(໑໔) ໒. ທຸຕິຍເອຕທຄ຺ຄວຄ຺ໂຄ

ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໑໙໘-໒໐໐. ທຸຕິຍສ຺ສ ປຐເມ ມໂນມຍນ຺ຕິ ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕໍ. ‘‘ມໂນມເຍນ ກາເຍນ, ອິທ຺ຘິຍາ ອຸປສງ຺ກມີ’’ຕິ (ເຖຣຄາ. ໙໐໑) ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐານສ຺ມິຎ຺ຫິ ມເນນ ກຕກາໂຍ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ ຊາໂຕ. ‘‘ອຎ຺ຎຕຣໍ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຸປປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ (ຈູຬວ. ໓໓໓) ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ມເນນ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕກາໂຍ ມໂນມຍກາໂຍ ນາມ ຊາໂຕ. ອຍມິຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ຕຕ຺ຖ ອຎ຺ເຎ ຠິກ຺ຂູ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕາ ຕໂຍ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ, ນ ພຫຸເກ. ເອກສທິເສເຍວ ຈ ກຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ເຕນ຺ຕິ ເອກວິຘເມວ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາເນ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ປນ ເອກາວຊ຺ຊເນນ ສມຓສຫສ຺ສໍ ມາເປສິ. ທ຺ເວປິ ຈ ຊເນ ນ ເອກສທິເສ ອກາສິ ນ ເອກວິຘໍ ກມ຺ມໍ ກຸຣຸມາເນ. ຕສ຺ມາ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລານມ຺ປິ ຈູຬປນ຺ຖໂກວ ອຄ຺ໂຄ, ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ປນ ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ລາຠິຕາຍ ‘‘ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຫາປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ລາຠິຕາຍ ‘‘ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສໂລ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຈ ສມາຘິກຸສລຕາຍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສໂລ ນາມ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ວິປສ຺ສນາກຸສລຕາຍ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສໂລ ນາມ. ເອໂກ ເຈຕ຺ຖ ສມາຘິລກ຺ຂເຓ ເຉໂກ, ເອໂກ ວິປສ຺ສນາລກ຺ຂເຓ. ຕຖາ ເອໂກ ສມາຘິຄາຬ຺ໂຫ, ເອໂກ ວິປສ຺ສນາຄາຬ຺ໂຫ. ເອໂກ ເຈຕ຺ຖ ອງ຺ຄສໍຂິຕ຺ເຕ ເຉໂກ, ເອໂກ ອາຣມ຺ມຓສໍຂິຕ຺ເຕ. ຕຖາ ເອໂກ ອງ຺ຄວວຕ຺ຖາເນ ເຉໂກ, ເອໂກ ອາຣມ຺ມຓວວຕ຺ຖາເນຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ໂຍຊນາ ກາຕພ຺ພາ.

ອປິຈ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານງ຺ເຄຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສໂລ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານງ຺ເຄຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ໂຕຕິ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສໂລ. ອຸໂຠປິ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖກາ ນາມ ຊາຕາ. ເຕສໍ ປຐມຊາໂຕ ມຫາປນ຺ຖໂກ ນາມ, ປຈ຺ຉາຊາໂຕ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ.

ອິເມສໍ ປນ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຕີເຕ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄຣວາສິໂນ ທ຺ເວ ຠາຕິກາ ກຸຏຸມ຺ພິກາ ສທ຺ຘາ ປສນ຺ນາ ນິພທ຺ຘໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕິ. ເຕສຸ ເອກທິວສໍ ກນິຏ຺ໂຐ ສຕ຺ຖາຣໍ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ‘‘ມມ ສາສເນ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕານໍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລານຎ຺ຈ ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ອຄ຺ໂຄ’’ຕິ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຫາ ວຕາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ເອໂກ ຫຸຕ຺ວາ ທ຺ເວ ອງ຺ຄານິ ປຣິປູເຣຕ຺ວາ ຈຣຕິ, ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອງ຺ຄທ຺ວຍປູຣເກນ ຫຸຕ຺ວາ ວິຈຣິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ໂສ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ມໂນມຍງ຺ເຄນ ຈ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລງ຺ເຄນ ຈ ‘ອຍໍ ມມ ສາສເນ ອຄ຺ໂຄ’ຕິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປຍິຕ຺ຖ, ອຫມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມສ຺ສ ຜເລນ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອງ຺ຄທ຺ວຍປູຣໂກ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ.

ສຕ຺ຖາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣາເຍນສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາວສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ໂສ ຕໍ ອິມສ຺ມິໍ ຐານທ຺ວເຍ ຐເປສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ຠາຕາປິສ຺ສ ເອກທິວສໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ຕເຖວ ອຘິກາຣໍ ກຕ຺ວາ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ, ສຕ຺ຖາປິ ຕໍ ພ຺ຍາກາສິ.

ເຕ ອຸໂຠປິ ຊນາ ສຕ຺ຖຣິ ຘຣມາເນ ກຸສລກມ຺ມໍ ກຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປຣິນິພ຺ພຸຕກາເລ ສຣີຣເຈຕິເຍ ສຸວຓ຺ຓປູຊໍ ກຕ຺ວາ ຕໂຕ ຈຸຕາ ເທວໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕາ. ເຕສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ຕານໍເຍວ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກນ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ມຫາປນ຺ຖກສ຺ສ ອນ຺ຕຣາ ກຕກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ນ ກຖິຍຕິ, ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປນ ກສ຺ສປຠຄວໂຕ ສາສເນ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ວີສຕິ ວສ຺ສສຫສ຺ສານິ ໂອທາຕກສິຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທວປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ. ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ອຠິສມ຺ໂພຘິໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ໂກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ເວຬຸວນມຫາວິຫາເຣ ປຏິວສຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຐຕ຺ວາ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ນິພ຺ພຕ຺ຕິໍ ກເຖຕຸໍ ວຏ຺ຏຕິ. ຣາຊຄເຫ ກິຣ ຘນເສຏ຺ຐິກຸລສ຺ສ ຘີຕາ ອຕ຺ຕໂນ ທາເສເນວ ສທ຺ຘິໍ ສນ຺ຖວໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ອຎ຺ເຎປິ ເມ ອິມໍ ກມ຺ມໍ ຊາເນຍ຺ຍຸ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ອມ຺ເຫຫິ ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ສເຈ ເມ ມາຕາປິຕໂຣ ອິມໍ ໂທສໍ ຊານິສ຺ສນ຺ຕິ, ຂຓ຺ຑາຂຓ຺ຑໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ, ວິເທສໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຫຕ຺ຖສາຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄ຺ຄທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂມິຕ຺ວາ ‘‘ຍຕ຺ຖ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ອຎ຺ເຎຫິ ອຊານນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສິສ຺ສາມາ’’ຕິ ອຸໂຠປິ ອຄມໍສຸ.

ເຕສໍ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ວສນ຺ຕານໍ ສໍວາສມນ຺ວາຍ ຕສ຺ສາ ກຸຈ຺ຉິຍໍ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ຄພ຺ຠສ຺ສ ປຣິປາກໍ ອາຄມ຺ມ ສາມິເກນ ສທ຺ຘິໍ ມນ຺ເຕສິ – ‘‘ຄພ຺ໂຠ ເມ ປຣິປາກໍ ຄໂຕ, ຎາຕິມິຕ຺ຕາທິວິຣຫິເຕ ຐາເນ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຸຠິນ຺ນມ຺ປິ ອມ຺ຫາກໍ ທຸກ຺ຂເມວ, ກຸລເຄຫເມວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຊ຺ຊ ຄຈ຺ຉາມ, ສ຺ເວ ຄຈ຺ຉາມາ’’ຕິ ທິວເສ ອຕິກ຺ກມາເປສິ. ສາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ພາໂລ ອຕ຺ຕໂນ ໂທສມຫນ຺ຕາຍ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ອຸສ຺ສຫຕິ, ມາຕາປິຕໂຣ ຈ ນາມ ເອກນ຺ຕຫິຕາ, ອຍໍ ຄຈ຺ຉຕຸ ວາ ມາ ວາ, ມຍາ ຄນ຺ຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມິໍ ເຄຫາ ນິກ຺ຂນ຺ເຕ ສາ ເຄເຫ ປຣິກ຺ຂາຣໍ ປຏິສາເມຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລຆຣໍ ຄຕຠາວໍ ອນນ຺ຕຣເຄຫວາສີນໍ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ມຄ຺ຄໍ ປຏິປຊ຺ຊິ.

ອຖ ໂສ ປຸຣິໂສ ຆຣໍ ອາຄໂຕ ຕໍ ອທິສ຺ວາ ປຏິວິສ຺ສເກ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ‘‘ກຸລຆຣໍ ຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອນຸພນ຺ຘິຕ຺ວາ ອນ຺ຕຣາມຄ຺ເຄ ສມ຺ປາປຸຓິ. ຕສ຺ສາປິ ຕຕ຺ເຖວ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ອໂຫສິ. ໂສ ‘‘ກິໍ ອິທໍ ຠທ຺ເທ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ສາມິ ເອໂກ ປຸຕ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ. ອິທານິ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມາຕິ? ຍສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ ມຍໍ ກຸລຆຣໍ ຄຈ຺ຉາມ, ຕໍ ກມ຺ມໍ ອນ຺ຕຣາວ ນິປ຺ຜນ຺ນໍ, ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມ, ນິວຕ຺ຕາມາຕິ ທ຺ເວປິ ເອກຈິຕ຺ຕາ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕິໍສຸ. ຕສ຺ສ ທາຣກສ຺ສ ຈ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ. ຕສ຺ສາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອປໂຣປິ ຄພ຺ໂຠ ປຕິຏ຺ຐຫິ. ສພ຺ພໍ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຕ຺ຖາເຣຕພ຺ພໍ. ຕສ຺ສປິ ທາຣກສ຺ສ ປນ຺ເຖ ຊາຕຕ຺ຕາ ປຐມຊາຕສ຺ສ ມຫາປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາຊາຕສ຺ສ ຈູຬປນ຺ຖໂກຕິ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ເຕ ທ຺ເວປິ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານເມວ ຄຕາ. ເຕສໍ ຕຕ຺ຖ ວສນ຺ຕານໍ ອຍໍ ມຫາປນ຺ຖກທາຣໂກ ອຎ຺ເຎ ທາຣກຊເນ ‘‘ຈູຬປິຕາ ມຫາປິຕາ ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’’ຕິ ວທນ຺ເຕ ສຸຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ອມ຺ມ, ອຎ຺ເຎ ທາຣກາ ກເຖນ຺ຕິ ‘ອຍ຺ຍໂກ ອຍ຺ຍິກາ’ຕິ, ກິໍ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ? ອາມ, ຕາຕ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ເອຕ຺ຖ ຎາຕກາ ນຕ຺ຖິ, ຣາຊຄຫນຄເຣ ປນ ໂວ ຘນເສຏ຺ຐິ ນາມ ອຍ຺ຍໂກ, ຕຕ຺ຖ ຕຸມ຺ຫາກໍ ພຫູ ຎາຕກາຕິ. ກສ຺ມາ ຕຕ຺ຖ ນ ຄຈ຺ຉຖ ອມ຺ມາຕິ? ສາ ອຕ຺ຕໂນ ອຄມນກາຣຓໍ ປຸຕ຺ຕສ຺ສ ອກເຖຕ຺ວາ ປຸຕ຺ເຕສຸ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກເຖນ຺ເຕສຸ ສາມິກມາຫ – ‘‘ອິເມ ທາຣກາ ອຕິວິຍ ມໍ ກິລເມນ຺ຕິ, ກິໍ ໂນ ມາຕາປິຕໂຣ ທິສ຺ວາ ມໍສໍ ຂາທິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອຫິ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລໍ ທສ຺ເສມາ’’ຕິ. ອຫໍ ສມ຺ມຸຂາ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຕໍ ປນ ນຍິສ຺ສາມີຕິ. ‘‘ສາຘຸ ສາມິ, ເຍນ ເກນຈິ ອຸປາເຍນ ທາຣການໍ ອຍ຺ຍກກຸລເມວ ທຏ຺ຐຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທ຺ເວປິ ຊນາ ທາຣເກ ອາທາຍ ອນຸປຸພ຺ເພນ ຣາຊຄຫໍ ປຕ຺ວາ ນຄຣທ຺ວາເຣ ເອກິສ຺ສາ ສາລາຍ ນິວາສໍ ກຕ຺ວາ ທາຣກມາຕາ ທ຺ເວ ທາຣເກ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄຕຠາວໍ ມາຕາປິຕູນໍ ອາໂຣຈາເປສິ.

ເຕ ຕໍ ສາສນໍ ສຸຕ຺ວາ ສໍສາເຣ ສໍສຣນ຺ຕານໍ ນ ປຸຕ຺ໂຕ ນ ຘີຕາ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ເຕ ອມ຺ຫາກໍ ມຫາປຣາຘິກາ, ນ ສກ຺ກາ ເຕຫິ ອມ຺ຫາກໍ ຈກ຺ຂຸປເຖ ຐາຕຸໍ. ເອຕ຺ຕກໍ ປນ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທ຺ເວປິ ຊນາ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວນ຺ຕຸ, ທາຣເກ ປນ ອິຘ ເປເສນ຺ຕູຕິ. ເສຏ຺ຐິຘີຕາ ມາຕາປິຕູຫິ ເປສິຕໍ ຘນໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣເກ ອາຄຕທູຕານໍ ຫຕ຺ເຖເຍວ ທຕ຺ວາ ເປເສສິ. ທາຣກາ ອຍ຺ຍກກຸເລ ວຑ຺ຒນ຺ຕິ. ເຕສຸ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຕິທຫໂຣ, ມຫາປນ຺ຖໂກ ປນ ອຍ຺ຍເກນ ສທ຺ຘິໍ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ໂສຕຸໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ນິຈ຺ຈໍ ສຕ຺ຖຸ ສມ຺ມຸເຂ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ນມິ. ໂສ ອຍ຺ຍກໍ ອາຫ – ‘‘ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ອນຸຊາເນຍ຺ຍາຖ, ອຫໍ ປພ຺ພຊ຺ເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ‘‘ກິໍ ວເທສິ, ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ສກລໂລກສ຺ສປິ ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ຕເວວ ປພ຺ພຊ຺ຊາ ຠທ຺ທິກາ. ສເຈ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊ, ຕາຕາ’’ຕິ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ກິໍ, ມຫາເສຏ຺ຐິ, ທາຣໂກ ເຕ ລທ຺ໂຘ’’ຕິ? ‘‘ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອຍໍ ທາຣໂກ ມຍ຺ຫໍ ນຕ຺ຕາ, ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊາມີຕິ ວທຕີ’’ຕິ ອາຫ.

ສຕ຺ຖາ ອຎ຺ຎຕຣໍ ປິຓ຺ຑຈາຣິກໍ ‘‘ອິມໍ ທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ເຖໂຣ ຕສ຺ສ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊສິ. ໂສ ພຫຸໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ໂສ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິ. ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ໂຍນິໂສມນສິກາເຣ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຈຕຸນ຺ນໍ ອຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານໍ ລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານງ຺ເຄຫິ ວຸຏ຺ຐາຍ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ອິຕິ ໂສ ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ອຄ຺ໂຄ ຊາໂຕ. ໂສ ຌານສຸເຂນ ຜລສຸເຂນ ວີຕິນາເມນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສກ຺ກາ ນຸ ໂຂ ອິມໍ ສຸຂໍ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ທາຕຸ’’ນ຺ຕິ. ຕໂຕ ອຍ຺ຍກເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ມຫາເສຏ຺ຐິ ສເຈ ຕຸມ຺ເຫ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ, ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖກໍ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ປພ຺ພາເຊຖ, ຠນ຺ເຕຕິ. ເຖໂຣ ຈູຬປນ຺ຖກທາຣກໍ ປພ຺ພາເຊຕ຺ວາ ທສສຸ ສີເລສຸ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ. ຈູຬປນ຺ຖກສາມເຓໂຣ ຠາຕິກສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ.

‘‘ປທຸມໍ ຍຖາ ໂກກນທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ,

ປາໂຕ ສິຍາ ຜຸລ຺ລມວີຕຄນ຺ຘໍ;

ອງ຺ຄີຣສໍ ປສ຺ສ ວິໂຣຈມານໍ,

ຕປນ຺ຕມາທິຈ຺ຈມິວນ຺ຕລິກ຺ເຂ’’ຕິ. (ສໍ. ນິ. ໑.໑໒໓; ອ. ນິ. ໕.໑໙໕) –

ອິມໍ ຄາຖໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ຄຫິຕຄຫິຕປທໍ ອຸປຣູປຣິປທໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ນສ຺ສຕິ. ຕສ຺ສ ອິມໍ ຄາຖໍ ຄເຫຕຸໍ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ. ອຖ ນໍ ມຫາປນ຺ຖໂກ ອາຫ – ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກ, ຕ຺ວໍ ອິມສ຺ມິໍ ສາສເນ ອຠພ຺ໂພ, ຈຕູຫິ ມາເສຫິ ເອກຄາຖມ຺ປິ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກສິ, ປພ຺ພຊິຕກິຈ຺ຈໍ ປນ ຕ຺ວໍ ກຖໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປສ຺ສສິ, ນິກ຺ຂມ ອິໂຕ’’ຕິ. ໂສ ເຖເຣນ ປຓາມິໂຕ ວິຫາຣປຈ຺ຈນ຺ເຕ ໂຣທມາໂນ ອຏ຺ຐາສິ.

