໑໓. ເອກປຸຄ຺ຄລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ

໑໗໐. ເອກປຸຄ຺ຄລວຄ຺ຄສ຺ສ ປຐເມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລຕິ ເອໂກ ປຸຄ຺ຄໂລ. ເອຕ຺ຖ ເອໂກຕິ ທຸຕິຍາທິປຏິກ຺ເຂປຕ຺ໂຖ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉໂທ. ປຸຄ຺ຄໂລຕິ ສມ຺ມຸຕິກຖາ, ນ ປຣມຕ຺ຖກຖາ. ພຸທ຺ຘສ຺ສ ຫິ ຠຄວໂຕ ທຸວິຘາ ເທສນາ – ສມ຺ມຸຕິເທສນາ, ປຣມຕ຺ຖເທສນາ ຈາຕິ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຄ຺ຄໂລ ສຕ຺ໂຕ ອິຕ຺ຖີ ປຸຣິໂສ ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທໂວ ມາໂຣ’’ຕິ ເອວຣູປາ ສມ຺ມຸຕິເທສນາ, ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ອນຕ຺ຕາ ຂນ຺ຘາ ຘາຕູ ອາຍຕນານິ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ເອວຣູປາ ປຣມຕ຺ຖເທສນາ. ຕຕ຺ຖ ຠຄວາ ເຍ ສມ຺ມຸຕິວເສນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂມຫໍ ປຫາຍ ວິເສສໍ ອຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ສມ຺ມຸຕິເທສນໍ ເທເສຕິ. ເຍ ປນ ປຣມຕ຺ຖວເສນ ເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອຕ຺ຖໍ ປຏິວິຊ຺ຌິຕ຺ວາ ໂມຫໍ ປຫາຍ ວິເສສມຘິຄນ຺ຕຸໍ ສມຕ຺ຖາ, ເຕສໍ ປຣມຕ຺ຖເທສນໍ ເທເສຕິ.

ຕຕ຺ຣາຍໍ ອຸປມາ – ຍຖາ ຫິ ເທສຠາສາກຸສໂລ ຕິຓ຺ຓໍ ເວທານໍ ອຕ຺ຖສໍວຓ຺ຓນໂກ ອາຈຣິໂຍ ເຍ ທມິຬຠາສາຍ ວຸຕ຺ເຕ ອຕ຺ຖໍ ຊານນ຺ຕິ, ເຕສໍ ທມິຬຠາສາຍ ອາຈິກ຺ຂຕິ. ເຍ ອນ຺ຘຠາສາທີສຸ ອຎ຺ຎຕຣາຍ ຠາສາຍ, ເຕສໍ ຕາຍ ຕາຍ ຠາສາຍ. ເອວໍ ເຕ ມາຓວກາ ເຉກໍ ພ຺ຍຕ຺ຕໍ ອາຈຣິຍມາຄມ຺ມ ຂິປ຺ປເມວ ສິປ຺ປໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ. ຕຕ຺ຖ ອາຈຣິໂຍ ວິຍ ພຸທ຺ໂຘ ຠຄວາ, ຕໂຍ ເວທາ ວິຍ ກເຖຕພ຺ພຠາເວ ຐິຕານິ ຕີຓິ ປິຏການິ, ເທສຠາສາໂກສລ຺ລມິວ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖໂກສລ຺ລໍ, ນານາເທສຠາສາ ມາຓວກາ ວິຍ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖວເສນ ປຏິວິຊ຺ຌນສມຕ຺ຖາ ເວເນຍ຺ຍສຕ຺ຕາ, ອາຈຣິຍສ຺ສ ທມິຬຠາສາທິອາຈິກ຺ຂນໍ ວິຍ ຠຄວໂຕ ສມ຺ມຸຕິປຣມຕ຺ຖວເສນ ເທສນາ ເວທິຕພ຺ພາ. ອາຫ ເຈຕ຺ຖ –

‘‘ທຸເວ ສຈ຺ຈານິ ອກ຺ຂາສິ, ສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວທຕໍ ວໂຣ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ປຣມຕ຺ຖຎ຺ຈ, ຕຕິຍໍ ນຸປລພ຺ຠຕິ.

‘‘ສງ຺ເກຕວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິກາຣຓາ;

ປຣມຕ຺ຖວຈນໍ ສຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມານໍ ຠູຕກາຣຓາ.

‘‘ຕສ຺ມາ ໂວຫາຣກຸສລສ຺ສ, ໂລກນາຖສ຺ສ ສຕ຺ຖຸໂນ;

ສມ຺ມຸຕິໍ ໂວຫຣນ຺ຕສ຺ສ, ມຸສາວາໂທ ນ ຊາຍຕີ’’ຕິ.

ອປິຈ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ – ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ, ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖໍ, ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ, ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ, ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖໍ, ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ, ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖຎ຺ຈາຕິ. ‘‘ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ຫິຣິຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ເຕ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫມາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ຫິຣິຍນ຺ຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ອິຕ຺ຖີ ຫິຣິຍຕິ ໂອຕ຺ຕປ຺ປຕິ, ປຸຣິໂສ ຂຕ຺ຕິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ເທໂວ ມາໂຣ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫມາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ຫິໂຣຕ຺ຕປ຺ປທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ກມ຺ມສ຺ສກາ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ກມ຺ມສ຺ສກຕາທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ເວຬຸວນາທໂຍ ມຫາວິຫາຣາ ຂນ຺ເຘຫິ ກາຣາປິຕາ, ຘາຕູຫິ ອາຍຕເນຫີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕປຸຣິສກາຣທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ມາຕຣໍ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປນ຺ຕິ, ປິຕຣໍ, ອຣຫນ຺ຕໍ, ຣຸຫິຣຸປ຺ປາທກມ຺ມໍ, ສງ຺ຆເຠທກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ອານນ຺ຕຣິຍທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ເມຕ຺ຕາຍນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ປຸພ຺ເພນິວາສມນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ປຸພ຺ເພນິວາສທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

‘‘ຂນ຺ຘາ ທານໍ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ, ຘາຕຸໂຍ ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕປິ ມຫາຊໂນ ນ ຊານາຕິ, ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ ‘‘ກິມິທໍ ຂນ຺ຘຘາຕຸອາຍຕນານິ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ນາມາ’’ຕິ? ‘‘ປຸຄ຺ຄລາ ປຏິຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕິ ສີລວນ຺ໂຕ ກລ຺ຍາຓຘມ຺ໂມ’’ຕິ ວຸຕ຺ເຕ ປນ ຊານາຕິ, ນ ສມ຺ໂມຫໍ ອາປຊ຺ຊຕິ, ນ ປຏິສຕ຺ຕຸ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ທກ຺ຂິຓາວິສຸທ຺ຘິທີປນຕ຺ຖໍ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

ໂລກສມ຺ມຸຕິຎ຺ຈ ພຸທ຺ຘາ ຠຄວນ຺ໂຕ ນປ຺ປຊຫນ຺ຕິ, ໂລກສມຎ຺ຎາຍ ໂລກນິຣຸຕ຺ຕິຍາ ໂລກາຠິລາເປ ຐິຕາເຍວ ຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຠຄວາ ໂລກສມ຺ມຸຕິຍາ ອປ຺ປຫານຕ຺ຖມ຺ປິ ປຸຄ຺ຄລກຖໍ ກເຖຕິ.

ອິຕິ ເອໂກ ຈ ໂສ ປຸຄ຺ຄໂລ ຈາຕິ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ. ເກນຏ຺ເຐນ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ? ອສທິສຏ຺ເຐນ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນ ອສມສມຏ຺ເຐນາຕິ. ໂສ ຫິ ທສນ຺ນໍ ປາຣມີນໍ ປຏິປາຏິຍາ ອາວຊ຺ຊນໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ໂພຘິສມ຺ຠາຣຄຸເຓຫິ ເຈວ ພຸທ຺ຘຄຸເຓຫິ ຈ ເສສມຫາຊເນນ ອສທິໂສຕິ ອສທິສຏ຺ເຐນປິ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ. ເຍ ຈສ຺ສ ເຕ ຄຸຓາ, ເຕ ເສສສຕ຺ຕານໍ ຄຸເຓຫິ ວິສິຏ຺ຐາຕິ ຄຸຓວິສິຏ຺ຐຏ຺ເຐນປິ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ. ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອສມາ, ເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ອຍເມວ ເອໂກ ຣູປກາຍຄຸເຓຫິ ເຈວ ນາມກາຍຄຸເຓຫິ ຈ ສໂມຕິ ອສມສມຏ຺ເຐນປິ ເອກປຸຄ຺ຄໂລ.

ໂລເກຕິ ຕໂຍ ໂລກາ – ສຕ຺ຕໂລໂກ, ໂອກາສໂລໂກ, ສງ຺ຂາຣໂລໂກຕິ. ເຕສໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໓໕-໑໓໖) ວຸຕ຺ຕາ. ເຕສຸ ອິຘ ສຕ຺ຕໂລໂກ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ສຕ຺ຕໂລເກ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນປິ ເຈສ ນ ເທວໂລເກ, ນ ພ຺ຣຫ຺ມໂລເກ, ມນຸສ຺ສໂລເກເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ມນຸສ຺ສໂລເກປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ຈກ຺ກວາເຬ, ອິມສ຺ມິໍເຍວ ຈກ຺ກວາເຬ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ຕຕ຺ຣາປິ ນ ສພ຺ພຏ຺ຐາເນສຸ.

‘‘ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ ທິສາຍ ຄຊງ຺ຄລໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕສ຺ສ ປເຣນ ມຫາສາລາ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຸຣຕ຺ຖິມທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລວຕີ ນາມ ນທີ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ທກ຺ຂິຓາຍ ທິສາຍ ເສຕກຓ຺ຓິກໍ ນາມ ນິຄໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ປຈ຺ຉິມາຍ ທິສາຍ ຖູຓໍ ນາມ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄາໂມ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ. ອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ ອຸສີຣທ຺ຘໂຊ ນາມ ປພ຺ພໂຕ, ຕໂຕ ປຣາ ປຈ຺ຈນ຺ຕິມາ ຊນປທາ, ໂອຣໂຕ ມຊ຺ເຌ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໕໙) ເອວໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ອາຍາມໂຕ ຕິໂຍຊນສເຕ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ອຑ຺ຒເຕຍ຺ຍໂຍຊນສເຕ ປຣິກ຺ເຂປໂຕ ນວໂຍຊນສເຕ ມຊ຺ຌິມເທເສ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ຕຖາຄໂຕວ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ຘາ ອຄ຺ຄສາວກາ ອສີຕິ ມຫາເຖຣາ ພຸທ຺ຘມາຕາ ພຸທ຺ຘປິຕາ ຈກ຺ກວຕ຺ຕີ ຣາຊາ ອຎ຺ເຎ ຈ ສາຣປ຺ປຕ຺ຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ເອຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ.

ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີຕິ ອິທໍ ປນ ອຸຠຍມ຺ປິ ວິປ຺ປກຕວຈນເມວ. ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ພຫຸຊນຫິຕາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນ ກາຣເຓນາຕິ ເອວໍ ປເນຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວຣູປຎ຺ເຈຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓໍ ນ ສກ຺ກາ ເອຕໍ ອຎ຺ເຎນ ສທ຺ທລກ຺ຂເຓນ ປຏິພາຫິຕຸໍ.

ອປິຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມາຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອສ ຫິ ທີປງ຺ກຣປາທມູລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ລທ຺ຘພ຺ຍາກຣໂຓ ພຸທ຺ຘກາຣເກ ຘມ຺ເມ ປຣິເຍສນ຺ໂຕ ທສ ປາຣມິໂຍ ທິສ຺ວາ ‘‘ອິເມ ຘມ຺ມາ ມຍາ ປູເຣຕພ຺ພາ’’ຕິ ກຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ ທານປາຣມິໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ສີລປາຣມີ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີຕິ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ນາມ. ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ອຕ຺ຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ໂລກຕ຺ຖຈຣິຍໍ ປູຣຍມາໂນປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ພຸທ຺ຘກາຣເກ ຘມ຺ເມ ມຕ຺ຖກໍ ປາເປນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວໍ ປຫາຍ ຕຸສິຕປຸເຣ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄເຫຕ຺ວາ ສຏ຺ຐິວສ຺ສສຕສຫສ຺ສາຘິກາ ສຕ຺ຕປຓ຺ຓາສວສ຺ສໂກຏິໂຍ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ເທວຕາຫິ ຍາຈິໂຕ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກິຕໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ມຫາມາຍາເທວິຍາ ກຸຈ຺ຉິມ຺ຫິ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ, ອນູນາຘິເກ ທສ ມາເສ ຄພ຺ຠວາສໍ ວສນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ເອກູນຕິໍສ ວສ຺ສານິ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ຕິຏ຺ຐນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ຣາຫຸລຠທ຺ທສ຺ສ ຊາຕທິວເສ ຉນ຺ນສຫາໂຍ ກຓ຺ຑກໍ ວາຫນວຣໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ນາມ. ຕີຓິ ຣຊ຺ຊານິ ອຕິກ຺ກມນ຺ໂຕປິ ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ຉພ຺ພສ຺ສານິ ມຫາປຘານໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ນາມ. ປຣິປກ຺ກຄເຕ ຎາເຓ ໂອຬາຣິກາຫາຣໍ ອາຫຣນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ນາມ. ສາຍນ຺ຫສມເຍ ວິສາຂປຸຓ຺ຓມາຍ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑໍ ອາຣຸຍ຺ຫ ມາຣພລໍ ວິຘເມຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ປຣິໂສເຘຕ຺ວາ ປຈ຺ຉິມຍາມສມນນ຺ຕເຣ ທ຺ວາທສງ຺ຄໍ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທໍ ອນຸໂລມປຏິໂລມໂຕ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ນາມ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລກ຺ຂເຓປິ ສກທາຄາມິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ສກທາຄາມິຜລກ຺ຂເຓປິ ອນາຄາມິມຄ຺ຄກ຺ຂເຓປິ ອນາຄາມິຜລກ຺ຂເຓປິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄກ຺ຂເຓ ປນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ນາມ. ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ນາມ. ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ສາວການໍ ວິຍ ນ ປຏິປາຏິຍາ ອິທ຺ຘິວິຘຎາຓາທີນິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ, ສເຫວ ປນ ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສກໂລປິ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓາທິ ຄຸຓຣາສິ ອາຄໂຕວ ນາມ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕ ນິປ຺ຜຕ຺ຕສພ຺ພກິຈ຺ຈຕ຺ຕາ ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ອຸປ຺ປນ຺ນາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອິມສ຺ມິມ຺ປິ ສຸຕ຺ເຕ ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂຓໍເຍວ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ, ອຸປ຺ປນ຺ໂນ ໂຫຕີຕິ ອຍຎ຺ເຫຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ.

ພຫຸຊນຫິຕາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ຫິຕຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ພຫຸຊນສຸຂາຍາຕິ ມຫາຊນສ຺ສ ສຸຂຕ຺ຖາຍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂລການຸກມ຺ປາຍາຕິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຕຣສຕ຺ຕໂລກສ຺ສາຕິ? ໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ອມຕປານໍ ປິວິຕ຺ວາ ຘມ຺ມໍ ປຏິວິຊ຺ຌິ, ຕສ຺ສ. ຠຄວຕາ ຫິ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ໂພຘິມຓ຺ຑາ ອິສິປຕນໍ ອາຄມ຺ມ ‘‘ທ຺ເວເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອນ຺ຕາ ປພ຺ພຊິເຕນ ນ ເສວິຕພ຺ພາ’’ຕິ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ເຕ (ມຫາວ. ໑໓; ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໘໑) ເທສິເຕ ອາຍສ຺ມຕາ ອຎ຺ຎາສິໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖເຣນ ສທ຺ຘິໍ ອຏ຺ຐາຣສໂກຏິສງ຺ຂາ ພ຺ຣຫ຺ມາໂນ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ, ເອຕສ຺ສ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ປຎ຺ຈມທິວເສ ອນຕ຺ຕລກ຺ຂຓສຸຕ຺ຕນ຺ຕປຣິໂຍສາເນ (ມຫາວ. ໒໐; ສໍ. ນິ. ໓.໕໙) ປຎ຺ຈວຄ຺ຄິຍາ ເຖຣາ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເອຕສ຺ສປິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຕໂຕ ຍສທາຣກປ຺ປມຸເຂ ປຎ຺ຈປຓ຺ຓາສ ປຸຣິເສ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ຕໂຕ ກປ຺ປາສິກວນສຓ຺ເຑ ຕິໍສ ຠທ຺ທວຄ຺ຄິເຍ ຕໂຍ ມຄ຺ເຄ ຈ ຕີຓິ ຜລານິ ຈ ສມ຺ປາເປສິ, ເອຕສ຺ສປິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ຄຍາສີເສ ອາທິຕ຺ຕປຣິຍາຍສຸຕ຺ຕປຣິໂຍສາເນ (ມຫາວ. ໕໔) ຊຏິລສຫສ຺ສໍ ອຣຫຕ຺ເຕ ປຕິຏ຺ຐາເປສິ, ຕາລຏ຺ຐິວເນ ພິມ຺ພິສາຣປ຺ປມຸຂາ ເອກາທສ ນຫຸຕາ ພ຺ຣາຫ຺ມຓຄຫປຕິກາ ສຕ຺ຖຸ ຘມ຺ມເທສນໍ ສຸຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜເລ ປຕິຏ຺ຐຫິໍສຸ, ເອກໍ ນຫຸຕໍ ສຣເຓສຸ ປຕິຏ຺ຐິຕໍ. ຕິໂຣກຸຏ຺ຏອນຸໂມທນາວສາເນ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ ອມຕປານໍ ປີຕໍ. ສຸມນມາລາກາຣສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຈ. ຘນປາລກສມາຄເມ ທສຫິ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ, ຂທິຣງ຺ຄາຣຊາຕກສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ, ຊມ຺ພຸກອາຊີວກສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຈ. ອານນ຺ທເສຏ຺ຐິສມາຄເມ ຈຕຸຣາສີຕິຍາ ຈ ປາຓສຫສ຺ເສຫິ ອມຕປານໍ ປີຕໍ. ປາສາຓກເຈຕິເຍ ປາຣາຍນສຸຕ຺ຕນ຺ຕກຖາທິວເສ ຈຸທ຺ທສ ໂກຏິໂຍ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ຍມກປາຏິຫາຣິຍທິວເສ ວີສຕິ ປາຓໂກຏິໂຍ, ຕາວຕິໍສຠວເນ ປຓ຺ຑຸກມ຺ພລສິລາຍ ນິສີທິຕ຺ວາ ມາຕຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓໍ ອຠິຘມ຺ມໍ ເທເສນ຺ຕສ຺ສ ອສີຕິ ປາຓໂກຏິໂຍ, ເທໂວໂຣຫເນ ຕິໍສ ປາຓໂກຏິໂຍ, ສກ຺ກປຎ຺ຫສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ອສີຕິ ເທວຕາສຫສ຺ສານິ ອມຕປານໍ ປິວິໍສຸ. ມຫາສມຍສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ມງ຺ຄລສຸຕ຺ຕນ຺ເຕ ຈູຬຣາຫຸໂລວາເທ ສມຈິຕ຺ຕປຏິປທາຍາຕິ ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ຐາເນສຸ ອຠິສມຍໍ ປຕ຺ຕສຕ຺ຕານໍ ປຣິຈ຺ເຉໂທ ນຕ຺ຖິ. ເອຕສ຺ສປິ ສຕ຺ຕໂລກສ຺ສ ອນຸກມ຺ປາຍ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ. ຍາວຊ຺ຊທິວສາ ອິໂຕ ປຣໍ ອນາຄເຕ ຈ ສາສນໍ ນິສ຺ສາຍ ສຄ຺ຄໂມກ຺ຂມຄ຺ເຄ ປຕິຏ຺ຐຫນ຺ຕານໍ ວເສນາປິ ອຍມຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ເທວມນຸສ຺ສານນ຺ຕິ ນ ເກວລໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍເຍວ, ອວເສສານໍ ນາຄສຸປຓ຺ຓາທີນມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນ. ສເຫຕຸກປຏິສນ຺ຘິເກ ປນ ມຄ຺ຄຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຠພ຺ເພ ປຸຄ຺ຄເລ ທສ຺ເສຕຸໍ ເອຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ເອເຕສມ຺ປິ ອຕ຺ຖາຍ ຫິຕາຍ ສຸຂາເຍວ ອຸປ຺ປນ຺ໂນຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຕໂມ ເອກປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຍໍ ປຸຈ຺ຉາ. ປຸຈ຺ຉາ ຈ ນາເມສາ ປຎ຺ຈວິຘາ ໂຫຕິ – ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ, ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ, ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ, ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ, ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ.

ຕາສໍ ອິທໍ ນານຕ຺ຕໍ – ກຕມາ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ອຎ຺ຎາຕໍ ໂຫຕິ ອທິຏ຺ຐໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອຠາວິຕໍ. ຕສ຺ສ ຎາຓາຍ ທສ຺ສນາຍ ຕຸລນາຍ ຕີຣຓາຍ ວິຠູຕຕ຺ຖາຍ ວິຠາວນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາ ປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ລກ຺ຂຓໍ ຎາຕໍ ໂຫຕິ ທິຏ຺ຐໍ ຕຸລິຕໍ ຕີຣິຕໍ ວິຠູຕໍ ວິຠາວິຕໍ. ໂສ ອຎ຺ເຎຫິ ປຓ຺ຑິເຕຫິ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາ ປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ? ປກຕິຍາ ສໍສຍປກ຺ຂນ຺ໂຕ ໂຫຕິ ວິມຕິປກ຺ຂນ຺ໂຕ ທ຺ເວຬ຺ຫກຊາໂຕ ‘‘ເອວໍ ນຸ ໂຂ, ນ ນຸ ໂຂ, ກິໍ ນຸ ໂຂ, ກຖໍ ນຸ ໂຂ’’ຕິ. ໂສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນຕ຺ຖາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ, ອຍໍ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາ ປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຫິ ຠິກ຺ຂູນໍ ອນຸມຕິຍາ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຕໍ ກິໍ ມຎ຺ຎຖ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣູປໍ ນິຈ຺ຈໍ ວາ ອນິຈ຺ຈໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ອນິຈ຺ຈໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ, ທຸກ຺ຂໍ ວາ ຕໍ ສຸຂໍ ວາ’’ຕິ? ‘‘ທຸກ຺ຂໍ, ຠນ຺ເຕ’’. ‘‘ຍໍ ປນານິຈ຺ຈໍ ທຸກ຺ຂໍ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມໍ, ກລ຺ລໍ ນຸ ໂຂ ຕໍ ສມນຸປສ຺ສິຕຸໍ ເອຕໍ ມມ, ເອໂສຫມສ຺ມິ, ເອໂສ ເມ ອຕ຺ຕາ’’ຕິ? ‘‘ໂນ ເຫຕໍ, ຠນ຺ເຕ’’ຕິ, ອຍໍ ອນຸມຕິປຸຈ຺ຉາ.

ກຕມາ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາ? ຠຄວາ ຠິກ຺ຂູນໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາຍ ປຎ຺ຫໍ ປຸຈ຺ຉຕິ – ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ? ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ.

