ຕມ຺ປິ ອາປຕ຺ຕິໍ ນ ຊານາມິ. ຕ຺ວໍ ປນ ມໍ ອຊ຺ຊ ‘ປາໂປ’ຕິ ວທສິ, ກິໍ ເຕ ທິຏ຺ຐ’’ນ຺ຕິ? ກິໍ ອຎ຺ເຎນ ທິຏ຺ເຐນ, ກິໍ ຕ຺ວໍ ເອວໍວິເຘນ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ຫຸຕ຺ວາ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕຕິ? ນຕ຺ເຖຕໍ, ອາວຸໂສ, ມຍ຺ຫໍ, ນາຫໍ ເອວຣູປໍ ມາຕຸຄາມໍ ປສ຺ສາມີຕິ. ຕສ຺ສ ຍາວຕຕິຍໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສາປິ ອິຕໂຣ ເຖໂຣ ກຖໍ ອສທ຺ທຫິຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ທິຏ຺ຐກາຣຓໍເຍວ ອຕ຺ຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກມຄ຺ເຄນ ອຄນ຺ຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ອິຕໂຣປິ ອຎ຺ເຎນ ມຄ຺ເຄນ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍເຍວ ຄໂຕ.

ຕໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອຸໂປສຖາຄາຣໍ ປວິສນເວລາຍ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ສຎ຺ຊານິຕ຺ວາ ‘‘ອິມສ຺ມິໍ ອຸໂປສຖຄ຺ເຄ ເອວຣູໂປ ນາມ ປາປຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ, ນາຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ອຏ຺ຐາສິ. ຠຸມ຺ມເທວຕາ ‘‘ຠາຣິຍໍ ມຍາ ກມ຺ມໍ ກຕ’’ນ຺ຕິ ມຫລ຺ລກອຸປາສກວຓ຺ເຓນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ໂຍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ອຸປາສກ, ອິມໍ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ເອໂກ ປາປຠິກ຺ຂຸ ປວິຏ຺ໂຐ, ອຫໍ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຸໂປສຖໍ ນ ກໂຣມີຕິ ວຕ຺ວາ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫິ ຐິໂຕມ຺ຫີຕິ. ຠນ຺ເຕ, ມາ ເອວໍ ຄຓ຺ຫຖ, ປຣິສຸທ຺ຘສີໂລ ເອສ ຠິກ຺ຂຸ. ຕຸມ຺ເຫຫິ ທິຏ຺ຐມາຕຸຄາໂມ ນາມ ອຫໍ, ມຍາ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວີມໍສນຕ຺ຖາຍ ‘‘ທຬ຺ຫາ ນຸ ໂຂ ອິເມສໍ ເຖຣານໍ ເມຕ຺ຕິ, ໂນ ທຬ຺ຫາ’’ຕິ ລຊ຺ຊິອລຊ຺ຊິຠາວໍ ໂອໂລເກນ຺ເຕນ ຕໍ ກມ຺ມໍ ກຕນ຺ຕິ. ໂກ ປນ ຕ຺ວໍ ສປ຺ປຸຣິສາຕິ? ອຫໍ ເອກາ ຠຸມ຺ມເທວຕາ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເທວປຸຕ຺ໂຕ ກເຖນ຺ໂຕວ ທິພ຺ພານຸຠາເວນ ຐຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປາເທສຸ ປຕິຕ຺ວາ ‘‘ມຍ຺ຫໍ, ຠນ຺ເຕ, ຂມຖ, ເອຕໍ ໂທສໍ ເຖໂຣ ນ ຊານາຕິ, ອຸໂປສຖໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ເຖຣໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອຸໂປສຖຄ຺ຄໍ ປເວເສສິ. ໂສ ເຖໂຣ ອຸໂປສຖໍ ຕາວ ເອກຏ຺ຐາເນ ອກາສິ, ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວວເສນ ນ ປຸນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ອໂຫສີຕິ. ອິມສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ກມ຺ມໍ ນ ກຖິຍຕິ, ຈຸທິຕກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ອປຣາປຣໍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຠຸມ຺ມເທວຕາ ຕສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ອປາຍໂຕ ນ ມຸຈ຺ຈິຕ຺ຖ. ສເຈ ປນ ກາເລນ ກາລໍ ມນຸສ຺ສຕ຺ຕໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ອຎ຺ເຎນ ເຍນ ເກນຈິ ກໂຕ ໂທໂສ ຕສ຺ເສວ ອຸປຣິ ປຕຕິ. ໂສ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ຘານມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ມຫລ຺ລກກາເລ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ, ຕສ຺ສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອກາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ ຕສ຺ມິໍ ຄາມໍ ປວິສນ຺ເຕ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄາມໍ ປວິສຕິ, ນິກ຺ຂມນ຺ເຕ ນິກ຺ຂມຕິ. ວິຫາຣໍ ປວິສນ຺ເຕປິ ປວິສຕິ, ຕິຏ຺ຐນ຺ເຕປິ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ເອວໍ ນິຈ຺ຈານຸພນ຺ຘາ ປຎ຺ຎາຍຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ນ ປສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ປນ ປຸຣິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ສາ ອຎ຺ເຎສໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ.

ຄາເມ ຍາຄຸຠິກ຺ຂໍ ທທມານາ ອິຕ຺ຖິໂຍ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ເອໂກ ຍາຄຸອຸຬຸງ຺ໂກ ຕຸມ຺ຫາກໍ, ເອໂກ ອິມິສ຺ສາ ອມ຺ຫາກໍ ສຫາຍິກາຍາ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ເຖຣສ຺ສ ມຫຕີ ວິເຫສາ ໂຫຕິ. ວິຫາຣໍ ຄຕມ຺ປິ ນໍ ສາມເຓຣາ ເຈວ ທຫຣຠິກ຺ຂູ ຈ ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ‘‘ຘາໂນ ໂກຓ຺ໂຑ ຊາໂຕ’’ຕິ ປຣິຫາສໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ອຖສ຺ສ ເຕເນວ ກາຣເຓນ ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣຕິ ນາມໍ ຊາຕໍ. ໂສ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ເຕຫິ ກຍິຣມານໍ ເກຬິໍ ສຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ອຸມ຺ມາທໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ໂກຓ຺ຑາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ອຸປຊ຺ຌາຍາ ໂກຓ຺ຑາ, ອາຈຣິຍາ ໂກຓ຺ຑາ’’ຕິ ວທຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສຸໍ – ‘‘ກຸຓ຺ຑຘາໂນ ທຫຣສາມເຓເຣຫິ ສທ຺ຘິໍ ເອວໍ ຜຣຸສວາຈໍ ວທຕີ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ສຈ຺ຈໍ ຠຄວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກສ຺ມາ ເອວໍ ວເທສີ’’ຕິ ອາຫ. ຠນ຺ເຕ, ນິພທ຺ຘໍ ວິເຫສໍ ອສຫນ຺ໂຕ ເອວໍ ກເຖມີຕິ. ‘‘ຕ຺ວໍ ປຸພ຺ເພ ກຕກມ຺ມໍ ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ຊີຣາເປຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປຸນ ເອວຣູປໍ ຜຣຸສໍ ມາ ວທ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຫ –

‘‘ມາໂວຈ ຜຣຸສໍ ກຎ຺ຈິ, ວຸຕ຺ຕາ ປຏິວເທຍ຺ຍຸ ຕໍ;

ທຸກ຺ຂາ ຫິ ສາຣມ຺ຠກຖາ, ປຏິທຓ຺ຑາ ຜຸເສຍ຺ຍຸ ຕໍ.

‘‘ສເຈ ເນເຣສິ ອຕ຺ຕານໍ, ກໍໂສ ອຸປຫໂຕ ຍຖາ;

ເອສ ປຕ຺ໂຕສິ ນິພ຺ພານໍ, ສາຣມ຺ໂຠ ເຕ ນ ວິຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໓໓-໑໓໔);

ອິມຎ຺ຈ ປນ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ມາຕຸຄາເມນ ສທ຺ຘິໍ ວິຈຣຓຠາວໍ ໂກສລຣຎ຺ໂຎປິ ກຖຍິໍສຸ. ຣາຊາ ‘‘ຄຈ຺ຉຖ, ຠເຓ, ວີມໍສຖາ’’ຕິ ເປເສຕ຺ວາ ສຍມ຺ປິ ມນ຺ເທເນວ ປຣິວາເຣນ ສທ຺ຘິໍ ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ເຖໂຣ ສູຈິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ນິສິນ຺ໂນ ໂຫຕິ, ສາປິສ຺ສ ອິຕ຺ຖີ ອວິທູເຣ ຐາເນ ຐິຕາ ວິຍ ປຎ຺ຎາຍຕິ.

ຣາຊາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຖິທໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສາ ຐິຕຏ຺ຐານໍ ອຄມາສິ. ສາ ຕສ຺ມິໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ເຖຣສ຺ສ ວສນປຓ຺ຓສາລໍ ປວິຏ຺ຐາ ວິຍ ອໂຫສິ. ຣາຊາປິ ຕາຍ ສທ຺ຘິໍເຍວ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສພ຺ພຕ຺ຖ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອທິສ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ມາຕຸຄາໂມ, ເຖຣສ຺ສ ເອໂກ ກມ຺ມວິປາໂກ’’ຕິ ສຎ຺ຎໍ ກຕ຺ວາ ປຐມໍ ເຖຣສ຺ສ ສມີເປນ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ເຖຣໍ ອວນ຺ທິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ກາຣຓສ຺ສ ອຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ອາຄມ຺ມ ເຖຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ໂນ ‘‘ກຈ຺ຈິ, ຠນ຺ເຕ, ປິຓ຺ຑເກນ ນ ກິລມຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ‘‘ວຏ຺ຏຕິ ມຫາຣາຊາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ຊານາມິ, ຠນ຺ເຕ, ອຍ຺ຍສ຺ສ ກຖໍ, ເອວຣູເປນ ຈ ປຣິກ຺ກິເລເສນ ສທ຺ຘິໍ ຈຣນ຺ຕານໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ເກ ນາມ ປສີທິສ຺ສນ຺ຕິ, ອິໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ໂວ ກຕ຺ຖຈິ ຄມນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ຈຕູຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ອຸປຏ຺ຐຫິສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ມາ ປມຊ຺ຊິຕ຺ຖາ’’ຕິ ນິພທ຺ຘໍ ຠິກ຺ຂໍ ປຏ຺ຐເປສິ. ເຖໂຣ ຣາຊານໍ ອຸປຕ຺ຖມ຺ຠກໍ ລຠິຕ຺ວາ ໂຠຊນສປ຺ປາເຍນ ເອກຄ຺ຄຈິຕ຺ໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາ ອິຕ຺ຖີ ອນ຺ຕຣຘາຍິ.

ມຫາສຸຠທ຺ທາ ອຸຄ຺ຄນຄເຣ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກຸເລ ວສມານາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ມໍ ອນຸກມ຺ປຕູ’’ຕິ ອຸໂປສຖໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິຣາມຄນ຺ຘາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຣິປາສາທຕເລ ຐິຕາ ‘‘ອິມານິ ປຸປ຺ຜານິ ອນ຺ຕເຣ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕຸ, ທສພໂລ ອິມາຍ ສຎ຺ຎາຍ ສ຺ເວ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ມຍ຺ຫໍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫຕູ’’ຕິ ສຈ຺ຈກິຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ອຏ຺ຐ ສຸມນປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໂຍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ປຸປ຺ຜານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມເທສນາເວລາຍ ສຕ຺ຖຸ ມຕ຺ຖເກ ວິຕານໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຏ຺ຐໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ສຸມນປຸປ຺ຜວິຕານໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ເຕເນວ ສຸຠທ຺ທາຍ ຠິກ຺ຂໍ ອຘິວາເສຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາຫ – ‘‘ອານນ຺ທ, ມຍໍ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສາມ, ປຸຖຸຊ຺ຊນານໍ ອທຕ຺ວາ ອຣິຍານໍເຍວ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈສິ – ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ອຊ຺ຊ ທູຣໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ຄມິສ຺ສຕິ, ປຸຖຸຊ຺ຊນາ ມາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕຸ, ອຣິຍາວ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕູ’’ຕິ. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ອາຫຣາວຸໂສ, ສລາກ’’ນ຺ຕິ ປຐມໍເຍວ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ອານນ຺ທາ ‘‘ສຕ຺ຖາ ຕາທິສານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສລາກໍ ນ ທາເປຕິ, ອຣິຍານໍເຍວ ທາເປຕີ’’ຕິ ວິຕກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ອາຫຣາເປນ຺ຕສ຺ສ ສລາກໍ ເທຫີ’’ຕິ ອາຫ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກາ ທາຕຸໍ ນ ຍຸຕ຺ຕາ ອສ຺ສ, ອຖ ສຕ຺ຖາ ປຏິພາເຫຍ຺ຍ, ຠວິສ຺ສຕິ ເອກໍ ກາຣຓ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກຸຓ຺ຑຘານສ຺ສ ສລາກໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ຄມນໍ ອຠິນີຫຣິ. ກຸຓ຺ຑຘານຕ຺ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາວ ອຠິຎ຺ຎາປາທກໍ ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທ຺ຘິຍາ ອາກາເສ ຐຕ຺ວາ ‘‘ອາຫຣາວຸໂສ ອານນ຺ທ, ສຕ຺ຖາ ມໍ ຊານາຕິ, ມາທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕໍ ນ ສຕ຺ຖາ ວາເຣຕີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣຕ຺ວາ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫິ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ປຐມໍ ສລາກໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໒. ຈຕຸຕ຺ເຖ ປຏິຠານວນ຺ຕານນ຺ຕິ ສມ຺ປນ຺ນປຏິຠານານໍ ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ກິຣ ເຖໂຣ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອຸປສງ຺ກມນ຺ໂຕ ຈກ຺ຂຸປຖໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈນ຺ເທນ ສທ຺ຘິໍ ອຸປເມຕ຺ວາ, ສູຣິເຍນ, ອາກາເສນ, ມຫາສມຸທ຺ເທນ, ຫຕ຺ຖິນາເຄນ, ສີເຫນ ມິຄຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ອຸປເມຕ຺ວາປິ ອເນເກຫິ ປທສເຕຫິ ປທສຫສ຺ເສຫິ ສຕ຺ຖຸ ວຓ຺ຓໍ ວທນ຺ໂຕເຍວ ອຸປສງ຺ກມຕິ. ຕສ຺ມາ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ພ຺ຍາກໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ວງ຺ຄີສມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອາຈຣິຍໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ຉວສີສມນ຺ຕໍ ນາມ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຉວສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອສຸກໂຍນິຍໍ ນາມ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຊານາຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ອຍໍ ອມ຺ຫາກໍ ຊີວິກມຄ຺ໂຄ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ວງ຺ຄີສມາຓວໍ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຍາເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ຄາມນິຄມຣາຊຘານິໂຍ ຈຣນ຺ຕາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ວາ ນິຄມທ຺ວາເຣ ວາ ຐເປຕ຺ວາ ມຫາຊນສ຺ສ ຣາສິຠູຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ໂຍ ວງ຺ຄີສໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘນໍ ວາ ລຠຕິ, ຍສໍ ວາ ລຠຕິ, ສຄ຺ຄໍ ວາ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ລຎ຺ຊໍ ທຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕຸກາມາ ໂຫນ຺ຕິ. ຣາຊຣາຊມຫາມຕ຺ຕາ ເຕສໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ໂກ ອາຈຣິຍສ຺ສ ຊານວິເສໂສ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ນ ຊານາຖ, ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ອມ຺ຫາກໍ ອາຈຣິຍສທິໂສ ອຎ຺ໂຎ ປຓ຺ຑິໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕິວສ຺ສມຕ຺ຖເກ ມຕການໍ ສີສໍ ອາຫຣາເປຕ຺ວາ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ອສຸກໂຍນິຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ’’ຕິ ຊານາຕິ. ວງ຺ຄີໂສປິ ມຫາຊນສ຺ສ ກງ຺ຂເຉທນຕ຺ຖໍ ເຕ ເຕ ຊເນ ອາວາເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ອຕ຺ຕໂນ ຄຕິໍ ກຖາເປຕິ. ຕໍ ນິສ຺ສາຍ ມຫາຊນສ຺ສ ຫຕ຺ຖໂຕ ສຕມ຺ປິ ສຫສ຺ສມ຺ປິ ລຠຕິ.

ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ວງ຺ຄີສມາຓວໍ ອາທາຍ ຍຖາຣຸຈິໍ ວິຈຣິຕ຺ວາ ປຸນ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມໍສຸ. ວງ຺ຄີໂສ ເຊຕວນມຫາວິຫາຣສ຺ສ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ປຓ຺ຑິໂຕຕິ ວທນ຺ຕິ, ນ ໂຂ ປນ ສພ຺ພກາລໍ ມຍາ ອິເມສໍເຍວ ວຈນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ, ປຓ຺ຑິຕານມ຺ປິ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ຄຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ນ ພຫຸເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ວງ຺ຄີສ, ມາ ເຕ ຣຸຈ຺ຈິ ສມຓໍ ໂຄຕມໍ ປສ຺ສິຕຸໍ. ໂຍ ຫິ ນໍ ປສ຺ສຕິ, ຕໍ ໂສ ມາຍາຍ ອາວຏ຺ເຏຕີ’’ຕິ. ວງ຺ຄີໂສ ເຕສໍ ກຖໍ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ມຘຸຣປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ວງ຺ຄີສ, ກິຎ຺ຈິ ສິປ຺ປໍ ຊານາສີ’’ຕິ. ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ຉວສີສມນ຺ຕໍ ນາເມກໍ ຊານາມີຕິ. ກິໍ ໂສ ມນ຺ໂຕ ກໂຣຕີຕິ? ຕິວສ຺ສມຕ຺ຖເກ ມຕານມ຺ປິ ຕໍ ມນ຺ຕໍ ຊປ຺ປິຕ຺ວາ ສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ຊານາມີຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ເອກໍ ນິຣເຍ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ສີສໍ ທສ຺ເສສິ, ເອກໍ ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ, ເອກໍ ເທເວສຸ, ເອກໍ ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ສີສໍ ທສ຺ເສສິ. ໂສ ປຐມໍ ສີສໍ ອາໂກເຏຕ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ຄໂຕ’’ຕິ ອາຫ. ສາຘຸ ສາຘຸ, ວງ຺ຄີສ, ສຸທິຏ຺ຐໍ ຕຍາ, ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ກຫໍ ຄໂຕຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ມນຸສ຺ສໂລກໍ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ. ອຍໍ ສຕ຺ໂຕ ກຫໍ ຄໂຕຕິ? ເທວໂລກໍ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ ຕິຓ຺ຓມ຺ປິ ຄຕຏ຺ຐານໍ ກເຖສິ. ປຣິນິພ຺ພຸຕສ຺ສ ປນ ສີສໍ ນເຂນ ອາໂກເຏນ຺ໂຕ ເນວ ອນ຺ຕໍ ນ ໂກຏິໍ ປສ຺ສຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນ ສກ຺ໂກສິ ຕ຺ວໍ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ປສ຺ສຖ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອຸປປຣິກ຺ຂາມິ ຕາວາ’’ຕິ ປຸນປ຺ປຸນໍ ປຣິວຕ຺ເຕຕິ. ພາຫິຣກມນ຺ເຕນ ຂີຓາສວສ຺ສ ຄຕິໍ ກຖໍ ຊານິສ຺ສຕິ, ອຖສ຺ສ ມຕ຺ຖກໂຕ ເສໂທ ມຸຈ຺ຈິ. ໂສ ລຊ຺ຊິຕ຺ວາ ຕຸຓ຺ຫີຠູໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິລມສິ, ວງ຺ຄີສາ’’ຕິ ອາຫ. ອາມ, ໂຠ ໂຄຕມ, ອິມສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ຄຕຏ຺ຐານໍ ຊານິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ. ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ຊານາຖ, ກເຖຖາຕິ. ‘‘ວງ຺ຄີສ, ອຫໍ ເອຕມ຺ປິ ຊານາມິ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣມ຺ປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ອິມາ ທ຺ເວ ຄາຖາ ອຠາສິ –

‘‘ຈຸຕິໍ ໂຍ ເວທິ ສຕ຺ຕານໍ, ອຸປປຕ຺ຕິໍ ຈ ສພ຺ພໂສ;

ອສຕ຺ຕໍ ສຸຄຕໍ ພຸທ຺ຘໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓໍ.

‘‘ຍສ຺ສ ຄຕິໍ ນ ຊານນ຺ຕິ, ເທວາ ຄນ຺ຘພ຺ພມານຸສາ;

ຂີຓາສວໍ ອຣຫນ຺ຕໍ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໙-໔໒໐);

