໖. ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິປທຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ

໑໐໒. ‘‘ອວິຎ຺ຎາຓກາສຸເຠສູ’’ຕິ ອິທໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີນໍ ສຠາວທສ຺ສນວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ຠູຕກຖນມຕ຺ຕໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ, ນ ສວິຎ຺ຎາຓກອສຸຠສ຺ສ ອກມ຺ມຏ຺ຐານຠາວໂຕ. ຕຖາ ຫິ ວກ຺ຂຕິ ‘‘ນ ເກວລໍ ມຕສຣີຣ’’ນ຺ຕິອາທິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໒໒). ອຸທ຺ຘໍ ຊີວິຕປຣິຍາທານາຕິ ຊີວິຕກ຺ຂຍໂຕ ອຸປຣິ ມຣຓໂຕ ປຣໍ. ສມຸຄ຺ຄເຕນາຕິ ອຸຏ຺ຐິເຕນ. ອຸທ຺ຘຸມາຕຕ຺ຕາຕິ ອຸທ຺ຘໍ ອຸທ຺ຘໍ ຘຸມາຕຕ຺ຕາ ສູນຕ຺ຕາ. ອຸທ຺ຘຸມາຕເມວ ອຸທ຺ຘຸມາຕກນ຺ຕິ ກ-ກາເຣນ ປທວຑ຺ຒນມາຫ ອນຕ຺ຖນ຺ຕຣໂຕ ຍຖາ ‘‘ປີຕກໍ ໂລຫິຕກ’’ນ຺ຕິ. ປຏິກ຺ກູລຕ຺ຕາຕິ ຊິຄຸຈ຺ຉນີຍຕ຺ຕາ. ກຸຈ຺ຉິຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກນ຺ຕິ ກຸຈ຺ຉນຕ຺ເຖ ວາ ອຍໍ ກ-ກາໂຣຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ວຸຕ຺ຕໍ ຍຖາ ‘‘ປາປໂກ ກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ ອພ຺ຠຸຄ຺ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ (ມຫາວ. ໒໘໕; ປຣິ. ໓໒໕; ທີ. ນິ. ໒.໑໔໙; ອ. ນິ. ໕.໒໑໓). ຕຖາຣູປສ຺ສາຕິ ‘‘ຠສ຺ຕາ ວິຍ ວາຍຸນາ’’ຕິອາທິນາ ຍຖາຣູປໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຖາຣູປສ຺ສ.

ເສຕຣຕ຺ເຕຫິ ປຣິຠິນ຺ນໍ ວິມິສ຺ສິຕໍ ນີລໍ ວິນີລໍ, ປຸຣິມວຓ຺ຓວິປຣິຓາມຠູຕໍ ວາ ນີລໍ ວິນີລໍ.

ປຣິຠິນ຺ນຏ຺ຐາເນສຸ ກາກກງ຺ກາທີຫິ. ວິສ຺ສນ຺ທມານປຸພ຺ພນ຺ຕິ ວິສ຺ສວນ຺ຕປຸພ຺ພໍ, ຕຫໍ ຕຫໍ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕປຸພ຺ພນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອປຘາຣິຕນ຺ຕິ ວິວຏໍ ອຸຄ຺ຆາຏິຕໍ. ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຉຑ຺ຑິຕໍ, ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີຫິ ວິສຸໍ ກຕ຺ວາ ຂາທເນນ ສຣີຣສງ຺ຆາຕໂຕ ລຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ຕຫໍ ຕຫໍ ຉຑ຺ຑິຕໍ. ວິວິຘໍ ຂິຕ຺ຕນ຺ຕິ ວິກ຺ຂິຕ຺ຕໍ.

ປຸຣິມນເຍນາຕິ ‘‘ວິວິຘໍ ຂິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ. ສຕ຺ເຖນ ຫນິຕ຺ວາຕິ ເວຣີຫິ ຂຄ຺ຄກຣວາລາທິນາ ສຕ຺ເຖນ ປຫຣິຕ຺ວາ. ວຸຕ຺ຕນເຍນາຕິ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ຫຕ຺ຖ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ຕນເຍນ.

ອພ຺ຠນ຺ຕຣໂຕ ນິກ຺ຂມນ຺ເຕຫິ ກິມີຫິ ປຄ຺ຆຣນ຺ຕກິມິກຸລໍ ປຸຬວກນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ກິມິປຣິປຸຓ຺ຓສ຺ສາ’’ຕິ.

ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີນິ ອາມກສຸສານາທີສຸ ຉຑ຺ຑິຕາສຸຠານິ. ນິສ຺ສາຍາຕິ ປຏິຈ຺ຈ ຕານິປິ ອາຣພ຺ຠ. ນິມິຕ຺ຕານນ຺ຕິ ອຸຄ຺ຄຫປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕານໍ. ເອຕາເນວ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທີເນວ ນາມານິ.

ອຸທ຺ຘຸມາຕກກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໑໐໓. ຠາເວຕຸກາເມນາຕິ ອຸປ຺ປາເທຕຸກາເມນ. ເຕນາຕິ ອາຈຣິເຍນ. ອສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ. ອສຸຠນິມິຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖາຍ, ອສຸເຠ ວາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຕ຺ຖາຍ. ຄມນວິຘານນ຺ຕິ ຄມນວິຘິ. ເຍນ ວິຘິນາ ຄນ຺ຕພ຺ພໍ, ໂສ ວິຘິ. ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸປ຺ປນ຺ນກາລໂຕ ປຏ຺ຐາຍ ປຖວີກສິເຓ ວຸຕ຺ຕໍ ປຏິປຊ຺ຊນວິຘິໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ອປ຺ປນາວິຘານປຣິໂຍສານ’’ນ຺ຕິ.

໑໐໔. ຕາວເທວາຕິ ສຸຕກ຺ຂເຓເຍວ. ອຕິຕ຺ເຖນ ປຸຓ຺ຓນທີອາທິໍ ປກ຺ຂນ຺ທນ຺ເຕນ ວິຍ ອນຸປວິສນ຺ເຕນ ວິຍ. ເກທາຣໂກຏິຍາຕິ ເກທາຣມຣິຍາທາຍ. ວິສຠາຄຣູປນ຺ຕິ ເຂຕ຺ຕຣກ຺ຂິກາທິວິສຠາຄວຕ຺ຖຸຣູປໍ. ສຣີຣນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກກເຬວຣໍ. ອຘຸນາມຕນ຺ຕິ ອຈິຣມຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກຠາວໍ ອປ຺ປຕ຺ຕໍ. ຕກ຺ກຍຕີຕິ ສມ຺ຠາເວຕິ ຠາຣິຍໍ ກຕ຺ວາ ນ ມຎ຺ຎຕິ.

໑໐໕. ຣູປສທ຺ທາທີຕິ ເອຕ຺ຖ ອມນຸສ຺ສານໍ ຣູເປຫິ, ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນໍ ສທ຺ທາທີຫິ, ອມນຸສ຺ສານມ຺ປິ ວາ ຣູປສທ຺ທາທີຫິ. ຕຖາ ສີຫພ຺ຍຄ຺ຆາທີນນ຺ຕິ ຍຖາຣຫໍ ໂຍເຊຕພ຺ພໍ. ອນິຏ຺ຐາຣມ຺ມຓາຠິຠູຕສ຺ສາຕິ ເຠຣວາທິຠາເວນ ອນິຏ຺ເຐຫິ ອາຣມ຺ມເຓຫິ ອຠິຠູຕສ຺ສ ອຊ຺ໂຌຕ຺ຖຏສ຺ສ. ນ ປຏິສຓ຺ຐາຕີຕິ ວິທາຫວເສນ ອາສເຍ ນ ຕິຏ຺ຐຕິ, ອຸຈ຺ຉຑ຺ເຑຕພ຺ພໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຎ຺ໂຎຕິ ອມນຸສ຺ສາທີນໍ ວເສນ ວາ ອຎ຺ຎຖາ ວາ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣໂຕ ອຎ຺ໂຎ ອາພາໂຘ ໂຫຕິ. ໂສຕິ ສງ຺ຆຕ຺ເຖໂຣ, ອຠິຎ຺ຎາຕຠິກ຺ຂຸ ວາ. ຍສ຺ສາເນນ ອາໂຣຈິຕໍ, ໂສ. ກຕກມ຺ມາຕິ ກຕເຖຍ຺ຍກມ຺ມາ. ອກຕກມ຺ມາຕິ ເຖຍ຺ຍກມ຺ມໍ ກາຕຸກາມາ. ກຕກມ຺ມາ ປນ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ. ຕສ຺ມາ ເຕຕິ ກຕກມ຺ມາ ໂຈຣາ. ສຫ ໂອຑ຺ເຒນາຕິ ສໂຫຑ຺ຒໍ, ເຖເນຕ຺ວາ ຄຫິຍມານຠຓ຺ເຑນ ສທ຺ຘິນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຍຊມາໂນຕິ ຍຎ຺ຎໍ ຍຊນ຺ໂຕ ຍຎ຺ຎສາມິໂກ. ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ປີຕິໂສມນສ຺ສໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ.