ຕຕ຺ຖ ພຸທ຺ຘານໍ ປຸຣິມາ ຕິສ຺ໂສ ປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ກສ຺ມາ? ພຸທ຺ຘານໍ ຫິ ຕີສຸ ອທ຺ຘາສຸ ກິຎ຺ຈິ ສງ຺ຂຕໍ ອທ຺ຘາວິມຸຕ຺ຕໍ ວາ ອສງ຺ຂຕໍ ອທິຏ຺ຐໍ ອຊານິຕໍ ອຕຸລິຕໍ ອຕີຣິຕໍ ອວິຠູຕໍ ອວິຠາວິຕໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ເຕສໍ ອທິຏ຺ຐໂຊຕນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍໍ ປນ ຠຄວຕາ ອຕ຺ຕໂນ ຎາເຓນ ປຏິວິທ຺ຘໍ, ຕສ຺ສ ອຎ຺ເຎນ ສມເຓນ ວາ ພ຺ຣາຫ຺ມເຓນ ວາ ເທເວນ ວາ ມາເຣນ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມຸນາ ວາ ສທ຺ຘິໍ ສໍສນ຺ທນກິຈ຺ຈໍ ນຕ຺ຖິ. ເຕນສ຺ສ ທິຏ຺ຐສໍສນ຺ທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ຍສ຺ມາ ປເນສ ອກຖໍກຖີ ຕິຓ຺ຓວິຈິກິຈ຺ໂຉ ສພ຺ພຘມ຺ເມສຸ ວິຫຕສໍສໂຍ, ເຕນສ຺ສ ວິມຕິຈ຺ເຉທນາປຸຈ຺ຉາ ນຕ຺ຖິ. ອິຕຣາ ປນ ທ຺ເວ ປຸຈ຺ຉາ ຠຄວໂຕ ອຕ຺ຖິ, ຕາສຸ ອຍໍ ກເຖຕຸກມ຺ຍຕາປຸຈ຺ຉາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອິທານິ ຕາຍ ປຸຈ຺ຉາຍ ປຸຏ຺ຐໍ ເອກປຸຄ຺ຄລໍ ວິຠາເວນ຺ໂຕ ຕຖາຄໂຕ ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ອຏ຺ຐຫິ ກາຣເຓຫິ ຠຄວາ ຕຖາຄໂຕ – ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ, ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕຕິ.

ກຖໍ ຠຄວາ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສພ຺ພໂລກຫິຕາຍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກມາປນ຺ນາ ປຸຣິມກາ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘາ ອາຄຕາ, ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ອາຄໂຕ, ຍຖາ ສິຂີ ຠຄວາ, ຍຖາ ເວສ຺ສຠູ ຠຄວາ, ຍຖາ ກກຸສນ຺ໂຘ ຠຄວາ, ຍຖາ ໂກຓາຄມໂນ ຠຄວາ, ຍຖາ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ອາຄໂຕຕິ. ກິໍ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ? ເຍນ ອຠິນີຫາເຣນ ເອເຕ ຠຄວນ຺ໂຕ ອາຄຕາ, ເຕເນວ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ອຖ ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ…ເປ… ຍຖາ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ, ສີລເນກ຺ຂມ຺ມປຎ຺ຎາວີຣິຍຂນ຺ຕິສຈ຺ຈາຘິຏ຺ຐານເມຕ຺ຕາອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ອິມາ ທສ ປາຣມິໂຍ, ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ, ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍຕິ ສມຕິໍສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ, ອງ຺ຄປຣິຈ຺ຈາຄໍ ນຍນຘນຣຊ຺ຊປຸຕ຺ຕທາຣປຣິຈ຺ຈາຄນ຺ຕິ ອິເມ ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊິຕ຺ວາ, ປຸພ຺ພໂຍຄປຸພ຺ພຈຣິຍຘມ຺ມກ຺ຂານຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍາທໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ຘິຈຣິຍາຍ ໂກຏິໍ ປຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕ. ຍຖາ ຈ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ …ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສມ຺ມປ຺ປຘາເນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອິທ຺ຘິປາເທ ປຎ຺ຈິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ປຎ຺ຈ ພລານິ ສຕ຺ຕ ໂພຊ຺ຌງ຺ເຄ ອຣິຍໍ ອຏ຺ຐງ຺ຄິກໍ ມຄ຺ຄໍ ຠາເວຕ຺ວາ ພ຺ຣູເຫຕ຺ວາ ອາຄໂຕ, ຕຖາ ອມ຺ຫາກມ຺ປິ ຠຄວາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

‘‘ຍເຖວ ໂລກມ຺ຫິ ວິປສ຺ສິອາທໂຍ,

ສພ຺ພຎ຺ຎຸຠາວໍ ມຸນໂຍ ອິຘາຄຕາ;

ຕຖາ ອຍໍ ສກ຺ຍມຸນີປິ ອາຄໂຕ,

ຕຖາຄໂຕ ວຸຈ຺ຈຕິ ເຕນ ຈກ຺ຂຸມາ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕຖາ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຍຖາ ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ ຄໂຕ…ເປ… ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ ຄໂຕ. ກຖຎ຺ຈ ໂສ ຄໂຕຕິ? ໂສ ຫິ ສມ຺ປຕິຊາໂຕວ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐາຍ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄໂຕ. ຍຖາຫ – ‘‘ສມ຺ປຕິຊາໂຕ, ອານນ຺ທ, ໂພຘິສຕ຺ໂຕ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຖວິຍໍ ປຕິຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸໂຂ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາເຣນ ຄຈ຺ຉຕິ ເສຕມ຺ຫິ ຉຕ຺ເຕ ອນຸຘາຣິຍມາເນ, ສພ຺ພາ ຈ ທິສາ ອນຸວິໂລເກຕິ, ອາສຠິຎ຺ຈ ວາຈໍ ຠາສຕິ ‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເຊຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ເສຏ຺ໂຐຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສ, ອຍມນ຺ຕິມາ ຊາຕິ, ນຕ຺ຖິ ທານິ ປຸນພ຺ຠໂວ’’’ຕິ (ມ. ນິ. ໓.໒໐໗). ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ຕຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ອເນເກສໍ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ຍຎ຺ຫິ ໂສ ສມ຺ປຕິຊາໂຕວ ສເມຫິ ປາເທຫິ ປຕິຏ຺ຐຫິ, ອິທມສ຺ສ ຈຕຸຣິທ຺ຘິປາທປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອຸຕ຺ຕຣາຠິມຸຂຠາໂວ ປນ ສພ຺ພໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາໂຣ ສຕ຺ຕໂພຊ຺ຌງ຺ຄຣຕນປຏິລາຠສ຺ສ, ‘‘ສຸວຓ຺ຓທຓ຺ຑາ ວີຕິປຕນ຺ຕິ ຈາມຣາ’’ຕິ (ສຸ. ນິ. ໖໙໓) ເອຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕຈາມຣຸກ຺ເຂໂປ ປນ ສພ຺ພຕິຕ຺ຖິຍນິມ຺ມຖນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕຘາຣຓໍ ອຣຫຕ຺ຕຜລວິມຸຕ຺ຕິວຣວິມລເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ສພ຺ພທິສານຸວິໂລກນໍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕານາວຣຓຎາຓປຏິລາຠສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ, ອາສຠິວາຈາຠາສນໍ ອປ຺ປຏິວຕ຺ຕິຍວຣຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສ຺ສ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ອຍໍ ຠຄວາປິ ຄໂຕ. ຕຎ຺ຈສ຺ສ ຄມນໍ ກຖໍ ອໂຫສິ ອວິຕຖໍ ເຕສໍເຍວ ວິເສສາຘິຄມານໍ ປຸພ຺ພນິມິຕ຺ຕຠາເວນ. ເຕນາຫຸ ໂປຣາຓາ –

‘‘ມຸຫຸຕ຺ຕຊາໂຕວ ຄວມ຺ປຕີ ຍຖາ,

ສເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວສຸນ຺ຘຣໍ;

ໂສ ວິກ຺ກມີ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ,

ເສຕຎ຺ຈ ຉຕ຺ຕໍ ອນຸຘາຣຍຸໍ ມຣູ.

‘‘ຄນ຺ຕ຺ວານ ໂສ ສຕ຺ຕ ປທານິ ໂຄຕໂມ,

ທິສາ ວິໂລເກສິ ສມາ ສມນ຺ຕໂຕ;

ອຏ຺ຐງ຺ຄຸເປຕໍ ຄິຣມພ຺ຠຸທີຣຍິ,

ສີໂຫ ຍຖາ ປພ຺ພຕມຸທ຺ຘນິຏ຺ຐິໂຕ’’ຕິ.

ເອວໍ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ອຖ ວາ ຍຖາ ວິປສ຺ສີ ຠຄວາ…ເປ… ຍຖາ ກສ຺ສໂປ ຠຄວາ, ອຍມ຺ປິ ຠຄວາ ຕເຖວ ເນກ຺ຂມ຺ເມນ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ປຫາຍ ຄໂຕ, ອພ຺ຍາປາເທນ ພ຺ຍາປາທໍ, ອາໂລກສຎ຺ຎາຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ, ອວິກ຺ເຂເປນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ, ຘມ຺ມວວຕ຺ຖາເນນ ວິຈິກິຈ຺ຉໍ ປຫາຍ ຄໂຕ, ຎາເຓນ ອວິຊ຺ຊໍ ປທາເລຕ຺ວາ ຄໂຕ, ປາໂມຊ຺ເຊນ ອຣຕິໍ ວິໂນເທຕ຺ວາ, ປຐມຊ຺ຌາເນນ ນີວຣຓກວາຏໍ ອຸຄ຺ຆາເຏຕ຺ວາ, ທຸຕິຍຊ຺ຌາເນນ ວິຕກ຺ກວິຈາຣໍ ວູປສເມຕ຺ວາ, ຕຕິຍຊ຺ຌາເນນ ປີຕິໍ ວິຣາເຊຕ຺ວາ, ຈຕຸຕ຺ຖຊ຺ຌາເນນ ສຸຂທຸກ຺ຂໍ ປຫາຍ, ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ຣູປສຎ຺ຎາປຏິຆສຎ຺ຎານານຕ຺ຕສຎ຺ຎາໂຍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ, ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກາສານຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ວິຎ຺ຎາຓຎ຺ຈາຍຕນສຎ຺ຎໍ, ເນວສຎ຺ຎານາສຎ຺ຎາຍຕນສມາປຕ຺ຕິຍາ ອາກິຎ຺ຈຎ຺ຎາຍຕນສຎ຺ຎໍ ສມຕິກ຺ກມິຕ຺ວາ ຄໂຕ.