ຕໂຕ ວງ຺ຄີໂສ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ວິຊ຺ຊາຍ ວິຊ຺ຊໍ ເທນ຺ຕສ຺ສ ນາມ ປຣິຫານິ ນຕ຺ຖິ, ອຫໍ ອຕ຺ຕນາ ຊານນກໍ ມນ຺ຕໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ທສ຺ສາມິ, ຕຸມ຺ເຫ ເອຕໍ ມນ຺ຕໍ ມຍ຺ຫໍ ເທຖາ’’ຕິ. ວງ຺ຄີສ, ນ ມຍໍ ມນ຺ເຕນ ມນ຺ຕໍ ເທມ, ເອວເມວ ເທມາຕິ. ‘‘ສາຘຸ, ໂຠ ໂຄຕມ, ເທຖ ເມ ມນ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອປຈິຕິໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖກຈ຺ຉປກໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ກິໍ, ວງ຺ຄີສ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສມເຍ ມຫຄ຺ຆມນ຺ຕໍ ວາ ກິຎ຺ຈິ ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ປຣິວາໂສ ນາມ ນ ໂຫຕີຕິ? ໂຫຕິ, ໂຠ ໂຄຕມາຕິ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ມນ຺ໂຕ ນິປ຺ປຣິວາໂສຕິ ສຎ຺ຎໍ ກໂຣສີຕິ? ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ນາມ ມນ຺ເຕຫິ ອຕິຕ຺ຕາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ໂສ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ໂຠ ໂຄຕມ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິຕນິຍາມໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ອາຫ – ‘‘ວງ຺ຄີສ, ມຍໍ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ເທນ຺ຕາ ອມ຺ເຫຫິ ສມານລິງ຺ຄສ຺ສ ເທມາ’’ຕິ. ວງ຺ຄີໂສ ‘‘ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ມຍາ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓ ອາຫ. ຕຸມ຺ເຫ ມຍິ ປພ຺ພຊນ຺ເຕ ມາ ຈິນ຺ຕຍິຕ຺ຖ, ອຫໍ ອິມໍ ມນ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສກລຊມ຺ພຸທີເປ ເຊຏ຺ຐໂກ ຠວິສ຺ສາມິ. ເອວໍ ສນ຺ເຕ ຕຸມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠທ຺ທກໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ມນ຺ຕຕ຺ຖາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ມນ຺ຕປຣິວາສໍ ຕາວ ວສາຫີ’’ຕິ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ປຎ຺ຎວາ ສຕ຺ໂຕ ທ຺ວຕ຺ຕິໍສາກາຣໍ ສຊ຺ຌາຍນ຺ໂຕວ ຕຕ຺ຖ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຕສ຺ມິໍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ເຕ ພ຺ຣາຫ຺ມຓາ ‘‘ກາ ນຸ ໂຂ ວງ຺ຄີສສ຺ສ ປວຕ຺ຕິ, ປສ຺ສິສ຺ສາມ ນ’’ນ຺ຕິ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ, ໂຠ ວງ຺ຄີສ, ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ສິປ຺ປໍ ສິກ຺ຂິຕ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ. ອາມ, ສິກ຺ຂິຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ ເອຫິ ຄມິສ຺ສາມາຕິ. ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ມຍ຺ຫໍ ນິຏ຺ຐິຕນ຺ຕິ. ປຐມເມວ ອມ຺ເຫຫິ ຕຸຍ຺ຫໍ ກຖິຕໍ ‘‘ສມໂຓ ໂຄຕໂມ ອຕ຺ຕານໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄເຕ ມາຍາຍ ອາວຏ຺ເຏຕີ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ຫິ ອິທານິ ສມຓສ຺ສ ໂຄຕມສ຺ສ ວສໍ ອາປນ຺ໂນ, ກິໍ ມຍໍ ຕວ ສນ຺ຕິເກ ກຣິສ຺ສາມາຕິ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ປກ຺ກມິໍສຸ. ວງ຺ຄີສຕ຺ເຖໂຣປິ ຍໍ ຍໍ ເວລໍ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ, ເອກໍ ຖຸຕິໍ ກໂຣນ຺ໂຕວ ຄຈ຺ຉຕິ. ເຕນ ຕໍ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ປຏິຠານວນ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ອຸປເສນວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໓. ປຎ຺ຈເມ ສມນ຺ຕປາສາທິການນ຺ຕິ ສພ຺ພປາສາທິການໍ. ອຸປເສໂນຕິ ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ນາມໍ. ວງ຺ຄນ຺ຕພ຺ຣາຫ຺ມຓສ຺ສ ປນ ໂສ ປຸຕ຺ໂຕ, ຕສ຺ມາ ວງ຺ຄນ຺ຕປຸຕ຺ໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ນ ເກວລໍ ອຕ຺ຕນາວ ປາສາທິໂກ, ປຣິສາປິສ຺ສ ປາສາທິກາ, ອິຕິ ປຣິສໍ ນິສ຺ສາຍ ລທ຺ຘນາມວເສນ ສມນ຺ຕປາສາທິການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ປນສ຺ສ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ວຍໍ ອາຄມ຺ມ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓມາໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສມນ຺ຕປາສາທິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ນາລກພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ສາຣິພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ອຸປເສນທາຣໂກຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ອຸປສມ຺ປທາຍ ເອກວສ຺ສິໂກ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຣິຍຄພ຺ຠໍ ວຑ຺ເຒມີ’’ຕິ ເອກໍ ກຸລປຸຕ຺ຕໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກສ຺ສ ເອກວສ຺ສິກກາເລ ອຕ຺ຕນາ ທຸວສ຺ໂສ ‘‘ທສພໂລ ມໍ ປສ຺ສິຕ຺ວາ ຕຸສິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາທາຍ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ເຕ ນິສິນ຺ນໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ກຕິວສ຺ໂສສິ ຕ຺ວໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ທຸວສ຺ໂສ ອຫໍ ຠຄວາຕິ. ອຍໍ ປນ ຠິກ຺ຂຸ ກຕິວສ຺ໂສຕິ? ເອກວສ຺ໂສ ຠຄວາຕິ. ກິນ຺ຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ໂຫຕີຕິ? ສທ຺ຘິວິຫາຣິໂກ ເມ ຠຄວາຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ‘‘ອຕິລຫຸໍ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ໂມຆປຸຣິສ, ພາຫຸລ຺ລາຍ ອາວຕ຺ໂຕ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ວິຄຣຫິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ຄຣຫໍ ລຠິຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອິມິນາວ ປຸຓ຺ຓຈນ຺ທສສ຺ສິຣິເກນ ມຸເຂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣິສເມວ ນິສ຺ສາຍ ສາຘຸກາຣໍ ທາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕໍທິວເສເຍວ ເອກໍ ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ຕໂຕ ຍສ຺ມາ ເຖໂຣ ມຫາກຸລໂຕ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ປຖວິຆຸຏ຺ຐຘມ຺ມກຖິໂກວ, ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສ ຘມ຺ມກຖາຍ ເຈວ ປສີທິຕ຺ວາ ມິຕ຺ຕາມຈ຺ຈຎາຕິກຸເລຫິ ຈ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ພຫູ ກຸລທາຣກາ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊນ຺ຕິ. ‘‘ອຫໍ ອາຣຎ຺ຎໂກ, ຕຸມ຺ເຫປິ ອາຣຎ຺ຎກາ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ປພ຺ພຊຖາ’’ຕິ ເຕຣສ ຘຸຕງ຺ຄານິ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສກ຺ຂິສ຺ສາມ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວທນ຺ເຕ ປພ຺ພາເຊຕິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ຕໍ ຕໍ ຘຸຕງ຺ຄໍ ອຘິຏ຺ຐຫນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ທສວສ຺ສກາເລ ວິນຍໍ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ເອວໍ ອຸປສມ຺ປນ຺ນາ ຈສ຺ສ ປຎ຺ຈສຕມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ປຣິວາຣາ ອເຫສຸໍ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ອິຈ຺ຉາມຫໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອທ຺ຘມາສໍ ປຏິສລ຺ລີຍິຕຸ’’ນ຺ຕິ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ເອກວິຫາຣີ ໂຫຕິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆປິ ‘‘ໂຍ ຠຄວນ຺ຕໍ ທສ຺ສນາຍ ອຸປສງ຺ກມຕິ, ໂສ ປາຈິຕ຺ຕິຍໍ ເທສາເປຕພ຺ໂພ’’ຕິ ກຕິກໍ ອກາສິ. ຕທາ ອຸປເສນຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຠຄວນ຺ຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ເຊຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສີທິ. ສຕ຺ຖາ ກຖາສມຸຏ຺ຐາປນຕ຺ຖໍ ອຎ຺ຎຕຣໍ ເຖຣສ຺ສ ສທ຺ຘິວິຫາຣິກໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ມນາປານິ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ປໍສຸກູລານີ’’ຕິ. ‘‘ນ ໂຂ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ມນາປານິ ປໍສຸກູລານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາເຍ ຄາຣເວນ ປໍສຸກູລິກຠາວໍ ອາໂຣເຈສິ. ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ສຕ຺ຖາ ‘‘ສາຘຸ ສາຘຸ, ອຸປເສນາ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອເນກປຣິຍາເຍນ ຄຸຓກຖໍ ກເຖສິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ອິທໍ ວຕ຺ຖຸ ປາຬິຍໍ (ປາຣາ. ໕໖໕) ອາຄຕເມວ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ເຖຣໍ ສມນ຺ຕປາສາທິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ທພ຺ພຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໔. ຉຏ຺ເຐ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການນ຺ຕິ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປນ຺ຕານໍ. ເຖຣສ຺ສ ກິຣ ເສນາສນປຎ຺ຎາປນກາເລ ອຏ຺ຐາຣສສຸ ມຫາວິຫາເຣສຸ ອສມ຺ມຏ຺ຐໍ ປຣິເວຓໍ ວາ ອປຏິຊຄ຺ຄິຕໍ ເສນາສນໍ ວາ ອໂສຘິຕໍ ມຎ຺ຈປີຐໍ ວາ ອນຸປຏ຺ຐິຕໍ ປານີຍປຣິໂຠຊນີຍໍ ວາ ນາໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ທພ຺ໂພຕິສ຺ສ ນາມໍ. ມລ຺ລຣາຊກຸເລ ປນ ອຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍຎ຺ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣາ ພ຺ຍາກໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ໂອສກ຺ກນກາເລ ປພ຺ພຊິ, ຕທາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອປເຣ ຉ ຊນາຕິ ສຕ຺ຕ ຠິກ຺ຂູ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ອຎ຺ເຎ ສາສເນ ອຄາຣວໍ ກໂຣນ຺ເຕ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິຘ ກິໍ ກໂຣມ, ເອກມນ຺ເຕ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ທຸກ຺ຂສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິສ຺ເສຓິໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອຸຈ຺ຈປພ຺ພຕສິຂຣໍ ອຠິຣຸຫິຕ຺ວາ ‘‘ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕພລໍ ຊານນ຺ຕາ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕນ຺ຕຸ, ຊີວິເຕ ສາລຍາ ໂອຕຣນ຺ຕຸ, ມາ ປຈ຺ຉານຸຕາປິໂນ ອຫຸວຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕຕ຺ວາ ‘‘ອປ຺ປມຕ຺ຕາ ໂຫຖ, ອາວຸໂສ’’ຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ໂອວທິຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕຣຸຈິເຍສຸ ຐາເນສຸ ນິສີທິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິໍສຸ.