ເອວໍ ຄມນວິຘານໍ ເອກເທເສນ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ອຏ຺ຐກຖາສຸ ອາຄຕນເຍນ ຕໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ເຕນ ວິຘິນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕຕິ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນເຫຕຸ. ເອໂກຕິ ອຍໍ ເອກ-ສທ຺ໂທ ອສຫາຍຕ຺ໂຖ, ນ ອຎ຺ຎາທິອຕ຺ໂຖຕິ ‘‘ອທຸຕິໂຍ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຍຖາ ວຓ຺ຓາທິໂຕ ວວຕ຺ຖານໍ ເອກໍສໂຕ ສມຸທິຕເມວ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພໍ ສພ຺ພຕ຺ຖກຠາວໂຕ, ນ ຕຖາ ສນ຺ຘິອາທິໂຕຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ‘‘ວຓ຺ຓໂຕປີ’’ຕິອາທິນາ ຉສຸ ຐາເນສຸ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ ປິ-ສທ຺ໂທ ຄຫິໂຕ. ປຸນ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍຕິອາທິ ຄຫິຕນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ນິວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ວສນຏ຺ຐານຄມນໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕພ຺ຠາຄິຍຎ຺ເຎວາຕິ ຕປ຺ປກ຺ຂິຍໍເຍວ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕມນສິກາຣສຫິຕເມວ. ອາສນໍ ປຎ຺ຎເປຕີຕິ ນິສຊ຺ຊໍ ກປ຺ເປຕິ. ຍໍ ປນ ‘‘ອສຸຠນິມິຕ຺ຕທິສາຠິມຸເຂ ຠູມິປ຺ປເທເສ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໑໓) ວກ຺ຂຕິ, ຕມ຺ປິ ອິມເມວຕ຺ຖໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ເກວເລນ ທິສາຠິມຸຂຠາເວນ ກິຎ຺ຈິ ອິຊ຺ຌຕິ.

ສມນ຺ຕາ ນິມິຕ຺ຕຸປລກ຺ຂຓາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສ຺ສ ສມນ຺ຕາ ປາສາຓາທິນິມິຕ຺ຕສລ຺ລກ຺ຂຓາ. ອສມ຺ໂມຫຕ຺ຖາຕິ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕ ອຸປຏ຺ຐິເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກສມ຺ໂມຫວິຄມຕ຺ຖາ. ເອກາທສວິເຘນາຕິ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ເອກາທສວິເຘນ. ອຸປນິພນ຺ຘນຕ຺ໂຖຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓ ຈິຕ຺ຕໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ນິພນ຺ຘນຕ຺ໂຖ. ວີຖິສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິຍາ ສມ຺ມເທວ ປຏິປາທນຕ຺ຖາ. ປຸຎ຺ຎກິຣິຍວຕ຺ຖຸ ອຘິຄຕໍ ໂຫຕີຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

໑໐໖. ຕສ຺ມາຕິ ຍສ຺ມາ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ອຣິຍມຄ຺ຄປທຏ຺ຐານສ຺ສ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ອຘິຄມຸປາໂຍ, ຍສ຺ມາ ວາ ‘‘ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ເອໂກ ອທຸຕິໂຍ ຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມາ. ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎຕ຺ຕຕ຺ຖາຍາຕິ ສຣີຣສຠາວສລ຺ລກ຺ຂເຓນ, ສໍເວຄຊນເນນ ຈ ອຕ຺ຕໂນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສຎ຺ຎຕ຺ຕິອຕ຺ຖໍ ສຎ຺ຎາປນຕ຺ຖໍ. ‘‘ຈິຕ຺ຕສຎ຺ຎຕຕ຺ຖາຍາ’’ຕິ ວາ ປາໂຐ, ກິເລສວເສນ ອສໍຍຕສ຺ສ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສໍຍມນຕ຺ຖໍ ທມນຕ຺ຖໍ, ນ ກມ຺ມຏ຺ຐານຕ຺ຖນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນາຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນນ ສີສຠູເຕນ, ຕໍ ອຸຕ຺ຕມງ຺ຄໍ ປຘານໍ ກາຣຓໍ ກຕ຺ວາ. ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ປກຕິຍາ ອຕ຺ຕນາ ກາເລນ ກາລໍ ປຣິຫຣິຍມານໍ ພຸທ຺ຘານຸສ຺ສຕິອາທິສພ຺ພຕ຺ຖກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານສີເສນ ຄຈ຺ຉາມີ’’ຕິ ຕໍ ອວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ. ເຕນາຫ ‘‘ຕໍ ມນສິກໂຣນ຺ເຕເນວາ’’ຕິ. ສູປຏ຺ຐິຕຠາວສມ຺ປາທເນນາຕິ ມູລກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐິຕຠາວສ຺ສ ສມ຺ປາທເນນ. ເອວໍ ຫິ ສຕິ ອສມ຺ມຸຏ຺ຐາ ນາມ ໂຫຕິ. ພຫິທ຺ຘາ ປຸຖຸຕ຺ຕາຣມ຺ມເຓ ອປ຺ປວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນເຍວ ປວຕ຺ຕມານໍ ມານສໍ ອພຫິຄຕໍ ນາມ. ຕຖາຠູເຕນ ຈາເນນ ຣູປິນ຺ທ຺ຣິຍານິ ອປ຺ປວຕ຺ຕກິຈ຺ຈານິ ກຕານິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ອາຫ ‘‘ມນຈ຺ຉຏ຺ຐານໍ…ເປ… ຄນ຺ຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ.

ທ຺ວາຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິຫາເຣ ປຸຣຕ຺ຖິມາທີສຸ ທິສາສຸ ອສຸກທິສາຍ ອິທໍ ທ຺ວາຣໍ, ຕໂຕ ເອວ ຕາຍ ທິສາຍ ສລ຺ລກ຺ຂິເຕນ ອສຸກທ຺ວາເຣນ ນິກ຺ຂນ຺ໂຕມ຺ຫີຕິ ທ຺ວາຣໍ ອຸປຘາເຣຕພ຺ພໍ. ຕໂຕຕິ ທ຺ວາຣສລ຺ລກ຺ຂຓໂຕ ປຈ຺ຉາ. ເຍນ ມຄ຺ເຄນ ຄຈ຺ຉຕິ ສຍໍ. ນິມິຕ຺ຕຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຓ຺ຫນຏ຺ຐານໍ. ອາຫາຣໍ ຉຑ຺ຑາເປຍ຺ຍາຕິ ວມນໍ ກາຣາເປຍ຺ຍ. ກຓ຺ຏກຏ຺ຐານນ຺ຕິ ກຓ຺ຏກວນ຺ຕໍ ຐານໍ.

໑໐໗. ທິສາ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພາຕິ ສງ຺ເຂປໂຕ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຂາຍຕີຕິ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ກມ຺ມນິຍນ຺ຕິ ຠາວນາຍ ກມ຺ມກ຺ຂມໍ. ອຸພ຺ພາຬ຺ຫສ຺ສາຕິ ພາຘິຕສ຺ສ. ວິຘາວຕີຕິ ນານາຣມ຺ມເຓ ວິສຣຕິ. ອຸກ຺ກມ຺ມາຕິ ອຸຊຸກໍ ອນຸວາຕໂຕ ອປກ຺ກມ຺ມ. ມຕກເຬວຣໍ ປຸຖຸຊ຺ຊນສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຠຍໂຕ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອຈ຺ຈາສນ຺ເນ ຠຍມຸປ຺ປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ອນຸປາທນ຺ຕິ ປາທສມີປໍ. ຍຕ຺ຖ ຐິຕສ຺ສ ສຸເຂນ ໂອໂລເກຕຸໍ ສກ຺ກາ, ຕໍ ໂອໂລເກນ຺ຕສ຺ສ ຜາສຸກຏ຺ຐານໍ.