ເຕນ ສມເຍນ ສຕ຺ຖາ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຊີວກມ຺ພວເນ ວິຫຣຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຊີວໂກ ປຸຣິສໍ ເປເສສິ ‘‘ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ເຕນ ໂຂ ປນ ສມເຍນ ມຫາປນ຺ຖໂກ ຠຕ຺ຕຸທ຺ເທສໂກ ໂຫຕິ. ໂສ ‘‘ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຠິກ຺ຂຸສຕານໍ ຠິກ຺ຂໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖກໍ ຐເປຕ຺ວາ ເສສານໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອາຫ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ຕໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຠິຍ຺ໂຍໂສມຕ຺ຕາຍ ໂທມນສ຺ສປ຺ປຕ຺ໂຕ ອໂຫສິ. ສຕ຺ຖາ ຈູຬປນ຺ຖກສ຺ສ ເຂທໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ມຍິ ຄເຕ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ‘‘ກິໍ ຕ຺ວໍ, ປນ຺ຖກ, ໂຣທສີ’’ຕິ ອາຫ. ຠາຕາ ມໍ, ຠນ຺ເຕ, ປຓາເມຕີຕິ. ປນ຺ຖກ, ຕຸຍ຺ຫໍ ຠາຕິກສ຺ສ ປຣປຸຄ຺ຄລານໍ ອາສຍານຸສຍຎາຓໍ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວໍ ພຸທ຺ຘເວເນຍ຺ຍປຸຄ຺ຄໂລ ນາມາຕິ ອິທ຺ຘິຍາ ອຠິສງ຺ຂຣິຕ຺ວາ ສຸທ຺ຘໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ອທາສິ ‘‘ອິມໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຠາເວຫິ ປນ຺ຖກາ’’ຕິ.

ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ທິນ຺ນໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ‘‘ຣໂຊຫຣຓໍ ຣໂຊຫຣຓ’’ນ຺ຕິ ຫຕ຺ເຖນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ໂຕ ນິສີທິ. ຕສ຺ສ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂລມານິ ກິລິຏ຺ຐຘາຕຸການິ ຊາຕານິ. ປຸນ ປຣິມຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ອຸກ຺ຂລິປຣິປຸຎ຺ຉນສທິສໍ ຊາຕໍ. ໂສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄມ຺ມ ຕຕ຺ຖ ຂຍວຍໍ ປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ໂຈຬຂຓ຺ຑໍ ປກຕິຍາ ປຓ຺ຑຣໍ ປຣິສຸທ຺ຘໍ, ອຸປາທິນ຺ນກສຣີຣໍ ນິສ຺ສາຍ ກິລິຏ຺ຐໍ ຊາຕໍ, ອິທໍ ຈິຕ຺ຕມ຺ປິ ເອວໍຄຕິກເມວາ’’ຕິ. ສມາຘິໍ ຠາເວຕ຺ວາ ຈຕ຺ຕາຣິ ຣູປາວຈຣຊ຺ຌານານິ ປາທການິ ກຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ມໂນມຍຊ຺ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຫຸຕ຺ວາ ພຫຸຘາ, ພຫຸຘາ ຫຸຕ຺ວາ ເອໂກ ຠວິຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ອໂຫສິ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄເນວ ຈສ຺ສ ເຕປິຏກຎ຺ຈ ຉ ອຠິຎ຺ຎາ ຈ ອາຄມິໍສຸ.

ປຸນທິວເສ ສຕ຺ຖາ ເອກູເນຫິ ປຎ຺ຈຫິ ຠິກ຺ຂຸສເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວກສ຺ສ ນິເວສເນ ນິສີທິ. ຈູຬປນ຺ຖໂກ ປນ ອຕ຺ຕໂນ ຠິກ຺ຂາຍ ອສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕຕ຺ຕາເຍວ ນ ຄໂຕ. ຊີວໂກ ຍາຄຸໍ ທາຕຸໍ ອາຣຠິ, ສຕ຺ຖາ ຫຕ຺ເຖນ ປຕ຺ຕໍ ປິທຫິ. ກສ຺ມາ, ຠນ຺ເຕ, ນ ຄຓ຺ຫຖາຕິ? ວິຫາເຣ ເອໂກ ຠິກ຺ຂຸ ອຕ຺ຖິ ຊີວກາຕິ. ໂສ ປຸຣິສໍ ປຫິຓິ ‘‘ຄຈ຺ຉ, ຠເຓ, ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນໍ ອຍ຺ຍໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຫີ’’ຕິ. ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖໂຣປິ ຕສ຺ສ ປຸຣິສສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາເຍວ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສໍ ນິມ຺ມິນິຕ຺ວາ ເອກມ຺ປິ ເອເກນ ອສທິສໍ, ເອກສ຺ສປິ ຈ ຈີວຣວິຈາຣຓາທິສມຓກມ຺ມໍ ອຎ຺ເຎນ ອສທິສໍ ອກາສິ. ໂສ ປຸຣິໂສ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂູນໍ ພຫຸຠາວໍ ທິສ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວກສ຺ສ ກເຖສິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ວິຫາເຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ພຫຸຕໂຣ, ຕໂຕ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ພໍ ຠທນ຺ຕໍ ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ຊີວໂກ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຏິປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ໂກນາໂມ, ຠນ຺ເຕ, ວິຫາເຣ ນິສິນ຺ນຠິກ຺ຂູ’’ຕິ? ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ຊີວກາຕິ. ຄຈ຺ຉ ໂຠ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ ກຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອາເນຫີຕິ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຈູຬປນ຺ຖໂກ ນາມ, ຠນ຺ເຕ, ກຕໂຣ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ‘‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’’ຕິ ຠິກ຺ຂຸສຫສ຺ສມ຺ປິ ກເຖສິ. ໂສ ປຸນາຄນ຺ຕ຺ວາ ຊີວກສ຺ສ ກເຖສິ ‘‘ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ສພ຺ເພປິ ‘ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ ອຫໍ ຈູຬປນ຺ຖໂກ’ຕິ ກເຖນ຺ຕິ, ອຫໍ ‘ອສຸໂກ ນາມ ປກ຺ໂກສິຕພ຺ໂພ’ຕິ ນ ຊານາມີ’’ຕິ. ຊີວໂກປິ ປຏິວິທ຺ຘສຈ຺ຈຕາຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ນຍໂຕ ຎຕ຺ວາ ‘‘ປຐມໍ ກຖນຠິກ຺ຂຸເມວ ‘ຕຸມ຺ເຫ ສຕ຺ຖາ ປກ຺ໂກສຕີ’ຕິ ວຕ຺ວາ ຈີວຣກຓ຺ເຓ ຄຓ຺ຫ ຕາຕາ’’ຕິ ອາຫ. ໂສ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕຖາ ອກາສິ, ຕາວເທວ ສຫສ຺ສມຕ຺ຕາ ຠິກ຺ຂູ ອນ຺ຕຣຘາຍິໍສຸ. ໂສ ເຖຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຄມາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຍາຄຸໍ ຄຓ຺ຫິ.

ທສພເລ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄເຕ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ກຖາ ອຸທປາທິ ‘‘ຍາວ ມຫນ຺ຕາ ວຕ ພຸທ຺ຘາ ນາມ ຈຕ຺ຕາໂຣ ມາເສ ເອກຄາຖໍ ຄຓ຺ຫິຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ຕໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອວໍມຫິທ຺ຘິກໍ ອກໍສູ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ຈິຕ຺ຕາຈາຣໍ ຎຕ຺ວາ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຎ຺ຎຕ຺ຕາສເນ ນິສຊ຺ຊ ‘‘ກິໍ ວເທຖ, ຠິກ຺ຂເວ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ນ ຠຄວາ ອຎ຺ຎໍ ກິຎ຺ຈິ ກເຖມ, ຈູຬປນ຺ຖເກນ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສນ຺ຕິກາ ມຫາລາໂຠ ລທ຺ໂຘຕິ ຕຸມ຺ຫາກໍເຍວ ຄຸຓໍ ກເຖມາຕິ. ອນຈ຺ຉຣິຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອິທານິ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທໍ ກຕ຺ວາ ໂລກຸຕ຺ຕຣທາຍຊ຺ຊລາໂຠ, ອຍໍ ອຕີເຕປິ ອປຣິປກ຺ກຎາເຓ ຐິຕສ຺ສ ມຍ຺ຫໍ ໂອວາທໍ ກຕ຺ວາ ໂລກິຍທາຍຊ຺ຊໍ ລຠີຕິ. ຠິກ຺ຂູ ‘‘ກທາ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ອາຍາຈິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ເຕສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຕີຕໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ທສ຺ເສສິ.

ຠິກ຺ຂເວ, ອຕີເຕ ພາຣາຓສີນຄເຣ ພ຺ຣຫ຺ມທຕ຺ໂຕ ນາມ ຣາຊາ ຣຊ຺ຊໍ ກາເຣສິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ຈູຬກເສຏ຺ຐິ ນາມ ປຓ຺ຑິໂຕ ພ຺ຍຕ຺ໂຕ ສພ຺ພນິມິຕ຺ຕານິ ຊານາຕິ. ໂສ ເອກທິວສໍ ຣາຊູປຏ຺ຐານໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອນ຺ຕຣວີຖິຍໍ ມຕມູສິກໍ ທິສ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ນກ຺ຂຕ຺ຕໍ ສມາເນຕ຺ວາ ອິທມາຫ – ‘‘ສກ຺ກາ ຈກ຺ຂຸມຕາ ກຸລປຸຕ຺ເຕນ ອິມໍ ອຸນ຺ທູຣໍ ຄເຫຕ຺ວາ ທາຣຠຣຓຎ຺ຈ ກາຕຸໍ ກມ຺ມນ຺ເຕ ຈ ປໂຍເຊຕຸ’’ນ຺ຕິ. ອຎ຺ຎຕໂຣ ທຸຄ຺ຄຕກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຕໍ ເສຏ຺ຐິສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນາຍໍ ອຊານິຕ຺ວາ ກເຖສ຺ສຕີ’’ຕິ ມູສິກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ອາປເຓ ພິຬາຣສ຺ສຕ຺ຖາຍ ທຕ຺ວາ ກາກຓິກໍ ລຠິ. ຕາຍ ກາກຓິກາຍ ຜາຓິຕໍ ກິຓິຕ຺ວາ ເອເກນ ກຸເຏນ ປານີຍໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ອຣຎ຺ຎໂຕ ອາຄຈ຺ຉນ຺ເຕ ມາລາກາເຣ ທິສ຺ວາ ໂຖກໍ ໂຖກໍ ຜາຓິຕຂຓ຺ຑໍ ທຕ຺ວາ ອຸຬຸງ຺ເກນ ປານີຍໍ ອທາສິ. ເຕ ຕສ຺ສ ເອເກກໍ ປຸປ຺ຜມຸຏ຺ຐິໍ ອທໍສຸ. ໂສ ເຕນ ປຸປ຺ຜມູເລນ ປຸນທິວເສປິ ຜາຓິຕຎ຺ຈ ປານີຍຆຏຎ຺ຈ ຄເຫຕ຺ວາ ປຸປ຺ຜາຣາມເມວ ຄໂຕ. ຕສ຺ສ ຕໍທິວສໍ ມາລາກາຣາ ອຑ຺ຒໂອຈິຕເກ ປຸປ຺ຜຄຈ຺ເຉ ທຕ຺ວາ ອຄມໍສຸ. ໂສ ນຈິຣສ຺ເສວ ອິມິນາ ອຸປາເຍນ ອຏ຺ຐ ກຫາປເຓ ລຠິ.

ປຸນ ເອກສ຺ມິໍ ວາຕວຸຏ຺ຐິທິວເສ ຉຑ຺ຑິຕອຸຍ຺ຍານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຕິຕທາຣູນໍ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ນິສິນ຺ໂນ ຣາຊກຸມ຺ຠກາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ໂສຬສ ກຫາປເຓ ລຠິ. ໂສ ຈຕຸວີສຕິຍາ ກຫາປເຓສຸ ຊາເຕສຸ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ອຸປາໂຍ ມຍ຺ຫ’’ນ຺ຕິ ນຄຣທ຺ວາຣໂຕ ອວິທູເຣ ຐາເນ ເອກໍ ປານີຍຈາຏິໍ ຐເປຕ຺ວາ ປຎ຺ຈສເຕ ຕິຓຫາຣເກ ປານີເຍນ ອຸປຏ຺ຐຫິ. ເຕ ອາຫໍສຸ – ‘‘ຕ຺ວໍ, ສມ຺ມ, ອມ຺ຫາກໍ ພຫຸປກາໂຣ, ກິໍ ເຕ ກໂຣມາ’’ຕິ? ໂສປິ ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກິຈ຺ເຈ ອຸປ຺ປນ຺ເນ ກຣິສ຺ສຖາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິຈຣນ຺ໂຕ ຖລປຖກມ຺ມິເກນ ຈ ຊລປຖກມ຺ມິເກນ ຈ ສທ຺ຘິໍ ມິຕ຺ຕສນ຺ຖວໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ຖລປຖກມ຺ມິໂກ ‘‘ສ຺ເວ ອິມໍ ນຄຣໍ ອສ຺ສວາຓິຊໂກ ປຎ຺ຈ ອສ຺ສສຕານິ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຄມິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອາຈິກ຺ຂິ. ໂສ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ຕິຓຫາຣການໍ ສຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ເອເກກໍ ຕິຓກລາປໍ ທິຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ອາຫຣາເປສິ. ອຖ ໂສ ອສ຺ສານໍ ນຄຣໍ ປວິຏ຺ຐເວລາຍ ຕິຓກລາປສຫສ຺ສໍ ອນ຺ຕຣທ຺ວາເຣ ຣາສິໍ ກຕ຺ວາ ນິສີທິ. ອສ຺ສວາຓິໂຊ ສກລນຄເຣ ອສ຺ສານໍ ຈາຣິໍ ອລຠິຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຕໍ ຕິຓໍ ຄຓ຺ຫິ.

ຕໂຕ ກຕິປາຫຈ຺ຈເຍນສ຺ສ ສມຸທ຺ທກມ຺ມິກສຫາຍໂກ ອາໂຣເຈສິ ‘‘ປຏ຺ຏນໍ ມຫານາວາ ອາຄຕາ’’ຕິ. ໂສ ‘‘ອຕ຺ຖິ ອຍໍ ອຸປາໂຍ’’ຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກຫາປເຓຫິ ສພ຺ພປຣິວາຣສມ຺ປນ຺ນໍ ຕາວກາລິກໍ ຣຖໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນາວາປຏ຺ຏນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກໍ ອງ຺ຄຸລິມຸທ຺ທິກໍ ນາວິກສ຺ສ ສຈ຺ຈກາຣໍ ທຕ຺ວາ ອວິທູເຣ ຐາເນ ສາຓິໍ ປຣິກ຺ຂິປາເປຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ນິສິນ຺ໂນ ປຸຣິເສ ອາຓາເປສິ ‘‘ພາຫິຣເກສຸ ວາຓິເຊສຸ ອາຄເຕສຸ ຕຕິເຍນ ປຏິຫາເຣນ ອາໂຣເຈຖາ’’ຕິ. ‘‘ນາວາ ອາຄຕາ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໂຕ ສຕມຕ຺ຕາ ວາຓິຊາ ‘‘ຠຓ຺ຑໍ ຄຓ຺ຫາມາ’’ຕິ ອາຄມໍສຸ. ຠຓ຺ຑໍ ຕຸມ຺ເຫ ນ ລຠິສ຺ສຖ, ອສຸກຏ຺ຐາເນ ນາມ ມຫາວາຓິເຊນ ສຈ຺ຈກາໂຣ ທິນ຺ໂນຕິ. ເຕ ເຕສໍ ສຸຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄຕາ, ປາທມູລິກປຸຣິສາ ປຸຣິມສຎ຺ຎາວເສນ ຕຕິເຍນ ປາຏິຫາເຣນ ເຕສໍ ອາຄຕຠາວໍ ອາໂຣເຈສຸໍ. ເຕ ສຕມຕ຺ຕາປິ ວາຓິຊາ ເອເກກໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ນາວາຍ ປຕ຺ຕິກາ ຫຸຕ຺ວາ ປຸນ ເອເກກໍ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ປຕ຺ຕິໍ ວິສ຺ສຊ຺ຊາເປຕ຺ວາ ຠຓ຺ຑໍ ອຕ຺ຕໂນ ສນ຺ຕກໍ ອກໍສຸ. ໂສ ປຸຣິໂສ ທ຺ເວ ສຕສຫສ຺ສານິ ຄເຫຕ຺ວາ ພາຣາຓສິໍ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ກຕຎ຺ຎຸນາ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເອກໍ ສຕສຫສ຺ສໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈູຬເສຏ຺ຐິສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄໂຕ.

