໓. ສງ຺ຆານຸສ຺ສຕິກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໕໔. ອຣິຍສງ຺ຆຄຸຓາຕິ ອາຣກຕ຺ຕາ ກິເລເສຫິ, ອນເຍ ນ ອິຣິຍນໂຕ, ອເຍ ຈ ອິຣິຍນໂຕ, ສເທວເກນ ຈ ໂລເກນ ‘‘ສຣຓ’’ນ຺ຕິ ອຣຓີຍໂຕ ອຣິໂຍ ຈ ໂສ ສງ຺ໂຆ ຈ, ອຣິຍານໍ ວາ ສງ຺ໂຆ ອຣິຍສງ຺ໂຆ, ຕສ຺ສ ຄຸຓາ.

໑໕໕. ຍໍ ສມ຺ມາປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ໂນ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ສາ ອຣິຍມຄ຺ຄປຏິປທາ ປຏິປກ຺ຂຘມ຺ເມ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ເມ ກຕ຺ວາ ປຊຫນໂຕ ປໂຍຊນາຠາວາ ສຍມ຺ປິ ອນິວຕ຺ຕິຘມ຺ມາ, ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ຈ ນິພ຺ພານສ຺ສ ເອກໍສໂຕ ອນຸໂລມີຕິ. ຕໂຕ ເອວ ອປຈ຺ຈນີກາ, ອນຸຘມ຺ມຠູຕາ ຈ, ຕສ຺ສາ ຈ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ ອຣິຍສງ຺ໂຆ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສຸຏ຺ຐຸ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ອນິວຕ຺ຕິປຏິປທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ອຸຊຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ທສ຺ເສຕິ. ປຸນປ຺ປຸນໍ ນິວຕ຺ຕເນ ຫິ ສຕິ ອຸຊຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ນ ໂຫຕິ. ‘‘ອນຸໂລມປຏິປທໍ ອປຈ຺ຈນີກປຏິປທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ຎາຍປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ. ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພສ຺ສ ຫິ ນິພ຺ພານສ຺ສ ອນຸໂລມເນນ, ອປຈ຺ຈນີກຕາຍ ຈສ຺ສາ ຎາຍໂຕ. ‘‘ຘມ຺ມານຸຘມ຺ມປຏິປທ’’ນ຺ຕິ ອິມິນາ ສາມີຈິປ຺ປຏິປຕ຺ຕິໍ ອນຸຈ຺ຉວິກຠາວທີປນໂຕ. ເອເຕນ ປຐມປທສ຺ສ ປປຎ຺ຈນິທ຺ເທໂສ, ອິຕຣານິ ຕີຓິ ປທານີຕິ ທສ຺ເສຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ.

ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປຊ຺ຊເນນ ກິຈ຺ຈສິທ຺ຘິໂຕ ອຣິຍຠາວາວຫໍ ສວນໍ ສກ຺ກຈ຺ຈສວນໍ ນາມາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຸຓນ຺ຕີຕິ ສາວກາ’’ຕິ, ເຕນ ອຣິຍາ ເອວ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ສຕ຺ຖຸ ສາວກາ ນາມາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ສີລທິຏ຺ຐິສາມຎ຺ຎຕາຍາຕິ ອຣິເຍນ ສີເລນ, ອຣິຍາຍ ຈ ທິຏ຺ຐິຍາ ສມານຠາເວນ. ອຣິຍານຎ຺ຫິ ສີລທິຏ຺ຐິໂຍ ມຊ຺ເຌ ຠິນ຺ນສຸວຓ຺ຓໍ ວິຍ ນິນ຺ນານາກຣຓໍ ມຄ຺ເຄນາຄຕຕ຺ຕາ. ເຕນ ເຕ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ຐິຕາປິ ສໍຫຕາວ. ເຕນາຫ ‘‘ສງ຺ຆາຕຠາວມາປນ຺ໂນ’’ຕິ. ມາຍາສາເຐຍ຺ຍາທິປາປຘມ຺ມສມຸຈ຺ເຉເທນ ອຸຊຸ. ຕໂຕ ເອວ ໂຄມຸຕ຺ຕວງ຺ກາຠາເວນ ອວງ຺ກາ. ຈນ຺ທເລຂາວງ຺ກາຠາເວນ ອກຸຏິລາ. ນງ຺ຄລໂກຏິວງ຺ກາຠາເວນ ອຊິມ຺ຫາ. ອວງ຺ກາທິຠາເວນ ວາ ອຸຊຸ. ປຣິສຸທ຺ຘຏ຺ເຐນ ອຣິຍາ. ອປຓ຺ຓກຠາເວນ ຎາຍຕິ ກມຕິ ນິພ຺ພານໍ, ຕໍ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ຎາໂຍ. ວຏ຺ຏທຸກ຺ຂນິຍ຺ຍານາຍ ອນຸຈ຺ຉວິກຕ຺ຕາ. ອນຸຣູປຕ຺ຕາ ສາມີຈິ ໂອປາຍິກາຕິປິ ສງ຺ຂໍ ສມຎ຺ຎໍ ຄຕາ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິ, ຕາຍ ສມງ຺ຄິຕາຍ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ‘‘ສມ຺ມາ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕີ’’ຕິ ກຕ຺ວາ. ວຕ຺ຕມານຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ປຏິປນ຺ນ-ສທ຺ໂທ ຍຖາ ‘‘ໂສຕາປຕ຺ຕິຜລສຈ຺ຉິກິຣິຍາຍ ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ (ປຸ. ປ. ໒໐໖). ອຕີຕໍ ປຏິປທນ຺ຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕມຄ຺ຄສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ວທຕິ. ອຸຠເຍນ ຈ ສາມຎ຺ຎນິທ຺ເທເສນ, ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ ຈ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນາ’’ຕິ ເອກເສສນເຍນ ວາ ຄຫິຕານໍ ສມູໂຫ ‘‘ສຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ທສ຺ເສຕິ.