໑໐໘. ສມນ຺ຕາຕິ ສມນ຺ຕໂຕ. ປຸນ ສມນ຺ຕາຕິ ສາມນ຺ຕາ ສມີເປ. ກຈ຺ຉໂກຕິ ກາຬກຈ຺ຉໂກ, ‘‘ປິລກ຺ໂຂ’’ຕິປິ ວທນ຺ຕິ. ກປີຕໂນຕິ ປິປ຺ປລິຣຸກ຺ໂຂ. ສິນ຺ທີຕິ ຂຸທ຺ທກຂຊ຺ຊຸຣີ. ກຣມນ຺ທາທໂຍ ປາກຏາ ເອວ. ສາມາຕິ ສາມລຕາ. ກາຬວລ຺ລີຕິ ກາຬວຓ຺ຓາ ອປຕ຺ຕິກາ ເອກາ ລຕາຊາຕິ. ປູຕິລຕາຕິ ຊີວນວລ຺ລິ, ຍາ ‘‘ຄໂລຈີ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

໑໐໙. ຕໍ ນິມິຕ຺ຕກຣຓາທິ ອິເຘວ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ປາສາຓາທິນິມິຕ຺ຕກຣເຓ ເອວ ອນ຺ໂຕຄຘໍ ປຣິຍາປນ຺ນໍ. ສນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ສຫ ນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕິ, ອສຸຠໍ ປາສາຓາທິນິມິຕ຺ເຕນ ສຫ ກໂຣຕິ ວວຕ຺ຖເປຕິ. ອຖ ວາ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ, ປາສາຓາທິນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈ ສຫ ເອກຊ຺ຌໍ ກໂຣນ຺ໂຕ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕ ‘‘ສນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ. ສມານກາລຕາທີປເກນ ຫິ ສຫ-ສທ຺ເທນ ອຍໍ ສມາໂສ ຍຖາ ‘‘ສຈກ຺ກໍ ເທຫີ’’ຕິ. ຕຍິທໍ ນິມິຕ຺ຕກຣຓໍ ອປຣາປຣໍ ສລ຺ລກ຺ຂເຓນ ໂຫຕິ, ນ ເອກວາຣເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປຸນປ຺ປຸນໍ ວວຕ຺ຖເປນ຺ໂຕ ຫິ ສນິມິຕ຺ຕໍ ກໂຣຕີ’’ຕິ. ທ຺ເວຕິ ປາສາຓາສຸຠນິມິຕ຺ຕານິ. ສມາເສຕ຺ວາ ສງ຺ຄເຫຕ຺ວາ ເອກຊ຺ຌໍ ກຕ຺ວາ. ສາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ອສຸຠາຣມ຺ມເຓນ ສທ຺ຘິໍ ປາສາຓາທິໍ ສມານາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ສຫ ວາ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ເອກາຣມ຺ມຓໍ ວິຍ ອຸຠຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕິ, ເອກຊ຺ຌໍ ວິຍ ຈ ອປຣາປຣໍ ສລ຺ລກ຺ເຂນ຺ໂຕ ປາສາຓາທິໍ, ອສຸຠນິມິຕ຺ຕຎ຺ຈາຕິ ທ຺ວຍໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ກໂຣຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ອຕ຺ຕນິໂຍຕິ ສໂກ. ວຓິຕນ຺ຕິ ສູນໍ. ສຠາເວນ ສຣເສນາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກຠາວສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂເຓນ, ປເຣສໍ ຊິຄຸຈ຺ຉຸປ຺ປາທນສງ຺ຂາເຕນ ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ເຈນ ຈ, ສຠາໂວ ເອວ ວາ ຕຖາ ນິປ຺ຜຊ຺ຊນໂຕ ‘‘ຣໂສ’’ຕິ ວຸຕ຺ໂຕ.

໑໑໐. ຉພ຺ພິເຘນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພນ຺ຕິ ວຓ຺ຓາທິນາ ຉປ຺ປກາເຣນ ຕາວ ອຸທ຺ຘຸມາຕກອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ເກຈິ ‘‘ກເຬວຣສ຺ສ ທີຆຣສ຺ສາທິປ຺ປມາເຓນ ສທ຺ຘິໍ ສຕ຺ຕວິເຘນາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ ນຕ຺ຖິ. ລິງ຺ຄໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ລິງ຺ຄໍ ນາມ ວໂຍ ລິງ຺ຄໍ, ນ ຖນມສ຺ສຸອາທິ ອິຕ຺ຖິປຸຣິສລິງ຺ຄນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ເຕນ ‘‘ອິຕ຺ຖິລິງ຺ຄໍ ວາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຐິຕສ຺ສ ສຕ຺ຕສ຺ສ ອິທໍ ສຣີຣນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຓ຺ຐານວເສເນວ, ນ ປາກຕິກສຓ຺ຐານວເສນ. ເອເຕນ ຍທິ ຕຕ຺ຖ ໂກຈິ ອນຸທ຺ຘຸມາຕກຠາວປ຺ປຕ຺ໂຕ ປເທໂສ ສິຍາ, ໂສ ນ ຄເຫຕພ຺ໂພຕິ ທສ຺ເສຕິ. ໂອຬາຣິກາວຍວວເສນ ອິທໍ ສຓ຺ຐານວວຕ຺ຖານໍ, ນ ສຸຂຸມາວຍວວເສນາຕິ ສີສສຓ຺ຐານາທິກໍ ນວວິຘເມວ ສຓ຺ຐານໍ ຄຫິຕໍ.

ອິມິສ຺ສາ ທິສາຍາຕິ ອິມິສ຺ສາ ປຸຣຕ຺ຖິມາຍ, ທກ຺ຂິຓປຈ຺ຉິມອຸຕ຺ຕຣາຍ ທິສາຍ, ອນຸທິສາຍ ວາ ຐິໂຕຕິ ໂຍຊນາ. ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ໂອກາເສ ຫຕ຺ຖາຕິ ອິມສ຺ມິໍ ນາມ ຠູມິປ຺ປເທເສ ອິມສ຺ສ ກເຬວຣສ຺ສ ຫຕ຺ຖາ ຐິຕາຕິ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ໂຍຊນາ.

ອໂຘ ປາທຕເລນາຕິອາທິ ນາຠິຍາ ເຫຏ຺ຐາ ອໂຘ, ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ອຸປຣີຕິ ອິມສ຺ສ ວວຕ຺ຖານສ຺ສ ວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ຫຕ຺ຖປຣິຈ຺ເຉໂທ ເຫຏ຺ຐາ ອງ຺ຄຸລິອຄ຺ເຄນ ອຸປຣິ ອໍສກູຏສນ຺ຘິນາ ຕິຣິຍໍ ຕຈປຣິຍນ຺ເຕນ ຄເຫຕພ຺ໂພ. ເອສ ນໂຍ ປາທປຣິຈ຺ເຉທາທີສຸປິ. ຍຕ຺ຕກໍ ວາ ປນ ຐານໍ ຄຓ຺ຫຕີຕິ ສເຈ ສພ຺ພໍ ສຣີຣໍ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄເຫຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ປເທໂສ ຕສ຺ສ ອຸທ຺ຘຸມາໂຕ, ໂສ ຍຕ຺ຕກໍ ສຣີຣປ຺ປເທສໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກວເສນ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕຕ຺ຕກເມວ ຍຖາປຣິຄ຺ຄຫິຕເມວ. ອິທໍ ອີທິສນ຺ຕິ ອິທໍ ຫຕ຺ຖາທິກໍ ອີທິສໍ ເອວມາກາຣໍ. ອຸທ຺ຘຸມາຕກນ຺ຕິ ຍຖາສຠາວໂຕ ປຣິຈ຺ຉິນ຺ທິຕພ຺ພໍ. ວິສຠາເຄ ສຣີເຣ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ປຏິກ຺ກູລາກາໂຣ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ນ ຂາຍຕິ, ສຸຠໂຕ ອຸປຏ຺ຐເຫຍ຺ຍ. ເຕນາຫ ‘‘ວິປ຺ຜນ຺ທນສ຺ເສວ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ, ກິເລສປຣິປ຺ຜນ຺ທນສ຺ເສວ ນິມິຕ຺ຕໍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອຸຄ຺ຆາຏິຕາປີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາວປ຺ປຕ຺ຕາປິ, ສພ຺ພໂສ ກຸຖິຕສຣີຣາປີຕິ ວາ ອຕ຺ໂຖ. ສ຺ວາຍມຕ຺ໂຖ ປຐມປາຣາຊິເກ (ປາຣາ. ໖໗ ອາທໂຍ) ວິນີຕວຕ຺ຖູຫິ ທີເປຕພ຺ໂພ.