ອຖ ຕໍ ຈູຬເສຏ຺ຐິ ‘‘ກິໍ ເຕ, ຕາຕ, ກຕ຺ວາ ອິທໍ ຘນໍ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ໂສ ‘‘ຕຸມ຺ເຫຫິ ກຖິຕອຸປາເຍ ຐຕ຺ວາ ຈຕຸມາສພ຺ຠນ຺ຕເຣເຍວ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ເສຏ຺ຐິ ຕສ຺ສ ວຈນໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິ ເອວຣູປໍ ທາຣກໍ ປຣສນ຺ຕກໍ ກາຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຍປ຺ປຕ຺ຕໍ ຘີຕຣໍ ທຕ຺ວາ ສກລກຸຏຸມ຺ພສ຺ສ ສາມິກໍ ອກາສິ. ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເສຏ຺ຐິໂນ ອຈ຺ຈເຍນ ຕສ຺ມິໍ ນຄເຣ ເສຏ຺ຐິຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ຍຖາກມ຺ມໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ທ຺ເວ ວຕ຺ຖູນິ ກເຖຕ຺ວາ ອນຸສນ຺ຘິໍ ຆເຏຕ຺ວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘກາເລ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ອປ຺ປເກນປິ ເມຘາວີ, ປາຠເຕນ ວິຈກ຺ຂໂຓ;

ສມຸຏ຺ຐາເປຕິ ອຕ຺ຕານໍ, ອຓຸໍ ອຄ຺ຄິໍວ ສນ຺ຘມ’’ນ຺ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໔);

ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ຘມ຺ມສຠາຍໍ ສນ຺ນິສິນ຺ນານໍ ອິມໍ ກາຣຓໍ ທສ຺ເສສິ. ອຍໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ມຫາສາວການໍ ປຸພ຺ພປຕ຺ຖນໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອນຸປຸພ຺ພິກຖາ. ອປຣຠາເຄ ປນ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມາສເນ ນິສິນ຺ໂນ ມໂນມຍໍ ກາຍໍ ອຠິນິມ຺ມິນນ຺ຕານໍ ເຈໂຕວິວຏ຺ຏກຸສລານຎ຺ຈ ຈູຬປນ຺ຖກຕ຺ເຖຣໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ, ສຎ຺ຎາວິວຏ຺ຏກຸສລານໍ ມຫາປນ຺ຖກນ຺ຕິ.

ສຸຠູຕິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໑. ຕຕິເຍ ອຣຓວິຫາຣີນນ຺ຕິ ນິກ຺ກິເລສວິຫາຣີນໍ. ຣຓນ຺ຕິ ຫິ ຣາຄາທໂຍ ກິເລສາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ, ເຕສໍ ອຠາເວນ ນິກ຺ກິເລສວິຫາໂຣ ອຣຓວິຫາໂຣ ນາມ. ໂສ ເຍສໍ ອຕ຺ຖິ, ເຕ ອຣຓວິຫາຣິໂນ. ເຕສໍ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ສຸຠູຕິຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ຫິ ອຎ຺ເຎປິ ຂີຓາສວາ ອຣຓວິຫາຣິໂນວ, ເຖເຣນ ປນ ຘມ຺ມເທສນາຍ ເອຕໍ ນາມໍ ລທ຺ຘໍ. ອຎ຺ເຎ ຫິ ຠິກ຺ຂູ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ອຸທ຺ທິສ຺ສກໍ ກຕ຺ວາ ວຓ຺ຓໍ ວາ ອວຓ຺ຓໍ ວາ ກເຖນ຺ຕິ, ເຖໂຣ ປນ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິຕນິຍາມໂຕ ອໂນກ຺ກມິຕ຺ວາ ເທເສຕິ, ຕສ຺ມາ ອຣຓວິຫາຣີນໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

໒໐໒. ຈຕຸຕ຺ເຖ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓາຣຫານໍ. ຕຕ຺ຖ ກິຎ຺ຈາປິ ອຎ຺ເຎປິ ຂີຓາສວາ ອຄ຺ຄທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍາ, ເຖໂຣ ປນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ຆເຣ ຆເຣ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ສມາປຊ຺ຊິຕ຺ວາ ສມາປຕ຺ຕິໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ ‘‘ເອວໍ ຠິກ຺ຂາທາຍການໍ ມຫປ຺ຜລໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ. ຕສ຺ມາ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ອຕ຺ຕຠາໂວ ປນສ຺ສ ສຸສມິທ຺ໂຘ, ອລງ຺ກຕໂຕຣຓໍ ວິຍ ຈິຕ຺ຕປໂຏ ວິຍ ຈ ອຕິວິຍ ວິໂຣຈຕິ. ຕສ຺ມາ ສຸຠູຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕເຣ ຠຄວຕິ ອນຸປ຺ປນ຺ເນເຍວ ຫໍສວຕີນຄເຣ ພ຺ຣາຫ຺ມຓມຫາສາລກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ນນ຺ທມາຓໂວຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ສາຣໍ ອປສ຺ສນ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິວາເຣຫິ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສາຍ ມາຓວກສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ປພ຺ພຕປາເທ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕສິ, ອນ຺ເຕວາສິເກປິ ຌານລາຠິໂນ ອກາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ປທຸມຸຕ຺ຕໂຣ ຠຄວາ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຫໍສວຕີນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ໂຕ ເອກທິວສໍ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ໂລກໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອນ຺ເຕວາສິການໍ ຊຏິລານໍ ອຣຫຕ຺ຕູປນິສ຺ສຍໍ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ຈ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕສ຺ສ ສາວກສ຺ສ ຐານນ຺ຕຣປຕ຺ຖນໍ ທິສ຺ວາ ປາໂຕວ ສຣີຣປຏິຊຄ຺ຄນໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ພຓ຺ຫສມຍໍ ປຕ຺ຕຈີວຣມາທາຍ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ນນ຺ທຕາປສສ຺ສ ອສ຺ສມໍ ອຄມາສິ. ຕຕ຺ຖ ຜລາຜລທານຎ຺ຈ ປຸປ຺ຜາສນປຎ຺ຎາປນຎ຺ຈ ນິໂຣຘສມາປຕ຺ຕິສມາປຊ຺ຊນຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສຕ຺ຖາ ປນ ນິໂຣຘາ ວຸຏ຺ຐິໂຕ ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄນ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍງ຺ເຄນ ຈາຕິ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄຕໍ ເອກໍ ສາວກໍ ‘‘ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນໍ ກໂຣຫີ’’ຕິ ອາຓາເປສິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ວິສເຍ ຐຕ຺ວາ ເຕປິຏກໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ອນຸໂມທນໍ ອກາສິ. ຕສ຺ສ ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາ ສຍໍ ຘມ຺ມໍ ເທເສສິ. ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ສພ຺ເພ ຈຕຸຈຕ຺ຕາລີສສຫສ຺ສາປິ ຕາປສາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິໍສຸ. ນນ຺ທຕາປໂສ ປນ ອນຸໂມທກສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕຸໍ ນາສກ຺ຂິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອຖ, ຠິກ຺ຂໂວ’’ຕິ ເສສຠິກ຺ຂູນໍ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ສພ຺ເພປິ ອນ຺ຕຣຫິຕເກສມສ຺ສູ ອິທ຺ຘິມຍປຣິກ຺ຂາຣາ ວສ຺ສສຏ຺ຐິກຕ຺ເຖຣາ ວິຍ ອເຫສຸໍ.

ນນ຺ທຕາປໂສ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ສມ຺ມຸເຂ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຍນ ຠິກ຺ຂຸນາ ອິສິຄຓສ຺ສ ປຸປ຺ຜາສນານຸໂມທນາ ກຕາ, ໂກ ນາໂມຍໍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສາສເນ’’ຕິ? ອຣຓວິຫາຣິອງ຺ເຄນ ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍງ຺ເຄນ ຈ ເອຕທຄ຺ຄໍ ປຕ຺ໂຕ ເອໂສຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ປິ ອິມິນາ ສຕ຺ຕາຫກເຕນ ອຘິກາຣກມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນາຫໍ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຍໍ ເຖໂຣ ວິຍ ທ຺ວີຫງ຺ເຄຫິ ສມນ຺ນາຄໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ນນ຺ທຕາປໂສປິ ກາເລນ ກາລໍ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ຘມ຺ມໍ ສຸຕ຺ວາ ອປຣິຫີນຊ຺ຌາໂນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ. ອິທມສ຺ສ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ. ອນ຺ຕຣາ ປນ ກມ຺ມໍ ນ ກຖິຍຕິ.

ໂສ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ສຸມນເສຏ຺ຐິສ຺ສ ເຄເຫ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສຸຠູຕີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອປຣຠາເຄ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ໂລເກ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣຕິ. ຕທາ ອນາຖປິຓ຺ຑິໂກ ເສຏ຺ຐິ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ອຸຏ຺ຐານກຠຓ຺ຑໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍກສ຺ສ ຣາຊຄຫເສຏ຺ຐິໂນ ຆຣໍ ຄໂຕ ສຕ຺ຖຸ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ສີຕວເນ ວິຫຣນ຺ຕໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຐມທສ຺ສເນເນວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ສຕ຺ຖາຣໍ ສາວຕ຺ຖິໍ ອາຄມນຕ຺ຖາຍ ຍາຈິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສໂຍຊເນ ມຄ຺ເຄ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ສຕສຫສ຺ສປຣິຈ຺ຈາເຄນ ວິຫາເຣ ປຕິຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຣາຊມາເນນ ອຏ຺ຐກຣີສປ຺ປມາຓໍ ເຊຕຣາຊກຸມາຣສ຺ສ ອຸຍ຺ຍານຠູມິໍ ໂກຏິສນ຺ຖາເຣນ ກິຓິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຠຄວໂຕ ວິຫາຣໍ ກາເຣຕ຺ວາ ອທາສິ. ວິຫາຣມຫທິວເສ ອຍໍ ສຸຠູຕິກຸຏິມ຺ພິໂກ ອນາຖປິຓ຺ຑິກເສຏ຺ຐິນາ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິ. ໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ທ຺ເວ ມາຕິກາ ປຄຸຓໍ ກຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ເມຕ຺ຕາຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ. ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຘມ຺ມໍ ກເຖຕິ, ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣນ຺ໂຕ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ເມຕ຺ຕາຌານໂຕ ວຸຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫາຕິ. ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ກາຣຓທ຺ວຍໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຣຓວິຫາຣີນຎ຺ຈ ທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ຂທິຣວນິຍເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໓. ປຎ຺ຈເມ ອາຣຎ຺ຎການນ຺ຕິ ອຣຎ຺ຎວາສີນໍ. ເຣວໂຕ ຂທິຣວນິໂຍຕິ ຘມ຺ມເສນາປຕິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ. ໂສ ຍຖາ ອຎ຺ເຎ ເຖຣາ ອຣຎ຺ເຎ ວສມານາ ວນສຠາຄໍ ອຸທກສຠາຄໍ ຠິກ຺ຂາຈາຣສຠາຄຎ຺ຈ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຣຎ຺ເຎ ວສນ຺ຕິ, ນ ເອວໍ ວສິ. ເອຕານິ ປນ ສຠາຄານິ ອນາທິຍິຕ຺ວາ ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລສກ຺ຂຣປາສາຓວິສເມ ຂທິຣວເນ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ມາ ອາຣຎ຺ຎການໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ຫໍສວຕີນຄເຣ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ມຫາຄງ຺ຄາຍ ປຍາຄປຕິຏ຺ຐານຕິຕ຺ເຖ ນາວາກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ປຏິວສຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ສຕສຫສ຺ສຠິກ຺ຂຸປຣິວາໂຣ ຈາຣິກໍ ຈຣນ຺ໂຕ ປຍາຄປຕິຏ຺ຐານຕິຕ຺ຖໍ ສມ຺ປາປຸຓິ. ໂສ ທສພລໍ ທິສ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ກາເລນ ກາລໍ ພຸທ຺ຘທສ຺ສນໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ອຍໍ ເມ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມາຍູຫນກ຺ຂໂຓ’’ຕິ ນາວາສງ຺ຆາຏໍ ພນ຺ຘາເປຕ຺ວາ ອຸປຣິ ເຈລວິຕານໍ ກາເຣຕ຺ວາ ຄນ຺ຘມາລາທາມານິ ໂອສາເຣຕ຺ວາ ເຫຏ຺ຐາ ວຣໂປຕ຺ຖກໍ ຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຣາເປຕ຺ວາ ສປຣິວາຣໍ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຣຕີຣໍ ຕາເຣສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເອກໍ ອາຣຎ຺ຎກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐເປສິ. ໂສ ນາວິໂກ ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ເອວເມວໍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອາຣຎ຺ຎການໍ ອຄ຺ເຄນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ປາທມູເລ ນິປຊ຺ຊິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຕຸມ຺ເຫຫິ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິໂຕ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອາຣຎ຺ຎການໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຕ຺ວໍ ອາຣຎ຺ຎການໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອນ຺ຕຣາ ປນ ອຎ຺ຎໍ ກມ຺ມໍ ນ ກຖິຍຕິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ມຄຘກ຺ເຂຕ຺ເຕ ນາລກພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາເມ ສາຣີພ຺ຣາຫ຺ມຓິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ຠາຕິການໍ ຕິສ຺ສນ຺ນຎ຺ຈ ຠຄິນີນໍ ສພ຺ພກນິຏ຺ໂຐ ຫຸຕ຺ວາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ເຣວໂຕຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ອຖສ຺ສ ມາຕາປິຕໂຣ ຈິນ຺ເຕສຸໍ – ‘‘ວຑ຺ຒິຕວຑ຺ຒິເຕ ທາຣເກ ສມຓາ ສກ຺ຍປຸຕ຺ຕິຍາ ເນຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕິ, ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ຕໍ ເຣວຕໍ ທຫຣເມວ ຆຣພນ຺ຘເນນ ພນ຺ຘິສ຺ສາມາ’’ຕິ ສມານກຸລໂຕ ທາຣິກໍ ອາເນຕ຺ວາ ເຣວຕສ຺ສ ອຍ຺ຍິກໍ ວນ຺ທາເປຕ຺ວາ, ‘‘ອມ຺ມ, ຕວ ອຍ຺ຍິກາຍ ມຫລ຺ລກຕຣາ ໂຫຫີ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຣວໂຕ ເຕສໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຍໍ ທາຣິກາ ທຫຣາ ປຐມວເຍ ຐິຕາ, ອິມິສ຺ສາ ກິຣ ເອວໍວິຘໍ ຣູປໍ ມມ ອຍ຺ຍິກາຍ ຣູປສທິສໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມິ ຕາວ ເນສໍ ອຘິປ຺ປາຍ’’ນ຺ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກິໍ ກເຖຖາ’’ຕິ? ຕາຕ, ‘‘ອຍໍ ທາຣິກາ ອຍ຺ຍິກາ ວິຍ ເຕ ຊຣໍ ປາປຸຓາຕູ’’ຕິ ວທາມາຕິ. ໂສ ‘‘ອິມິສ຺ສາ ຣູປໍ ເອວໍວິຘໍ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ຕາຕ, ກິໍ ວເທສິ, ມຫາປຸຎ຺ຎາ ເອວໍວິຘາ ໂຫນ຺ຕີຕິ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ກິຣ ຣູປໍ ອິມິນາ ນິຍາເມນ ວລິຕ຺ຕຈໍ ຠວິສ຺ສຕິ ປລິຕເກສໍ ຂຓ຺ຑທນ຺ຕໍ, ອຫໍ ເອວຣູເປ ຣູເປ ຣຊ຺ຊິຕ຺ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສາມິ, ມມ ຠາຕິການໍ ຄຕມຄ຺ຄເມວ ຄມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ສມວເຍ ຕຣຸຓທາຣເກ ອາຫ – ‘‘ເອຖ, ໂຠ, ວິຘາວນິກໍ ກຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ນິກ຺ຂມິ. ຕາຕ, ມງ຺ຄລທິວເສ ມາ ພຫິ ຄຈ຺ຉາຕິ. ໂສ ທາຣເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ກີຬນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຕໂນ ຘາວນວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ໂຖກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປປຎ຺ເຈຕ຺ວາ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ປຸນ ທຸຕິຍວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ຕໂຕ ຕຸຣິຕໍ ວິຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຕຕິຍວາເຣ ສມ຺ປຕ຺ເຕ ‘‘ອຍໍ ເມ ກາໂລ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນເນວ ປລາຍິຕ຺ວາ ປໍສຸກູລິກຠິກ຺ຂູນໍ ນິວາສຏ຺ຐານໍ ອຣຎ຺ຎໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຖເຣ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ສປ຺ປຸຣິສ ມຍໍ ຕໍ ນ ຊານາມ ‘‘ກສ຺ສາສິ ປຸຕ຺ໂຕ’’ຕິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ອລງ຺ກຕນິຍາເມເນວ ອາຄໂຕ, ໂກ ຕໍ ປພ຺ພາເຊຕຸໍ ອຸສ຺ສຫິສ຺ສຕີຕິ. ໂສ ອຸໂຠ ພາຫາ ປຄ຺ຄຍ຺ຫ ‘‘ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ ມໍ ວິລຸມ຺ປນ຺ຕິ ມ’’ນ຺ຕິ ມຫາຣວໍ ວິຣວິ. ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ຠິກ຺ຂູ ສນ຺ນິປຕິຕ຺ວາ ‘‘ສປ຺ປຸຣິສ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ຕວ ວຕ຺ຖໍ ວາ ປິຬນ຺ຘນໍ ວາ ໂກຈິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ‘ວິລຸມ຺ປນ຺ຕີ’ຕິ ວທສິ, ກິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທສີ’’ຕິ? ຠນ຺ເຕ, ນາຫໍ ວຕ຺ຖາລງ຺ກາຣໍ ສນ຺ຘາຍ ວທາມິ, ຕິສ຺ສນ຺ນໍ ປນ ເມ ສມ຺ປຕ຺ຕີນໍ ວິໂລໂປ ວຕ຺ຕຕິ, ຕໍ ສນ຺ຘາຍ ວທາມິ. ມໍ ຕາວ ຕຸມ຺ເຫ ມາ ປພ຺ພາຊຍິຕ຺ຖ, ຠາຕຣໍ ປນ ເມ ຊານາຖາຕິ. ໂກນາໂມ ປນ ເຕ ຠາຕາຕິ? ຄິຫິກາເລ ອຸປຕິສ຺ໂສ ນາມ, ອິທານິ ປນ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ນາມ ຊາໂຕຕິ ວທນ຺ຕີຕິ. ‘‘ອາວຸໂສ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ອຍໍ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ກນິຏ຺ຐຠາຕິໂກ ນາມ ໂຫຕິ, ເຊຏ຺ຐຠາຕິໂກ ໂນ ຘມ຺ມເສນາປຕິ ປຸເຣຕຣໍເຍວ ອາຫ – ‘ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕກາ ສພ຺ເພວ ມິຈ຺ຉາທິຏ຺ຐິກາ, ໂຍ ໂກຈິ ອມ຺ຫາກໍ ຎາຕີຕິ ອາຄຈ຺ຉຕິ, ຕໍ ເຍນ ເຕນຸປາເຍນ ປພ຺ພາເຊຍ຺ຍຖາ’ຕິ. ອຍໍ ປນ ເຖຣສ຺ສ ອຊ຺ຌຕ຺ຕຠາຕິໂກ, ປພ຺ພາເຊຖ ນ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອາຈິກ຺ຂິຕ຺ວາ ປພ຺ພາຊຍິໍສຸ. ອຖ ນໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວສ຺ສໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ໂຍຊຍິໍສຸ.