ອນິຈ຺ຈານຸປສ຺ສນາຍ ນິຈ຺ຈສຎ຺ຎໍ ປຫາຍ, ທຸກ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ສຸຂສຎ຺ຎໍ, ອນຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ນິພ຺ພິທານຸປສ຺ສນາຍ ນນ຺ທິໍ, ວິຣາຄານຸປສ຺ສນາຍ ຣາຄໍ, ນິໂຣຘານຸປສ຺ສນາຍ ສມຸທຍໍ, ປຏິນິສ຺ສຄ຺ຄານຸປສ຺ສນາຍ ອາທານໍ, ຂຍານຸປສ຺ສນາຍ ຆນສຎ຺ຎໍ, ວຍານຸປສ຺ສນາຍ ອາຍູຫນໍ, ວິປຣິຓາມານຸປສ຺ສນາຍ ຘຸວສຎ຺ຎໍ, ອນິມິຕ຺ຕານຸປສ຺ສນາຍ ນິມິຕ຺ຕສຎ຺ຎໍ, ອປ຺ປຓິຫິຕານຸປສ຺ສນາຍ ປຓິຘິໍ, ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາຍ ອຠິນິເວສໍ, ອຘິປຎ຺ຎາຘມ຺ມວິປສ຺ສນາຍ ສາຣາທານາຠິນິເວສໍ, ຍຖາຠູຕຎາຓທສ຺ສເນນ ສມ຺ໂມຫາຠິນິເວສໍ, ອາທີນວານຸປສ຺ສນາຍ ອາລຍາຠິນິເວສໍ, ປຏິສງ຺ຂານຸປສ຺ສນາຍ ອປ຺ປຏິສງ຺ຂໍ, ວິວຏ຺ຏານຸປສ຺ສນາຍ ສໍໂຍຄາຠິນິເວສໍ, ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ເຄນ ທິຏ຺ເຐກຏ຺ເຐ ກິເລເສ ຠຎ຺ຊິຕ຺ວາ, ສກທາຄາມິມຄ຺ເຄນ ໂອຬາຣິເກ ກິເລເສ ປຫາຍ, ອນາຄາມິມຄ຺ເຄນ ອຓຸສຫຄເຕ ກິເລເສ ສມຸຄ຺ຆາເຕຕ຺ວາ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ເຄນ ສພ຺ພກິເລເສ ສມຸຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄໂຕ. ເອວມ຺ປິ ຕຖາ ຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ? ປຖວີຘາຕຸຍາ ກກ຺ຂຬຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ, ອາໂປຘາຕຸຍາ ປຄ຺ຆຣຓລກ຺ຂຓໍ, ເຕໂຊຘາຕຸຍາ ອຸຓ຺ຫຕ຺ຕລກ຺ຂຓໍ, ວາໂຍຘາຕຸຍາ ວິຕ຺ຖມ຺ຠນລກ຺ຂຓໍ, ອາກາສຘາຕຸຍາ ອສມ຺ຜຸຏ຺ຐລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ສຎ຺ຎາຍ ສຎ຺ຊານນລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ອຠິສງ຺ຂຣຓລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ວິຕກ຺ກສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓໍ, ວິຈາຣສ຺ສ ອນຸມຊ຺ຊນລກ຺ຂຓໍ, ປີຕິຍາ ຜຣຓລກ຺ຂຓໍ, ສຸຂສ຺ສ ສາຕລກ຺ຂຓໍ, ຈິຕ຺ເຕກຄ຺ຄຕາຍ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນລກ຺ຂຓໍ.

ສທ຺ຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຘິໂມກ຺ຂລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສຕິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ປຎ຺ຎິນ຺ທ຺ຣິຍສ຺ສ ປຊານນລກ຺ຂຓໍ.

ສທ຺ຘາພລສ຺ສ ອສ຺ສທ຺ຘິເຍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍພລສ຺ສ ໂກສຊ຺ເຊ, ສຕິພລສ຺ສ ມຸຏ຺ຐສ຺ສຈ຺ເຈ, ສມາຘິພລສ຺ສ ອຸທ຺ຘຈ຺ເຈ, ປຎ຺ຎາພລສ຺ສ ອວິຊ຺ຊາຍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ.

ສຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ຘມ຺ມວິຈຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປວິຈຍລກ຺ຂຓໍ, ວີຣິຍສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ປີຕິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ຜຣຓລກ຺ຂຓໍ, ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ວູປສມລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ອຸເປກ຺ຂາສມ຺ໂພຊ຺ຌງ຺ຄສ຺ສ ປຏິສງ຺ຂານລກ຺ຂຓໍ.

ສມ຺ມາທິຏ຺ຐິຍາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ປສ຺ສ ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາວາຈາຍ ປຣິຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາກມ຺ມນ຺ຕສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາອາຊີວສ຺ສ ໂວທານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາວາຍາມສ຺ສ ປຄ຺ຄຫລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສຕິຍາ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມາສມາຘິສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ.

ອວິຊ຺ຊາຍ ອຎ຺ຎາຓລກ຺ຂຓໍ, ສງ຺ຂາຣານໍ ເຈຕນາລກ຺ຂຓໍ, ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິຊານນລກ຺ຂຓໍ, ນາມສ຺ສ ນມນລກ຺ຂຓໍ, ຣູປສ຺ສ ຣຸປ຺ປນລກ຺ຂຓໍ, ສຬາຍຕນສ຺ສ ອາຍຕນລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ຜຸສນລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ເວທຍິຕລກ຺ຂຓໍ, ຕຓ຺ຫາຍ ເຫຕຸລກ຺ຂຓໍ, ອຸປາທານສ຺ສ ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ, ຠວສ຺ສ ອາຍູຫນລກ຺ຂຓໍ, ຊາຕິຍາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິລກ຺ຂຓໍ, ຊຣາຍ ຊີຣຓລກ຺ຂຓໍ, ມຣຓສ຺ສ ຈຸຕິລກ຺ຂຓໍ.

ຘາຕູນໍ ສຸຎ຺ຎຕາລກ຺ຂຓໍ, ອາຍຕນານໍ ອາຍຕນລກ຺ຂຓໍ, ສຕິປຏ຺ຐານານໍ ອຸປຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ສມ຺ມປ຺ປຘານານໍ ປທຫນລກ຺ຂຓໍ, ອິທ຺ຘິປາທານໍ ອິຊ຺ຌນລກ຺ຂຓໍ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍານໍ ອຘິປຕິລກ຺ຂຓໍ, ພລານໍ ອກມ຺ປິຍລກ຺ຂຓໍ, ໂພຊ຺ຌງ຺ຄານໍ ນິຍ຺ຍານລກ຺ຂຓໍ, ມຄ຺ຄສ຺ສ ເຫຕຸລກ຺ຂຓໍ.

ສຈ຺ຈານໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ, ສມຖສ຺ສ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ວິປສ຺ສນາຍ ອນຸປສ຺ສນາລກ຺ຂຓໍ, ສມຖວິປສ຺ສນານໍ ເອກຣສລກ຺ຂຓໍ, ຍຸຄນທ຺ຘານໍ ອນຕິວຕ຺ຕນລກ຺ຂຓໍ.

ສີລວິສຸທ຺ຘິຍາ ສໍວຣຓລກ຺ຂຓໍ, ຈິຕ຺ຕວິສຸທ຺ຘິຍາ ອວິກ຺ເຂປລກ຺ຂຓໍ, ທິຏ຺ຐິວິສຸທ຺ຘິຍາ ທສ຺ສນລກ຺ຂຓໍ.

ຂເຍ ຎາຓສ຺ສ ສມຸຈ຺ເຉທລກ຺ຂຓໍ, ອນຸປ຺ປາເທ ຎາຓສ຺ສ ປສ຺ສທ຺ຘິລກ຺ຂຓໍ.

ຉນ຺ທສ຺ສ ມູລລກ຺ຂຓໍ, ມນສິກາຣສ຺ສ ສມຸຏ຺ຐານລກ຺ຂຓໍ, ຜສ຺ສສ຺ສ ສໂມຘານລກ຺ຂຓໍ, ເວທນາຍ ສໂມສຣຓລກ຺ຂຓໍ, ສມາຘິສ຺ສ ປມຸຂລກ຺ຂຓໍ, ສຕິຍາ ອາຘິປເຕຍ຺ຍລກ຺ຂຓໍ, ປຎ຺ຎາຍ ຕຕຸຕ຺ຕຣິຍລກ຺ຂຓໍ, ວິມຸຕ຺ຕິຍາ ສາຣລກ຺ຂຓໍ, ອມໂຕຄຘສ຺ສ ນິພ຺ພານສ຺ສ ປຣິໂຍສານລກ຺ຂຓໍ ຕຖໍ ອວິຕຖໍ. ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ຎາຓຄຕິຍາ ອາຄໂຕ ອວິຣຊ຺ຌິຕ຺ວາ ປຕ຺ໂຕ ອນຸປ຺ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເອວໍ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ອາຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ? ຕຖຘມ຺ມາ ນາມ ຈຕ຺ຕາຣິ ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຍຖາຫ – ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖານິ ອວິຕຖານິ ອນຎ຺ຎຖານິ. ກຕມານິ ຈຕ຺ຕາຣິ? ‘ອິທໍ ທຸກ຺ຂ’ນ຺ຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖເມຕໍ ອວິຕຖເມຕໍ ອນຎ຺ຎຖເມຕ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໕.໑໐໙໐) ວິຕ຺ຖາໂຣ. ຕານິ ຈ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຕສ຺ມາ ຕຖານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ອຠິສມ຺ໂພຘຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ.

ອປິຈ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ຊາຕິປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ…ເປ… ສງ຺ຂາຣານໍ ອວິຊ຺ຊາປຈ຺ຈຍສມ຺ຠູຕສມຸທາຄຕຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ. ຕຖາ ອວິຊ຺ຊາຍ ສງ຺ຂາຣານໍ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ, ສງ຺ຂາຣານໍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ…ເປ… ຊາຕິຍາ ຊຣາມຣຓສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຏ຺ໂຐ ຕໂຖ ອວິຕໂຖ ອນຎ຺ຎໂຖ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ຠຄວາ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຕສ຺ມາປິ ຕຖານໍ ຘມ຺ມານໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ເອວໍ ຕຖຘມ຺ເມ ຍາຖາວໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວາ ຍໍ ສເທວເກ ໂລເກ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ອປຣິມາຓານໍ ສຕ຺ຕານໍ ຈກ຺ຂຸທ຺ວາເຣ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉນ຺ຕໍ ຣູປາຣມ຺ມຓໍ ນາມ ອຕ຺ຖິ, ຕໍ ສພ຺ພາກາຣໂຕ ຊານາຕິ ປສ຺ສຕິ. ເອວໍ ຊານຕາ ປສ຺ສຕາ ຈ ເຕນ ຕໍ ອິຏ຺ຐານິຏ຺ຐາທິວເສນ ວາ ທິຏ຺ຐສຸຕມຸຕວິຎ຺ຎາເຕສຸ ລພ຺ຠມານກປທວເສນ ວາ ‘‘ກຕມໍ ຕໍ ຣູປໍ ຣູປາຍຕນໍ? ຍໍ ຣູປໍ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ວຓ຺ຓນິຠາ ສນິທສ຺ສນໍ ສປ຺ປຏິຆໍ ນີລໍ ປີຕກ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໖໑໖) ນເຍນ ອເນເກຫິ ນາເມຫິ ເຕຣສຫິ ວາເຣຫິ ທ຺ເວປຎ຺ຎາສາຍ ນເຍຫິ ວິຠຊ຺ຊມານໍ ຕຖເມວ ໂຫຕິ, ວິຕຖໍ ນຕ຺ຖິ. ເອສ ນໂຍ ໂສຕທ຺ວາຣາທີສຸປິ ອາປາຖມາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ສທ຺ທາທີສຸ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ທິຏ຺ຐໍ ສຸຕໍ ມຸຕໍ ວິຎ຺ຎາຕໍ ປຕ຺ຕໍ ປຣິເຍສິຕໍ ອນຸວິຈຣິຕໍ ມນສາ, ຕມຫໍ ຊານາມິ, ຕມຫໍ ອພ຺ຠຎ຺ຎາສິໍ, ຕໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວິທິຕໍ, ຕໍ ຕຖາຄໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໔). ເອວໍ ຕຖທສ຺ສິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ. ຕຕ຺ຖ ຕຖທສ຺ສີອຕ຺ເຖ ຕຖາຄໂຕຕິ ປທສມ຺ຠໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ.

ກຖໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຍໍ ຣຕ຺ຕິໍ ຠຄວາ ໂພຘິມຓ຺ເຑ ອປຣາຊິຕປລ຺ລງ຺ເກ ນິສິນ຺ໂນ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ຍມກສາລານໍ ອນ຺ຕເຣ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ, ເອຕ຺ຖນ຺ຕເຣ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສວສ຺ສປຣິມາເຓ ກາເລ ປຐມໂພຘິຍາປິ ມຊ຺ຌິມໂພຘິຍາປິ ປຈ຺ຉິມໂພຘິຍາປິ ຍໍ ຠຄວຕາ ຠາສິຕໍ ສຸຕ຺ຕໍ ເຄຍ຺ຍໍ…ເປ… ເວທລ຺ລໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ອຕ຺ຖໂຕ ຈ ພ຺ຍຎ຺ຊນໂຕ ຈ ອນຸປວຊ຺ຊໍ ອນູນໍ ອນຘິກໍ ສພ຺ພາກາຣປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຣາຄມທນິມ຺ມທນໍ ໂທສໂມຫມທນິມ຺ມທນໍ, ນຕ຺ຖິ ຕຕ຺ຖ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ອວກ຺ຂລິຕໍ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ເອກມຸທ຺ທິກາຍ ລຎ຺ຉິຕໍ ວິຍ ເອກນາຬິກາຍ ມິຕໍ ວິຍ ເອກຕຸລາຍ ຕຸລິຕໍ ວິຍ ຈ ຕຖເມວ ໂຫຕິ ອວິຕຖໍ. ເຕນາຫ – ‘‘ຍຎ຺ຈ, ຈຸນ຺ທ, ຣຕ຺ຕິໍ ຕຖາຄໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ສມ຺ມາສມ຺ໂພຘິໍ ອຠິສມ຺ພຸຊ຺ຌຕິ, ຍຎ຺ຈ ຣຕ຺ຕິໍ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍຕິ, ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣ ຠາສຕິ ລປຕິ ນິທ຺ທິສຕິ, ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕເຖວ ໂຫຕິ ໂນ ອຎ຺ຎຖາ. ຕສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໓.໑໘໘). ຄທຕ຺ໂຖ ຫິ ເອຕ຺ຖ ຄຕສທ຺ໂທ. ເອວໍ ຕຖວາທິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ອາຄທນໍ ອາຄໂທ, ວຈນນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ອາຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເອວມ຺ເປຕສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ກຖໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ? ຠຄວໂຕ ຫິ ວາຈາຍ ກາໂຍ ອນຸໂລເມຕິ ກາຍສ຺ສປິ ວາຈາ, ຕສ຺ມາ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ ຈ ໂຫຕິ. ເອວໍ ຠູຕສ຺ສ ຈສ຺ສ ຍຖາ ວາຈາ, ກາໂຍປິ ຕຖາ ຄໂຕ, ປວຕ຺ໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຖາ ຈ ກາໂຍ, ວາຈາປິ ຕຖາ ຄຕາຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕເນວາຫ – ‘‘ຍຖາວາທີ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄໂຕ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ອິຕິ ຍຖາວາທີ ຕຖາກາຣີ, ຍຖາກາຣີ ຕຖາວາທີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓). ເອວໍ ຕຖາກາຣິຕາຍ ຕຖາຄໂຕ.

ກຖໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ? ອຸປຣິ ຠວຄ຺ຄໍ ເຫຏ຺ຐາ ອວີຈິໍ ປຣິຍນ຺ຕໍ ກຕ຺ວາ ຕິຣິຍໍ ອປຣິມາຓາສຸ ໂລກຘາຕູສຸ ສພ຺ພສຕ຺ເຕ ອຠິຠວຕິ ສີເລນປິ ສມາຘິນາປິ ປຎ຺ຎາຍປິ ວິມຸຕ຺ຕິຍາປິ, ນ ຕສ຺ສ ຕຸລາ ວາ ປມາຓໍ ວາ ອຕ຺ຖິ, ອຕຸໂລ ອປ຺ປເມຍ຺ໂຍ ອນຸຕ຺ຕໂຣ ຣາຊຣາໂຊ ເທວເທໂວ ສກ຺ການມຕິສກ຺ໂກ ພ຺ຣຫ຺ມານມຕິພ຺ຣຫ຺ມາ. ເຕນາຫ – ‘‘ສເທວເກ ໂລເກ, ຠິກ຺ຂເວ…ເປ… ສເທວມນຸສ຺ສາຍ ຕຖາຄໂຕ ອຠິຠູ ອນຠິຠູໂຕ ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ທໂສ ວສວຕ຺ຕີ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕຕ຺ເຣວໍ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ – ອຄໂທ ວິຍ ອຄໂທ. ໂກ ປເນສ? ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ. ເຕນ ເຫສ ມຫານຸຠາໂວ ຠິສກ຺ໂກ ທິພ຺ພາຄເທນ ສປ຺ເປ ວິຍ ສພ຺ພປຣປ຺ປວາທິໂນ ສເທວກຎ຺ຈ ໂລກໍ ອຠິຠວຕິ. ອິຕິ ສພ຺ພໂລກາຠິຠວເນ ຕໂຖ ອວິປຣີໂຕ ເທສນາວິລາໂສ ເຈວ ປຸຎ຺ຎຸສ຺ສໂຍ ຈ ອຄໂທ ອສ຺ສາຕິ ທກາຣສ຺ສ ຕກາຣໍ ກຕ຺ວາ ຕຖາຄໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເອວໍ ອຠິຠວນຏ຺ເຐນ ຕຖາຄໂຕ.

ອປິຈ ຕຖາຍ ຄໂຕຕິປິ ຕຖາຄໂຕ, ຕຖໍ ຄໂຕຕິປິ ຕຖາຄໂຕ, ຄໂຕຕິ ອວຄໂຕ ອຕີໂຕ ປຕ຺ໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຕ຺ຖ ສກລໂລກໍ ຕີຣຓປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອວຄໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ. ໂລກສມຸທຍໍ ປຫານປຣິຎ຺ຎາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ອຕີໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ປຕ຺ໂຕຕິ ຕຖາຄໂຕ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນິໍ ປຏິປທໍ ຕຖາຍ ຄໂຕ ປຏິປນ຺ໂນຕິ ຕຖາຄໂຕ. ເຕນ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ໂລໂກ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສ຺ມາ ຕຖາຄໂຕ ວິສໍຍຸຕ຺ໂຕ. ໂລກສມຸທໂຍ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກສມຸທໂຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ປຫີໂນ. ໂລກນິໂຣໂຘ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘ, ໂລກນິໂຣໂຘ ຕຖາຄຕສ຺ສ ສຈ຺ຉິກໂຕ. ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘາ, ໂລກນິໂຣຘຄາມິນີ ປຏິປທາ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຠາວິຕາ. ຍໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ສເທວກສ຺ສ ໂລກສ຺ສ…ເປ… ສພ຺ພໍ ຕໍ ຕຖາຄເຕນ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ຘໍ. ຕສ຺ມາ ‘ຕຖາຄໂຕ’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໒໓).

ຕສ຺ສປິ ເອວໍ ອຕ຺ໂຖ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອິທມ຺ປິ ຈ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວທີປເນ ມຸຂມຕ຺ຕເມວ. ສພ຺ພາກາເຣນ ປນ ຕຖາຄໂຕວ ຕຖາຄຕສ຺ສ ຕຖາຄຕຠາວໍ ວຓ຺ເຓຍ຺ຍ.

ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ປທທ຺ວເຍ ປນ ອາຣກຕ຺ຕາ, ອຣີນໍ ອຣານຎ຺ຈ ຫຕຕ຺ຕາ, ປຈ຺ຈຍາທີນໍ ອຣຫຕ຺ຕາ, ປາປກຣເຓ ຣຫາຠາວາຕິ ອິເມຫິ ຕາວ ກາຣເຓຫິ ອຣຫນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ສມ຺ມາ ສາມຎ຺ຈ ສພ຺ພຘມ຺ມານໍ ພຸທ຺ຘຕ຺ຕາ ປນ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ປເນຕໍ ປທທ຺ວຍໍ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໓ ອາທໂຍ) ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິວຓ຺ຓນາຍໍ ປກາສິຕນ຺ຕິ.

໑໗໑. ທຸຕິເຍ ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ທຸລ຺ລໂຠ ໂລກສ຺ມິນ຺ຕິ ອິມສ຺ມິໍ ສຕ຺ຕໂລເກ ທຸລ຺ລໂຠ ສຸທຸລ຺ລໂຠ ປຣມທຸລ຺ລໂຠ. ກສ຺ມາ ທຸລ຺ລໂຠຕິ? ເອກວາຣໍ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ທ຺ເວ ວາເຣ ທສ ວາເຣ ວີສຕິ ວາເຣ ປຎ຺ຎາສ ວາເຣ ວາຣສຕໍ ວາຣສຫສ຺ສໍ ວາຣສຕສຫສ຺ສໍ ວາຣໂກຏິສຕສຫສ຺ສມ຺ປິ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ, ຕຖາ ເອກທິວສໍ ທ຺ເວ ທິວເສ ທສ ທິວເສ ວີສຕິ ທິວເສ ປຎ຺ຎາສ ທິວເສ ທິວສສຕໍ ທິວສສຫສ຺ສໍ ທິວສສຕສຫສ຺ສໍ ທິວສໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ. ເອກມາສໍ ທ຺ເວ ມາເສ…ເປ… ມາສໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ. ເອກສໍວຈ຺ຉຣໍ ທ຺ເວ ສໍວຈ຺ຉເຣ…ເປ… ສໍວຈ຺ຉຣໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ. ເອກກປ຺ປໍ ທ຺ເວ ກປ຺ເປ…ເປ… ກປ຺ປໂກຏິສຕສຫສ຺ສໍ. ກປ຺ປານໍ ເອກໍ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍໍ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ຕີຓິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທານປາຣມິໍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ນ ສກ຺ກາ. ສີລປາຣມີເນກ຺ຂມ຺ມປາຣມີ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາປາຣມີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ປຈ຺ຉິມໂກຏິຍາ ປນ ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ທສ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ພຸທ຺ເຘນ ຠວິຕຸໍ ສກ຺ກາຕິ ອິມິນາ ກາຣເຓນ ທຸລ຺ລໂຠ.

໑໗໒. ຕຕິເຍ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສຕິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ ມນຸສ຺ໂສ. ອຈ຺ຉຣິໂຍຕິ ອນ຺ຘສ຺ສ ປພ຺ພຕາໂຣຫຓໍ ວິຍ ນິຈ຺ຈໍ ນ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຍໍ ຕາວ ສທ຺ທນໂຍ. ອຍໍ ປນ ອຏ຺ຐກຖານໂຍ – ອຈ຺ຉຣາໂຍຄ຺ໂຄຕິ ອຈ຺ຉຣິໂຍ, ອຈ຺ຉຣໍ ປຫຣິຕ຺ວາ ປສ຺ສິຕພ຺ໂພຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປິຈ ‘‘ຕຖາຄຕສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ອຈ຺ຉຣິຍາ ອພ຺ຠຸຕາ ຘມ຺ມາ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໑໒໗) ເອວມາທີຫິ ອເນເກຫິ ອຈ຺ຉຣິຍພ຺ຠຸຕຘມ຺ເມຫິ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາປິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ. ອາຈິຓ຺ຓມນຸສ຺ໂສຕິປິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ.

