໒. ທຸຕິຍວຄ຺ໂຄ

(໑໗) ໘. ກຸກ຺ກຸຬກຖາ

໓໓໘. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ອຕ຺ຖິ ສຸຂາ ເວທນາ, ກາຍິກໍ ສຸຂໍ, ເຈຕສິກໍ ສຸຂໍ, ທິພ຺ພໍ ສຸຂໍ, ມານຸສກໍ ສຸຂໍ, ລາຠສຸຂໍ, ສກ຺ກາຣສຸຂໍ, ຍານສຸຂໍ, ສຍນສຸຂໍ, ອິສ຺ສຣິຍສຸຂໍ, ອາຘິປຈ຺ຈສຸຂໍ, ຄິຫິສຸຂໍ, ສາມຎ຺ຎສຸຂໍ, ສາສວໍ ສຸຂໍ, ອນາສວໍ ສຸຂໍ, ອຸປຘິສຸຂໍ, ນິຣູປຘິສຸຂໍ, ສາມິສໍ ສຸຂໍ, ນິຣາມິສໍ ສຸຂໍ, ສປ຺ປີຕິກໍ ສຸຂໍ, ນິປ຺ປີຕິກໍ ສຸຂໍ, ຌານສຸຂໍ, ວິມຸຕ຺ຕິສຸຂໍ, ກາມສຸຂໍ, ເນກ຺ຂມ຺ມສຸຂໍ, ວິເວກສຸຂໍ, ອຸປສມສຸຂໍ, ສມ຺ໂພຘສຸຂນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ອຕ຺ຖິ ສຸຂາ ເວທນາ…ເປ… ສມ຺ໂພຘສຸຂໍ, ໂນ ຈ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ທຸກ຺ຂາ ເວທນາ ກາຍິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ເຈຕສິກໍ ທຸກ຺ຂໍ ໂສກປຣິເທວທຸກ຺ຂໂທມນສ຺ສອຸປາຍາສາຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ.

ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ສພ຺ພໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕໍ! ກິຎ຺ຈ, ຠິກ຺ຂເວ, ສພ຺ພໍ ອາທິຕ຺ຕໍ? ຈກ຺ຂຸໍ, ຠິກ຺ຂເວ, ອາທິຕ຺ຕໍ, ຣູປາ ອາທິຕ຺ຕາ, ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓໍ ອາທິຕ຺ຕໍ, ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ໂສ ອາທິຕ຺ໂຕ; ຍມິທໍ [ຍມ຺ປິທໍ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໘)] ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ຕມ຺ປິ ອາທິຕ຺ຕໍ. ເກນ ອາທິຕ຺ຕໍ? ‘ຣາຄຄ຺ຄິນາ ໂທສຄ຺ຄິນາ ໂມຫຄ຺ຄິນາ ອາທິຕ຺ຕໍ, ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ອາທິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທາມິ. ໂສຕໍ ອາທິຕ຺ຕໍ, ສທ຺ທາ ອາທິຕ຺ຕາ…ເປ… ຆານໍ ອາທິຕ຺ຕໍ, ຄນ຺ຘາ ອາທິຕ຺ຕາ…ເປ… ຊິວ຺ຫາ ອາທິຕ຺ຕາ, ຣສາ ອາທິຕ຺ຕາ…ເປ… ກາໂຍ ອາທິຕ຺ໂຕ, ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອາທິຕ຺ຕາ…ເປ… ມໂນ ອາທິຕ຺ໂຕ, ຘມ຺ມາ ອາທິຕ຺ຕາ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓໍ ອາທິຕ຺ຕໍ, ມໂນສມ຺ຜສ຺ໂສ ອາທິຕ຺ໂຕ; ຍມິທໍ ມໂນສມ຺ຜສ຺ສປຈ຺ຈຍາ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ ເວທຍິຕໍ ສຸຂໍ ວາ ທຸກ຺ຂໍ ວາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂໍ ວາ, ຕມ຺ປິ ອາທິຕ຺ຕໍ. ເກນ ອາທິຕ຺ຕໍ? ‘ຣາຄຄ຺ຄິນາ ໂທສຄ຺ຄິນາ ໂມຫຄ຺ຄິນາ ອາທິຕ຺ຕໍ, ຊາຕິຍາ ຊຣາຍ ມຣເຓນ ໂສເກຫິ ປຣິເທເວຫິ ທຸກ຺ເຂຫິ ໂທມນສ຺ເສຫິ ອຸປາຍາເສຫິ ອາທິຕ຺ຕ’ນ຺ຕິ ວທາມີ’’ຕິ [ມຫາວ. ໕໔; ສໍ. ນິ. ໔.໒໘]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ [ເຕນ ຫິ (ສີ. ສ຺ຍາ.), ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ (ກ.)] – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ປຎ຺ຈິເມ, ຠິກ຺ຂເວ, ກາມຄຸຓາ! ກຕເມ ປຎ຺ຈ? ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣູປາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ສທ຺ທາ…ເປ… ຆານວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຄນ຺ຘາ… ຊິວ຺ຫາວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ຣສາ… ກາຍວິຎ຺ເຎຍ຺ຍາ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພາ ອິຏ຺ຐາ ກນ຺ຕາ ມນາປາ ປິຍຣູປາ ກາມູປສໍຫິຕາ ຣຊນີຍາ. ອິເມ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ປຎ຺ຈ ກາມຄຸຓາ’’ຕິ [ມ. ນິ. ໑.໑໖໖; ສໍ. ນິ. ໔.໒໖໘]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ລາຠາ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ໂວ ປຏິລທ຺ໂຘ [ປຏິວິທ຺ໂຘ (ພຫູສຸ)] ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ! ທິຏ຺ຐາ ມຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຜສ຺ສາຍຕນິກາ ນາມ ນິຣຍາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ອນິຏ຺ຐຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ອິຏ຺ຐຣູປໍ, ອກນ຺ຕຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ກນ຺ຕຣູປໍ, ອມນາປຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ມນາປຣູປໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍຕິ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍຕິ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສຕິ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ, ອນິຏ຺ຐຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ອິຏ຺ຐຣູປໍ, ອກນ຺ຕຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ກນ຺ຕຣູປໍ, ອມນາປຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ມນາປຣູປ’’ນ຺ຕິ [ສໍ. ນິ. ໔.໑໓໕]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ [ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ (ສ຺ຍາ. ກ.)] – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ – ‘‘ລາຠາ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ສຸລທ຺ຘໍ ໂວ, ຠິກ຺ຂເວ, ຂໂຓ ໂວ ປຏິລທ຺ໂຘ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍວາສາຍ! ທິຏ຺ຐາ ມຍາ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉ ຜສ຺ສາຍຕນິກາ ນາມ ສຄ຺ຄາ. ຕຕ຺ຖ ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ຈກ຺ຂຸນາ ຣູປໍ ປສ຺ສຕິ, ອິຏ຺ຐຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ອນິຏ຺ຐຣູປໍ, ກນ຺ຕຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ອກນ຺ຕຣູປໍ, ມນາປຣູປຎ຺ເຎວ ປສ຺ສຕິ ໂນ ອມນາປຣູປໍ. ຍໍ ກິຎ຺ຈິ ໂສເຕນ ສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ…ເປ… ຆາເນນ ຄນ຺ຘໍ ຆາຍຕິ… ຊິວ຺ຫາຍ ຣສໍ ສາຍຕິ… ກາເຍນ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພໍ ຜຸສຕິ… ມນສາ ຘມ຺ມໍ ວິຊານາຕິ, ອິຏ຺ຐຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ອນິຏ຺ຐຣູປໍ, ກນ຺ຕຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ອກນ຺ຕຣູປໍ, ມນາປຣູປຎ຺ເຎວ ວິຊານາຕິ ໂນ ອມນາປຣູປ’’ນ຺ຕິ [ສໍ. ນິ. ໔.໑໓໕]. ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ [ສໍ. ນິ. ໓.໑໕],’’ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ, ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ’’ຕິ [ຘ. ປ. ໒໗໗; ມ. ນິ. ໑.໓໕໖]? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ‘‘ຍທນິຈ຺ຈໍ ຕໍ ທຸກ຺ຂໍ,’’ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ, ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອນິຈ຺ຈາ,’’ ເຕນ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ທານໍ ອນິຏ຺ຐຜລໍ ອກນ຺ຕຜລໍ ອມນຸຎ຺ຎຜລໍ ເສຈນກຜລໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ.