ເຖໂຣ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອາຈຣິຍຸປຊ຺ຌາຍານໍ ອວິທູເຣ ຐາເນ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໍ ຂທິຣວນໍ ປວິສິຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ‘‘ອຣຫຕ຺ຕໍ ອປ຺ປຕ຺ວາ ທສພລໍ ວາ ຠາຕິກຕ຺ເຖຣໍ ວາ ນ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວາຍມນ຺ຕສ຺ເສວ ຕໂຍ ມາສາ ອຕິກ຺ກນ຺ຕາ, ສຸຂຸມາລກຸລປຸຕ຺ຕສ຺ສ ລູຂໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ວລີຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິໂມກ຺ຂໍ ນ ຄຕໍ. ໂສ ເຕມາສຈ຺ຈເຍນ ປວາເຣຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ຫຸຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍເຍວ ຐາເນ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣຕິ. ຕສ຺ສ ສມຓຘມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄໍ ອໂຫສິ, ໂສ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປາປຸຓິ.

ອຖາຍສ຺ມາ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ກິຣ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ ເຣວໂຕ ປພ຺ພຊິໂຕ, ໂສ ອຠິຣເມຍ຺ຍ ວາ ນ ວາ, ຄນ຺ຕ຺ວາ ນໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ຠຄວາ ເຣວຕສ຺ສ ອາຣທ຺ຘວິປສ຺ສກຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ທ຺ເວ ວາເຣ ປຏິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕຕິຍວາເຣ ຍາຈິໂຕ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ຕຠາວໍ ຎຕ຺ວາ, ‘‘ສາຣິປຸຕ຺ຕ, ອຫມ຺ປິ ຄມິສ຺ສາມິ, ຠິກ຺ຂູນໍ ອາໂຣເຈຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ສນ຺ນິປາເຕຕ຺ວາ, ‘‘ອາວຸໂສ, ສຕ຺ຖາ ຈາຣິກໍ ຈຣິຕຸກາໂມ, ຄນ຺ຕຸກາມາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕູ’’ຕິ ສພ຺ເພສໍເຍວ ອາໂຣເຈສິ. ທສພລສ຺ສ ຈາຣິກຕ຺ຖາຍ ຄມນກາເລ ໂອຫີນກຠິກ຺ຂູ ນາມ ອປ຺ປກາ ໂຫນ຺ຕິ, ‘‘ສຕ຺ຖຸ ສຸວຓ຺ຓວຓ຺ຓໍ ສຣີຣໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມ, ມຘຸຣຘມ຺ມກຖໍ ວາ ສຸຓິສ຺ສາມາ’’ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຄນ຺ຕຸກາມາວ ພຫຸກາ ໂຫນ຺ຕິ. ອິຕິ ສຕ຺ຖາ ມຫາຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ‘‘ເຣວຕໍ ປສ຺ສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕ.

ອເຖກສ຺ມິໍ ປເທເສ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ທ຺ເວຘາປຖໍ ປຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອິມສ຺ມິໍ ຐາເນ ທ຺ເວ ມຄ຺ຄາ, ກຕຣມຄ຺ເຄນ ສງ຺ໂຆ ຄຈ຺ຉຕູ’’ຕິ. ກຕຣມຄ຺ໂຄ, ອານນ຺ທ, ອຸຊຸໂກຕິ? ຠນ຺ເຕ, ອຸຊຸມຄ຺ໂຄ ຕິໍສໂຍຊໂນ ອມນຸສ຺ສປໂຖ, ປຣິຫາຣມຄ຺ໂຄ ປນ ສຏ຺ຐິໂຍຊນິໂກ ເຂໂມ ສຸຠິກ຺ໂຂຕິ. ອານນ຺ທ, ສີວລິ ອມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ອາຄໂຕຕິ? ອາມ, ຠນ຺ເຕ, ອາຄໂຕຕິ. ເຕນ ຫິ ສງ຺ໂຆ ອຸຊຸມຄ຺ຄເມວ ຄຓ຺ຫຕຸ, ສີວລິສ຺ສ ປຸຎ຺ຎໍ ວີມໍສິສ຺ສາມາຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວາໂຣ ສີວລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຸຎ຺ຎວີມໍສນຕ຺ຖໍ ອຏວິມຄ຺ຄໍ ອຠິຣຸຫິ. ມຄ຺ຄໍ ອຠິຣຸຫນຏ຺ຐານໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເທວສງ຺ໂຆ ໂຍຊເນ ໂຍຊເນ ຐາເນ ນຄຣໍ ມາເປຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ວສນຕ຺ຖາຍ ວິຫາເຣ ປຏິຍາເທສິ. ເທວປຸຕ຺ຕາ ຣຎ຺ຎາ ເປສິຕກມ຺ມກາຣາ ວິຍ ຫຸຕ຺ວາ ຍາຄຸຂຊ຺ຊກາທີນິ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກຫໍ ອຍ຺ໂຍ ສີວລິ, ກຫໍ ອຍ຺ໂຍ ສີວລີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕາ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ສຕ຺ຖາ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປຣິຠຸຎ຺ຊິ.

ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ສຕ຺ຖາ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເທວສິກໍ ໂຍຊນປຣມໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕິໍສໂຍຊນິກໍ ກນ຺ຕາຣໍ ອຕິກ຺ກມ຺ມ ຂທິຣວນິຍຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສຠາຄຏ຺ຐານໍ ປຕ຺ໂຕ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອາຄມນໍ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐາເນ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ປໂຫນກວິຫາເຣ ທສພລສ຺ສ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານາທີນິ ຈ ອິທ຺ຘິຍາ ມາເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ຄໂຕ. ສຕ຺ຖາ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ອຖ ຕຖາຄເຕ ຄນ຺ຘກຸຏິໍ ປວິຏ຺ເຐ ຠິກ຺ຂູ ວສ຺ສຄ຺ເຄນ ປຕ຺ຕເສນາສນານິ ປວິສິໍສຸ. ເທວຕາ ‘‘ອກາໂລ ອາຫາຣສ຺ສາ’’ຕິ ອຏ຺ຐວິຘໍ ປານກໍ ອາຫຣິໍສຸ. ສຕ຺ຖາ ສງ຺ເຆນ ສທ຺ຘິໍ ປານກໍ ປິວິ. ອິມິນາວ ນິຍາເມນ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອນຸຠວນ຺ຕສ຺ເສວ ອທ຺ຘມາໂສ ອຕິກ຺ກນ຺ໂຕ.

ອເຖກຈ຺ເຈ ອຸກ຺ກຓ຺ຐິຕຠິກ຺ຂູ ເອກສ຺ມິໍ ຐາເນ ນິສີທິຕ຺ວາ ກຖໍ ອຸປ຺ປາທຍິໍສຸ ‘‘ສຕ຺ຖາ ທສພໂລ ‘ມຍ຺ຫໍ ອຄ຺ຄສາວກສ຺ສ ກນິຏ຺ຐຠາຕາ’ຕິ ວຕ຺ວາ ເອວຣູປໍ ນວກມ຺ມິກຠິກ຺ຂຸໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄໂຕ, ອິມສ຺ສ ວິຫາຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ເຊຕວນມຫາວິຫາໂຣ ວາ ເວຬຸວນວິຫາຣາທໂຍ ວາ ກິໍ ກຣິສ຺ສນ຺ຕິ. ອຍມ຺ປິ ຠິກ຺ຂຸ ເອວຣູປສ຺ສ ນວກມ຺ມສ຺ສ ກາຣໂກ, ກິໍ ນາມ ສມຓຘມ຺ມໍ ກຣິສ຺ສຕີ’’ຕິ? ອຖ ສຕ຺ຖາ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍິ ຈິຣໍ ວສນ຺ເຕ ອິທໍ ຐານໍ ອາກິຓ຺ຓໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ອາຣຎ຺ຎກາ ຠິກ຺ຂູ ນາມ ປວິເວກຕ຺ຖິກາ ໂຫນ຺ຕິ, ເຣວຕສ຺ສ ອຜາສຸວິຫາໂຣ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຕໂຕ ເຣວຕສ຺ສ ທິວາຏ຺ຐານໍ ຄໂຕ. ເຖໂຣ ເອກໂກວ ຈງ຺ກມນໂກຏິຍໍ ອາລມ຺ພນຜລກໍ ນິສ຺ສາຍ ປາສາຓຜລເກ ນິສິນ຺ໂນ ສຕ຺ຖາຣໍ ທູຣໂຕວ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄນ຺ຕ຺ວາ ວນ຺ທິ.

ອຖ ນໍ ສຕ຺ຖາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ເຣວຕ, ອິມໍ ວາຬມິຄຏ຺ຐານໍ, ຈຓ຺ຑານໍ ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທີນໍ ສທ຺ທໍ ສຸຕ຺ວາ ກິນ຺ຕິ ກໂຣສີ’’ຕິ? ເຕສໍ ເມ, ຠນ຺ເຕ, ສທ຺ທໍ ສຸຓໂຕ ອຣຎ຺ຎຣຕິ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ປຎ຺ຈຫິ ຄາຖາສເຕຫິ ອຣຎ຺ເຎ ນິວາສານິສໍສໍ ນາມ ກເຖຕ຺ວາ ປຸນທິວເສ ອວິທູເຣ ຐາເນ ປິຓ຺ຑາຍ ຈຣິຕ຺ວາ ເຣວຕຕ຺ເຖຣໍ ນິວຕ຺ເຕຕ຺ວາ ເຍຫິ ຠິກ຺ຂູຫິ ເຖຣສ຺ສ ອວຓ຺ໂຓ ກຖິໂຕ, ເຕສໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິອຸປາຫນາເຕລນາຬິຉຕ຺ຕານໍ ປມຸສ຺ສນຠາວໍ ອກາສິ. ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາຣຕ຺ຖາຍ ນິວຕ຺ຕາ ອາຄຕມຄ຺ເຄເນວ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາປິ ຕໍ ຐານໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ. ປຐມໍ ຫິ ເຕ ອລງ຺ກຕປຏິຍຕ຺ເຕນ ມຄ຺ເຄນ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕໍທິວສໍ ປນ ວິສມມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຸກ຺ກຸຏິກໍ ນິສີທນ຺ຕິ, ຊາຓຸເກນ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຕ ຄຸມ຺ເພ ຈ ຄຈ຺ເຉ ຈ ກຓ຺ຏເກ ຈ ມທ຺ທນ຺ຕາ ອຕ຺ຕໂນ ວສິຕສຠາຄຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ມິໍ ຕສ຺ມິໍ ຂທິຣຂາຓຸເກ ອຕ຺ຕໂນ ຉຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ, ອຸປາຫນໍ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິໍ ເຕລນາຬິໍ ສຎ຺ຊານນ຺ຕິ. ເຕ ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ‘‘ອິທ຺ຘິມາ ອຍໍ ຠິກ຺ຂູ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິກ຺ຂາເຣ ອາທາຍ ‘‘ທສພລສ຺ສ ປຏິຍຕ຺ຕສກ຺ກາໂຣ ນາມ ເອວຣູໂປ ໂຫຕີ’’ຕິ ວທນ຺ຕາ ອາຄມໍສຸ.

ປຸຣໂຕ ຄຕຠິກ຺ຂູ, ວິສາຂາ ອຸປາສິກາ, ອຕ຺ຕໂນ ເຄເຫ ນິສິນ຺ນກາເລ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ມນາປໍ ນຸ ໂຂ, ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ? ມນາປໍ ອຸປາສິເກ ນນ຺ທນວນຈິຕ຺ຕລຕາທິປຏິຠາຄໍ ຕໍ ເສນາສນນ຺ຕິ. ອຖ ເນສໍ ສພ຺ພປຈ຺ຉໂຕ ອາຄຕຠິກ຺ຂູ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມນາປໍ, ອຍ຺ຍາ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ. ມາ ປຸຈ຺ຉ ອຸປາສິເກ, ກເຖຕຸໍ ອຍຸຕ຺ຕຏ຺ຐານເມຕໍ, ອຸຊ຺ຊງ຺ຄລໍ ສກ຺ຂຣປາສາຓວິສມໍ ຂທິຣວນໍ ເອຕໍ, ຕຕ຺ຖ ໂສ ຠິກ຺ຂຸ ວິຫຣຕີຕິ. ວິສາຂາ, ປຸຣິມານຎ຺ຈ ປຈ຺ຉິມານຎ຺ຈ ຠິກ຺ຂູນໍ ກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ເກສໍ ນຸ ໂຂ ກຖາ ສຈ຺ຈາ’’ຕິ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ເຕ ຄນ຺ຘມາລໍ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ, ວນ຺ທິຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ນິສິນ຺ນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ເຣວຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ເອກຈ຺ເຈ, ອຍ຺ຍາ, ວຓ຺ເຓນ຺ຕິ, ເອກຈ຺ເຈ ນິນ຺ທນ຺ຕິ, ກິໍ ນາເມຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ? ວິສາເຂ ຣມຓີຍໍ ວາ ໂຫຕຸ ມາ ວາ, ຍສ຺ມິໍ ຐາເນ ອຣິຍານໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຣມຕິ, ຕເທວ ຐານໍ ຣມຓີຍໍ ນາມາຕິ ວຕ຺ວາ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ຄາເມ ວາ ຍທິ ວາຣຎ຺ເຎ, ນິນ຺ເນ ວາ ຍທິ ວາ ຖເລ;

ຍຕ຺ຖ ອຣຫນ຺ໂຕ ວິຫຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຠູມິຣາມເຓຍ຺ຍກ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໙໘; ສໍ. ນິ. ໑.໒໖໑);

ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວນມຫາວິຫາເຣ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ອາຣຎ຺ຎການໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ກງ຺ຂາເຣວຕຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໔. ຉຏ຺ເຐ ຌາຍີນນ຺ຕິ ຌານລາຠີນໍ ຌານາຠິຣຕານໍ. ໂສ ກິຣ ເຖໂຣ ຍາ ຌານສມາປຕ຺ຕິໂຍ ທສພໂລ ສມາປຊ຺ຊຕິ, ຕໂຕ ອປ຺ປຕຣໍ ຐເປຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາ ສມາປຊ຺ຊຕິ. ຕສ຺ມາ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ກງ຺ຂາຍນຠາເວນ ກງ຺ຂາເຣວໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ກງ຺ຂາ ນາມ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໂກຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກິໍ ປນ ອຎ຺ເຎ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກາ ນຕ຺ຖີຕິ? ອຕ຺ຖິ, ອຍໍ ປນ ເຖໂຣ ກປ຺ປິເຍປິ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ອຸປ຺ປາເທສິ. ເຕນສ຺ສ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈກຕາ ອຕິປາກຏາ ຊາຕາຕິ ກງ຺ຂາເຣວໂຕຕ຺ເວວ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ປຸຣິມນເຍເນວ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຌານາຠິຣຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເທສນາວສາເນ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາສກ຺ກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອາຫ – ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫໍ ອິມິນາ ອຘິກາຣກມ຺ເມນ ນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຕ຺ເຖມິ, ຍຖາ ປນ ໂສ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ຠິກ຺ຂຸ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປິໂຕ, ເອວໍ ອຫມ຺ປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນາຄຕໍ ໂອໂລເກຕ຺ວາ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາວສາເນ ໂຄຕໂມ ນາມ ພຸທ຺ໂຘ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິສ຺ສຕິ, ຕສ຺ສ ສາສເນ ຕ຺ວໍ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສ ຍາວຊີວໍ ກລ຺ຍາຓກມ຺ມໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣິຕ຺ວາ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ສາວຕ຺ຖິນຄເຣ ມຫາໂຠຄກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ໂຕ ປຈ຺ຉາຠຕ຺ຕໍ ຘມ຺ມສ຺ສວນຕ຺ຖໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິໂຕ ອຸປສມ຺ປທໍ ລຠິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ຌານປຣິກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ຌານລາຠີ ຫຸຕ຺ວາ ຌານເມວ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕຜລໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ທສພເລນ ສມາປຊ຺ຊິຕພ຺ພສມາປຕ຺ຕີນໍ ອປ຺ປຕຣາ ຐເປຕ຺ວາ ພຫຸຕຣາ ສມາປຊ຺ຊນ຺ໂຕ ອໂຫຣຕ຺ຕໍ ຌາເນສຸ ຈິຓ຺ຓວສີ ອໂຫສິ. ອຖ ນໍ ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ອິມໍ ຄຸຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຌາຍີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສິ. ‘‘ອກປ຺ປິໂຍ, ອາວຸໂສ ຄຸໂຬ, ອກປ຺ປິຍາ ມຸຄ຺ຄາ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໗໒) ເອວໍ ປນ ກປ຺ປິເຍສ຺ເວວ ວຕ຺ຖູສຸ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສ຺ສ ອຸປ຺ປາທິຕຕາຍ ກຸກ຺ກຸຈ຺ຈສງ຺ຂາຕາຍ ກງ຺ຂາຍ ຠາເວນ ກງ຺ຂາເຣວໂຕຕິ ສງ຺ຂໍ ຄໂຕຕິ.

ໂສຓໂກຬິວິສຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໕. ສຕ຺ຕເມ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານນ຺ຕິ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍານໍ ປຣິປຸຓ຺ຓວີຣິຍານໍ. ໂສໂຓ ໂກຬິວິໂສຕິ ໂສໂຓຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ໂກຬິວິໂສຕິ ໂຄຕ຺ຕໍ. ໂກຏິເວສ຺ໂສຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ, ອິສ຺ສຣິເຍນ ໂກຏິປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ເວສ຺ສກຸລສ຺ສ ທາຣໂກຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ຍສ຺ມາ ປນ ອຎ຺ເຎສໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວີຣິຍໍ ນາມ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພໍ ໂຫຕິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ຫາເປຕພ຺ພເມວ ອໂຫສິ. ຕສ຺ມາ ເອສ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍໍ ກິຣ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ເສຏ຺ຐິກຸເລ ນິພ຺ພຕ຺ຕິ, ສິຣິວຑ຺ຒກຸມາໂຣຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຍປ຺ປຕ຺ໂຕ ປຸຣິມນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ເທສນາປຣິໂຍສາເນ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ປຕ຺ຖນາຍ ສມິຊ຺ຌນຠາວໍ ທິສ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ຄໂຕ.

ໂສປິ ສິຣິວຑ຺ຒເສຏ຺ຐິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ອຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ອິມສ຺ມິໍ ກປ຺ເປ ປຣິນິພ຺ພຸເຕ ກສ຺ສປທສພເລ ອນຸປ຺ປນ຺ເນ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວຕິ ພາຣາຓສິຍໍ ກຸລເຄເຫ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄງ຺ຄາຍໍ ກີຬຕິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ເອໂກ ຊິຓ຺ຓຈີວຣິໂກ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ພາຣາຓສິໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ຄງ຺ຄາຕີເຣ ປຓ຺ຓສາລໍ ກຕ຺ວາ ວສ຺ສໍ ອຸປຄຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຸທເກນ ສມຸປພ຺ຍູຬ຺ເຫ ທຓ຺ຑເກ ຈ ວລ຺ລິໂຍ ຈ ສໍກຑ຺ຒຕິ. ອຍໍ ກຸມາໂຣ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຐິໂຕ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກິໍ ກໂຣຖາ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ກຸມາຣ ອຸປກຏ຺ເຐ ອນ຺ໂຕວສ຺ເສ ປພ຺ພຊິຕານໍ ວສນຏ຺ຐານໍ ນາມ ລທ຺ຘຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ. ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຊ຺ເຊວ ເອກທິວສໍ ອຍ຺ໂຍ ຍຖາ ຕຖາ ອາຄເມຕຸ, ອຫໍ ສ຺ເວ ອຍ຺ຍສ຺ສ ວສນຏ຺ຐານໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຫ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ‘‘ຕສ຺ເສວ ກຸມາຣສ຺ສ ສງ຺ຄຫໍ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາຄຕຕ຺ຕາ ອຘິວາເສສິ. ໂສ ຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ຄໂຕ ປຸນທິວເສ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ອາຄມນໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘປິ ‘‘ກຫໍ ນຸ ໂຂ ອຊ຺ຊ ຠິກ຺ຂາຈາຣໍ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ຎຕ຺ວາ ຕສ຺ເສວ ເຄຫທ຺ວາຣໍ ອຄມາສິ.

ກຸມາໂຣ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ທິສ຺ວາ ສມ຺ປິຍາຍມາໂນ ປຕ຺ຕໍ ອາທາຍ ຠິກ຺ຂໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ອິມໍ ອນ຺ໂຕວສ຺ສໍ ມຍ຺ຫໍ ເຄຫທ຺ວາຣເມວ ອາຄຈ຺ຉຖ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ ປຏິຎ຺ຎໍ ຄເຫຕ຺ວາ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ເຘ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກນ຺ເຕ ອຕ຺ຕໂນ ສຫາຍເກຫິ ສທ຺ຘິໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເອກທິວເສເນວ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ວສນປຓ຺ຓສາລຎ຺ຈ ຈງ຺ກມນຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐານທິວາຏ຺ຐານານິ ຈ ກາຣາເປຕ຺ວາ ອທາສິ. ຕສ຺ເສວ ປຓ຺ຓສາລໍ ປວິສນເວລາຍ ຫຣິຕູປລິຕ຺ຕາຍ ຠູມິຍາ ‘‘ປາເທສຸ ກລລໍ ມາ ລຄ຺ຄີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປາຣຸປນໍ ສຕສຫສ຺ສຄ຺ຆນກໍ ຣຕ຺ຕກມ຺ພລໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ກມ຺ພລສ຺ສ ວຓ຺ເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສຣີຣປ຺ປຠໍ ເອກສທິສໍ ທິສ຺ວາ ອຕິວິຍ ປສນ຺ໂນ ຫຸຕ຺ວາ ອາຫ – ‘‘ຍຖາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອກ຺ກນ຺ຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອິມສ຺ສ ກມ຺ພລສ຺ສ ອຕິວິຍ ປຠາ ວິໂຣຈຕິ, ເອວເມວ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຫຕ຺ຖປາທານໍ ວຓ຺ໂຓ ພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜວຓ຺ໂຓ ໂຫຕຸ, ສຕກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ວິຫຕກປ຺ປາສປຏລຜສ຺ສສທິໂສວ ຜສ຺ໂສ ໂຫຕູ’’ຕິ. ໂສ ເຕມາສໍ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘໍ ອຸປຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ປວາຣິຕກາເລ ຕິຈີວຣໍ ອທາສິ. ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ປຣິປຸຓ຺ຓປຕ຺ຕຈີວໂຣ ຄນ຺ຘມາທນເມວ ຄໂຕ.

ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ຠຄວໂຕ ກາເລ ກາຬຈມ຺ປານຄເຣ ອຸປເສຏ຺ຐິສ຺ສ ຆເຣ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ສ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເສຏ຺ຐິກຸລໍ ອເນການິ ປຓ຺ຓາກາຣສຫສ຺ສານິ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຊາຕທິວເສ ຈ ສກລນຄຣໍ ເອກສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອໂຫສິ. ອຖສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ມາຕາປິຕໂຣ ‘‘ອມ຺ຫາກໍ ປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ນາມໍ ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາວ ອາຄໂຕ, ຣຕ຺ຕສຸວຓ຺ຓຣສປຣິສິຕ຺ຕາ ວິຍສ຺ສ ສຣີຣຈ຺ຉວີ’’ຕິ ໂສຓກຸມາໂຣຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ.

ອຖສ຺ສ ສຏ຺ຐິ ຘາຕິໂຍ ອຸປເນຕ຺ວາ ເທວກຸມາຣໍ ວິຍ ນໍ ສຸເຂນ ວຑ຺ເຒສຸໍ. ຕສ຺ສ ເອວຣູປໍ ອາຫາຣວິຘານໍ ອໂຫສິ – ສຏ຺ຐິກຣີສມຕ຺ຕໍ ຐານໍ ກສິຕ຺ວາ ຕິວິເຘນ ອຸທເກນ ໂປເສນ຺ຕິ. ເກທາເຣ ປວິສນ຺ຕີສຸ ອຸທກມາຕິກາສຸ ຂີໂຣທກສ຺ສ ຈ ຄນ຺ໂຘທກສ຺ສ ຈ ອເນການິ ຈາຏິສຫສ຺ສານິ ອາສິຎ຺ຈນ຺ຕິ. ສາລິສີສານໍ ຂີຣຄ຺ຄຫຓກາເລ ສຸກາທີນໍ ປາຓານໍ ອຸຈ຺ຉິຏ຺ຐກຣຓນິວາຣຓຕ຺ຖໍ ວີຫິຄພ຺ຠານໍ ສຸຂຸມາລຠາວຕ຺ຖຎ຺ຈ ປຣິຍນ຺ຕປຣິກ຺ເຂເປ ຈ ອນ຺ຕຣນ຺ຕຣາ ຈ ຖມ຺ເຠ ນິຂນິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ທຓ຺ຑເກ ທຕ຺ວາ ກິລຎ຺ເຊຫິ ຉາເທຕ຺ວາ ສມນ຺ຕາ ສາຓິຍາ ປຣິກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຣິຍນ຺ເຕ ອາຣກ຺ຂໍ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ສສ຺ເສ ນິປ຺ຜນ຺ເນ ໂກຏ຺ເຐ ຈຕຸຊາຕິຄນ຺ເຘຫິ ປຣິຠຓ຺ຑໍ ກຕ຺ວາ ອຸປຣິ ອຸຕ຺ຕມຄນ຺ເຘຫິ ປຣິຠາເວນ຺ຕິ. ອເນກສຫສ຺ສປຸຣິສາ ເຂຕ຺ຕໍ ໂອຣຸຍ຺ຫ ສາລິສີສານິ ວຓ຺ເຏສຸ ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ມຸຏ຺ຐິມຸຏ຺ຐິໂຍ ກຕ຺ວາ ຣຊ຺ຊຸເກຫິ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ສຸກ຺ຂາເປນ຺ຕິ. ຕໂຕ ໂກຏ຺ຐກສ຺ສ ເຫຏ຺ຐິມຕເລ ຄນ຺ເຘ ສນ຺ຖຣິຕ຺ວາ ອຸປຣິ ສາລິສີສານິ ສນ຺ຖຣນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອກນ຺ຕຣິກໍ ກຕ຺ວາ ສນ຺ຖຣນ຺ຕາ ໂກຏ຺ຐກໍ ປູເຣຕ຺ວາ ທ຺ວາຣໍ ປິທຫນ຺ຕິ, ຕິວສ຺ສສມ຺ປຕ຺ຕກາເລ ໂກຏ຺ຐກໍ ວິວຣນ຺ຕິ. ວິວຏກາເລ ສກລນຄຣໍ ສຸຄນ຺ຘຄນ຺ຘິກໍ ໂຫຕິ. ສາລິມ຺ຫິ ປຫເຕ ຘຸຕ຺ຕາ ຖຸເສ ກິຓິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ກຸຓ຺ຑກໍ ປນ ຈູຬຸປຏ຺ຐາກາ ລຠນ຺ຕິ. ມຸສລຆຏ຺ຏິຕເກ ສາລິຕຓ຺ຑຸເລ ວິຈິນິຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ເຕ ສຸວຓ຺ຓຫີຣກປຈ຺ຉິຍໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ສຕກາລໍ ປຣິສ຺ສາເວຕ຺ວາ ຄຫິເຕ ປກ຺ກຸຖິຕຊາຕິຣເສ ເອກວາຣໍ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຣນ຺ຕິ, ປມຸຂຏ຺ຐານໍ ສຸມນປຸປ຺ຜສທິສໍ ໂຫຕິ. ຕໍ ໂຠຊນໍ ສຸວຓ຺ຓສຣເກ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ປກ຺ກຸຖິຕອປ຺ໂປທກມຘຸປາຍາສປູຣິຕສ຺ສ ຣຊຕຖາລສ຺ສ ອຸປຣິ ກຕ຺ວາ ອາທາຍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເສຏ຺ຐິປຸຕ຺ຕສ຺ສ ປຸຣໂຕ ຐເປນ຺ຕິ.

ໂສ ອຕ຺ຕໂນ ຍາປນມຕ຺ຕໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ຄນ຺ຘວາສິເຕນ ອຸທເກນ ມຸຂໍ ວິກ຺ຂາເລຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖປາເທ ໂຘວຕິ. ອຖສ຺ສ ໂຘຕຫຕ຺ຖປາທສ຺ສ ນານປ຺ປກາຣໍ ມຸຂວາສໍ ອຸປເນນ຺ຕິ. ຕສ຺ສ ອກ຺ກມນຏ຺ຐາເນ ວຣໂປຕ຺ຖກຈິຕ຺ຕຕ຺ຖຣຓໍ ອຕ຺ຖຣນ຺ຕິ. ຫຕ຺ຖປາທຕລານິສ຺ສ ພນ຺ຘຸຊີວກປຸປ຺ຜວຓ຺ຓານິ ໂຫນ຺ຕິ, ສຕກາລວິຫຕກປ຺ປາສສ຺ສ ວິຍ ຜສ຺ໂສ, ປາທຕເລສຸ ມຓິກຸຓ຺ຑລາວຕ຺ຕວຓ຺ຓານິ ໂລມານິ ຊາຍິໍສຸ. ໂສ ກສ຺ສຈິເທວ ກຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ‘‘ອາຊານາຫິ ຠູມິໍ ອກ຺ກມິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວທຕິ. ຕສ຺ສ ວຍປ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ຕິຓ຺ຓໍ ອຸຕູນໍ ອນຸຈ຺ຉວິເກ ຕໂຍ ປາສາເທ ກາເຣຕ຺ວາ ນາຏການິ ຈ ອຸປຏ຺ຐາເປສຸໍ. ໂສ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອນຸຠວນ຺ໂຕ ເທໂວ ມຎ຺ເຎ ປຏິວສຕິ.

ອຖ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຣິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕວຣຘມ຺ມຈກ຺ເກ ຣາຊຄຫໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ວິຫຣນ຺ເຕ ປາທໂລມທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ຣຎ຺ຎາ ມາຄເຘນ ປກ຺ໂກສາເປຕ຺ວາ ອສີຕິຍາ ຄາມິຍສຫສ຺ເສຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ປຫິໂຕ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ປຏິລທ຺ຘສທ຺ໂຘ ສຕ຺ຖາຣໍ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິ. ອຖ ນໍ ຠຄວາ ‘‘ອນຸຎ຺ຎາໂຕສິ ມາຕາປິຕູຫີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ອນນຸຎ຺ຎາຕຠາວໍ ສຸຕ຺ວາ ‘‘ນ ໂຂ, ໂສຓ, ຕຖາຄຕາ ມາຕາປິຕູຫິ ອນນຸຎ຺ຎາຕໍ ປຸຕ຺ຕໍ ປພ຺ພາເຊນ຺ຕີ’’ຕິ ປຏິກ຺ຂິປິ. ໂສ ‘‘ສາຘຸ ຠຄວາ’’ຕິ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈນໍ ສິຣສາ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ມາຕາປິຕູນໍ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອນຸຊານາເປຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄມ຺ມ ອຎ຺ຎຕຣສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊາວິຘານໍ ປາຬິຍໍ (ມຫາວ. ໒໔໓) ອາຄຕເມວ.

ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊຎ຺ຈ ອຸປສມ຺ປທຎ຺ຈ ລຠິຕ຺ວາ ຣາຊຄເຫ ວິຫຣນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ພຫຸລາ ຎາຕິສາໂລຫິຕາ ຈ ສນ຺ທິຏ຺ຐສມ຺ຠຕ຺ຕາ ຈ ສກ຺ກາຣສມ຺ມານໍ ອາຫຣນ຺ຕິ, ຣູປນິປ຺ຜຕ຺ຕິຍາ ວຓ຺ຓໍ ກເຖນ຺ຕິ, ອຎ຺ເຎປິ ຊນາ ປສ຺ສິຕຸໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມມ ສນ຺ຕິກໍ ພຫູ ຊນາ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ວາ ວິປສ຺ສນາຍ ວາ ກມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ກຖໍ ສກ຺ຂິສ຺ສາມິ, ຍໍນູນາຫໍ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ສີຕວນສຸສານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກເຣຍ຺ຍໍ. ຕຕ຺ຣ ຫິ ສຸສານນ຺ຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉິຕ຺ວາ ພຫູ ຊນາ ນາຄມິສ຺ສນ຺ຕິ, ເອວໍສນ຺ເຕ ມມ ກິຈ຺ຈໍ ມຕ຺ຖກໍ ປາປຸຓິສ຺ສຕີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ສີຕວນໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ອາຣຠິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ສຣີຣໍ ປຣມສຸຂຸມາລໍ, ນ ໂຂ ປນ ສກ຺ກາ ສຸເຂເນວ ສຸຂໍ ປາປຸຓິຕຸໍ, ກາຍໍ ກິລເມຕ຺ວາປິ ສມຓຘມ຺ມໍ ກາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ຐານຈງ຺ກມເມວ ອຘິຏ຺ຐາຍ ປຘານມກາສິ. ຕສ຺ສ ສຸຂຸມາລານໍ ປາທຕລານໍ ອນ຺ຕນ຺ເຕຫິ ໂຜຏາ ອຸຏ຺ຐາຍ ຠິຊ຺ຊິໍສຸ, ຈງ຺ກໂມ ເອກໂລຫິໂຕວ ອໂຫສິ. ປາເທສຸ ອວຫນ຺ເຕສຸ ຊຓ຺ຓຸເກຫິປິ ຫຕ຺ເຖຫິປິ ວາຍມິຕ຺ວາ ຈງ຺ກມຕິ. ເອວໍ ວີຣິຍໍ ທຬ຺ຫໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ໂອຠາສມຕ຺ຕມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ສເຈ ອຎ຺ໂຎປິ ອາຣທ຺ຘວີຣິໂຍ ຠເວຍ຺ຍ, ມາທິໂສວ ຠເວຍ຺ຍ. ອຫໍ ໂຂ ປນ ເອວໍ ວາຍມນ຺ໂຕປິ ມຄ຺ຄໍ ວາ ຜລໍ ວາ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກມິ, ອທ຺ຘາ ເນວາຫໍ ອຸຄ຺ຆຏິຕຎ຺ຎູ, ນ ວິປຎ຺ຈິຕຎ຺ຎູ, ນ ເນຍ຺ໂຍ, ປທປຣເມນ ມຍາ ຠວິຕພ຺ພໍ. ກິໍ ເມ ປພ຺ພຊ຺ຊາຍ, ຫີນາຍາວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ໂຠເຄ ຈ ຠຸຎ຺ຊິສ຺ສາມິ ປຸຎ຺ຎານິ ຈ ກຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ສຕ຺ຖາ ເຖຣສ຺ສ ວິຕກ຺ກໍ ຎຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຕຕ຺ຖ ຄນ຺ຕ຺ວາ ໂລຫິເຕນ ຜຸຏ຺ຐໍ ຈງ຺ກມໍ ທິສ຺ວາ ເຖຣໍ ວີໂຓວາເທນ (ມຫາວ. ໒໔໓) ໂອວທິຕ຺ວາ ວີຣິຍສມຖໂຍຊນຕ຺ຖາຍ ຕສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກເຖຕ຺ວາ ຄິຊ຺ຌກູຏເມວ ຄໂຕ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣປິ ທສພລສ຺ສ ສມ຺ມຸຂາ ໂອວາທໍ ລຠິຕ຺ວາ ນຈິຣສ຺ເສວ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ອຖ ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ເຊຕວເນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸໂຕ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ໂຕ ເຖຣໍ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ໂສຓກຸຏິກຓ຺ຓຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໖. ອຏ຺ຐເມ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານນ຺ຕິ ວາກ຺ກຣຓໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ວຈນກິຣິຍາ, ມຘຸຣວຈນານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍຎ຺ຫິ ເຖໂຣ ທສພເລນ ສທ຺ຘິໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ມຘຸເຣນ ສເຣນ ຘມ຺ມກຖໍ ກເຖສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖາ ສາຘຸກາຣໍ ອທາສິ. ຕສ຺ມາ ໂສ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ໂຄ ນາມ ຊາໂຕ. ໂສໂຓຕິ ຕສ຺ສ ນາມໍ, ໂກຏິອຄ຺ຆນກໍ ປນ ກຓ຺ຓປິຬນ຺ຘນໍ ຘາເຣສິ. ຕສ຺ມາ ກຸຏິກຓ຺ໂຓຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂກຏິກຓ຺ໂຓຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ປຸຣິມນເຍເນວ ມຫາຊເນນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ເຄນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕຕ຺ວາ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ຍໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ຕຸມ຺ເຫ ອິໂຕ ສຕ຺ຕທິວສມຕ຺ຖເກ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐປຍິຕ຺ຖ, ອຫມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ອຘິກາຣກມ຺ມສ຺ສ ຜເລນ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ຕຖາຣູໂປ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອນາຄເຕ ໂຄຕມພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠວິສ຺ສສີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສປິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສໍ ເທເວສຸ ຈ ມນຸສ຺ເສສຸ ຈ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ທສພລສ຺ສ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ ປຸເຣຕຣເມວ ເທວໂລກາ ຈວິຕ຺ວາ ກາຬິຍາ ນາມ ກຸຣຣຆຣິກາຍ ອຸປາສິກາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ສາ ປຣິປກ຺ເກ ຄພ຺ເຠ ຣາຊຄຫນຄເຣ ອຕ຺ຕໂນ ກຸລນິເວສນໍ ອາຄຕາ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕໍ ປຕ຺ໂຕ ອິສິປຕເນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕເນ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕາ ສນ຺ນິປຕິໍສຸ. ຕຕ຺ຖ ເອໂກ ອຏ຺ຐວີສຕິຍາ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ອພ຺ຠນ຺ຕເຣ ສາຕາຄິໂຣ ນາມ ຍກ຺ໂຂ ທສພລສ຺ສ ຘມ຺ມກຖໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາຍ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອຍໍ ເອວໍ ມຘຸຣຘມ຺ມກຖາ ມມ ສຫາເຍນ ເຫມວເຕນ ສຸຕາ ນ ສຸຕາ’’ຕິ? ໂສ ເທວສງ຺ຆສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ຕໍ ອປສ຺ສິຕ຺ວາ ‘‘ອທ຺ຘາ ມມ ສຫາໂຍ ຕິຓ຺ຓໍ ຣຕນານໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຠາວໍ ນ ຊານາຕິ, ຄຈ຺ຉາມິ ທສພລສ຺ສ ເຈວ ວຓ຺ຓໍ ກເຖສ຺ສາມິ, ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ມຎ຺ຈ ອາໂຣເຈສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫມຕ຺ຖເກນ ຕສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ປາຍາສິ.

ເຫມວໂຕປິ ຕິໂຍຊນສຫສ຺ສໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ອກາລປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມມ ສຫາເຍນ ສາຕາຄິເຣນ ສທ຺ຘິໍ ຫິມວນ຺ຕກີຬິຕໍ ກີຬິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ປຣິສາຍ ສທ຺ຘິໍ ຣາຊຄຫມຕ຺ຖເກເນວ ປາຍາສິ. ເຕສໍ ທ຺ວິນ຺ນມ຺ປິ ອຄ຺ຄພລກາຍາ ກຸລຆຣິກາຍ ກາຬິອຸປາສິກາຍ ນິເວສນມຕ຺ຖເກ ສມາຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສ ປຣິສາ, ມຍໍ ສາຕາຄິຣສ຺ສ. ຕຸມ຺ເຫ ກສ຺ສ ປຣິສາ, ມຍໍ ເຫມວຕສ຺ສາ’’ຕິ ອາຫໍສຸ. ເຕ ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ຐາວ ຄນ຺ຕ຺ວາ ເຕສໍ ຍກ຺ຂເສນາປຕີນໍ ອາໂຣຈຍິໍສຸ. ເຕປິ ຕໍຂຓຎ຺ເຎວ ອຸປາສິກາຍ ນິເວສນມຕ຺ຖເກ ສມາຄຈ຺ຉິໍສຸ. ສາຕາຄິໂຣ ເຫມວຕໍ ອາຫ – ‘‘ກຫໍ, ສມ຺ມ, ຄຈ຺ຉສີ’’ຕິ? ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ສມ຺ມາຕິ. ກິໍກາຣຓາຕິ? ຫິມວນ຺ຕໍ ປຸປ຺ຜິຕໍ ທິສ຺ວາ ຕຍາ ສທ຺ຘິໍ ຕຕ຺ຖ ກີຬິສ຺ສາມີຕິ. ຕ຺ວໍ ປນ, ສມ຺ມ, ກຫໍ ຄຈ຺ຉສີຕິ? ຕວ ສນ຺ຕິກໍ, ສມ຺ມາຕິ. ກິໍກາຣຓາຕິ? ຕ຺ວໍ ຫິມວນ຺ຕສ຺ສ ເກນ ປຸປ຺ຜິຕຠາວໍ ຊານາສີຕິ? ນ ຊານາມິ, ສມ຺ມາຕິ. ສຸທ຺ໂຘທນມຫາຣາຊສ຺ສ ປຸຕ຺ໂຕ ສິທ຺ຘຕ຺ຖກຸມາໂຣ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ກມ຺ເປຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬເທວຕານໍ ມຊ຺ເຌ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕສິ. ຕສ຺ສ ປວຕ຺ຕິຕຠາວໍ ນ ຊານາສີຕິ? ນ ຊານາມິ, ສມ຺ມາຕິ. ຕ຺ວໍ ເອຕ຺ຕກເມວ ຐານໍ ປຸປ຺ຜິຕນ຺ຕິ ອຎ຺ຎາສິ, ຕສ຺ສ ປນ ປຸຣິສສ຺ສ ສກ຺ກາຣຕ຺ຖາຍ ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ເອກມາລາຄຸຬສທິສໍ ອຊ຺ຊ ຊາຕໍ ສມ຺ມາຕິ. ມາລາ ຕາວ ປຸປ຺ຜນ຺ຕຸ, ຕຍາ ໂສ ສຕ຺ຖາ ອກ຺ຂີນິ ປູເຣຕ຺ວາ ທິຏ຺ໂຐຕິ. ອາມ, ສມ຺ມ, ສຕ຺ຖາ ຈ ເມ ທິຏ຺ໂຐ, ຘມ຺ໂມ ຈ ສຸໂຕ, ອມຕຎ຺ຈ ປີຕໍ. ອຫໍ ‘‘ເອຕໍ ອມຕຘມ຺ມໍ ຕມ຺ປິ ຊານາເປສ຺ສາມີ’’ຕິ ຕວ ສນ຺ຕິກໍ ອາຄໂຕສ຺ມິ, ສມ຺ມາຕິ. ເຕສໍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ກເຖນ຺ຕານໍເຍວ ອຸປາສິກາ ສິຣິສຍນໂຕ ອຸຏ຺ຐາຍ ນິສິນ຺ນາ ຕໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ສຸຕ຺ວາ ສທ຺ເທ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິ. ‘‘ອຍໍ ສທ຺ໂທ ອຸທ຺ຘໍ, ນ ເຫຏ຺ຐາ, ອມນຸສ຺ສຠາສິໂຕ, ໂນ ມນຸສ຺ສຠາສິໂຕ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ໂອຫິຕໂສຕາ ປຄ຺ຄຫິຕມານສາ ຫຸຕ຺ວາ ນິສີທິ. ຕໂຕ –

‘‘ອຊ຺ຊ ປນ຺ນຣໂສ ອຸໂປສໂຖ (ອິຕິ ສາຕາຄິໂຣ ຍກ຺ໂຂ),

ທິພ຺ພາ ຣຕ຺ຕິ ອຸປຏ຺ຐິຕາ;

ອໂນມນາມໍ ສຕ຺ຖາຣໍ,

ຫນ຺ທ ປສ຺ສາມ ໂຄຕມ’’ນ຺ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໕໓) –

ເອວໍ ສາຕາຄິເຣນ ວຸຕ຺ເຕ –

‘‘ກຈ຺ຈິ ມໂນ ສຸປຓິຫິໂຕ (ອິຕິ ເຫມວໂຕ ຍກ຺ໂຂ),

ສພ຺ພຠູເຕສຸ ຕາທິໂນ;

ກຈ຺ຈິ ອິຏ຺ເຐ ອນິຏ຺ເຐ ຈ,

ສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ວສີກຕາ’’ຕິ. (ສຸ. ນິ. ໑໕໔);

ເອວໍ ເຫມວໂຕ ສຕ຺ຖຸ ກາຍສມາຈາຣຎ຺ຈ ອາຊີວຎ຺ຈ ມໂນສມາຈາຣຎ຺ຈ ປຸຈ຺ຉິ. ປຸຈ຺ຉິຕໍ ປຸຈ຺ຉິຕໍ ສາຕາຄິໂຣ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ເອວໍ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣວຓ຺ຓຄຸຓວຓ຺ຓກຖນວເສນ ເຫມວຕສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ນິຏ຺ຐິເຕ ເຫມວໂຕ ສຫາຍກສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນານຸສາເຣນ ຎາຓໍ ເປເສຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິ.

ອຖ, ກາຬີ ອຸປາສິກາ, ປຣສ຺ສ ຘມ຺ເມ ເທສີຍມາເນ ຕຖາຄຕໍ ອທິຏ຺ຐປຸພ຺ພາວ ຫຸຕ຺ວາ ອນຸສ຺ສວປ຺ປສາທໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ປຣສ຺ສ ວຑ຺ຒິຕໍ ໂຠຊນໍ ຠຸຎ຺ຊມານາ ວິຍ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ. ສາ ສພ຺ພມາຕຸຄາມານໍ ອນ຺ຕເຣ ປຐມກໂສຕາປນ຺ນາ ສພ຺ພເຊຏ຺ຐິກາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສາ ສຫ ໂສຕາປຕ຺ຕິຠາເວນ ຕເມວ ຣຕ຺ຕິໍ ຄພ຺ຠວຸຏ຺ຐານໍ ຊາຕໍ, ປຏິລທ຺ຘທາຣກສ຺ສ ນາມຄ຺ຄຫຓທິວເສ ໂສໂຓຕິ ນາມໍ ອກາສິ. ສາ ຍຖາຣຸຈິຍາ ກຸລເຄເຫ ວສິຕ຺ວາ ກຸລຆຣເມວ ອຄມາສິ.

ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ມຫາກຈ຺ຈານຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ນຄຣໍ ອຸປນິສ຺ສາຍ ອຸປວຕ຺ເຕ ປພ຺ພເຕ ປຏິວສຕິ. ອຸປາສິກາ ເຖຣໍ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເຖໂຣ ນິພທ຺ຘໍ ຕສ຺ສາ ນິເວສນໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ໂສຓທາຣໂກປິ ນິພທ຺ຘໍ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ວິຈຣນ຺ໂຕ ວິສ຺ສາສິໂກ ອໂຫສິ. ໂສ ອປເຣນ ສມເຍນ ເຖຣສ຺ສ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ. ເຖໂຣ ຕໍ ອຸປສມ຺ປາເທຕຸກາໂມ ຕີຓິ ວສ຺ສານິ ຄຓໍ ປຣິເຍສິຕ຺ວາ ອຸປສມ຺ປາເທສິ. ໂສ ອຸປສມ຺ປນ຺ໂນ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ກຖາເປຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ເຖຣສ຺ເສວ ສນ຺ຕິເກ ສຸຕ຺ຕນິປາຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຖວສ຺ໂສ ປວາເຣຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ປສ຺ສິຕຸກາໂມ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍໍ ອາປຸຈ຺ຉິ. ເຖໂຣ ອາຫ – ‘‘ໂສຓ, ຕຍິ ຄເຕ ສຕ຺ຖາ ຕໍ ເອກຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ວສາເປຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ອຊ຺ເຌສິສ຺ສຕິ, ຕ຺ວໍ ຘມ຺ມໍ ກເຖສ຺ສສິ. ສຕ຺ຖາ ຕວ ຘມ຺ມກຖາຍ ປສີທິຕ຺ວາ ຕຸຍ຺ຫໍ ວຣໍ ທສ຺ສຕິ. ຕ຺ວໍ ວຣໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອິມຎ຺ຈ ອິມຎ຺ຈ ຄຓ຺ຫາຫິ, ມມ ວຈເນນ ທສພລສ຺ສ ປາເທ ວນ຺ທາຫີ’’ຕິ. ໂສ ອຸປຊ຺ຌາເຍນ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ມາຕຸອຸປາສິກາຍ ເຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ອາໂຣເຈສິ. ສາປິ ‘‘ສາຘຸ, ຕາຕ, ຕ຺ວໍ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອິມໍ ກມ຺ພລໍ ອາຫຣິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິຍາ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖຣາຫີ’’ຕິ ກມ຺ພລໍ ອທາສິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ຕໍ ອາທາຍ ເສນາສນໍ ສໍສາເມຕ຺ວາ ອນຸປຸພ຺ເພນ ສຕ຺ຖຸ ວສນຏ຺ຐານໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ພຸທ຺ຘາສເນ ນິສິນ຺ນເວລາຍເມວ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ອຏ຺ຐາສິ. ສຕ຺ຖາ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ປຏິສນ຺ຖາຣໍ ກຕ຺ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖຣໍ ອາມນ຺ເຕສິ – ‘‘ອານນ຺ທ, ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສ຺ສ ເສນາສນໍ ຊານາຫີ’’ຕິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ອຘິປ຺ປາຍໍ ຎຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄນ຺ຘກຸຏິຍໍເຍວ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ອຸສ຺ສາເຣນ຺ໂຕ ວິຍ ອຕ຺ຖຣິ.

ອຖ ໂຂ ຠຄວາ ພຫຸເທວຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ, ອາຍສ຺ມາປິ ໂຂ ໂສໂຓ ພຫຸເທວຣຕ຺ຕິໍ ອຊ຺ໂຌກາເສ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ວິຫາຣໍ ປາວິສິ. ສຕ຺ຖາ ປຈ຺ຉິມຍາເມ ສີຫເສຍ຺ຍໍ ກປ຺ເປຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ວຸຏ຺ຐາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ‘‘ເອຕ຺ຕເກນ ກາເລນ ໂສຓສ຺ສ ກາຍທຣໂຖ ປຏິປ຺ປສ຺ສທ຺ໂຘ ຠວິສ຺ສຕີ’’ຕິ ຎຕ຺ວາ ອາຍສ຺ມນ຺ຕໍ ໂສຓໍ ອຊ຺ເຌສິ – ‘‘ປຏິຠາຕຸ ຕໍ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ ຠາສິຕຸ’’ນ຺ຕິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣ ມຘຸຣສ຺ສເຣນ ເອກພ຺ຍຎ຺ຊນມ຺ປິ ອວິນາເສນ຺ໂຕ ອຏ຺ຐກວຄ຺ຄິຍານິ ສຸຕ຺ຕານິ (ສຸ. ນິ. ໗໗໒ ອາທໂຍ) ອຠາສິ. ກຖາປຣິໂຍສາເນ ຠຄວາ ສາຘຸກາຣໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ສຸຄ຺ຄຫິໂຕ ເຕ ຠິກ຺ຂຸ ຘມ຺ໂມ, ມຍາ ເທສິຕກາເລ ຈ ອຊ຺ຊ ຈ ເອກສທິສາວ ເທສນາ, ກິຎ຺ຈິ ອູນໍ ວາ ອຘິກໍ ວາ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ປສນ຺ນຠາວໍ ປກາເສສິ. ໂສຓຕ຺ເຖໂຣປິ ‘‘ອຍໍ ໂອກາໂສ’’ຕິ ສລ຺ລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ວຈເນນ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ວິນຍຘຣປຎ຺ຈເມນ ຄເຓນ ອຸປສມ຺ປທໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ເພ ວເຣ ຍາຈິ, ສຕ຺ຖາ ອທາສິ. ປຸນ ເຖໂຣ ມາຕຸອຸປາສິກາຍ ວຈເນນ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ, ຠນ຺ເຕ, ອຸປາສິກາຍ ຕຸມ຺ຫາກໍ ວສນຄນ຺ຘກຸຏິຍໍ ຠູມຕ຺ຖຣຓຕ຺ຖໍ ກມ຺ພໂລ ປຫິໂຕ’’ຕິ ກມ຺ພລໍ ທຕ຺ວາ ອຸຏ຺ຐາຍາສນາ ສຕ຺ຖາຣໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ ປທກ຺ຂິຓໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປນ ເຖຣສ຺ສ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ສຸຕ຺ເຕ ອາຄຕເມວ.