ເອວໍ ອາທິປທຕ຺ຖນິທ຺ເທສຠາເວນ ອິຕຣປທານໍ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຈຕຸນ຺ນມ຺ປິ ປທານໍ ອໂວມິສ຺ສກໍ ອຕ຺ຖໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຍຖານຸສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ສຕ຺ຖາຣາ ຍຖາ ອນຸສິຏ຺ຐໍ, ຕຖາ ອນຸສາສນີອນຸຣູປນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອປຓ຺ຓກປຏິປທນ຺ຕິ ອວິຣຊ຺ຌນກປຏິປທໍ, ອນວຊ຺ຊປຏິປຕ຺ຕິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເອຕ຺ຖ ຈ ສ຺ວາກ຺ຂາເຕ ຘມ຺ມວິນເຍ ອປຓ຺ຓກປຏິປທໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາຕິ ເອວໍ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ປຸຣິມປເທນ ສມ຺ພນ຺ເຘ ທຸຕິຍປທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາ, ນນຸ ຈ ທຸຕິຍປເທນ ສມ຺ພນ຺ເຘປິ ປຐມໍ ປທໍ ນ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ສິຍາຕິ? ນ ຕສ຺ສ ປຐມໍ ອເປກ຺ຂິຕຕ຺ຕາ. ສາ ປນ ສາວການໍ ອປຓ຺ຓກປຏິປທາ ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປທາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ຍຖານຸສິຏ຺ຐໍ ປຏິປນ຺ນຕ຺ຕາ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ. ອຸຠຍສ຺ສາປິ ວາ ສຸປ຺ປຏິປນ຺ນຠາວສາຘນຕ຺ຕາ ອຸຠຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຖາ ຫິ ປິ-ສທ຺ເທນ ອຸຠຍໍ ສມຸຈ຺ຈິໂນຕິ.

ກິເລສຊິມ຺ຫວເສນ ອນ຺ຕທ຺ວຍຄາໂຫຕິ ສພ຺ພໂສ ຕໍ ປຫາຍ ສມ຺ມາປຏິປທາ ກາຍາທິວງ຺ກປ຺ປຫາຍິນີ ອຸຊຸປ຺ປຏິປຕ຺ຕິ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມຊ຺ຌິມາຍ ປຏິປທາຍ…ເປ… ອຸຊຸປ຺ປຏິປນ຺ໂນ’’ຕິ.