ອຠິນີຫາຣສ຺ສ ຫິ ສມ຺ປາທເກ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ເອກພຸທ຺ຘສ຺ສ ສມ຺ມຸເຂ ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ມານສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ນິສຊ຺ຊນໍ ນາມ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ຕຖາ ພຸທ຺ຘານໍ ສນ຺ຕິເກ ພ຺ຍາກຣຓໍ ລຠິຕ຺ວາ ອນິວຕ຺ຕເກນ ຫຸຕ຺ວາ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ພຸທ຺ຘກາຣກຘມ຺ມານໍ ປູຣຓມ຺ປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ຕຖາ ປາຣມິໂຍ ຄພ຺ຠໍ ຄຓ຺ຫາເປຕ຺ວາ ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາວສທິເສ ອຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ສພ຺ພາລງ຺ກາຣປຏິມຓ຺ຑິຕານໍ ຫຕ຺ຖີນໍ ສຕ຺ຕສຕານິ ອສ຺ສານໍ ສຕ຺ຕສຕານີຕິ ເອວໍ ສຕ຺ຕສຕກມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ຊາລິກຸມາຣສທິສໍ ປຸຕ຺ຕໍ, ກຓ຺ຫາຊິນາສທິສໍ ຘີຕຣໍ, ມທ຺ທີເທວິສທິສໍ ຠຣິຍຎ຺ຈ ທານມຸເຂ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ທຸຕິເຍ ອຕ຺ຕຠາເວ ຕຸສິຕຠວເນ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ຕຸສິຕປຸເຣ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວຕານໍ ອາຍາຈນໍ ສມ຺ປຏິຈ຺ຉິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ສຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ຕຸສິຕປຸຣາ ຈວິຕ຺ວາ ມຫາໂຠຄກຸເລ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓມ຺ປິ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸໂພຘິສຕ຺ຕສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ຕຖາ ປຏິສນ຺ຘິຄ຺ຄຫຓທິວເສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນມ຺ປິ, ສຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ນິວາໂສປິ, ສຕສ຺ສ ສມ຺ປຊານສ຺ສ ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂມນທິວເສ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນມ຺ປິ, ສມ຺ປຕິຊາຕສ຺ສ ສຕ຺ຕປທວີຕິຫາຣຄມນມ຺ປິ, ທິພ຺ພເສຕຈ຺ຉຕ຺ຕ. ຘາຣຓມ຺ປິ, ທິພ຺ພວາຬພີຊນຸກ຺ເຂໂປປິ, ສພ຺ພທິສາສຸ ສີຫວິໂລກນໍ ວິໂລເກຕ຺ວາ ອຕ຺ຕນາ ປຏິສມໍ ກຎ຺ຈິ ສຕ຺ຕໍ ອທິສ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ໂຄຫມສ຺ມິ ໂລກສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ສີຫນາທນທນມ຺ປິ, ປຣິປາກຄເຕ ຎາເຓ ມຫາສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ປຫາຍ ມຫາຠິນິກ຺ຂມນມ຺ປິ, ມຫາໂພຘິມຓ຺ເຑ ປລ຺ລງ຺ເກນ ນິສິນ຺ນສ຺ສ ມາຣວິຊຍໍ ອາທິໍ ກຕ຺ວາ ປຸພ຺ເພນິວາສານຸສ຺ສຕິທິພ຺ພຈກ຺ຂຸວິໂສຘນານິ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຈູສສມເຍ ສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາຓຄຸຓຣາສິປຏິວິທ຺ຘກ຺ຂເຓ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸກມ຺ປນມ຺ປິ, ປຐມຘມ຺ມເທສນາຍ ອນຸຕ຺ຕຣໍ ຕິປຣິວຏ຺ຏໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນມ຺ປີຕິ ເອວມາທິ ສພ຺ພໍ ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ອາຈິຓ຺ຓໍ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ອາຈິຓ຺ຓໍ. ເອວໍ ອາຈິຓ຺ຓມນຸສ຺ໂສຕິປິ ອຈ຺ຉຣິຍມນຸສ຺ໂສ.

໑໗໓. ຈຕຸຕ຺ເຖ ກາລກິຣິຍາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ປາກຏາ ກິຣິຍາຕິ ກາລກິຣິຍາ. ຕຖາຄໂຕ ຫິ ປຎ຺ຈຈຕ຺ຕາລີສ ວສ຺ສານິ ຐຕ຺ວາ ຕີຓິ ປິຏການິ ປຎ຺ຈ ນິກາເຍ ນວງ຺ຄໍ ສຕ຺ຖຸສາສນໍ ຈຕຸຣາສີຕິ ຘມ຺ມກ຺ຂນ຺ຘສຫສ຺ສານິ ປກາເສຕ຺ວາ ມຫາຊນໍ ນິພ຺ພານນິນ຺ນໍ ນິພ຺ພານໂປຓໍ ກຕ຺ວາ ຍມກສາລານມນ຺ຕເຣ ນິປນ຺ໂນ ຠິກ຺ຂຸສງ຺ຆໍ ອາມນ຺ເຕຕ຺ວາ ອປ຺ປມາເທນ ໂອວທິຕ຺ວາ ສໂຕ ສມ຺ປຊາໂນ ອນຸປາທິເສສາຍ ນິພ຺ພານຘາຕຸຍາ ປຣິນິພ຺ພາຍິ. ອຍມສ຺ສ ກິຣິຍາ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ປາກຏາຕິ ເອກສ຺ມິໍ ກາເລ ປາກຏາ ກິຣິຍາຕິ ກາລກິຣິຍາ. ອນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕີຕິ ອນຸຕາປກຣາ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຈກ຺ກວຕ຺ຕິຣຎ຺ໂຎ ກາລກິຣິຍາ ເອກຈກ຺ກວາເຬ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອນຸຕາປກຣາ ໂຫຕິ. ພຸທ຺ຘານໍ ກາລກິຣິຍາ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາເຬສຸ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ອນຸຕາປກຣາ ໂຫຕິ. ເຕນ ວຸຕ຺ຕໍ – ‘‘ພຫຸໂນ ຊນສ຺ສ ອນຸຕປ຺ປາ ໂຫຕີ’’ຕິ.

໑໗໔. ປຎ຺ຈເມ ອທຸຕິໂຍຕິ ທຸຕິຍສ຺ສ ພຸທ຺ຘສ຺ສ ອຠາວາ ອທຸຕິໂຍ. ຈຕ຺ຕາໂຣ ຫິ ພຸທ຺ຘາ ສຸຕພຸທ຺ໂຘ, ຈຕຸສຈ຺ຈພຸທ຺ໂຘ, ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ, ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘຕິ. ຕຕ຺ຖ ພຫຸສ຺ສຸໂຕ ຠິກ຺ຂຸ ສຸຕພຸທ຺ໂຘ ນາມ. ຂີຓາສໂວ ຈຕຸສຈ຺ຈພຸທ຺ໂຘ ນາມ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ທ຺ເວ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ສາມໍ ປຏິວິທ຺ຘປຈ຺ເຈກໂພຘິຎາໂຓ ປຈ຺ເຈກພຸທ຺ໂຘ ນາມ. ກປ຺ປສຕສຫສ຺ສາຘິການິ ຈຕ຺ຕາຣິ ວາ ອຏ຺ຐ ວາ ໂສຬສ ວາ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ຍານິ ປາຣມິໂຍ ປູເຣຕ຺ວາ ຕິຓ຺ຓໍ ມາຣານໍ ມຕ຺ຖກໍ ມທ຺ທິຕ຺ວາ ປຏິວິທ຺ຘສພ຺ພຎ຺ຎຸຕຎ຺ຎາໂຓ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ນາມ. ອິເມສຸ ຈຕູສຸ ພຸທ຺ເຘສຸ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘວ ອທຸຕິໂຍ ນາມ. ນ ຫິ ເຕນ ສທ຺ຘິໍ ອຎ຺ໂຎ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ໂຘ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ອສຫາໂຍຕິ ອຕ຺ຕຠາເວນ ວາ ປຏິວິທ຺ຘຘມ຺ເມຫິ ວາ ສທິໂສ ສຫາໂຍ ນາມ ອສ຺ສ ນຕ຺ຖີຕິ ອສຫາໂຍ. ‘‘ລທ຺ຘສຫາໂຍ ໂຂ ປນ ໂສ ຠຄວາ ເສຂານຎ຺ເຈວ ປຏິປທານ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ປນ ປຣິຍາເຍນ ເສຂາເສຂາ ພຸທ຺ຘານໍ ສຫາຍາ ນາມ ໂຫນ຺ຕິ. ອປ຺ປຏິໂມຕິ ປຏິມາ ວຸຈ຺ຈຕິ ອຕ຺ຕຠາໂວ, ຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສທິສາ ອຎ຺ຎາ ປຏິມາ ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິໂມ. ຍາປິ ຈ ມນຸສ຺ສາ ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິມຍາ ປຏິມາ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕາສຸ ວາລຄ຺ຄມຕ຺ຕມ຺ປິ ໂອກາສໍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຕ຺ຕຠາວສທິສໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ສພ຺ພຖາປິ ອປ຺ປຏິໂມ.

ອປ຺ປຏິສໂມຕິ ອຕ຺ຕຠາເວເນວສ຺ສ ປຏິສໂມ ນາມ ໂກຈິ ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິສໂມ. ອປ຺ປຏິຠາໂຄຕິ ເຍ ຕຖາຄເຕນ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ຘມ຺ມາ ເທສິຕາ, ເຕສຸ ‘‘ນ ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຐານາ, ຕໂຍ ວາ ປຎ຺ຈ ວາ’’ຕິອາທິນາ ນເຍນ ປຏິຠາຄໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ນາມ ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິຠາໂຄ. ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລຕິ ອຎ຺ໂຎ ໂກຈິ ‘‘ອຫໍ ພຸທ຺ໂຘ’’ຕິ ເອວໍ ປຏິຎ຺ຎໍ ກາຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ປຸຄ຺ຄໂລ ນຕ຺ຖີຕິ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄໂລ. ອສໂມຕິ ອປ຺ປຏິປຸຄ຺ຄລຕ຺ຕາວ ສພ຺ພສຕ຺ເຕຫິ ອສໂມ. ອສມສໂມຕິ ອສມາ ວຸຈ຺ຈນ຺ຕິ ອຕີຕານາຄຕາ ສພ຺ພຎ຺ຎຸພຸທ຺ຘາ, ເຕຫິ ອສເມຫິ ສໂມຕິ ອສມສໂມ.