ຕຕ຺ເຣໂກ ເຖໂຣ ປຎ຺ຈເມ ທິວເສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ມມ ກິຈ຺ຈໍ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ອຫໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຸຕ຺ຕຣກຸຣຸໂຕ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊຖ, ຠິກ຺ຂາຈາຣກິຈ຺ຈໍ ມມາຍຕ຺ຕໍ ໂຫຕຸ, ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ກມ຺ມໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ອາຫ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ມຍໍ, ອາວຸໂສ, ນິສ຺ເສຓິໍ ປາເຕນ຺ຕາ ເອວໍ ອໂວຈຸມ຺ຫາ ‘‘ໂຍ ປຐມໍ ຘມ຺ມໍ ສຈ຺ຉິກໂຣຕິ, ໂສ ຠິກ຺ຂໍ ອາຫຣຕຸ, ເຕນ ອາຠຕໍ ເສສາ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ນຕ຺ຖິ, ອາວຸໂສຕິ. ຕຸມ຺ເຫ ອຕ຺ຕໂນ ປຸພ຺ພເຫຕຸນາ ລຠິຕ຺ຖ, ມຍມ຺ປິ ສກ຺ໂກນ຺ຕາ ວຏ຺ຏສ຺ສນ຺ຕໍ ກຣິສ຺ສາມ, ຄຈ຺ຉຖ ຕຸມ຺ເຫຕິ. ເຖໂຣ ເຕ ສຎ຺ຎາເປຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຜາສຸກຏ຺ຐາເນ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ອປໂຣ ເຖໂຣ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ.

ອິຕເຣປິ ເຖຣາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ເຕສຸ ເຕສຸ ກຸເລສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເອໂກ ຄນ຺ຘາຣຣຏ຺ເຐ ຕກ຺ກສິລນຄເຣ ຣາຊເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ປພ຺ພເຕຍ຺ຍຣຏ຺ເຐ ປຣິພ຺ພາຊິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ, ເອໂກ ຣາຊຄເຫ ກຸຏຸມ຺ພິກເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອຍໍ ປນ ທພ຺ພຕ຺ເຖໂຣ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ອນຸປິຍນຄເຣ ເອກສ຺ສ ມລ຺ລຣຎ຺ໂຎ ເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ມາຕາ ອຸປວິຊຎ຺ຎກາເລ ກາລມກາສິ, ມຕສຣີຣໍ ສຸສານໍ ເນຕ຺ວາ ທາຣຸຈິຕກໍ ອາໂຣເປຕ຺ວາ ອຄ຺ຄິໍ ອທໍສຸ. ຕສ຺ສາ ອຄ຺ຄິເວຄສນ຺ຕຕ຺ຕໍ ອຸທຣປຏລໍ ທ຺ເວຘາ ອໂຫສິ. ທາຣໂກ ອຕ຺ຕໂນ ປຸຎ຺ຎພເລນ ອຸປ຺ປຕິຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ທພ຺ພຕ຺ຖມ຺ເຠ ນິປຕິ. ຕໍ ທາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຍ຺ຍິກາຍ ອທໍສຸ. ສາ ຕສ຺ສ ນາມໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕີ ທພ຺ພຕ຺ຖມ຺ເຠ ນິປຕິຕ຺ວາ ລທ຺ຘຊີວິຕຕ຺ຕາ ທພ຺ໂພຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກາສິ.

ຕສ຺ສ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລ ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ຈາຣິກໍ ຈຣມາໂນ ອນຸປິຍນິຄມໍ ປຕ຺ວາ ອນຸປິຍມ຺ພວເນ ວິຫຣຕິ. ທພ຺ພກຸມາໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ທິສ຺ວາ ທສ຺ສເນເນວ ປສີທິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ‘‘ອຫໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຍ຺ຍິກໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ສາ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕາ’’ຕິ ທພ຺ພກຸມາຣໍ ອາທາຍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມໍ ກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊຖາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສຎ຺ຎໍ ອທາສິ ‘‘ຠິກ຺ຂຸ ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ. ໂສ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ທພ຺ພກຸມາຣໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ ຕຈປຎ຺ຈກໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິ. ປຸພ຺ພເຫຕຸສມ຺ປນ຺ໂນ ກຕາຠິນີຫາໂຣ ສຕ຺ໂຕ ປຐມເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂອໂຣປິຍມານາຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ທຸຕິຍເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂອໂຣປິຍມານາຍ ສກທາຄາມິຜເລ, ຕຕິຍາຍ ອນາຄາມິຜເລ. ສພ຺ພເກສານໍ ປນ ໂອໂຣປນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອປຈ຺ຉາ ອປຸເຣ ອໂຫສິ.

ສຕ຺ຖາ ມລ຺ລຣຏ຺ເຐ ຍຖາຠິຣນ຺ຕໍ ວິຫຣິຕ຺ວາ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເວຬຸວເນ ວາສໍ ກປ຺ເປສິ. ຕຕ຺ຣາຍສ຺ມາ ທພ຺ໂພ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ຣໂຫຄໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສງ຺ຆສ຺ສ ເວຍ຺ຍາວຈ຺ຈກຣເຓ ກາຍໍ ໂຍເຊຕຸກາໂມ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ຍໍນູນາຫໍ ສງ຺ຆສ຺ສ ເສນາສນຎ຺ຈ ປຎ຺ຎາເປຍ຺ຍໍ, ຠຕ຺ຕານິ ຈ ອຸທ຺ທິເສຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ໂສ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວິຕກ຺ກໍ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກຕ຺ຕຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສກຕ຺ຕຎ຺ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ອຖ ນໍ ‘‘ອຍໍ ທພ຺ໂພ ທຫໂຣວ ສມາໂນ ມຫນ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ’’ຕິ ສຕ຺ຕວສ຺ສິກກາເລເຍວ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ເຖໂຣ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕເຍວ ປຏ຺ຐາຍ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ຕານໍ ສພ຺ພຠິກ຺ຂູນໍ ເສນາສນານິ ຈ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ຠິກ຺ຂຎ຺ຈ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອຸທ຺ທິສຕິ. ຕສ຺ສ ເສນາສນປຎ຺ຎາປກຠາໂວ ສພ຺ພທິສາສຸ ປາກໂຏ ອໂຫສິ – ‘‘ທພ຺ໂພ ກິຣ ມລ຺ລປຸຕ຺ໂຕ ສຠາຄສຠາຄານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ເອກຏ຺ຐາເນ ເສນາສນານິ ປຎ຺ຎາເປຕິ, ທູເຣປິ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕິເຍວ. ຄນ຺ຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ເຕ ອິທ຺ຘິຍາ ເນຕີຕິ.

ອຖ ນໍ ຠິກ຺ຂູ ກາເລປິ ວິກາເລປິ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ, ອາວຸໂສ, ຊີວກມ຺ພວເນ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຫິ, ອມ຺ຫາກໍ ມທ຺ທກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ມິຄທາເຍ’’ຕິ ເອວໍ ເສນາສນໍ ອຸທ຺ທິສາເປຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ອິທ຺ຘິໍ ປສ຺ສນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ໂສປິ ອິທ຺ຘິຍາ ມໂນມເຍ ກາເຍ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ເອເກກສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ເອເກກໍ ອຕ຺ຕນາ ສທິສໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ອງ຺ຄຸລິຍາ ຊລມານາຍ ປຸຣໂຕ ປຸຣໂຕ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ມຎ຺ໂຈ, ອິທໍ ປີຐ’’ນ຺ຕິອາທີນິ ວຕ຺ວາ ເສນາສນໍ ປຎ຺ຎາເປຕ຺ວາ ປຸນ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນິທໍ ວຕ຺ຖຸ ປາຬິຍໍ ອາຄຕເມວ. ສຕ຺ຖາ ອິທເມວ ກາຣຓໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ເສນາສນປຎ຺ຎາປການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໕. ສຕ຺ຕເມ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປານນ຺ຕິ ເທວຕານໍ ປິຍານຎ຺ເຈວ ມນາປານຎ຺ຈ ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂສ ກິຣ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ພຸທ຺ເຘ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ຫຸຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ປຎ຺ຈສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສຄ຺ຄປຣາຍຓໍ ອກາສິ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ກິຣ ຉສຸ ກາມສຄ຺ເຄສຸ ນິພ຺ພຕ຺ຕເທວຕາ ຕສ຺ເສວ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ອຕ຺ຕໂນ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ‘‘ກໍ ນຸ ໂຂ ນິສ຺ສາຍ ອິມໍ ສຄ຺ຄສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ລຠິມ຺ຫາ’’ຕິ ອາວຊ຺ຊມານາ ອິມໍ ເຖຣໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ເຖຣໍ ນິສ຺ສາຍ ອມ຺ເຫຫິ ສມ຺ປຕິ ລທ຺ຘາ’’ຕິ ສາຍໍປາຕໍ ເຖຣໍ ນມສ຺ສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ປິລິນ຺ໂທຕິ ປນສ຺ສ ໂຄຕ຺ຕໍ, ວຈ຺ໂຉຕິ ນາມໍ. ຕທຸຠຍໍ ສໍສນ຺ເທຕ຺ວາ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຄິຫີຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ ‘‘ເອຫິ, ວສລ, ຄຈ຺ຉ, ວສລ, ອາຫຣ, ວສລ, ຄຓ຺ຫ, ວສລາ’’ຕິ ວສລວາເທເນວ ສມຸທາຈຣຕິ. ຕໍ ກຖໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ – ‘‘ຠຄວາ ອຣິຍາ ນາມ ຜຣຸສວາຈາ ນ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍານໍ ປຣວມ຺ຠນວເສນ ຜຣຸສວາຈາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອປິຈ ໂຂ ປນ ຠວນ຺ຕເຣ ອາຈິຓ຺ຓວເສນ ຠເວຍ຺ຍາຕິ. ຠນ຺ເຕ, ປິລິນ຺ທວຈ຺ຉຕ຺ເຖໂຣ ອຸຏ຺ຐາຍ ສມຸຏ຺ຐາຍ ຄິຫີຫິປິ ຠິກ຺ຂູຫິປິ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ໂຕ, ‘‘ວສລ, ວສລາ’’ຕິ ກເຖຕິ, ກິເມຕ຺ຖ ກາຣຓໍ ຠຄວາຕິ. ຠິກ຺ຂເວ, ນ ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ເອຕໍ ອິທາເນວ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ອຕີເຕ ປເນສ ປຎ຺ຈ ຊາຕິສຕານິ ວສລວາທິພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອິຈ຺ເຈສ ຠວາຈິຓ຺ເຓເນວ ກເຖສິ, ນ ຜຣຸສວເສນ. ອຣິຍານຎ຺ຫິ ໂວຫາໂຣ ຜຣຸໂສປິ ສມາໂນ ເຈຕນາຍ ອຜຣຸສຠາເວນ ປຣິສຸທ຺ໂຘວ, ອປ຺ປມຕ຺ຕກມ຺ເປຕ຺ຖ ປາປໍ ນ ອຸປລພ຺ຠຕີຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອກກ຺ກສໍ ວິຎ຺ຎາປນິໍ, ຄິຣໍ ສຈ຺ຈມຸທີຣເຍ;