໑໑໑. ອາເສວິຕກມ຺ມຏ຺ຐາໂນຕິ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ກຕປຣິຈໂຍ. ໂສສານິກງ຺ຄາທີນໍ ວເສນ ປຣິຫຕຘຸຕງ຺ໂຄ. ຈຕຸຘາຕຸວວຕ຺ຖານວເສນ ປຣິມທ຺ທິຕມຫາຠູໂຕ. ສລກ຺ຂຓໂຕ ຎາເຓນ ປຣິຄ຺ຄຫິຕສງ຺ຂາໂຣ. ປຈ຺ຈຍປຣິຄ຺ຄຫວເສນ ວວຕ຺ຖາປິຕນາມຣູໂປ. ສລກ຺ຂຓາຣມ຺ມຓິກວິປສ຺ສນາຍ ອຸກ຺ກໍສເນນ ສຸຎ຺ຎຕານຸປສ຺ສນາພເລນ ອຸຄ຺ຆາຏິຕສຕ຺ຕສຎ຺ໂຎ. ວິປສ຺ສນາຍ ປຏິປທາຎາຓທສ຺ສນວິສຸທ຺ຘິສມ຺ປາປເນນ ກຕສມຓຘມ຺ໂມ. ຕໂຕ ເອວ ສພ຺ພໂສ ກຸສລວາສນາຍ, ກຸສລຠາວນາຍ ຈ ປູຣເຓນ ວາສິຕວາສໂນ ຠາວິຕຠາວໂນ. ວິວຏ຺ຏູປນິສ຺ສຍກຸສລພີເຊນ ສພີໂຊ. ຎາຓສ຺ສ ປຣິປກ຺ກຠາເວນ ຎາຓຸຕ຺ຕໂຣ. ຍຖາວຸຕ຺ຕາຍ ປຏິປຕ຺ຕິຍາ ກິເລສານໍ ຕນຸກຣເຓນ ອປ຺ປກິເລໂສ. ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐາເນເຍວາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິອສຸຠສ຺ສ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ໂອໂລກິໂຕໂລກິຕຏ຺ຐາເນ ເອວ, ຕາທິສສ຺ສ ກາລວິເສໂສ, ອສຸຠສ຺ສ ປເທສວິເສໂສ ວາ ອເປກ຺ຂິຕພ຺ໂພ ນຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ໂນ ເຈ ເອວໍ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ເອວໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຸຣິສວິເສສສ຺ສ ວິຍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ໂນ ເຈ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ເອວໍ ຉພ຺ພິເຘນາຕິ ເອວໍ ວຸຕ຺ຕາກາເຣນ ວຓ຺ຓາທິວເສນ ຉພ຺ພິເຘນ. ປຸນປີຕິ ປິ-ສທ຺ໂທ ສມ຺ປິຓ຺ຑນຕ຺ໂຖ. ເຕນ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວິຘິໍ ສມ຺ປິຓ຺ເຑຕິ, ນ ປຎ຺ຈວິຘຕໍ. ຉພ຺ພິເຘນ ຫິ ປຸພ຺ເພ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ວິຫິຕໍ.

໑໑໒. ອສີຕິສຕສນ຺ຘິໂຕຕິ ສພ຺ເພປິ ສນ຺ຘໂຍ ຕທາປິ ອຕ຺ເຖວາຕິ ທສ຺ສນຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕຠາເວນ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ. ເຍ ປນ ປຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ເຕ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຕເກ ປນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕໂຍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖສນ຺ຘີຕິ ອໍສກປ຺ປຣມຓິພນ຺ຘານໍ ວເສນ ຕໂຍ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖສນ຺ຘໂຍ. ຕຖາ ວາມຫຕ຺ຖສນ຺ຘໂຍ. ກຏິຊຓ຺ຓຸໂຄປ຺ຜການໍ ວເສນ ຕໂຍ ທກ຺ຂິຓປາທສນ຺ຘໂຍ. ຕຖາ ວາມປາທສນ຺ຘໂຍ. ເອໂກ ກຏິສນ຺ຘີຕິ ກຏິຍາ ສທ຺ຘິໍ ປິຏ຺ຐິກຓ຺ຏກສນ຺ຘິໍ ສນ຺ຘາຍ ວທຕິ. ຫຕ຺ຖນ຺ຕຣນ຺ຕິ ທກ຺ຂິຓຫຕ຺ຖທກ຺ຂິຓປສ຺ສານໍ, ວາມຫຕ຺ຖວາມປສ຺ສານຎ຺ຈ ອນ຺ຕຣໍ ວິວຣໍ. ປາທນ຺ຕຣນ຺ຕິ ອຸຠິນ຺ນໍ ປາທານໍ ເວມຊ຺ຌໍ. ອຸທຣນ຺ຕຣນ຺ຕິ ນາຠິຏ຺ຐານສຎ຺ຎິຕໍ ກຸຈ຺ຉິເວມຊ຺ຌໍ, ອຸທຣສ຺ສ ວາ ອພ຺ຠນ຺ຕຣໍ. ກຓ຺ຓນ຺ຕຣນ຺ຕິ ກຓ຺ຓຉິທ຺ທໍ. ອິຕິ-ສທ຺ໂທ ອາທິອຕ຺ໂຖ, ເຕນ ນາສຈ຺ຉິທ຺ທາທີນມ຺ປິ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອກ຺ຂີນໍ, ມຸຂສ຺ສ ຈ ວເສນາປິ ວິວຣໍ ລພ຺ຠເຕວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອກ຺ຂີນມ຺ປີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສມນ຺ຕໂຕຕິ ເອວໍ ສນ຺ຘິອາທິໂຕ ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ວວຕ຺ຖເປນ຺ຕສ຺ສ ເຈ ນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຕິຏ຺ຐຕິ, ອິຈ຺ເຈຕໍ ກຸສລໍ. ໂນ ເຈ, ສມນ຺ຕໂຕ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ວວຕ຺ຖາປນວິຘິໍ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສກລສຣີເຣ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓໍ ຈາເຣຕ຺ວາຕິ ສພ຺ພຕ຺ຖກເມວ ສຣີຣໍ ອາວຊ຺ເຊຕ຺ວາ ຕຕ຺ຖ ປຏິກ຺ກູລາກາຣສຫິຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກຠາວໍ ອາຣພ຺ຠ ນິຣນ຺ຕຣໍ ຠາວນາຎາຓໍ ປວຕ຺ເຕຕ຺ວາ. ຍໍ ຐານນ຺ຕິ ເອວໍ ປນ ຎາຓໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສ ຕສ຺ມິໍ ສຣີເຣ ໂຍ ປເທໂສ ວິຠູໂຕ ຫຸຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາກາເຣນ ວິຠູຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ. ອຸທຣປຣິໂຍສານໍ ອຸປຣິມສຣີຣໍ.