ຎາໂຍ ນາມ ຍຸຕ຺ຕປ຺ປຕ຺ຕປຏິປຕ຺ຕິ, ນິພ຺ພານຎ຺ຈ, ສພ຺ພສງ຺ຂາຣສມຖຕາຍ ອາທິຕ຺ຕໍ ເຈລໍ, ສີສໍ ວາ ອຊ຺ຌຸເປກ຺ຂິຕ຺ວາປິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ພເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ຎາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ ນິພ຺ພານ’’ນ຺ຕິ. ນິພ຺ພາຍນກິຣິຍາມຸເຂນ ເຈຕ຺ຖ ນິພ຺ພານໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ມຄ຺ຄຎາຓາທີຫິ ວາ ຎາຍຕິ ປຏິວິຊ຺ຌີຍຕິ ສຈ຺ຉິກຣີຍຕິ ຈາຕິ ຎາໂຍ ນິພ຺ພານນ຺ຕິ ເອວເມຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ.

ຄຸຓສມ຺ຠາວນາຍ ປເຣຫິ ກຍິຣມານໍ ປຈ຺ຈຸປຏ຺ຐານາທິສາມີຈິກມ຺ມໍ ອຣຫນ຺ຕີຕິ ສາມີຈິກມ຺ມາຣຫາ.

໑໕໖. ຍທິທນ຺ຕິ ອນ຺ໂຕຄຘລິງ຺ຄວຈນເຠໂທ ນິປາໂຕຕິ ຕສ຺ສ ວຈນເຠເທນ ອຕ຺ຖມາຫ ‘‘ຍາ ອິມານີ’’ຕິ. ເອວນ຺ຕິ ປກາຣຕ຺ເຖ ນິປາໂຕ, ອິມິນາ ປກາເຣນາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນ ອິຕຣານິ ຕີຓິ ຍຸຄຬານິ ທສ຺ສິຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ເອວໍ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຸຣິສຍຸຄຬານິ ໂຫນ຺ຕີ’’ຕິ. ເອຕນ຺ຕິ ເອຕໍ ‘‘ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ພຫຸວຈນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ ປທໍ. ປຸຣິສາ ຈ ເຕ ປຸຄ຺ຄລາ ຈ ປຸຣິສປຸຄ຺ຄລາ. ຕຕ຺ຖ ‘‘ປຸຣິສາ’’ຕິ ອິມິນາ ປຐມາຍ ປກຕິຍາ ຄຫຓໍ, ‘‘ປຸຄ຺ຄລາ’’ຕິ ປນ ທຸຕິຍາຍປິ ສຕ຺ຕສາມຎ຺ເຎນາຕິ ເອວໍ ວາ ເອຕ຺ຖ ອຕ຺ໂຖ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ກີທິສານໍ? ອາເນຕ຺ວາ ຫຸນິຕພ຺ພານນ຺ຕິ ອຘິກາຣໂຕ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ທາຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ປຈ຺ຈຕ຺ຕວຈນໍ ‘‘ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານ’’ນ຺ຕິ ປທໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ສາມິວເສນ ປຣິຓາເມຕພ຺ພໍ, ອຎ຺ຎຖາ ເຍສໍ ເກສຎ຺ຈິ ຈຕຸນ຺ນໍ ປຈ຺ຈຍານໍ ‘‘ອາຫຸນ’’ນ຺ຕິ ສມຎ຺ຎາ ສິຍາ. ອາຫຸນໍ ອຣຫຕີຕິ ວາ ອາຫຸເນຍ຺ໂຍ. ສກ຺ກາທີນມ຺ປິ ວາ ອາຫວນນ຺ຕິ ສກ຺ກາທີຫິປິ ທິຍ຺ຍມານໍ ທານໍ. ຍຕ຺ຖ ຫຸຕໍ ມຫປ຺ຜລນ຺ຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາວຫນີຍຄ຺ຄິມ຺ຫິ ຫຸຕໍ ທຘິອາທິ ອາຫຸເນຍ຺ຍຄ຺ຄິຄຫປຕຄ຺ຄິທກ຺ຂິເຓຍ຺ຍຄ຺ຄີສຸ ຫຸຕໂຕ ອຸຬາຣຜລນ຺ຕິ ເຕສໍ ພ຺ຣາຫ຺ມຓານໍ ລທ຺ຘິ. ຫຸຕນ຺ຕິ ທິນ຺ນໍ. ນິກາຍນ຺ຕເຣຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖິກວາທິນິກາເຍ.

ຐເປຕ຺ວາ ໑໖໕ ເຕຕິ ເຕ ປິຍມນາເປ ຎາຕິມິຕ຺ເຕ ອປເນຕ຺ວາ, ເຕສໍ ອທຕ຺ວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ເອສ ເອໂສ. ເອກພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ຈ ທິສ຺ສຕີຕິ ເອກສ຺ມິໍ ພຸທ຺ຘນ຺ຕເຣ ວີຕິວຕ຺ເຕ ທິສ຺ສຕິ. ຈ-ສທ຺ເທນ ກທາຈິ ອສງ຺ຂ຺ເຍຍ຺ເຍປິ ກປ຺ເປ ວີຕິວຕ຺ເຕຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອພ຺ໂພກິຓ຺ຓນ຺ຕິ ປຏິປກ຺ເຂຫິ ອໂວມິສ຺ສໍ, ກິຣິຍາວິເສສກຎ຺ເຈຕໍ. ປິຍມນາປຕ຺ຕກຣຘມ຺ມາ ນາມ ສີລາທໂຍ, ເຕ ອຣິຍສງ຺ເຆ ສຸປ຺ປຕິຏ຺ຐິຕາ. ອຍໍ ເຫຕ຺ຖ ອຘິປ຺ປາໂຍ – ຎາຕິມິຕ຺ຕາ ວິປ຺ປຍຸຕ຺ຕາ ນ ຈິຣສ຺ເສວ ສມາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ອນວຏ຺ຐິຕາ ຈ ເຕສຸ ປິຍມນາປຕາ, ນ ເອວມຣິຍສງ຺ໂຆ. ຕສ຺ມາ ສງ຺ໂຆວ ປາຫຸເນຍ຺ໂຍຕິ. ປຸພ຺ພກາຣນ຺ຕິ ອຄ຺ຄກິຣິຍໍ. ສພ຺ພປ຺ປກາເຣນາຕິ ອາທຣຄາຣວພຫຸມານາທິນາ, ເທຍ຺ຍຘມ຺ມສ຺ສ ສກ຺ກຈ຺ຈກຣຓາທິນາ ຈ ສພ຺ເພນ ປກາເຣນ. ສ຺ວາຍໍ ປາຫວນີຍ-ສທ຺ໂທ ‘‘ປາຫຸເນຍ຺ໂຍ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ ປຣິຍາຍຠາເວນ.

ທກ຺ຂນ຺ຕິ ເອຕາຍ ສຕ຺ຕາ ຍຖາຘິປ຺ເປຕາຫິ ສມ຺ປຕ຺ຕີຫິ ວຑ຺ຒນ຺ຕີຕິ ທກ຺ຂິຓາ. ຕຖາຠາວກຣເຓນ ທກ຺ຂິຓໍ ອຣຫຕິ. ຍຖາ ອຸຬາຣາຕິວິປຸລຸທ຺ຣຍລາເຠນ ວິໂສຘິຕໍ ນາມ ໂຫຕິ, ເອວໍ ທກ຺ຂິຓາ ວິປຸລຜລຕາຍາຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ມຫປ຺ຜລກຣຓຕາຍ ວິໂສເຘຕີ’’ຕິ.

ປຸຎ຺ຎຕ຺ຖິເກຫິ ອຎ຺ຊລິ ກຣຓີຍາ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຎ຺ຊລິກຣຓີໂຍ.

ຍທິປິ ປາຬິຍໍ ‘‘ອນຸຕ຺ຕຣ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ນຕ຺ຖິ ອິໂຕ ອຸຕ຺ຕຣໍ ວິສິຏ຺ຐນ຺ຕິ ຫິ ອນຸຕ຺ຕຣໍ. ສມມ຺ປິສ຺ສ ປນ ນຕ຺ຖີຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ອສທິສ’’ນ຺ຕິ ອາຫ. ຂິຕ຺ຕໍ ວຸຕ຺ຕໍ ພີຊໍ ມຫປ຺ຜລຠາວກຣເຓນ ຕາຍຕິ ຣກ຺ຂຕິ, ຂິປນ຺ຕິ ວປນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ພີຊານີຕິ ວາ ເຂຕ຺ຕໍ, ເກທາຣາທິ, ເຂຕ຺ຕໍ ວິຍ ເຂຕ຺ຕໍ, ປຸຎ຺ຎານໍ ເຂຕ຺ຕໍ ປຸຎ຺ຎກ຺ເຂຕ຺ຕໍ. ເສສໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິຍໍ ວຸຕ຺ຕນຍານຸສາເຣນ ເວທິຕພ຺ພໍ.