ສີລໍ…ເປ… ອຸໂປສໂຖ…ເປ… ຠາວນາ…ເປ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອນິຏ຺ຐຜລໍ ອກນ຺ຕຜລໍ ອມນຸຎ຺ຎຜລໍ ເສຈນກຜລໍ ທຸກ຺ຂຸທ຺ຣຍໍ ທຸກ຺ຂວິປາກນ຺ຕິ? ນ ເຫວໍ ວຕ຺ຕພ຺ເພ.

ນນຸ ທານໍ ອິຏ຺ຐຜລໍ ກນ຺ຕຜລໍ ມນຸຎ຺ຎຜລໍ ອເສຈນກຜລໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ທານໍ ອິຏ຺ຐຜລໍ ກນ຺ຕຜລໍ ມນຸຎ຺ຎຜລໍ ອເສຈນກຜລໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກໍ, ໂນ ຈ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ນນຸ ສີລໍ… ອຸໂປສໂຖ… ຠາວນາ… ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິຏ຺ຐຜລໍ ກນ຺ຕຜລໍ ມນຸຎ຺ຎຜລໍ ອເສຈນກຜລໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກນ຺ຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ຫຎ຺ຈິ ພ຺ຣຫ຺ມຈຣິຍໍ ອິຏ຺ຐຜລໍ ກນ຺ຕຜລໍ ມນຸຎ຺ຎຜລໍ ອເສຈນກຜລໍ ສຸຂຸທ຺ຣຍໍ ສຸຂວິປາກນ຺ຕິ, ໂນ ຈ ວຕ ເຣ ວຕ຺ຕພ຺ເພ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ນນຸ ວຸຕ຺ຕໍ ຠຄວຕາ –

‘‘ສຸໂຂ ວິເວໂກ ຕຸຏ຺ຐສ຺ສ, ສຸຕຘມ຺ມສ຺ສ ປສ຺ສໂຕ;

ອພ຺ຍາປຊ຺ຊໍ ສຸຂໍ ໂລເກ, ປາຓຠູເຕສຸ ສໍຍໂມ.

‘‘ສຸຂາ ວິຣາຄຕາ ໂລເກ, ກາມານໍ ສມຕິກ຺ກໂມ;

ອສ຺ມິມານສ຺ສ ໂຍ ວິນໂຍ, ເອຕໍ ເວ ປຣມໍ ສຸຂໍ [ມຫາວ. ໕; ອຸທາ. ໑໑ ອຸທາເນ ຈ].

‘‘ຕໍ ສຸເຂນ ສຸຂໍ ປຕ຺ຕໍ, ອຈ຺ຈນ຺ຕສຸຂເມວ ຕໍ;

ຕິສ຺ໂສ ວິຊ຺ຊາ ອນຸປ຺ປຕ຺ຕາ, ເອຕໍ ເວ ປຣມໍ ສຸຂ’’ນ຺ຕິ.

ອຕ຺ເຖວ ສຸຕ຺ຕນ຺ໂຕຕິ? ອາມນ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ – ‘‘ສພ຺ເພ ສງ຺ຂາຣາ ອໂນຘິໍ ກຕ຺ວາ ກຸກ຺ກຸຬາ’’ຕິ.

ກຸກ຺ກຸຬກຖາ ນິຏ຺ຐິຕາ.