ວິນິຈ຺ຉຍກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໑໓. ວິນິຈ຺ຉຍກຖາຕິ ວິນິຈ຺ຉຍສຫິຕາ ອຕ຺ຖວຓ຺ຓນາ. ຍຖາວຸຕ຺ຕນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫວເສນາຕິ ວຓ຺ຓາທິໂຕ, ສນ຺ຘິອາທິໂຕ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາຣອຸທ຺ຘຸມາຕກນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ. ສຸຏ຺ຐຸ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄຓ຺ຫິຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປຏ຺ຐຫຕິ, ເອວໍ ສມ຺ມເທວ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕພ຺ພໍ. ອິທານິ ຕເມວ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫຓາກາຣໍ ອຸປທິສນ຺ໂຕ ‘‘ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕໍ ກຕ຺ວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ເຕນາຕິ ຍຖາ ‘‘ອິມາຍ ປຏິປທາຍ ຊຣາມຣຓໂຕ ມຸຈ຺ຈິສ຺ສາມີ’’ຕິ ສຎ຺ຊາຕາທເຣນ ສຕິສມ຺ປຊຎ຺ຎຎ຺ຈ ສຸຏ຺ຐຸ ອຸປຏ຺ຐເປຕ຺ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກອສຸຠໍ ປຐມໍ ອາວຊ຺ຊິຕໍ, ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ຕຕ຺ຖ ອາວຊ຺ຊນໍ ກໂຣນ຺ເຕນ. ສາຘຸກໍ ອຸປຘາເຣຕພ຺ພຎ຺ເຈວ ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພຎ຺ຈາຕິ ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ສຕິຍາ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພຎ຺ເຈວ ປຎ຺ຎາຍ ນິຈ຺ເຉຕພ຺ພຎ຺ຈ. ສຕິ ຫິ ‘‘ຘາຣຓາ’’ຕິ ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ຘາຣຓຎ຺ເຈຕ຺ຖ ສລ຺ລກ຺ຂຓໍ. ປຎ຺ຎາ ‘‘ປວິຈໂຍ’’ຕິ (ຘ. ສ. ໑໖) ນິທ຺ທິຏ຺ຐາ, ປວິຈໂຍ ເຈຕ຺ຖ ນິຈ຺ຉໂຍຕິ. ອຖ ວາ ອຸປຘາເຣຕພ຺ພນ຺ຕິ ສຕິປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ປຎ຺ຎາຍ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ກທາຈິ ສຕິຣຫິຕາ ປຎ຺ຎາ ອຕ຺ຖິ. ວວຕ຺ຖເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ປຎ຺ຎາປຸພ຺ພງ຺ຄມາຍ ສຕິຍາ ນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ປຎ຺ຎາສຫິຕາ ເອວ ຫິ ສຕິ ອິຘາຘິປ຺ເປຕາ, ນ ຕພ຺ພິຣຫິຕາ. ອທ຺ຘກ຺ຂິອປງ຺ຄາທິວເສນາປິ ໂອໂລກນໍ ອຕ຺ຖີຕິ ‘‘ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລເກຕ຺ວາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ປຣິພ຺ຍຕ຺ຕເມວ ໂອໂລກນໍ ທສ຺ເສຕິ. ເອວໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ຈກ຺ຂຸໍ ອຸມ຺ມີເລຕ຺ວາ ໂອໂລກນໍ, ນິມ຺ມີເລຕ຺ວາ ອາວຊ຺ຊນຎ຺ຈ ອປຣາປຣໍ ອເນກວາຣໍ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສ. ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕເກ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນນິມິຕ຺ຕໍ. ສຸຄ຺ຄຫິຕນ຺ຕິ ສຸຏ຺ຐຸ ຄຫິຕໍ. ຍຖາ ນ ວິນສ຺ສຕິ ນ ປມຸຏ຺ຐໍ ໂຫຕິ, ເອວໍ ຄຫິຕໍ. ເອກສທິສນ຺ຕິ ສມານສທິສໍ. ສມານຕ຺ໂຖ ຫິ ອຍໍ ເອກ-ສທ຺ໂທ, ຍຖາ ‘‘ອຣິຍວິນເຍຕິ ວາ, ສປ຺ປຸຣິສວິນເຍຕິ ວາ, ເອເສເສ ເອເກ ເອກຏ຺ເຐ ສເມ ສມຠາເຄ ຕຊ຺ຊາເຕ ຕຎ຺ເຎ ວາ’’ຕິ.

ອາຄມນກາເລຕິ ວິຫາຣໂຕ ສຸສານໍ ອຸທ຺ທິສ຺ສ ອາຄມນກາເລ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອຕິເທສວເສນ ທີປິຕມ຺ປິ ອຕ຺ຖໍ ‘‘ເອກເກນາ’’ຕິອາທິນາ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ຕເທວ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກກມ຺ມຏ຺ຐານໍ. ມູລກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕິ ເອເກ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ. ອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕໍ ຫິ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວິສ຺ສຊ຺ເຊຕ຺ວາ ກມ຺ມຏ຺ຐານນ຺ຕຣມນສິກາໂຣ ຣຎ຺ໂຎ ຣຊ຺ຊໍ ຉຑ຺ເຑຕ຺ວາ ວິເທສຄມນໍ ວິຍາຕິ. ອາຄເຕນາຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວສນຏ຺ຐານໍ ອາຄເຕນ.

໑໑໔. ອເວລາຍນ຺ຕິ ສຎ຺ຌາເວລາທິອຍຸຕ຺ຕເວລາຍໍ. ພີຠຈ຺ຉນ຺ຕິ ວິຣູປໍ. ເຠຣວາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ເວຕາຬສທິສໍ ຠຍານກໍ ວິສຍໍ. ວິກ຺ຂິຕ຺ຕຈິຕ຺ໂຕຕິ ຠີຣຸກປຸຣິໂສ ວິຍ ປິສາຈາທິໍ ທິສ຺ວາ ຈິຕ຺ຕວິກ຺ເຂປໍ ປຕ຺ໂຕ. ອຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍາຕິ ຍກ຺ຂຸມ຺ມຕ຺ຕໂກ ວິຍ ເອກຈ຺ໂຈ ໂຫຕິ. ຌານວິພ຺ຠນ຺ຕໂກຕິ ຌານໂຕ ວິຈ຺ຈຸຕໂກ ສີລວິພ຺ຠນ຺ຕກມນ຺ຕວິພ຺ຠນ຺ຕກາ ວິຍ. ສນ຺ຖມ຺ເຠຕ຺ວາຕິ ອຸປ຺ປນ຺ນປຣິຕ຺ຕາສວູປສມເນນ ວິຄຕກມ຺ປຕາຍ ນິຈ຺ຈໂລ ຫຸຕ຺ວາ. ສຕິໍ ສູປຏ຺ຐິຕນ຺ຕິອາທິ ສນ຺ຖມ຺ຠນສ຺ສ ອຸປາຍທສ຺ສນໍ. ມຕສຣີຣໍ ອຸຏ຺ຐຫິຕ຺ວາ ອນຸພນ຺ຘນກໍ ນາມ ນຕ຺ຖິ ອສຕິ ຕາທິເສ ມນ຺ຕປ຺ປໂຍເຄ. ໂສປິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິຠາວມປ຺ປຕ຺ເຕ ອວິນຏ຺ຐຣູເປ ເອວ ອິຊ຺ຌຕິ, ຕຖາ ເທວຕາຘິຄ຺ຄໂຫ, ນ ເອວຣູເປຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ສຎ຺ຎໂຊຕິ ຠາວນາປຣິກປ຺ປສຎ຺ຎາຍ ຊາໂຕ. ຕໂຕ ເອວ ສຎ຺ຎາສມ຺ຠໂວ ສຎ຺ຎາມຕ຺ຕສມຸຏ຺ຐາໂນ. ຕາສໍ ວິໂນເທຕ຺ວາຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປນ຺ນຈິຕ຺ຕສນ຺ຕາສໍ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ວິໂນເທຕ຺ວາ ວູປສເມຕ຺ວາ. ‘‘ອິທານິ ຕວ ປຣິສ຺ສໂມ ສປ຺ຜໂລ ຊາໂຕ’’ຕິ ຫາສໍ ປີຕິໍ ປໂມທນໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ. ຈິຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຈຣາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ເຕຕພ຺ພໍ ມນສິກາຕພ຺ພໍ.

ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫນ຺ຕິ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ, ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ. ສມ຺ປາເທນ຺ໂຕຕິ ສາເຘນ຺ໂຕ ນິປ຺ຜາເທນ຺ໂຕ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອຸປນິພນ຺ຘຕີຕິ ຠາວນໍ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປເນນ຺ໂຕ ນິພນ຺ຘຕິ. ໂຍຄກມ຺ມໍ ຫິ ໂຍຄິໂນ ສຸຂວິເສສານໍ ກາຣຓຠາວໂຕ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິ ອຘິປ຺ເປຕໍ, ໂຍຄກມ຺ມສ຺ສ ວາ ປວຕ຺ຕິຏ຺ຐານຕາຍ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕນິມິຕ຺ຕໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ, ຕໍ ຠາວນາຈິຕ຺ເຕ ອຸປນິພນ຺ຘຕິ. ຕໍ ປນສ຺ສ ອຸປນິພນ຺ຘນໍ ສນ຺ຘາຍ ຈິຕ຺ຕໍ ສຎ຺ຈຣາເປຕພ຺ພໍ. ເອວໍ ‘‘ວິເສສມຘິຄຈ຺ຉຕີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕສ຺ສ ຫີ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ສາຕິ ໂຍຄິໂນ, ຕສ຺ສ ວາ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາສຸຠສ຺ສ. ມານສໍ ຈາເຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ຠາວນາຈິຕ຺ຕໍ ອປຣາປຣໍ ປວຕ຺ເຕນ຺ຕສ຺ສ, ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ປຸນປ຺ປຸນໍ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕສ຺ສາຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໑໑໕. ‘‘ວີຖິສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖາ’’ຕິ ປທສ຺ສ ‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິຍາ ສມ຺ປຏິປາທນຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ຕໍ ປນ ກມ຺ມຏ຺ຐານວີຖິໍ, ຕສ຺ສາ ຈ ສມ຺ປຏິປາທນວິຘິໍ ວິຕ຺ຖາຣໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ສເຈ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ກຕິມີຕິ ປກ຺ຂສ຺ສ ກຕມີ, ກິໍ ທຸຕິຍາ, ຕຕິຍາທີສຸ ວາ ອຎ຺ຎຕຣາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຕຸຓ຺ຫີຠູເຕນ ຄນ຺ຕຸໍ ນ ວຏ຺ຏຕິ ປຸຈ຺ຉນ຺ຕານໍ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ອຎ຺ຎຖຕ຺ຕປຣິຫຣຓຕ຺ຖໍ. ອປ຺ປສນ຺ນານຎ຺ຫິ ປສາທາຍ, ປສນ຺ນານຎ຺ຈ ຠິຍ຺ໂຍຠາວາຍ ສາສນສມ຺ປຏິປຕ຺ຕິ. ນສ຺ສຕີຕິ ນ ທິສ຺ສຕິ, ນ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ‘‘ອາຄນ຺ຕຸກປຏິສນ຺ຖາໂຣ ກາຕພ຺ໂພ’’ຕິ ອິມິນາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ເອກເທເສນ ທສ຺ສິຕນ຺ຕິ ‘‘ອວເສສານິປີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ອາຄນ຺ຕຸກວຕ຺ຕໍ ປຣິປຸຓ຺ຓໍ ຄເຫຕຸໍ ປຸນ ອາຄນ຺ຕຸກຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ. ຄມິກວຕ຺ຕາທີນີຕິ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ອາວາສິກອນຸໂມທນປິຓ຺ຑຈາຣິກອນຸໂມທນປິຓ຺ຑຈາຣິກອາຣຎ຺ຎິກເສນາສນວຈ຺ຈກຸຏິວຕ຺ຕາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຕ຺ຕກ຺ຂນ຺ຘເກ (ຈູຬວ. ໓໕໖) ຫິ ອາຄຕານິ ມຫາວຕ຺ຕານິ ອິຘ ‘‘ຂນ຺ຘກວຕ຺ຕານີ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ຕຊ຺ຊນີຍກມ຺ມກຕາທິກາເລ ປນ ປາຣິວາສິກາທິກາເລ ຈ ຈຣິຕພ຺ພານິ ອິມສ຺ສ ຠິກ຺ຂຸໂນ ອສມ຺ຠວໂຕ ອິຘ ນາຘິປ຺ເປຕານິ. ນິມິຕ຺ຕໍ ວາ ອນ຺ຕຣຘາຍຕີຕິ ສຸສາເນ ຐິຕໍ ອສຸຠນິມິຕ຺ຕໍ ອຸທ຺ຘຸມາຕກຠາວາປຄເມນ ອນ຺ຕຣຘາຍຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ອຸທ຺ຘຸມາຕກ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕສ຺ມາຕິ ເຕນ ກາຣເຓນ, ອິມສ຺ສ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ທຸລ຺ລຠຕ຺ຕາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິສີທິຕ຺ວາ ປຈ຺ຈເວກ຺ຂິຕພ຺ໂພຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕຸໍ ຄມເນ ວິຍ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕເນປິ ຍຖາສລ຺ລກ຺ຂິຕທິສາທິປຈ຺ຈເວກ຺ຂຓໍ ຍາວ ນິມິຕ຺ຕວິນາສາ ປວຕ຺ຕິຕກິຣິຍາຍ ອວິຈ຺ເຉເທນ ອຸປຘາຣຓຕ຺ຖໍ. ສຕິ ຫິ ຕສ຺ສ ນິຣນ຺ຕຣູປຘາຣເຓ ວິຫາຣໍ ປວິສິຕ຺ວາ ນິສິນ຺ນກາເລ ກມ຺ມຏ຺ຐານສ຺ສ ອຸປຏ຺ຐິຕາກາໂຣ ສມຖນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ຄຫເຓ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ສມາຫິຕາກາໂຣ ວິຍ ປາກໂຏ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຕິຏ຺ເຐຍ຺ຍາຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕສ຺ເສວໍ…ເປ… ວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕີ’’ຕິ. ປຸຣິມາກາເຣນ ນິມິຕ຺ຕສ຺ສ ປາກຏຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐິຕຕ຺ຕາ ປຸຣິມາກາເຣເນວ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາໂຣ ຠາວນາວີຖິໍ ປຏິປຊ຺ຊຕິ.