ອິຕິ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກາ ອຏ຺ຐ ວເຣ ລຠິຕ຺ວາ ອຸປຊ຺ຌາຍສ຺ສ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສພ຺ພໍ ຕໍ ປວຕ຺ຕິໍ ອາໂຣເຈສິ. ປຸນທິວເສ ມາຕຸອຸປາສິກາຍ ນິເວສນທ຺ວາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຠິກ຺ຂາຍ ອຏ຺ຐາສິ. ອຸປາສິກາ ‘‘ປຸຕ຺ໂຕ ກິຣ ເມ ທ຺ວາເຣ ຐິໂຕ’’ຕິ ສຸຕ຺ວາ ເວເຄນ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ຫຕ຺ຖໂຕ ປຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕນິເວສເນ ນິສີທາເປຕ຺ວາ ໂຠຊນໍ ອທາສິ. ອຖ ນໍ ຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈປຣິໂຍສາເນ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເຕ, ຕາຕ, ທສພໂລ’’ຕິ? ອາມ ອຸປາສິເກຕິ. ວນ຺ທິໂຕ ເຕ ມມ ວຈເນນາຕິ? ອາມ ວນ຺ທິໂຕ, ໂສປິ ຈ ເມ ກມ຺ພໂລ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວສນຏ຺ຐາເນ ຠູມຕ຺ຖຣຓໍ ກຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໂຕຕິ. ກິໍ, ຕາຕ, ຕຍາ ກິຣ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມກຖາ ກຖິຕາ, ສຕ຺ຖາຣາ ຈ ເຕ ສາຘຸກາໂຣ ທິນ຺ໂນຕິ? ຕຍາ ກຖໍ ຎາຕໍ ອຸປາສິເກຕິ? ຕາຕ, ມຍ຺ຫໍ ເຄເຫ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ທສພເລນ ຕຸຍ຺ຫໍ ສາຘຸກາຣໍ ທິນ຺ນທິວເສ ‘‘ສກລທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬ ເທວຕາ ສາຘຸກາຣໍ ອທໍສູ’’ຕິ ອາຫ – ຕາຕ, ຕຍາ ກຖິຕຘມ຺ມກຖໍ ພຸທ຺ຘານໍ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ມຍ຺ຫມ຺ປິ ກເຖຕຸໍ ປຈ຺ຈາສີສາມີຕິ. ເຖໂຣ ມາຕຸ ກຖໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິ. ສາ ຕສ຺ສ ອຘິວາສນໍ ວິທິຕ຺ວາ ທ຺ວາເຣ ມຓ຺ຑປໍ ກາເຣຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ກຖິຕນິຍາເມເນວ ອຕ຺ຕໂນ ຘມ຺ມກຖໍ ກຖາເປສີຕິ ວຕ຺ຖຸ ເອຕ຺ຖ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ. ສຕ຺ຖາ ອປຣຠາເຄ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ກລ຺ຍາຓວາກ຺ກຣຓານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ສີວລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໗. ນວເມ ລາຠີນໍ ຍທິທໍ ສີວລີຕິ ຐເປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ລາຠີນໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ສີວລິຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ລາຠີນໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ປຸຣິມນເຍເນວ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ອຫມ຺ປິ ອິມິນາ ອຘິກາຣກມ຺ເມນ ອຎ຺ຎໍ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ນ ປຕ຺ເຖມິ, ອນາຄເຕ ປນ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ອຫມ຺ປິ ຕຸມ຺ເຫຫິ ໂສ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ລາຠີນໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ເຕ ປຕ຺ຖນາ ອນາຄເຕ ໂຄຕມສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ສມິຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ວິປສ຺ສີພຸທ຺ຘກາເລ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣໂຕ ອວິທູເຣ ເອກສ຺ມິໍ ຄາເມ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ຕສ຺ມິໍ ສມເຍ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ສາກຈ຺ຉິຕ຺ວາ ສາກຈ຺ຉິຕ຺ວາ ທສພລສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕິ. ເຕ ເອກທິວສໍ ສພ຺ເພວ ເອກໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ທານໍ ເທນ຺ຕາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ອມ຺ຫາກໍ ທານມຸເຂ ນຕ຺ຖີ’’ຕິ ມຘຸຎ຺ຈ ຄຸຬທຘິຎ຺ຈ ນ ອທ຺ທສໍສຸ. ເຕ ‘‘ຍໂຕ ກຸໂຕຈິ ອາຫຣິສ຺ສາມາ’’ຕິ ຊນປທໂຕ ນຄຣໍ ປວິສນມຄ຺ເຄ ປຸຣິສໍ ຐເປສຸໍ. ຕທາ ເອສ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຕໂນ ຄາມໂຕ ຄຸຬທຘິວາຣກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ‘‘ກິຎ຺ຈິເທວ ອາຫຣິສ຺ສາມີ’’ຕິ ນຄຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ມຸຂໍ ໂຘວິຕ຺ວາ ‘‘ໂຘຕຫຕ຺ຖປາໂທ ປວິສິສ຺ສາມີ’’ຕິ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນງ຺ຄລສີສມຕ຺ຕໍ ນິມ຺ມກ຺ຂິກໍ ທຓ຺ຑກມຘຸໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ປຸຎ຺ເຎນ ເມ ອິທໍ ອຸປ຺ປນ຺ນ’’ນ຺ຕິ ຄເຫຕ຺ວາ ນຄຣໍ ປວິສຕິ. ນາຄເຣຫິ ຐປິຕປຸຣິໂສ ຕໍ ທິສ຺ວາ, ‘‘ໂຠ ປຸຣິສ, ກສ຺ສິມໍ ອາຫຣສີ’’ຕິ ປຸຈ຺ຉິ. ນ ກສ຺ສຈິ ສາມິ, ວິກ຺ກິຓິຕຸໍ ປນ ເມ ອິທໍ ອານີຕນ຺ຕິ. ເຕນ ຫິ, ໂຠ ປຸຣິສ, ອິມໍ ກຫາປຓໍ ຄເຫຕ຺ວາ ເອຕໍ ມຘຸຎ຺ຈ ຄຸຬທຘິຎ຺ຈ ເທຫີຕິ.

ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອິທໍ ນ ພຫຸມູລໍ, ອຍຎ຺ຈ ເອກປ຺ປຫາເຣເນວ ພຫຸໍ ເທຕິ, ວີມໍສິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ. ຕໂຕ ນໍ ‘‘ນາຫໍ ເອກກຫາປເຓນ ເທມີ’’ຕິ ອາຫ. ຍທິ ເອວໍ, ທ຺ເວ ຄເຫຕ຺ວາ ເທຫີຕິ. ທ຺ວີຫິປິ ນ ເທມີຕິ. ເອເຕນຸປາເຍນ ວຑ຺ຒນ຺ຕໍ ວຑ຺ຒນ຺ຕໍ ສຫສ຺ສໍ ປາປຸຓິ. ໂສ ຈິນ຺ເຕສິ – ‘‘ອຕິອຎ຺ຉິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ, ໂຫຕຸ ຕາວ, ອິມສ຺ສ ກຕ຺ຕພ຺ພກິຈ຺ຈໍ ປຸຈ຺ຉິສ຺ສາມີ’’ຕິ. ອຖ ນໍ ອາຫ – ‘‘ອິທໍ ນ ພຫຸອຄ຺ຆນກໍ, ຕ຺ວຎ຺ຈ ພຫຸໍ ເທສິ, ເກນ ກມ຺ເມນ ອິທໍ ຄຓ຺ຫາສີ’’ຕິ? ອິຘ, ໂຠ, ນຄຣວາສິໂນ ຣຎ຺ຎາ ສທ຺ຘິໍ ປຏິວິຣຸຊ຺ຌິຕ຺ວາ ວິປສ຺ສີທສພລສ຺ສ ທານໍ ເທນ຺ຕາ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ທານມຸເຂ ອປສ຺ສນ຺ຕາ ປຣິເຍສນ຺ຕິ. ສເຈ ອິທໍ ທ຺ວຍໍ ນ ລຠິສ຺ສນ຺ຕິ, ນາຄຣານໍ ປຣາຊໂຍ ຠວິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ສຫສ຺ສໍ ທຕ຺ວາ ຄຓ຺ຫາມີຕິ. ກິໍ ປເນຕໍ ນາຄຣານເມວ ວຏ຺ຏຕິ, ນ ອຎ຺ເຎສໍ ທາຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີຕິ? ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ທາຕຸໍ ອວາຣິຕເມຕນ຺ຕິ. ອຕ຺ຖິ ປນ ເຕ ໂກຈິ ນາຄຣານໍ ທາເນ ເອກທິວສໍ ສຫສ຺ສໍ ທາຕາຕິ? ນຕ຺ຖິ ສມ຺ມາຕິ. ອິເມສໍ ປນ ທ຺ວິນ຺ນໍ ສຫສ຺ສຄ຺ຆນກຠາວໍ ຊານາສີຕິ? ອາມ ຊານາມີຕິ. ເຕນ ຫິ ຄຈ຺ຉ, ນາຄຣານໍ ອາຈິກ຺ຂ – ‘‘ເອໂກ ປຸຣິໂສ ອິມານິ ທ຺ເວ ມູເລນ ນ ເທຕິ, ສຫຕ຺ເຖເນວ ທາຕຸກາໂມ, ຕຸມ຺ເຫ ອິເມສໍ ທ຺ວິນ຺ນໍ ກາຣຓາ ນິຣຸສ຺ສຸກ຺ກາ ໂຫຖາ’’ຕິ. ຕ຺ວໍ ປນ ເມ ອິມສ຺ມິໍ ທານມຸເຂ ເຊຏ຺ຐກຠາວສ຺ສ ກາຍສກ຺ຂີ ໂຫຫີຕິ.

ໂສ ຄາມວາສີ ປຣິພ຺ພຍຕ຺ຖໍ ຄຫິຕມາສເກນ ປຎ຺ຈກຏຸກໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຈຸຓ຺ຓໍ ກຕ຺ວາ ທຘິໂຕ ກຎ຺ຊິຍໍ ວາເຫຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ມຘຸປຏລໍ ປີເຬຕ຺ວາ ປຎ຺ຈກຏຸກຈຸຓ຺ເຓນ ໂຍເຊຕ຺ວາ ເອກສ຺ມິໍ ປທຸມິນິປຕ຺ເຕ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ຕໍ ສໍວິທຫິຕ຺ວາ ອາທາຍ ທສພລສ຺ສ ອວິທູເຣ ຐາເນ ນິສີທິ. ມຫາຊເນນ ອາຫຣິຍມານສ຺ສ ສກ຺ກາຣສ຺ສ ອນ຺ຕເຣ ອຕ຺ຕໂນ ປຕ຺ຕວາຣໍ ໂອໂລກຍມາໂນ ໂອກາສໍ ຎຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ຠຄວາ ອຍໍ ມຍ຺ຫໍ ທຸຄ຺ຄຕປຓ຺ຓາກາໂຣ, ອິມໍ ເມ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ຄຓ຺ຫຖາ’’ຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ຈຕຸມຫາຣາຊທຕ຺ຕິເຍນ ເສລມເຍນ ປຕ຺ເຕນ ຕໍ ປຏິຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ຍຖາ ອຏ຺ຐສຏ຺ຐິຠິກ຺ຂຸສຕສຫສ຺ສສ຺ສ ທິຍ຺ຍມານໍ ນ ຂີຍຕິ, ເອວໍ ອຘິຏ຺ຐາສິ. ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ນິຏ຺ຐິຕຠຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ເອກມນ຺ຕໍ ຐິໂຕ ອາຫ – ‘‘ທິຏ຺ໂຐ ເມ ຠຄວາ ອຊ຺ຊ ພນ຺ຘຸມຕີນຄຣວາສິເກຫິ ຕຸມ຺ຫາກໍ ສກ຺ກາໂຣ ອາຫຣິຍມາໂນ, ອຫມ຺ປິ ອິມສ຺ສ ກມ຺ມສ຺ສ ນິສ຺ສນ຺ເທນ ນິພ຺ພຕ຺ຕນິພ຺ພຕ຺ຕຠເວ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ໂຕ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ເອວໍ ໂຫຕຸ ກຸລປຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຕສ຺ສ ຈ ນຄຣວາສີນຎ຺ຈ ຠຕ຺ຕານຸໂມທນໍ ກຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສປິ ກຸລປຸຕ຺ໂຕ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອິມສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ສຸປ຺ປວາສາຍ ຣາຊຘີຕາຍ ກຸຈ຺ຉິສ຺ມິໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ. ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສາຍໍ ປາຕຎ຺ຈ ປຓ຺ຓາກາຣສຕານິ ປາປຸຓນ຺ຕິ, ສຸປ຺ປວາສາ ສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ອຖ ນໍ ປຸຎ຺ຎວີມໍສນຕ຺ຖໍ ຫຕ຺ເຖນ ພີຊປຈ຺ຉິໍ ຜຸສາເປນ຺ຕິ, ເອເກກພີຊໂຕ ສລາກສຕມ຺ປິ ສລາກສຫສ຺ສມ຺ປິ ນິຄຈ຺ຉຕິ. ເອກກຣີສເຂຕ຺ຕໂຕ ປຎ຺ຎາສມ຺ປິ ສຏ຺ຐິປິ ສກຏານິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ໂກຏ຺ຐປູຣຓກາເລປິ ໂກຏ຺ຐທ຺ວາຣໍ ຫຕ຺ເຖນ ຜຸສາເປນ຺ຕິ, ຣາຊຘີຕາຍ ປຸຎ຺ເຎນ ຄຓ຺ຫນ຺ຕານໍ ຄຫິຕຄຫິຕຏ຺ຐານໍ ປຸນ ປູຣຕິ. ປຣິປຸຓ຺ຓຠຕ຺ຕກຸມ຺ຠິໂຕປິ ‘‘ຣາຊຘີຕາຍ ປຸຎ຺ຎ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຍສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເທນ຺ຕານໍ ຍາວ ນ ອຸກ຺ກຑ຺ຒນ຺ຕິ, ນ ຕາວ ຠຕ຺ຕໍ ຂີຍຕິ. ທາຣເກ ກຸຈ຺ຉິຄເຕເຍວ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອຕິກ຺ກມິໍສຸ.

ຄພ຺ເຠ ປນ ປຣິປກ຺ເກ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທຸກ຺ຂໍ ອນຸໂຠສິ. ສາ ສາມິກໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ‘‘ປຸເຣ ມຣຓາ ຊີວມານາວ ທານໍ ທສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິກໍ ເປເສສິ – ‘‘ຄຈ຺ຉ ອິມໍ ປວຕ຺ຕິໍ ສຕ຺ຖຸ ອາໂຣເຈຕ຺ວາ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຫິ, ຍຎ຺ຈ ສຕ຺ຖາ ວເທຕິ, ຕໍ ສາຘຸກໍ ອຸປລກ຺ເຂຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ມຍ຺ຫໍ ກເຖຫີ’’ຕິ. ໂສ ຄນ຺ຕ຺ວາ ຕສ຺ສາ ສາສນໍ ຠຄວໂຕ ອາໂຣເຈສິ. ສຕ຺ຖາ ‘‘ສຸຂິນີ ໂຫຕຸ ສຸປ຺ປວາສາ ໂກລິຍຘີຕາ, ສຸຂິນີ ອໂຣຄາ ອໂຣຄໍ ປຸຕ຺ຕໍ ວິຊາຍຕູ’’ຕິ ອາຫ. ຣາຊາ ຕໍ ສຸຕ຺ວາ ຠຄວນ຺ຕໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ ອນ຺ໂຕຄາມາຠິມຸໂຂ ປາຍາສິ. ຕສ຺ສ ປຸເຣ ອາຄມນາເຍວ ສຸປ຺ປວາສາຍ ກຸຈ຺ຉິໂຕ ຘມກຣຓາ ອຸທກໍ ວິຍ ຄພ຺ໂຠ ນິກ຺ຂມິ, ປຣິວາເຣຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນຊໂນ ອສ຺ສຸມຸໂຂວ ຫສິຕຸໍ ອາຣທ຺ໂຘ. ຫຏ຺ຐຕຸຏ຺ໂຐ ມຫາຊໂນ ຣຎ຺ໂຎ ປຸຕ຺ຕສາສນໍ ອາໂຣເຈຕຸໍ ອຄມາສິ.