ທ຺ວິປທານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ອປທານໍ ທ຺ວິປທານໍ ຈຕຸປ຺ປທານໍ ພຫຸປ຺ປທານໍ ຣູປີນໍ ອຣູປີນໍ ສຎ຺ຎີນໍ ອສຎ຺ຎີນໍ ເນວສຎ຺ຎີນາສຎ຺ຎີນໍ ສຕ຺ຕານໍ ອຄ຺ໂຄວ. ກສ຺ມາ ອິຘ ທ຺ວິປທານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ? ເສຏ຺ຐຕຣວເສນ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ໂລເກ ເສຏ຺ໂຐ ນາມ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ອປທຈຕຸປ຺ປທພຫຸປ຺ປເທສຸ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ທ຺ວິປເທສຸເຍວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ກຕຣທ຺ວິປທ຺ເວສູຕິ? ມນຸສ຺ເສສຸ ເຈວ ເທເວສຸ ຈ. ມນຸສ຺ເສສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ຕິສຫສ຺ສິມຫາສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ວເສ ວຕ຺ເຕຕຸໍ ສມຕ຺ໂຖ ພຸທ຺ໂຘ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ເທເວສຸ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນ ທສສຫສ຺ສິໂລກຘາຕຸໍ ວສວຕ຺ຕີ ມຫາພ຺ຣຫ຺ມາ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ໂສ ຕສ຺ສ ກປ຺ປິຍກາຣໂກ ວາ ອາຣາມິໂກ ວາ ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອິຕິ ຕໂຕປິ ເສຏ຺ຐຕຣວເສເນສ ທ຺ວິປທານໍ ອຄ຺ໂຄຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໗໕-໑໘໖. ຉຏ຺ຐາທີສຸ ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ, ຠິກ຺ຂເວ, ປາຕຸຠາວາ ມຫໂຕ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີຕິ, ຠິກ຺ຂເວ, ເອກປຸຄ຺ຄລສ຺ສ ຕຖາຄຕສ຺ສ ອຣຫໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ສ ປາຕຸຠາເວນ ມຫນ຺ຕສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕິ. ຕສ຺ມິໍ ປຸຄ຺ຄເລ ປາຕຸຠູເຕ ຕໍ ປາຕຸຠູຕເມວ ໂຫຕິ, ນ ວິນາ ຕສ຺ສ ປາຕຸຠາເວນ ປາຕຸຠວຕິ. ປາຕຸຠາໂວຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິ ນິປ຺ຜຕ຺ຕິ. ກຕມສ຺ສ ຈກ຺ຂຸສ຺ສາຕິ? ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸສ຺ສ. ກີວຣູປສ຺ສາຕິ? ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖຣສ຺ສ ວິປສ຺ສນາປຎ຺ຎາສທິສສ຺ສ ມຫາໂມຄ຺ຄລ຺ລານຕ຺ເຖຣສ຺ສ ສມາຘິປຎ຺ຎາສທິສສ຺ສາຕິ. ອາໂລກາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ອຸຠິນ຺ນໍ ອຄ຺ຄສາວການໍ ປຎ຺ຎາອາໂລກສທິໂສເຍວ ຫິ ເອຕ຺ຖ ອາໂລໂກ, ປຎ຺ຎາໂອຠາສສທິໂສເຍວ ໂອຠາໂສ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ‘‘ມຫໂຕ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ, ມຫໂຕ ອາໂລກສ຺ສ, ມຫໂຕ ໂອຠາສສ຺ສາ’’ຕິ ອິມານິ ຈ ປນ ຕີຓິປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຉນ຺ນໍ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານນ຺ຕິ ອຸຕ຺ຕຣິຕຣວິຣຫິຕານໍ ຉນ຺ນໍ ອຸຕ຺ຕມຘມ຺ມານໍ. ຕຕ຺ຖ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ, ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍນ຺ຕິ ອິມານິ ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ. ອິເມສໍ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອາຍສ຺ມາ ຫິ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ສາຍໍປາຕໍ ຕຖາຄຕໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາເຓນ ທຏ຺ຐຸໍ ລຠຕິ, ອິທໍ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ໂຎປິ ໂສຕາປນ຺ໂນ ວາ ສກທາຄາມີ ວາ ອນາຄາມີ ວາ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຕຖາຄຕໍ ທສ຺ສນາຍ ລຠຕິ, ອິທມ຺ປິ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລໍ ທສ຺ສນາຍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ທສ຺ສນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ. ອິທໍ ທສ຺ສນເມວ ນາມ, ມູລທສ຺ສນໍ ປນ ທສ຺ສນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣເຍວ ຈ ອຠິກ຺ຂຓໍ ທສພລສ຺ສ ວຈນໍ ໂສຕວິຎ຺ຎາເຓນ ໂສຕຸໍ ລຠຕິ, ອິທໍ ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ເຎປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈນໍ ສວນາຍ ລຠນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ຕຖາຄຕສ຺ສ ວຈນໍ ໂສຕຸໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ສວນໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ. ອິທໍ ສວນເມວ ນາມ, ມູລສວນໍ ປນ ສວນານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣເຍວ ຈ ທສພເລ ສທ຺ຘໍ ປຏິລຠຕິ, ອິທໍ ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ເຎປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພເລ ສທ຺ຘາປຏິລາຠໍ ລຠນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພເລ ສທ຺ຘາປຏິລາຠໍ ລຠິຕ຺ວາ ຕໍ ລາຠໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ, ອຍໍ ລາໂຠເຍວ ນາມ, ມູລລາໂຠ ປນ ລາຠານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣເຍວ ຈ ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂຕິ, ອິທໍ ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ເຎປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລສ຺ສ ສາສເນ ຕິສ຺ໂສ ສິກ຺ຂາ ສິກ຺ຂິຕ຺ວາ ຕາ ສິກ຺ຂາ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ. ອຍໍ ສິກ຺ຂາເຍວ ນາມ, ມູລສິກ຺ຂາ ປນ ສິກ຺ຂານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣເຍວ ຈ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສພລໍ ປຣິຈຣຕິ, ອິທໍ ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ເຎປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ອຠິຓ຺ຫໍ ທສພລໍ ປຣິຈຣນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລໍ ປຣິຈຣິຕ຺ວາ ຕໍ ປາຣິຈຣິຍໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ, ອຍໍ ປາຣິຈຣິຍາເຍວ ນາມ, ມູລປາຣິຈຣິຍາ ປນ ປາຣິຈຣິຍານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ.

ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣເຍວ ຈ ທສພລສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣຕິ, ອິທໍ ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອຎ຺ເຎປິ ໂສຕາປນ຺ນາທໂຍ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣນ຺ຕິ, ອິທມ຺ປິ ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ. ອປໂຣ ປນ ປຸຖຸຊ຺ຊນກລ຺ຍາຓໂກ ອານນ຺ທຕ຺ເຖໂຣ ວິຍ ທສພລສ຺ສ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕເຣ ຄຸເຓ ອນຸສ຺ສຣິຕ຺ວາ ຕໍ ອນຸສ຺ສຕິໍ ວຑ຺ເຒຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປາເປຕິ, ອຍໍ ອນຸສ຺ສຕິເຍວ ນາມ, ມູລານຸສ຺ສຕິ ປນ ອນຸສ຺ສຕານຸຕ຺ຕຣິຍໍ ນາມ. ອິມານິ ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ, ອິເມສໍ ປາຕຸຠາໂວ ໂຫຕິ. ອິມານິ ຈ ປນ ຉ ອນຸຕ຺ຕຣິຍານິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣມິສ຺ສການິ ກຖິຕານີຕິ ເວທິຕພ຺ພານິ.

ຈຕຸນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາ ໂຫຕີຕິ ຈຕສ຺ໂສ ຫິ ປຏິສມ຺ຠິທາໂຍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາຕິ. ຕຕ຺ຖ ອຕ຺ເຖສຸ ຎາຓໍ ອຕ຺ຖປຏິສມ຺ຠິທາ, ຘມ຺ເມສຸ ຎາຓໍ ຘມ຺ມປຏິສມ຺ຠິທາ, ອຕ຺ຖຘມ຺ມນິຣຸຕ຺ຕາຠິລາເປ ຎາຓໍ ນິຣຸຕ຺ຕິປຏິສມ຺ຠິທາ, ຎາເຓສຸ ຎາຓໍ ປຏິຠານປຏິສມ຺ຠິທາ. ອຍເມຕ຺ຖ ສງ຺ເຂໂປ, ວິຕ຺ຖາໂຣ ປເນຕາສໍ ອຠິຘມ຺ເມ (ວິຠ. ໗໑໘ ອາທໂຍ) ອາຄໂຕເຍວ. ອິມາສໍ ຈຕສ຺ສນ຺ນໍ ປຏິສມ຺ຠິທານໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທ ປຈ຺ຈກ຺ຂກິຣິຍາ ໂຫຕິ, ນ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາທາ. ເອຕາສໍ ສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິມາປິ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາວ ກຖິຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ.

ອເນກຘາຕຸປຏິເວໂຘຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕຸ ຣູປຘາຕູ’’ຕິອາທີນໍ ອຏ຺ຐາຣສນ຺ນໍ ຘາຕູນໍ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທເຍວ ປຏິເວໂຘ ໂຫຕິ, ນ ວິນາ ພຸທ຺ຘຸປ຺ປາເທນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນານາຘາຕຸປຏິເວໂຘຕິ ເອຕ຺ຖ ອິມາວ ອຏ຺ຐາຣສ ຘາຕຸໂຍ ນານາສຠາວໂຕ ນານາຘາຕຸໂຍຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ໂຍ ປເນຕາສໍ ‘‘ນານາສຠາວາ ເອຕາ’’ຕິ ເອວໍ ນານາກຣຓໂຕ ປຏິເວໂຘ, ອຍໍ ນານາຘາຕຸປຏິເວໂຘ ນາມ. ວິຊ຺ຊາວິມຸຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ເອຕ຺ຖ ວິຊ຺ຊາຕິ ຜເລ ຎາຓໍ, ວິມຸຕ຺ຕີຕິ ຕທວເສສາ ຜລສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາ. ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຕິ ໂສໂຕຕິ ປຐມມຄ຺ໂຄ, ເຕນ ໂສເຕນ ປຕ຺ຕພ຺ພໍ ຜລນ຺ຕິ ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ. ສກທາຄາມິຜລາທີນິ ປາກຏາເນວ.

໑໘໗. ອນຸຕ຺ຕຣນ຺ຕິ ນິຣຸຕ຺ຕຣໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ເສຏ຺ຐຈກ຺ກໍ. ຈກ຺ກສທ຺ໂທ ເຫສ –

‘‘ຈຕຸພ຺ຠິ ອຏ຺ຐຊ຺ຌຄມາ, ອຏ຺ຐາຫິປິ ຈ ໂສຬສ;

ໂສຬສາຫິ ຈ ພາຕ຺ຕິໍສ, ອຕ຺ຣິຈ຺ຉໍ ຈກ຺ກມາສໂທ;

ອິຈ຺ຉາຫຕສ຺ສ ໂປສສ຺ສ, ຈກ຺ກໍ ຠມຕິ ມຕ຺ຖເກ’’ຕິ. (ຊາ. ໑.໑.໑໐໔; ໑.໕.໑໐໓) –

ເອຕ຺ຖ ອຸຣຈກ຺ເກ ອາຄໂຕ. ‘‘ຈກ຺ກສມາຣຸຬ຺ຫາ ຊານປທາ ປຣິຍາຍນ຺ຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໖໓; ໕.໕໔) ເອຕ຺ຖ ອິຣິຍາປຖຈກ຺ເກ. ‘‘ອຖ ໂຂ ໂສ, ຠິກ຺ຂເວ, ຣຖກາໂຣ ຍໍ ຕໍ ຈກ຺ກໍ ຉຫິ ມາເສຫິ ນິຏ຺ຐິຕໍ, ຕໍ ປວຕ຺ເຕສີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໓.໑໕) ເອຕ຺ຖ ທາຣຸຈກ຺ເກ. ‘‘ອທ຺ທສາ ໂຂ ໂທໂຓ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຠຄວໂຕ ປາເທສຸ ຈກ຺ການິ ສຫສ຺ສາຣານີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໖) ເອຕ຺ຖ ລກ຺ຂຓຈກ຺ເກ. ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ຈກ຺ການິ, ເຍຫິ ສມນ຺ນາຄຕານໍ ເທວມນຸສ຺ສານໍ ຈຕຸຈກ຺ກໍ ວຕ຺ຕຕີ’’ຕິ (ອ. ນິ. ໔.໓໑) ເອຕ຺ຖ ສມ຺ປຕ຺ຕິຈກ຺ເກ. ‘‘ທິພ຺ພໍ ຈກ຺ກຣຕນໍ ປາຕຸຠວຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໒.໒໔໓; ມ. ນິ. ໓.໒໕໖) ເອຕ຺ຖ ຣຕນຈກ຺ເກ. ອິຘ ປນ ຘມ຺ມຈກ຺ເກ ອາຄໂຕ.

ປວຕ຺ຕິຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຠິນີຫຣຕິ ນາມ, ອຠິນີຫຏໍ ນາມ, ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ, ອຸປ຺ປາທິຕໍ ນາມ, ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມາຕິ ອຍໍ ປເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ກຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຠິນີຫຣຕິ ນາມາຕິ? ຍທາ ສຸເມຘພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ ຫຸຕ຺ວາ ກາເມສຸ ອາທີນວໍ ເນກ຺ຂມ຺ເມ ຈ ອານິສໍສໍ ທິສ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕກມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ອິສິປພ຺ພຊ຺ຊໍ ປພ຺ພຊິຕ຺ວາ ປຎ຺ຈ ອຠິຎ຺ຎາ ອຏ຺ຐ ສມາປຕ຺ຕິໂຍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຠິນີຫຣຕິ ນາມ.

ກຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຠິນີຫຏໍ ນາມາຕິ? ຍທາ ອຏ຺ຐ ຘມ຺ເມ ສໂມຘາເນຕ຺ວາ ທີປງ຺ກຣປາທມູເລ ມຫາໂພຘິມຓ຺ຑຕ຺ຖາຍ ມານສໍ ພນ຺ຘິຕ຺ວາ ‘‘ພ຺ຍາກຣຓໍ ອລທ຺ຘາ ນ ວຸຏ຺ຐຫິສ຺ສາມີ’’ຕິ ວີຣິຍາຘິຏ຺ຐານໍ ອຘິຏ຺ຐາຍ ນິປນ຺ໂນ ທສພລສ຺ສ ສນ຺ຕິກາ ພ຺ຍາກຣຓໍ ລຠິ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຠິນີຫຏໍ ນາມ.

ກຸໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມາຕິ? ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ທານປາຣມິໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ. ສີລປາຣມິໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ…ເປ… ອຸເປກ຺ຂາປາຣມິໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ. ທສ ປາຣມິໂຍ ທສ ອຸປປາຣມິໂຍ ທສ ປຣມຕ຺ຖປາຣມິໂຍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ, ປຎ຺ຈ ມຫາປຣິຈ຺ຈາເຄ ປຣິຈ຺ຈຊນ຺ໂຕປິ, ຎາຕຕ຺ຖຈຣິຍໍ ປູເຣນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ ນາມ. ເວສ຺ສນ຺ຕຣຕ຺ຕຠາເວ ຐຕ຺ວາ ສຕ຺ຕສຕກມຫາທານໍ ທຕ຺ວາ ປຸຕ຺ຕທາຣໍ ທານມຸເຂ ນິຍ຺ຍາເຕຕ຺ວາ ປາຣມິກູຏໍ ຄເຫຕ຺ວາ ຕຸສິຕປຸເຣ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ຍາວຕາຍຸກໍ ຐຕ຺ວາ ເທວຕາຫິ ອາຍາຈິໂຕ ປຏິຎ຺ຎໍ ທຕ຺ວາ ປຎ຺ຈມຫາວິໂລກນໍ ວິໂລເກນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິເຍວ ນາມ. ມາຕຸກຸຈ຺ຉິຍໍ ປຏິສນ຺ຘິໍ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕປິ, ປຏິສນ຺ຘິກ຺ຂເຓ ທສສຫສ຺ສຈກ຺ກວາຬໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕປິ, ມາຕຸກຸຈ຺ຉິໂຕ ນິກ຺ຂນ຺ຕທິວເສ ຕເຖວ ໂລກໍ ກມ຺ເປນ຺ໂຕປິ, ສມ຺ປຕິຊາໂຕ ສຕ຺ຕ ປທານິ ຄນ຺ຕ຺ວາ ‘‘ອຄ຺ໂຄມຫສ຺ມີ’’ຕິ ສີຫນາທໍ ນທນ຺ໂຕປິ, ເອກູນຕິໍສ ສໍວຈ຺ຉຣານິ ອຄາຣມຊ຺ເຌ ວສນ຺ໂຕປິ, ມຫາຠິນິກ຺ຂມນໍ ນິກ຺ຂມນ຺ໂຕປິ, ອໂນມານທີຕີເຣ ປພ຺ພຊນ຺ໂຕປິ, ມຫາປຘາເນ ຉພ຺ພສ຺ສານິ ວີຣິຍໍ ກໂຣນ຺ໂຕປິ, ສຸຊາຕາຍ ທິນ຺ນໍ ມຘຸປາຍາສໍ ຠຸຎ຺ຊິຕ຺ວາ ສຸວຓ຺ຓປາຕິໍ ນທິຍາ ປວາເຫຕ຺ວາ ສາຍນ຺ຫສມເຍ ໂພຘິມຓ຺ຑວຣຄໂຕ ປຸຣຕ຺ຖິມໍ ໂລກຘາຕຸໍ ໂອໂລເກນ຺ໂຕ ນິສີທິຕ຺ວາ ສູຣິເຍ ຘຣມາເນເຍວ ມາຣພລໍ ວິຘເມຕ຺ວາ ປຐມຍາເມ ປຸພ຺ເພນິວາສໍ ອນຸສ຺ສຣນ຺ໂຕປິ, ມຊ຺ຌິມຍາເມ ທິພ຺ພຈກ຺ຂຸໍ ວິໂສເຘນ຺ໂຕປິ, ປຈ຺ຈູສກາລສມນນ຺ຕເຣ ປຈ຺ຈຍາກາຣໍ ສມ຺ມສິຕ຺ວາ ໂສຕາປຕ຺ຕິມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ, ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕປິ, ສກທາຄາມິມຄ຺ຄໍ ສກທາຄາມິຜລໍ ອນາຄາມິມຄ຺ຄໍ ອນາຄາມິຜລໍ ສຈ຺ຉິກໂຣນ຺ໂຕປິ, ອຣຫຕ຺ຕມຄ຺ຄໍ ປຏິວິຊ຺ຌນ຺ໂຕປິ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາເທຕິເຍວ ນາມ.

ອຣຫຕ຺ຕຜລກ຺ຂເຓ ປນ ເຕນ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ນາມ. ພຸທ຺ຘານຎ຺ຫິ ສກລໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຄຸຓຣາສິ ອຣຫຕ຺ຕຜເລເນວ ສທ຺ຘິໍ ອິຊ຺ຌຕິ. ຕສ຺ມາ ເຕນ ຕສ຺ມິໍ ຂເຓ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອຸປ຺ປາທິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ.

ກທາ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ? ໂພຘິມຓ຺ເຑ ສຕ຺ຕສຕ຺ຕາຫໍ ວີຕິນາເມຕ຺ວາ ອິສິປຕເນ ມິຄທາເຍ ອຎ຺ຎາໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖຣໍ ກາຍສກ຺ຂິໍ ກຕ຺ວາ ຘມ຺ມຈກ຺ກປ຺ປວຕ຺ຕນສຸຕ຺ຕນ຺ຕໍ ເທເສນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ.

ຍທາ ປນ ອຎ຺ຎາໂກຓ຺ຑຎ຺ຎຕ຺ເຖເຣນ ທສພລສ຺ສ ເທສນາຎາຓານຸຠາວນິພ຺ພຕ຺ຕໍ ສວນໍ ລຠິຕ຺ວາ ສພ຺ພປຐມໍ ຘມ຺ໂມ ອຘິຄໂຕ, ຕໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ຕິຕໍ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຘມ຺ມຈກ຺ກນ຺ຕິ ເຈຕໍ ເທສນາຎາຓສ຺ສປິ ນາມໍ ປຏິເວຘຎາຓສ຺ສປິ. ເຕສຸ ເທສນາຎາຓໍ ໂລກິຍໍ, ປຏິເວຘຎາຓໍ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ. ກສ຺ສ ເທສນາປຏິເວຘຎາຓນ຺ຕິ? ນ ອຎ຺ຎສ຺ສ ກສ຺ສຈິ, ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຘສ຺ເສວ ເທສນາຎາຓຎ຺ຈ ປຏິເວຘຎາຓຎ຺ຈາຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ.

ສມ຺ມເທວາຕິ ເຫຕຸນາ ນເຍນ ກາຣເຓເນວ. ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕີຕິ ຍຖາ ປຸຣໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ຕສ຺ສ ປຈ຺ຉໂຕ ຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ຕໍ ອນຸຄຈ຺ຉຕິ ນາມ, ເອວໍ ປຐມຕຣໍ ສຕ຺ຖາຣາ ປວຕ຺ຕິຕໍ ເຖໂຣ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ກຖໍ? ສຕ຺ຖາ ຫິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຕິປຏ຺ຐານາ. ກຕເມ ຈຕ຺ຕາໂຣ’’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ຘມ຺ມເສນາປຕິ ສາຣິປຸຕ຺ຕຕ຺ເຖໂຣປິ ‘‘ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ອາວຸໂສ, ສຕິປຏ຺ຐານາ’’ຕິ ກເຖນ຺ໂຕ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ. ສມ຺ມປ຺ປຘານາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ນ ເກວລຎ຺ຈ ໂພຘິປກ຺ຂິຍຘມ຺ເມສຸ, ‘‘ຈຕ຺ຕາຣິມານິ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍສຈ຺ຈານິ. ຈຕ຺ຕາໂຣເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ອຣິຍວໍສາ’’ຕິອາທີສຸປິ ອຍໍ ນໂຍ ເນຕພ຺ໂພວ. ເອວໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ, ເຖໂຣ ທສພເລນ ປວຕ຺ຕິຕໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕຕິ ນາມ.

ເອວໍ ຘມ຺ມຈກ຺ກໍ ອນຸປ຺ປວຕ຺ເຕນ຺ເຕນ ປນ ເຖເຣນ ຘມ຺ໂມ ເທສິໂຕປິ ປກາສິໂຕປິ ສຕ຺ຖາຣາວ ເທສິໂຕ ປກາສິໂຕ ໂຫຕິ. ໂຍ ຫິ ໂກຈິ ຠິກ຺ຂຸ ວາ ຠິກ຺ຂຸນີ ວາ ອຸປາສໂກ ວາ ອຸປາສິກາ ວາ ເທໂວ ວາ ສກ຺ໂກ ວາ ມາໂຣ ວາ ພ຺ຣຫ຺ມາ ວາ ຘມ຺ມໍ ເທເສຕຸ ປກາເສຕຸ, ສພ຺ໂພ ໂສ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິໂຕ ປກາສິໂຕວ ນາມ ໂຫຕິ, ເສສຊໂນ ປນ ເລຂຫາຣກປກ຺ເຂ ຐິໂຕວ ນາມ ໂຫຕິ. ກຖໍ? ຍຖາ ຫິ ຣຎ຺ຎາ ທິນ຺ນໍ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຍໍ ຍໍ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕໍ ຕໍ ກມ຺ມໍ ເຍນ ເກນຈິ ກຕມ຺ປິ ກາຣິຕມ຺ປິ ຣຎ຺ຎາ ກາຣິຕນ຺ເຕວ ວຸຈ຺ຈຕິ. ມຫາຣາຊາ ວິຍ ຫິ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ. ຣາຊປຓ຺ຓໍ ວິຍ ເຕປິຏກໍ ພຸທ຺ຘວຈນໍ. ປຓ຺ຓທານໍ ວິຍ ເຕປິຏເກ ນຍມຸຂທານໍ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ຕໍຕໍກມ຺ມານໍ ກຣຓໍ ວິຍ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຣິສານໍ ອຕ຺ຕໂນ ພເລນ ພຸທ຺ຘວຈນໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫິຕ຺ວາ ປເຣສໍ ເທສນາ ປກາສນາ. ຕຕ຺ຖ ຍຖາ ປຓ຺ຓໍ ວາເຈຕ຺ວາ ເຍນ ເກນຈິ ກຕມ຺ປິ ກາຣິຕມ຺ປິ ຕໍ ກມ຺ມໍ ຣຎ຺ຎາ ກາຣິຕເມວ ໂຫຕິ, ເອວເມວ ເຍນ ເກນຈິ ເທສິໂຕປິ ປກາສິໂຕປິ ຘມ຺ໂມ ສຕ຺ຖາຣາ ເທສິໂຕ ປກາສິໂຕວ ນາມ ໂຫຕີຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ເສສໍ ສພ຺ພຕ຺ຖ ອຸຕ຺ຕານຕ຺ຖເມວາຕິ.

ເອກປຸຄ຺ຄລວຄ຺ຄວຓ຺ຓນາ.