໑໑໖. ອຸທ຺ຘຸມາຕກໍ ນາມ ອຕິວິຍ ອສຸຈິທຸຄ຺ຄນ຺ຘເຊຄຸຈ຺ຉປຏິກ຺ກູລໍ ພີຠຈ຺ຉໍ ຠຍານກຎ຺ຈ, ເອວຣູເປ ອາຣມ຺ມເຓ ຠາວນມນຸຍຸຎ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ເອວໍ ອາພທ຺ຘປຣິກມ຺ມສ຺ສ ຖິຣີຠູຕສ຺ເສວ ໂຍຄິໂນ ອຘິປ຺ປາໂຍ ສມິຊ຺ຌຕີຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອານິສໍສທສ຺ສາວີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ເອວນ຺ຕິ ເອວເມວ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣເນວ ອານິສໍສທສ຺ສາວິນາ. ຕໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍາຕິ ‘‘ອທ຺ຘາ ອິມິນາ ສຸຂໍ ຊີວິສ຺ສາມີ’’ຕິ ອຕ຺ຕໂນ ຊີວິຕໍ ວິຍ ຕໍ ມຓິຣຕນໍ ຣກ຺ເຂຍ຺ຍ. ຈຕຸຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກຕິອາທິ ເນສໍ ກມ຺ມຏ຺ຐານານໍ ສຸລຠຕາທສ຺ສນໍ. ຕຕ຺ຖ ຈຕຸຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານິໂກຕິ ຈຕຸຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ຕຕ຺ຖ ວາ ນິຍຸຕ຺ໂຕ, ຈຕຸຘາຕຸກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ວາ ປຣິຫຣນ຺ໂຕ. ອິຕຣານີຕິ ວຸຕ຺ຕາວສິຏ຺ຐານິ ອນຸສ຺ສຕິພ຺ຣຫ຺ມວິຫາຣາທີນິ. ຕໍ ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ຕໍ ຍຖາລທ຺ຘໍ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ. ‘‘ຣກ຺ຂິຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ ວຕ຺ວາ ຣກ຺ຂຓວິຘິໍ ປຸນ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຣຕ຺ຕິຏ຺ຐາເນ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໑໑໗. ນານາ ກຣີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ນານາກຣຓໍ, ເຠໂທ. ພີຠຈ຺ຉໍ ເຠຣວທສ຺ສນໍ ຫຸຕ຺ວາ ອຸປຏ຺ຐາຕິ ມນສິກາຣສ຺ສ ອນຸຬາຣຕາຍ, ອນຸປສນ຺ຕຕາຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ. ຕພ຺ພິປຣິຍາຍໂຕ ‘‘ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ຖູລງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄປຸຣິໂສ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐາຕີ’’ຕິ ອາເນຕ຺ວາ ສມ຺ພນ຺ຘິຕພ຺ພໍ. ພຫິທ຺ຘາຕິ ໂຄຈຣຊ຺ຌຕ຺ຕໂຕ ພຫິທ຺ຘາ. ກາມານໍ ອມນສິກາຣາຕິ ອສຸຠຠາວນານຸຠາເວນ ກາມສຎ຺ຎາຍ ທູຣສມຸສ຺ສາຣິຕຕ຺ຕາ ກາມຄຸເຓ ອາຣພ຺ຠ ມນສິກາຣສ຺ເສວ ອຠາວາ. ອມນສິກາຣາຕິ ວາ ມນສິກາຣປຏິປກ຺ຂເຫຕຸ. ຍາຍ ຫິ ກາມສຎ຺ຎາຍ ວເສນ ສຕ຺ຕາ ກາເມ ມນສິ ກໂຣນ຺ຕິ, ຕສ຺ສາ ປຏິປກ຺ຂຠູຕາ ອສຸຠສຎ຺ຎາ ກາມານໍ ອມນສິກາໂຣ, ຕນ຺ນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ກາມຈ຺ຉນ຺ໂທ ປຫີຍຕີ’’ຕິ. ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕາຣມ຺ມຓາຍ ຫິ ອສຸຠສຎ຺ຎາຍ ສທ຺ຘິໍ ພລປ຺ປຕ຺ໂຕ ສມາຘິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊມາໂນວ ກາມຈ຺ຉນ຺ທໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠຕິ, ອນຸໂຣຘມູລໂກ ອາຆາໂຕ ມູລກາຣເຓ ວິກ຺ຂມ຺ຠິເຕ ວິກ຺ຂມ຺ຠິໂຕເຍວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອນຸນຍ…ເປ… ປຫີຍຕີ’’ຕິ. ນ ຫິ ກທາຈິ ປຫີນານຸນຍສ຺ສ ພ຺ຍາປາໂທ ສມ຺ຠວຕິ. ຍຖາວຸຕ຺ຕອສຸຠສຎ຺ຎາສຫຄຕາ ຫິ ປີຕິ ສາຕິສຍາ ປວຕ຺ຕມານາວ ພ຺ຍາປາທໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ຕີ ປວຕ຺ຕຕິ. ຕຖາ ອາຣທ຺ຘວີຣິຍຕາຍາຕິ ຍຖາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ຕຖາ ກມ຺ມຏ຺ຐານມນສິກາຣວເສນ ປຄ຺ຄຫິຕວີຣິຍຕາຍ. ວີຣິຍຎ຺ຫິ ປຄ຺ຄຓ຺ຫນ຺ຕສ຺ສ ສມ຺ມາສງ຺ກປ຺ໂປ ມິຈ຺ຉາສງ຺ກປ຺ປໍ ວິຍ ສວິປ຺ຜາຣຕາຍ ຖິນມິທ຺ຘໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ.

ວິປ຺ປຏິສາໂຣ ປຈ຺ຉານຸຕາໂປ, ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂໂຕ ອວິປ຺ປຏິສາໂຣ ທຣຖປຣິຬາຫາຠາເວນ ຈິຕ຺ຕສ຺ສ ນິພ຺ພຸຕຕາ. ຕສ຺ສ ອວິປ຺ປຏິສາຣສ຺ສ ປຈ຺ຈຍຠູຕໍ ສີລໍ, ຕໍສຫຄຕາ ຕທຸປນິສ຺ສຍາ ຈ ປີຕິປສ຺ສທ຺ຘິສຸຂາທໂຍ ສຠາວໂຕ, ເຫຕຸໂຕ ຈ ສນ຺ຕສຠາວາ, ເຕສໍ ອນຸຍຸຎ຺ຊເນນ ອວູປສນ຺ຕສຠາວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕີຕິ ອາຫ ‘‘ອວິປ຺ປຏິສາຣກຣສນ຺ຕຘມ຺ມານຸໂຍຄວເສນ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ປຫີຍຕີ’’ຕິ. ຠາວນາຍ ຫິ ປຸພ຺ເພນາປຣໍ ວິເສສໍ ອາວຫນ຺ຕິຍາ ຍໍ ສາຕິສຍໍ ສຸຂໍ ລພ຺ຠຕິ, ຕໍ ອນຸປສນ຺ຕສຠາວໍ ອຸທ຺ຘຈ຺ຈກຸກ຺ກຸຈ຺ຈໍ ວິກ຺ຂມ຺ເຠນ຺ຕເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ. ອຘິຄຕວິເສສສ຺ສາຕິ ຍຖາຘິຄຕສ຺ສ ຠາວນາວິເສສສ຺ສ. ປຈ຺ຈກ຺ຂຕາຍາຕິ ປຏິປຊ຺ຊນ຺ຕສ຺ສ ໂຍຄິໂນ ປຈ຺ຈກ຺ຂຠາວໂຕ ‘‘ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຘ ວຕ ໂສ ຠຄວາ, ໂຍ ເອວຣູປິໍ ສມ຺ມາປຏິປຕ຺ຕິໍ ເທເສຕີ’’ຕິ ປຏິປຕ຺ຕິເທສເກ ສຕ຺ຖຣິ. ປຏິປຕ຺ຕິຍນ຺ຕິ ປຏິປຊ຺ຊມານຊ຺ຌານປຏິປຕ຺ຕິຍໍ. ປຏິປຕ຺ຕິຜເລຕິ ຕາຍ ສາເຘຕພ຺ເພ ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣຜເລ. ວິຈິກິຈ຺ຉາ ປຫີຍຕິ ຘມ຺ມນ຺ວຍວິຈາຣາຫິຕພເລນ ວິຈາຣພເລນ. ອິຕິ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ປຫີຍນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕປຏິລາຠສມກາລເມວ ເຫຏ຺ຐາ ປວຕ຺ຕຠາວນານຸຠາວນິປ຺ຜນ຺ເນຫິ ສມາຘິອາທີຫິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນິ ປຎ຺ຈ ນີວຣຓານິ ວິກ຺ຂມ຺ຠນວເສນ ປຫີຍນ຺ຕິ. ນ ຫິ ປຏິປກ຺ເຂນ ວິນາ ປຫາຕພ຺ພສ຺ສ ປຫານໍ ສມ຺ຠວຕິ, ປຏິປກ຺ຂາ ຈ ສມາຘິອາທໂຍ ກາມຈ຺ຉນ຺ທາທີນໍ. ຍຖາຫ ເປຏເກ ‘‘ສມາຘິ ກາມຈ຺ຉນ຺ທສ຺ສ ປຏິປກ຺ໂຂ’’ຕິອາທິ.