ຍາຍ ນາຠິສເຊ ກຎ຺ຈິ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ.

ອເຖກທິວສໍ ເຖໂຣ ຣາຊຄຫໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິສນ຺ໂຕ ເອກໍ ປຸຣິສໍ ປິປ຺ປລີນໍ ຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາທາຍ ອນ຺ໂຕນຄຣໍ ປວິສນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ເຕ, ວສລ, ຠາຊເນ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ສມໂຓ ມຍາ ສທ຺ຘິໍ ປາໂຕວ ຜຣຸສກຖໍ ກເຖສິ, ອິມສ຺ສ ອນຸຈ຺ຉວິກເມວ ວຕ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ‘‘ມູສິກວຈ຺ຈໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠາຊເນ’’ຕິ ອາຫ. ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສລາຕິ. ຕສ຺ສ ເຖຣສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ວິຊຫນ຺ຕສ຺ສ ສພ຺ພໍ ມູສິກວຈ຺ຈເມວ ອໂຫສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິມາ ປິປ຺ປລິໂຍ ມູສິກວຈ຺ຈສທິສາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ສຠາໂວ ນຸ ໂຂ ໂນ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ໂຕ ຫຕ຺ເຖນ ອຸປ຺ປີເຬສິ. ອຖສ຺ສ ອຸນ຺ທູຣວຈ຺ຈຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ພລວໂທມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິ. ໂສ ‘‘ອິມາເຍວ ນຸ ໂຂ ເອວຣູປາ, ອຸທາຫຸ ສກເຏປີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສພ຺ພາປິ ປິປ຺ປລິໂຍ ຕາທິສາວ ທິສ຺ວາ ຫທຍໍ ຫຕ຺ເຖນ ສນ຺ຘາເຣຕ຺ວາ ‘‘ອິທໍ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກມ຺ມໍ, ມຍາ ປາໂຕວ ທິຏ຺ຐຠິກ຺ຂຸສ຺ເສຕໍ ກມ຺ມໍ, ອທ຺ຘາ ເອກໍ ອຸປາຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ຄຕຏ຺ຐານໍ ອນຸວິຈິນິຕ຺ວາ ເອຕໍ ກາຣຓໍ ຊານິສ຺ສາມີ’’ຕິ ເຖຣສ຺ສ ຄຕມຄ຺ຄໍ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປາຍາສິ.

ອເຖໂກ ປຸຣິໂສ ຕໍ ອຕິວິຍ ຈຓ຺ຑິກຕໍ ຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ຕ຺ວໍ ອຕິວິຍ ຈຓ຺ຑິກໂຕວ ຄຈ຺ຉສິ, ເກນ ກມ຺ເມນ ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ຕສ຺ສ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ໂຠ, ມາ ຈິນ຺ຕຍິ, ມຍ຺ຫໍ ອຍ຺ໂຍ ປິລິນ຺ທວຈ຺ໂຉ ຠວິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ເອຕເທວ ຠາຊນໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຕິຏ຺ຐ. ‘ກິໍ ນາເມຕໍ, ວສລາ’ຕິ ວຸຕ຺ຕກາເລ ຈ ‘ປິປ຺ປລິໂຍ, ຠນ຺ເຕ’ຕິ ວທ, ເຖໂຣ ‘ເອວໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ວສລາ’ຕິ ວກ຺ຂຕິ. ປຸນ ສພ຺ພາປິ ປິປ຺ປລິໂຍ ຠວິສ຺ສນ຺ຕີ’’ຕິ. ໂສ ຕຖາ ອກາສິ. ສພ຺ພາ ປິປ຺ປລິໂຍ ປຏິປາກຕິກາ ອເຫສຸໍ. ອິທເມຕ຺ຕກໍ ວຕ຺ຖຸ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປກາຣຓເມວ ວຕ຺ຖຸໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ເທວຕານໍ ປິຍມນາປານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ພາຫິຍທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໖. ອຏ຺ຐເມ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານນ຺ຕິ ຂິປ຺ປໍ ອຘິຄຕອຠິຎ຺ຎານໍ ທາຣຸຈີຣິຍຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ສໍຂິຕ຺ຕຘມ຺ມເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ, ມຄ຺ຄຜລານໍ ປຣິກມ຺ມກິຈ຺ຈໍ ນາໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ປນ ຊາຕຕ຺ຕາ ພາຫິໂຍຕິສ຺ສ ນາມໍ ອໂຫສິ. ໂສ ອປຣຠາເຄ ທາຣຸຈີຣໍ ນິວາເສສິ. ຕສ຺ມາ ທາຣຸຈີຣິໂຍ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ສາສນສ຺ສ ໂອສກ຺ກນກາເລ ເຫຏ຺ຐາ ວຸຕ຺ເຕຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ສທ຺ຘິໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓສີໂລ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປຕ຺ວາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ.

ໂສ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ເທວໂລເກ ວສິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ພາຫິຍຣຏ຺ເຐ ກຸລເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ວຍໍ ອາຄມ຺ມ ຆຣາວາສໍ ວສນ຺ໂຕ ‘‘ໂວຫາຣໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຸວຓ຺ຓຠູມິຄມນີຍໍ ນາວໍ ອຠິຣຸຫິ. ນາວາ ອິຈ຺ຉິຕໍ ເທສໍ ອປ຺ປຕ຺ວາວ ສມຸທ຺ທມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນາ, ມຫາຊໂນ ມຈ຺ຉກຈ຺ຉປຠກ຺ໂຂ ອໂຫສິ. ອຍໍ ປນ ເອກໍ ທາຣຸຂຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ອຸຕ຺ຕິຓ຺ໂຓ ມນຸສ຺ສາວາສໍ ປຕ຺ວາ ‘‘ອເຈລກນິຍາເມນ ມນຸສ຺ເສ ອຸປສງ຺ກມິຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເອກໍ ມຫາຕຬາກາ ເສວາລໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຣີຣໍ ເວເຐຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ປຕິຕໍ ເອກໍ ກປາລໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂາຍ ປາວິສິ.