ຣາຊາ ເຕສໍ ອິງ຺ຄິຕໍ ທິສ຺ວາວ ‘‘ທສພເລນ ກຖິຕກຖາ ນິປ຺ຜນ຺ນາ ມຎ຺ເຎ’’ຕິ ຈິນ຺ເຕສິ. ໂສ ອາຄນ຺ຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສາສນໍ ຣາຊຘີຕາຍ ອາໂຣເຈສິ. ຣາຊຘີຕາ ‘‘ຕຍາ ນິມນ຺ຕິຕໍ ຊີວິຕຠຕ຺ຕເມວ ມງ຺ຄລຠຕ຺ຕໍ ຠວິສ຺ສຕິ, ຄຈ຺ຉ ສຕ຺ຕາຫໍ ທສພລໍ ນິມນ຺ເຕຫີ’’ຕິ. ຣາຊາ ຕຖາ ອກາສິ. ສຕ຺ຕາຫໍ ພຸທ຺ຘປ຺ປມຸຂສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ມຫາທານໍ ປວຕ຺ຕຍິໍສຸ. ທາຣໂກ ສພ຺ເພສໍ ຎາຕີນໍ ສນ຺ຕຕ຺ຕຈິຕ຺ຕໍ ນິພ຺ພາເປນ຺ໂຕ ຊາໂຕຕິ ສີວລິທາຣໂກຕ຺ເວວສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ຄພ຺ເຠ ວສິຕຕ຺ຕາ ຊາຕກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ສພ຺ພກມ຺ມກ຺ຂໂມ ອໂຫສິ. ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ໂຕ ສຕ຺ຕເມ ທິວເສ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ກຖາສລ຺ລາປໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາປິ ຘມ຺ມປເທ ຄາຖໍ ອຠາສິ –

‘‘ໂຍມໍ ປລິປຖໍ ທຸຄ຺ຄໍ, ສໍສາຣໍ ໂມຫມຈ຺ຈຄາ;

ຕິຓ຺ໂຓ ປາຣງ຺ຄໂຕ ຌາຍີ, ອເນໂຊ ອກຖໍກຖີ;

ອນຸປາທາຍ ນິພ຺ພຸໂຕ, ຕມຫໍ ພ຺ຣູມິ ພ຺ຣາຫ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໔໑໔);

ອຖ ນໍ ເຖໂຣ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ປນ ຕຍາ ເອວຣູປໍ ທຸກ຺ຂຣາສິໍ ອນຸຠວິຕ຺ວາ ປພ຺ພຊິຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ? ລຠມາໂນ ປພ຺ພເຊຍ຺ຍໍ, ຠນ຺ເຕຕິ. ສຸປ຺ປວາສາ ຕໍ ທາຣກໍ ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ກເຖນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ກິໍ ນຸ ໂຂ ເມ ປຸຕ຺ໂຕ ຘມ຺ມເສນາປຕິນາ ສທ຺ຘິໍ ກເຖຕີ’’ຕິ ເຖຣໍ ອຸປສງ຺ກມິຕ຺ວາ ປຸຈ຺ຉິ – ‘‘ມຍ຺ຫໍ ປຸຕ຺ໂຕ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘິໍ ກິໍ ກເຖຕິ, ຠທນ຺ເຕ’’ຕິ? ອຕ຺ຕນາ ອນຸຠູຕໍ ຄພ຺ຠວາສທຸກ຺ຂໍ ກເຖຕ຺ວາ ຕຸມ຺ເຫຫິ ອນຸຎ຺ຎາໂຕ ປພ຺ພຊິສ຺ສາມີຕິ ວທຕີຕິ. ສາຘຸ, ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາເຊຖ ນນ຺ຕິ. ເຖໂຣ ຕໍ ວິຫາຣໍ ເນຕ຺ວາ ຕຈປຎ຺ຈກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ທຕ຺ວາ ປພ຺ພາເຊນ຺ໂຕ, ‘‘ສີວລິ, ນ ຕຸຍ຺ຫໍ ອຎ຺ເຎນ ໂອວາເທນ ກມ຺ມໍ ອຕ຺ຖິ, ຕຍາ ສຕ຺ຕ ວສ຺ສານິ ອນຸຠູຕທຸກ຺ຂເມວ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂາຫີ’’ຕິ. ຠນ຺ເຕ, ປພ຺ພາຊນເມວ ຕຸມ຺ຫາກໍ ຠາໂຣ, ຍໍ ປນ ມຍາ ກາຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕມຫໍ ຊານິສ຺ສາມີຕິ. ໂສ ປຐມເກສວຏ຺ຏິຍາ ໂອຫາຣິຕກ຺ຂເຓເຍວ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐາສິ, ທຸຕິຍາຍ ໂອຫາຣິຕກ຺ຂເຓ ສກທາຄາມິຜເລ, ຕຕິຍາຍ ອນາຄາມິຜເລ. ສພ຺ເພສໍເຍວ ປນ ເກສານໍ ໂອໂຣປນຎ຺ຈ ອຣຫຕ຺ຕສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ຈ ອປຈ຺ຉາ ອປຸຣິມາ ອໂຫສິ. ຕສ຺ສ ປພ຺ພຊິຕທິວສໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆສ຺ສ ຈຕ຺ຕາໂຣ ປຈ຺ຈຍາ ຍທິຈ຺ຉກໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ເອວໍ ເອຕ຺ຖ ວຕ຺ຖຸ ສມຸຏ຺ຐິຕໍ.

ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ສາວຕ຺ຖິໍ ອຄມາສິ. ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ອຠິວາເທຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ມຍ຺ຫໍ ປຸຎ຺ຎໍ ວີມໍສິສ຺ສາມິ, ປຎ຺ຈ ເມ ຠິກ຺ຂຸສຕານິ ເທຖາ’’ຕິ ອາຫ. ຄຓ຺ຫ, ສີວລີຕິ. ໂສ ປຎ຺ຈສເຕ ຠິກ຺ຂູ ຄເຫຕ຺ວາ ຫິມວນ຺ຕາຠິມຸຂໍ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ອຏວິມຄ຺ຄໍ ຄຈ຺ຉຕິ. ຕສ຺ສ ປຐມໍ ທິຏ຺ຐາ ນິຄ຺ໂຣເຘ ອຘິວຕ຺ຖາ ເທວຕາ ສຕ຺ຕ ທິວສານິ ທານໍ ອທາສິ. ອິຕິ ໂສ –

‘‘ນິຄ຺ໂຣຘໍ ປຐມໍ ປສ຺ສິ, ທຸຕິຍໍ ປຓ຺ຑວປພ຺ພຕໍ;

ຕຕິຍໍ ອຈິຣວຕິຍໍ, ຈຕຸຕ຺ຖໍ ວຣສາຄຣໍ.

‘‘ປຎ຺ຈມໍ ຫິມວນ຺ຕໍ ໂສ, ຉຏ຺ຐໍ ຉທ຺ທນ຺ຕຸປາຄມິ;

ສຕ຺ຕມໍ ຄນ຺ຘມາທນໍ, ອຏ຺ຐມໍ ອຖ ເຣວຕ’’ນ຺ຕິ.

ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ ສຕ຺ຕ ສຕ຺ຕ ທິວສາເນວ ທານໍ ອທໍສຸ. ຄນ຺ຘມາທນປພ຺ພເຕ ປນ ນາຄທຕ຺ຕເທວຣາຊາ ນາມ ສຕ຺ຕທິວເສສຸ ເອກທິວສໍ ຂີຣປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ, ເອກທິວສໍ ສປ຺ປິປິຓ຺ຑປາຕໍ ອທາສິ. ຠິກ຺ຂຸສງ຺ໂຆ ອາຫ – ‘‘ອາວຸໂສ, ອິມສ຺ສ ເທວຣຎ຺ໂຎ ເນວ ເຘນຸໂຍ ທຸຍ຺ຫມານາ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ທຘິນິມ຺ມຖນໍ, ກຸໂຕ ເຕ, ເທວຣາຊ, ອິມໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ? ‘‘ຠນ຺ເຕ, ກສ຺ສປທສພລສ຺ສ ກາເລ ຂີຣສລາກຠຕ຺ຕທານສ຺ເສຕໍ ຜລ’’ນ຺ຕິ ເທວຣາຊາ ອາຫ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ຂທິຣວນິຍເຣວຕສ຺ສ ປຈ຺ຈຸຄ຺ຄມນໍ ອຏ຺ຐຸປ຺ປຕ຺ຕິໍ ກຕ຺ວາ ເຖຣໍ ອຕ຺ຕໂນ ສາສເນ ລາຠຄ຺ຄຍສຄ຺ຄປ຺ປຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣວຕ຺ຖຸ

໒໐໘. ທສເມ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານນ຺ຕິ ສທ຺ຘາຍ ອຘິມຸຕ຺ຕານໍ, ພລວສທ຺ຘານໍ ຠິກ຺ຂູນໍ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖໂຣ ອຄ຺ໂຄຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຎ຺ເຎສໍ ຫິ ສທ຺ຘາ ວຑ຺ເຒຕພ຺ພາ ໂຫຕິ, ເຖຣສ຺ສ ປນ ຫາເປຕພ຺ພາ ຊາຕາ. ຕສ຺ມາ ໂສ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ວກ຺ກລີຕິ ປນສ຺ສ ນາມໍ.

ຕສ຺ສ ປຎ຺ຫກມ຺ເມ ອຍມນຸປຸພ຺ພິກຖາ – ອຍມ຺ປິ ຫິ ອຕີເຕ ປທຸມຸຕ຺ຕຣພຸທ຺ຘກາເລ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ປຣິສປຣິຍນ຺ເຕ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓນ຺ໂຕ ສຕ຺ຖາຣໍ ເອກໍ ຠິກ຺ຂຸໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ‘‘ມຍາປິ ອນາຄເຕ ເອວຣູເປນ ຠວິຕຸໍ ວຏ຺ຏຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ສຕ຺ຖາຣໍ ນິມນ຺ເຕຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາຫໍ ມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ທສພລໍ ວນ຺ທິຕ຺ວາ, ‘‘ຠນ຺ເຕ, ອຫມ຺ປິ ອິມິນາ ອຘິກາຣກມ຺ເມນ ຕຸມ຺ເຫຫິ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ເອຕທຄ຺ເຄ ຐປິຕຠິກ຺ຂຸ ວິຍ ອນາຄເຕ ເອກສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ສາສເນ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄ ຠເວຍ຺ຍ’’ນ຺ຕິ ປຕ຺ຖນໍ ອກາສິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາຍໍ ທິສ຺ວາ ພ຺ຍາກຣິຕ຺ວາ ປກ຺ກາມິ.

ໂສປິ ຍາວຊີວໍ ກຸສລໍ ກຕ຺ວາ ເທວມນຸສ຺ເສສຸ ສໍສຣນ຺ໂຕ ອມ຺ຫາກໍ ສຕ຺ຖຸກາເລ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫິ, ວກ຺ກລີຕິສ຺ສ ນາມໍ ອກໍສຸ. ໂສ ວຸທ຺ຘິປ຺ປຕ຺ໂຕ ຕໂຍ ເວເທ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ທສພລໍ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆປຣິວຸຕໍ ສາວຕ຺ຖິຍໍ ຈຣນ຺ຕໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ສຣີຣສມ຺ປຕ຺ຕິທສ຺ສເນນ ອຕິຕ຺ໂຕ ທສພເລນ ສທ຺ຘິໍເຍວ ວິຈຣຕິ. ວິຫາຣໍ ຄຈ຺ຉນ຺ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ວິຫາຣໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ສຣີຣນິປ຺ຜຕ຺ຕິໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ຕິຏ຺ຐຕິ. ຘມ຺ມສຠາຍໍ ນິສີທິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ກເຖນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມຸຂຏ຺ຐາເນ ຐິໂຕ ຘມ຺ມໍ ສຸຓາຕິ. ໂສ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠິຕ຺ວາ ‘‘ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕ ນິພທ຺ຘໍ ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ນ ລຠິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປພ຺ພຊ຺ຊໍ ຍາຈິຕ຺ວາ ສຕ຺ຖຸ ສນ຺ຕິເກ ປພ຺ພຊິ.

ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຐເປຕ຺ວາ ອາຫາຣກຣຓເວລໍ ອວເສສກາເລ ຍຕ຺ຖ ຐິເຕນ ສກ຺ກາ ທສພລໍ ປສ຺ສິຕຸໍ, ຕຕ຺ຖ ຐິໂຕ ໂຍນິໂສມນສິກາຣໍ ປຫາຍ ທສພລໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕວ ວິຫຣຕິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ຎາຓປຣິປາກໍ ອາຄເມນ຺ໂຕ ທີຆມ຺ປິ ອທ຺ຘານໍ ຕສ຺ມິໍ ຣູປທສ຺ສນວເສເນວ ວິຈຣນ຺ເຕ ກິຎ຺ຈິ ອວຕ຺ວາ ‘‘ອິທານິສ຺ສ ຎາຓໍ ປຣິປາກຄຕໍ, ສກ຺ກາ ເອຕໍ ໂພເຘຕຸ’’ນ຺ຕິ ຎຕ຺ວາ ເອວມາຫ – ‘‘ກິໍ ເຕ, ວກ຺ກລິ, ອິມິນາ ປູຕິກາເຍນ ທິຏ຺ເຐນ, ໂຍ ໂຂ, ວກ຺ກລິ, ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ມໍ ປສ຺ສຕິ. ໂຍ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ໂສ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕິ. ຘມ຺ມຎ຺ຫິ, ວກ຺ກລິ, ປສ຺ສນ຺ໂຕ ມໍ ປສ຺ສຕິ, ມໍ ປສ຺ສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມໍ ປສ຺ສຕີ’’ຕິ.

ສຕ຺ຖຣິ ເອວໍ ໂອວທນ຺ເຕປິ ເຖໂຣ ທສພລສ຺ສ ທສ຺ສນໍ ປຫາຍ ເນວ ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຄນ຺ຕຸໍ ສກ຺ໂກຕິ. ຕໂຕ ສຕ຺ຖາ ‘‘ນາຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ສໍເວຄໍ ອລຠິຕ຺ວາ ພຸຊ຺ຌິສ຺ສຕີ’’ຕິ ອຸປກຏ຺ຐາຍ ວສ຺ສູປນາຍິກາຍ ຣາຊຄຫໍ ຄນ຺ຕ຺ວາ ວສ຺ສູປນາຍິກທິວເສ ‘‘ອເປຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ເຖຣໍ ປຓາເມຕິ. ພຸທ຺ຘາ ຈ ນາມ ອາເທຍ຺ຍວຈນາ ໂຫນ຺ຕິ, ຕສ຺ມາ ເຖໂຣ ສຕ຺ຖາຣໍ ປຏິປ຺ຜຣິຕ຺ວາ ຐາຕຸໍ ອສກ຺ໂກນ຺ໂຕ ເຕມາສໍ ທສພລສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ອາຄນ຺ຕຸໍ ອວິສຫນ຺ໂຕ ‘‘ກິໍ ທານິ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ, ຕຖາຄເຕນມ຺ຫິ ປຓາມິໂຕ, ສມ຺ມຸຂີຠາວໍ ນ ລຠາມິ, ກິໍ ມຍ຺ຫໍ ຊີວິເຕນາ’’ຕິ ຄິຊ຺ຌກູຏປພ຺ພເຕ ປປາຕຏ຺ຐານໍ ອຠິຣຸຫິ. ສຕ຺ຖາ ຕສ຺ສ ກິລມນຠາວໍ ຎຕ຺ວາ ‘‘ອຍໍ ຠິກ຺ຂຸ ມມ ສນ຺ຕິກາ ອສ຺ສາສໍ ອລຠນ຺ໂຕ ມຄ຺ຄຜລານໍ ອຸປນິສ຺ສຍໍ ນາເສຍ຺ຍາ’’ຕິ ອຕ຺ຕານໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ໂອຠາສໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊສິ. ອຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸ ທິຏ຺ຐກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ເອວ ມຫນ຺ຕໍ ໂສກສລ຺ລໍ ປຫີນໍ. ສຕ຺ຖາ ສຸກ຺ຂຕຬາເກ ໂອຆໍ ອາຫຣນ຺ໂຕ ວິຍ ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ພລວປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕຸໍ ຘມ຺ມປເທ ອິມໍ ຄາຖມາຫ –

‘‘ປາໂມຊ຺ຊພຫຸໂລ ຠິກ຺ຂຸ, ປສນ຺ໂນ ພຸທ຺ຘສາສເນ;

ອຘິຄຈ຺ເຉ ປທໍ ສນ຺ຕໍ, ສງ຺ຂາຣູປສມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ. (ຘ. ປ. ໓໘໑);

ວກ຺ກລິຕ຺ເຖຣສ຺ສ ຈ ‘‘ເອຫິ, ວກ຺ກລີ’’ຕິ ຫຕ຺ຖໍ ປສາເຣສິ. ເຖໂຣ ‘‘ທສພໂລ ເມ ທິຏ຺ໂຐ, ເອຫີຕິ ອວ຺ຫາຍນມ຺ປິ ລທ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ພລວປີຕິໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ‘‘ກຸໂຕ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຄມນຠາວໍ ອຊານິຕ຺ວາວ ທສພລສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ອາກາເສ ປກ຺ຂນ຺ທິຕ຺ວາ ປຐມປາເທນ ປພ຺ພເຕ ຐິໂຕເຍວ ສຕ຺ຖາຣາ ວຸຕ຺ຕຄາຖໍ ອາວຊ຺ເຊນ຺ໂຕ ອາກາເສເຍວ ປີຕິໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕ຺ວາ ສຫ ປຏິສມ຺ຠິທາຫິ ອຣຫຕ຺ຕໍ ປຕ຺ວາ ຕຖາຄຕໍ ວນ຺ທມາໂນວ ໂອຕຣິ. ອປຣຠາເຄ ສຕ຺ຖາ ອຣິຍຄຓມຊ຺ເຌ ນິສິນ຺ໂນ ເຖຣໍ ສທ຺ຘາຘິມຸຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ຄຏ຺ຐາເນ ຐເປສີຕິ.

ທຸຕິຍວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.