ມນຸສ຺ສາ ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ສເຈ ໂລເກ ອຣຫນ຺ຕາ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ເອວໍວິເຘຫິ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍ຺ໂຍ ອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວນ ວຕ຺ຖໍ ນ ຄຓ຺ຫາຕິ, ອຸທາຫຸ ທິຍ຺ຍມານໍ ຄຓ຺ເຫຍ຺ຍາ’’ຕິ ວີມໍສນ຺ຕາ ນານາທິສາຫິ ວຕ຺ຖານິ ອາຫຣິໍສຸ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສຈາຫໍ ນ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ອາຄມິສ຺ສໍ, ນ ເມ ເອເຕ ປສີເທຍ຺ຍຸໍ, ຍໍກິຎ຺ຈິ ກຕ຺ວາ ອິເມ ວຎ຺ເຈຕ຺ວາ ຊີວິກຸປາຍໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຕ຺ຖານິ ນ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫິ. ມນຸສ຺ສາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ປສນ຺ນາ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຣິໍສຸ. ໂສປິ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ອວິທູຣຏ຺ຐາເນ ເທວກຸລໍ ຄໂຕ. ມຫາຊໂນ ເຕນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເທວກຸລໍ ປຏິຊຄ຺ຄິຕ຺ວາ ອທາສິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິເມ ມຍ຺ຫໍ ເສວາເລ ນິວາສນມຕ຺ເຕ ປສີທິຕ຺ວາ ເອວໍວິຘໍ ສກ຺ກາຣໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ເອເຕສໍ ມຍາ ອຸກ຺ກຏ຺ເຐເນວ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສລ຺ລຫຸການິ ຣຸກ຺ຂຜລການິ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຈ຺ເຉຕ຺ວາ ວາເກສຸ ອາວຸຓິຕ຺ວາ ຈີຣໍ ກຕ຺ວາ ນິວາເສຕ຺ວາ ປາຣຸປິຕ຺ວາ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ໂຕ ວສິ.

ອຖ ໂຍ ໂສ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘກາເລ ສຕ຺ຕສຸ ຊເນສຸ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕສຸ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ສຸທ຺ຘາວາສພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ໂສ ນິພ຺ພຕ຺ຕສມນນ຺ຕຣເມວ ອຕ຺ຕໂນ ພ຺ຣຫ຺ມສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອາຄຕຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຊນານໍ ປພ຺ພຕໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ສມຓຘມ຺ມກຣຓຏ຺ຐານໍ ທິສ຺ວາ ເສສານໍ ຉນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐານໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ເອກສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ອິຕເຣສໍ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ກາມາວຈຣເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ກາລານຸກາລໍ ເຕ ປຎ຺ຈ ຊເນ ອາວຊ຺ເຊຕິ. ອິມສ຺ມິໍ ປນ ກາເລ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ທາຣຸຈີຣິຍໍ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏນໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວິກໍ ກປ຺ເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ນຏ຺ໂຐ ວຕາຍໍ ພາໂລ, ປຸພ຺ເພ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ອຕິອຸກ຺ກຏ຺ຐຠາເວນ ອຣຫຕາປິ ອາຠຕໍ ປິຓ຺ຑປາຕໍ ອປຣິຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ອິທານິ ອຸທຣຕ຺ຖາຍ ອນຣຫາວ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຏິຊານິຕ຺ວາ ໂລກໍ ວຎ຺ເຈນ຺ໂຕ ວິຈຣຕິ, ທສພລສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉາມິ ນໍ ສໍເວເຊຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ນິພ຺ພຕ຺ຕຠາວໍ ຊານາເປມີ’’ຕິ ຕໍຂຓໍເຍວ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກໂຕ ສຸປ຺ປາຣກປຏ຺ຏເນ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ປາຕຸຣໂຫສິ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ໂອຠາສໍ ທິສ຺ວາ ພຫິ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ຐິໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອຎ຺ຊລິໍ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ເກ ຕຸມ຺ເຫ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ອຫໍ ຕຸຍ຺ຫໍ ໂປຣາຓກສຫາໂຍ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອມ຺ຫາກໍ ປນ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐໂກ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ປຣິນິພ຺ພຸໂຕ, ຕຸມ຺ເຫ ປຎ຺ຈ ຊນາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ສ຺ວາຫໍ ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ກຸຫນກມ຺ເມນ ຊີວນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ທເມຕຸໍ ອາຄໂຕຕິ ວຕ຺ວາ ອິທໍ ກາຣຓມາຫ – ‘‘ນ ໂຂ ຕ຺ວໍ, ພາຫິຍ ອຣຫາ, ນປິ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ສມາປນ຺ໂນ, ສາປິ ເຕ ປຏິປທາ ນຕ຺ຖິ, ຍາຍ ຕ຺ວໍ ອຣຫາ ວາ ອສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ວາ ສມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ວສນຠາວຎ຺ຈ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉາຫີ’’ຕິ ຕໍ ອຸຍ຺ໂຍເຊຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ອຄມາສິ.

ທາຣຸຈີຣິໂຍ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ສໍເວຊິໂຕ ‘‘ໂມກ຺ຂມຄ຺ຄໍ ຄເວສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວີສໂຍຊນສຕໍ ມຄ຺ຄໍ ເອກຣຕ຺ຕິວາເສນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປິຓ຺ຑາຍ ປວິຏ຺ຐໍ ອນ຺ຕຣຆເຣ ສມ຺ປາປຸຓິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາເທສຸ ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ເທເສຕຸ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ຠຄວາ ຘມ຺ມໍ, ເທເສຕຸ ສຸຄໂຕ ຘມ຺ມ’’ນ຺ຕິ ຍາວຕຕິຍໍ ຍາຈິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ ພາຫິຍສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກໍ ຄຕ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ມາຕິຫ ເຕ, ພາຫິຍ, ເອວໍ ສິກ຺ຂິຕພ຺ພໍ ທິຏ຺ເຐ ທິຏ຺ຐມຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ (ອຸທາ. ໑໐) ອິມິນາ ໂອວາເທນ ໂອວທິ. ໂສປິ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ຐິໂຕວ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກປ຺ປຕ຺ຕໍ ຎຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ອປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວຣຕາຍ ປຕ຺ຕຈີວຣໍ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐານໂຕ ໂຈຬກ຺ຂຓ຺ຑານິ ສໍກຑ຺ຒຕິ. ອຖ ນໍ ປຸພ຺ພເວຣິໂກ ອມນຸສ຺ໂສ ເອກິສ຺ສາ ຕຣຸຓວຈ຺ຉາຍ ຄາວິຍາ ສຣີເຣ ອຘິມຸຈ຺ຈິຕ຺ວາ ຊີວິຕກ຺ຂຍໍ ປາເປສິ. ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ພາຫິຍໍ ສງ຺ກາຣຏ຺ຐາເນ ປຕິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຄຓ຺ຫຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິຍສ຺ສ ທາຣຸຈີຣິຍສ຺ສ ສຣີຣ’’ນ຺ຕິ ນີຫຣາເປຕ຺ວາ ສຣີຣກິຈ຺ຈໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຈາຕຸມຫາປເຖ ເຈຕິຍໍ ກາຣາເປສິ. ຕໂຕ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ – ‘‘ຕຖາຄໂຕ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ພາຫິຍສ຺ສ ສຣີຣຊ຺ຌາປນກິຈ຺ຈໍ ກາເຣສິ, ຘາຕຸໂຍ ຄເຫຕ຺ວາ ເຈຕິຍໍ ກາເຣສິ, ກຕຣມຄ຺ໂຄ ນຸ ໂຂ ເຕນ ສຈ຺ຉິກໂຕ, ສາມເຓໂຣ ນຸ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂຸ ນຸ ໂຂ’’ຕິ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ປຓ຺ຑິໂຕ, ຠິກ຺ຂເວ, ພາຫິໂຍ’’ຕິ ອຸປຣິ ຘມ຺ມເທສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ປຣິນິພ຺ພຸຕຠາວໍ ປກາເສສິ. ປຸນ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ນ ຈ ສຕ຺ຖາຣາ ພາຫິຍສ຺ສ ພຫຸ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕ, ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ຈ ວເທຕິ. ກິໍ ນາເມຕ’’ນ຺ຕິ? ສຕ຺ຖາ ‘‘ຘມ຺ໂມ ມນ຺ໂທ ພຫູຕິ ອກາຣຓໍ, ວິສປີຕກສ຺ສ ອຄໂທ ວິຍ ເຈໂສ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖມາຫ –

‘‘ສຫສ຺ສມປິ ເຈ ຄາຖາ, ອນຕ຺ຖປທສໍຫິຕາ;

ເອກໍ ຄາຖາປທໍ ເສຍ຺ໂຍ, ຍໍ ສຸຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ມຕີ’’ຕິ. (ຘ. ປ. ໑໐໐);

ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິ ປາຓສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ອິທຎ຺ຈ ປນ ພາຫິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸ ສຸຕ຺ເຕ (ອຸທາ. ໑໐) ອາຄຕຕ຺ຕາ ວິຕ຺ຖາເຣນ ນ ກຖິຕໍ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ສງ຺ຆມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ພາຫິຍຕ຺ເຖຣໍ ຂິປ຺ປາຠິຎ຺ຎານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໗. ນວເມ ຈິຕ຺ຕກຖິການນ຺ຕິ ວິຈິຕ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕານໍ. ເຖໂຣ ກິຣ ເອກສ຺ສປິ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ໂຕ ພຫູຫິ ອຸປມາຫິ ຈ ກາຣເຓຫິ ຈ ມຓ຺ຑຍິຕ຺ວາ ໂພເຘນ຺ໂຕ ກເຖຕິ. ຕສ຺ມາ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກສ຺ສປພຸທ຺ຘສາສໂນສກ຺ກນກາເລ ສຕ຺ຕນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕໂຣ ຫຸຕ຺ວາ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣິຫີນສີໂລ ຕໂຕ ຈຸໂຕ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ເອກໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕຣໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວມາໂນ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸ ກາເລ ຣາຊຄເຫ ເອກິສ຺ສາ ກຸລທາຣິກາຍ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສາ ຈ ປຐມໍ ມາຕາປິຕໂຣ ຍາຈິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອລຠມານາ ກຸລຆຣໍ ຄຕາ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕມ຺ປິ ອຊານນ຺ຕີ ສາມິກໍ ອາຣາເຘຕ຺ວາ ເຕນ ອນຸຎ຺ຎາຕາ ຠິກ຺ຂຸນີສຸ ປພ຺ພຊິຕາ. ຕສ຺ສາ ຄພ຺ຠນິມິຕ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຠິກ຺ຂຸນິໂຍ ເທວທຕ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ໂສ ‘‘ອສ຺ສມຓີ’’ຕິ ອາຫ. ທສພລໍ ປຸຈ຺ຉິໍສຸ, ສຕ຺ຖາ ອຸປາລິຕ຺ເຖຣໍ ປຏິຈ຺ຉາເປສິ. ເຖໂຣ ສາວຕ຺ຖິນຄຣວາສີນິ ກຸລານິ ວິສາຂຎ຺ຈ ອຸປາສິກໍ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ໂສເຘນ຺ໂຕ ‘‘ປຸເຣ ລທ຺ໂຘ ຄພ຺ໂຠ, ປພ຺ພຊ຺ຊາ ອໂຣຄາ’’ຕິ ອາຫ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຸວິນິຈ຺ຉິຕໍ ອຘິກຣຓ’’ນ຺ຕິ ເຖຣສ຺ສ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ.

ສາ ຠິກ຺ຂຸນີ ສຸວຓ຺ຓພິມ຺ພສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍິ. ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຣາຊາ ປເສນທິໂກສໂລ ໂປສາເປສິ, ກສ຺ສໂປຕິ ຈສ຺ສ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ອປຣຠາເຄ ອລງ຺ກຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ກຸມາຣກາເລ ປນ ປພ຺ພຊິຕຕ຺ຕາ ຠຄວຕາ ‘‘ກສ຺ສປໍ ປກ຺ໂກສຖ, ອິທໍ ຜລໍ ວາ ຂາທນີຍໍ ວາ ກສ຺ສປສ຺ສ ເທຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ‘‘ກຕຣກສ຺ສປສ຺ສາຕິ. ກຸມາຣກສ຺ສປສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ຄຫິຕນາມຕ຺ຕາ ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວຸຑ຺ຒກາເລປິ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອປິຈ ຣຎ຺ໂຎ ໂປສາວນິກປຸຕ຺ຕຕ຺ຕາປິ ກຸມາຣກສ຺ສໂປຕິ ຕໍ ສຎ຺ຊານິໍສຸ.

ໂສ ປພ຺ພຊິຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ເຈວ ກມ຺ມໍ ກໂຣຕິ, ພຸທ຺ຘວຈນຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ໂສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕມຕ຺ຖເກ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ກຸມາຣກສ຺ສປໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ສຫາຍໂກ ເມ ວິປສ຺ສນາຍ ກິລມຕິ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ວິປສ຺ສນາຍ ນຍມຸຂໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ມຄ຺ຄຜລປຕ຺ຕິຍາ ອຸປາຍໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ຐິໂຕວ ປຎ຺ຈທສ ປຎ຺ເຫ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ຣຕ຺ຕິຠາຄສມນນ຺ຕເຣ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ອນ຺ຘວເນ ປາຕຸຣໂຫສິ. ເຖໂຣ ອາໂລກໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ໂກ ເອຕ຺ຖາ’’ຕິ ອາຫ. ‘‘ອຫໍ ປຸພ຺ເພ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ອນາຄາມິຜລໍ ປຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘາວາເສ ນິພ຺ພຕ຺ຕພ຺ຣຫ຺ມາ’’ຕິ ອາຫ. ເກນ ກມ຺ເມນ ອາຄຕຕ຺ຖາຕິ? ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ອຕ຺ຕໂນ ອາຄຕກາຣຓໍ ທີເປຕຸໍ ເຕ ປຎ຺ເຫ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ‘‘ຕ຺ວໍ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຸເຓ ອຸຏ຺ຐິເຕ ຕຖາຄຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉ, ຐເປຕ຺ວາ ຫິ ຕຖາຄຕໍ ອຎ຺ໂຎ ອິເມ ປຎ຺ເຫ ກເຖຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ພ຺ຣຫ຺ມໂລກເມວ ຄໂຕ.

ເຖໂຣປິ ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ປຎ຺ເຫ ປຸຈ຺ຉິ. ສຕ຺ຖາ ກຸມາຣກສ຺ສປຕ຺ເຖຣສ຺ສ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາເປຕ຺ວາ ປຎ຺ເຫ ກເຖສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣາ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອນ຺ຘວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ຄພ຺ຠໍ ຄາຫາເປຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖນ຺ໂຕ ພຫຸກາຫິ ອຸປມາຫິ ຈ ກາຣເຓຫິ ຈ ມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ຈິຕ຺ຕກຖເມວ ກເຖຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປາຍາສິຣຎ຺ໂຎ ປຎ຺ຈທສຫິ ປຎ຺ເຫຫິ ປຏິມຓ຺ເຑຕ຺ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ (ທີ. ນິ. ໒.໔໐໖ ອາທໂຍ) ເທສິເຕ ຕໍ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ຈິຕ຺ຕກຖິການໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໑໘. ທສເມ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຈຕສ຺ໂສ ປຏິສມ຺ຠິທາ ປຕ຺ວາ ຐິຕານໍ ມຫາໂກຏ຺ຐິຕຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຍໍ ຫິ ເຖໂຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈິຓ຺ຓວສິຠາເວນ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ອຠິຎ຺ຎາເຕ ມຫາສາວເກ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ທສພລໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕປິ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸເຍວ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອິຕິ ອິມິນາ ຈິຓ຺ຓວສິຠາເວນ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ອປເຣນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ອຘິກາຣກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ຕໍ ຐານນ຺ຕຣໍ ປຕ຺ເຖສິ. ໂສ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐິຕມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ວິປສ຺ສນາຍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ນິຈ຺ຈກາລໍ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸ ຈິຓ຺ຓວສີ ຫຸຕ຺ວາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉນ຺ໂຕ ປຏິສມ຺ຠິທາສຸເຍວ ປຸຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ມຫາເວທລ຺ລສຸຕ຺ຕໍ (ມ. ນິ. ໑.໔໔໙ ອາທໂຍ) ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ປຏິສມ຺ຠິທາປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຕຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.