ເຕເນວ ຈ ‘‘ອິເມຫິ ເຕສໍ ນີວຣຓານໍ ປຫານ’’ນ຺ຕິ ປຫານປຣິທີປນມຸເຂນ ຌານງ຺ຄານິ ສຣູປໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຈາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ຈາຕິ ຍໍ ຕໍ ຍຖາອຸປຏ຺ຐິຕໍ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ວິຍ ອຸປຏ຺ຐິຕໍ, ຕສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠູຕໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ, ຕສ຺ມິຎ຺ເຎວ ນິມິຕ຺ເຕ. ເຈຕໂສຕິ ອຕ຺ຕນາ ສມ຺ປຍຸຕ຺ຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂໂຓຕິ ອາໂຣປນລກ຺ຂໂຓ, ອປ຺ປນາສຠາໂວຕິ ອຕ຺ໂຖ. ນິມິຕ຺ຕານຸມຊ຺ຊນໍ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ເຕ ອນຸວິຈຣຓໍ. ອາຣມ຺ມເຓ ຫິ ຠມຣສ຺ສ ປທຸມສ຺ສູປຣິ ອນຸປຣິພ຺ຠມນໍ ວິຍ ວິຈາຣສ຺ສ ອນຸວິຈາຣຓາກາເຣນ ປວຕ຺ຕິ ອນຸມຊ຺ຊນກິຈ຺ຈໍ. ວິເສໂສ ເອວ ອຘິຄນ຺ຕພ຺ພໂຕ ວິເສສາຘິຄໂມ, ປຏິລທ຺ໂຘ ຈ ໂສ ວິເສສາຘິຄໂມ ຈາຕິ ປຏິ…ເປ… ຄໂມ, ຕປ຺ປຈ຺ຈຍາ ຕໍເຫຕຸກາ ປຏິລທ຺ຘວິເສສາຘິຄມປຈ຺ຈຍາ ປີຕິ. ປີຕິມນສ຺ສ ປີຕິສຫິຕຈິຕ຺ຕສ຺ສ. ປສ຺ສທ຺ຘິສມ຺ຠວໂຕຕິ ກາຍຈິຕ຺ຕປສ຺ສທ຺ຘີນໍ ສໍສິຊ຺ຌນໂຕ. ‘‘ປີຕິມນສ຺ສ ກາໂຍ ປສ຺ສມ຺ຠຕີ’’ຕິ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສທ຺ຘິນິມິຕ຺ຕໍ ປສ຺ສທ຺ຘິເຫຕຸກໍ ສຸຂໍ ‘‘ປສ຺ສທ຺ຘກາໂຍ ສຸຂໍ ເວທິຍຕີ’’ຕິ ວຈນໂຕ. ສຸຂນິມິຕ຺ຕາ ສຸຂປຈ຺ຈຍາ ເອກຄ຺ຄຕາ. ‘‘ສຸຂິໂນ ຈິຕ຺ຕໍ ສມາຘິຍຕີ’’ຕິ (ທີ. ນິ. ໑.໔໖໖; ອ. ນິ. ໓.໙໖; ໑໑.໑໒) ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິຕິ ຌານງ຺ຄານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີຕິ ເອວໍ ເອຕານິ ວິຕກ຺ກາທີນິ ຌານງ຺ຄານິ ຕສ຺ມິໍເຍວ ນິມິຕ຺ເຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ປຐມຊ຺ຌານປຏິພິມ຺ພຠູຕນ຺ຕິ ປຐມຊ຺ຌານສ຺ສ ປຏິຈ຺ຉນ຺ນຠູຕໍ. ຕງ຺ຂຓຎ຺ເຎວ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕປຏິລາຠສມກາລເມວ ອຸປຈາຣຊ຺ຌານມ຺ປິ ນິພ຺ພຕ຺ຕຕິ, ນ ນີວຣຓປ຺ປຫານເມວາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ.

ວິນີລກາທິກມ຺ມຏ຺ຐານວຓ຺ຓນາ

໑໑໘. ວິນີລກາທີສຸປິ ກມ຺ມຏ຺ຐາເນສຸ. ລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ຍໍ ຕໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓລກ຺ຂຓໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ວຸຕ຺ຕນເຍເນວາຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ. ສຫ ວິນິຈ຺ຉເຍນ, ອຘິປ຺ປາເຍນ ຈາຕິ ສວິນິຈ຺ຉຍາຘິປ຺ປາຍໍ. ຕໍ ສພ຺ພໍ ລກ຺ຂຓໍ ເວທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ.

ກພຣກພຣວຓ຺ຓນ຺ຕິ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ສພລວຓ຺ຓໍ. ອຸສ຺ສທວເສນາຕິ ຣຕ຺ຕເສຕນີລວຓ຺ເຓສຸ ອຸສ຺ສທສ຺ສ ວຓ຺ຓສ຺ສ ວເສນ.

ສນ຺ນິສິນ຺ນນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈລຠາເວເນວ ສພ຺ພໂສ ຖິຣຕໍ.

ໂຈຣາຏວິຍນ຺ຕິ ໂຈເຣຫິ ປຣິຍຸຏ຺ຐິຕອຣຎ຺ເຎ. ຍຕ຺ຖາຕິ ຍສ຺ມິໍ ອາຆາຕເນ. ຉິນ຺ນປຸຣິສຏ຺ຐາເນຕິ ຉິນ຺ນປຸຣິສວນ຺ເຕ ຐາເນ. ນານາທິສາຍໍ ປຕິຕມ຺ປີຕິ ຉິນ຺ນໍ ຫຸຕ຺ວາ ສຣີຣສ຺ສ ຂຓ຺ຑທ຺ວຍໍ ວິສຸໍ ທິສາສຸ ປຕິຕມ຺ປິ. ເອກາວຊ຺ຊເນນາຕິ ເອກສມນ຺ນາຫາເຣນ. ອາປາຖມາຄຈ຺ຉຕີຕິ ເອກຊ຺ຌໍ ອາປາຖໍ ອາຄຈ຺ຉຕິ. ວິສ຺ສາສໍ ອາປຊ຺ຊຕີຕິ ອເຊຄຸຈ຺ຉິຕໍ ອຸປຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ ເສຍ຺ຍຖາປິ ຉວຑາຫໂກ. ສຫຕ຺ຖາ ອປຣາມສເນ ຊິຄຸຈ຺ຉາ ສຓ຺ຐາຕິເຍວາຕິ ອາຫ ‘‘ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ທຓ຺ຑເກນ ວາ…ເປ… ອຸປນາເມຕພ຺ພ’’ນ຺ຕິ. ວິຈ຺ຉິທ຺ທກຠາວປຎ຺ຎາຍນຕ຺ຖໍ ເອກງ຺ຄຸລນ຺ຕຣກຣຓໍ. ອຸປນາເມຕພ຺ພນ຺ຕິ ອຸປເນຕພ຺ພໍ.

ຂາຍິຕສທິສເມວາຕິ ຂາຍິຕາສຸຠສທິສເມວ. ອງ຺ຄຸລງ຺ຄຸລນ຺ຕຣນ຺ຕິ ວິວິຘໍ ຂິຕ຺ຕໍ ສຣີຣາວຍວໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣໍ ອງ຺ຄຸລນ຺ຕຣໍ. ກຕ຺ວາ ວາຕິ ກຕ຺ຕຣຍຏ຺ຐິຍາ ວາ ທຓ຺ຑເກນ ວາ ສຍໍ ກຕ຺ວາ ວາ.

ລທ຺ຘປ຺ປຫາຣານນ຺ຕິ ລທ຺ຘາວຸຘປ຺ປຫາຣານໍ ມຸຂໂຕຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ມຸຂໂຕຕິ ປຫາຣາທິມຸຂໂຕ. ປຄ຺ຆຣມານກາເລຕິ ໂລຫິຕໍ ປຄ຺ຆຣມານກາເລ. ໂລຫິຕກໍ ລພ຺ຠຕີຕິ ໂຍຊນາ.

ຕນ຺ຕິ ປຸຬວກໍ. ເຕສູຕິ ໂສຓາທິສຣີເຣສຸ. ອຏ຺ຐິກນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິກອສຸຠໍ ນານປ຺ປກາຣໂຕ ວຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ສມ຺ພນ຺ໂຘ. ປຸຣິມນເຍເນວາຕິ ປຸພ຺ເພ ອຸທ຺ຘຸມາຕເກ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ.

໑໑໙. ຕນ຺ຕິ ອຏ຺ຐິກໍ. ນ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ສຠາວໂຕ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕິ, ປຏິກ຺ກູລວເສນ ນ ອຸປຏ຺ຐາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເຕນາຫ ‘‘ໂອທາຕກສິຓສມ຺ເຠໂທ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອຏ຺ຐິເກ ປຐມວຍາທິສໍລກ຺ຂຓໍ ນ ສກ຺ກາຕິ ‘‘ລິງ຺ຄນ຺ຕິ ອິຘ ຫຕ຺ຖາທີນໍ ນາມ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ. ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາ ປນ ‘‘ອຍໍ ທຫຣສ຺ສ, ອຍໍ ໂຍພ຺ພເນ ຐິຕສ຺ສ, ອຍໍ ອວຍເວຫິ ວຸທ຺ຘິປຕ຺ຕິສ຺ສາ’’ຕິ ເອວໍ ວຍວເສນ ວວຕ຺ຖເປຕຸໍ ສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍາວ, ອພ຺ຍາປິຕາຍ ປນ ນ ຄຫິຕນ຺ຕິ ເວທິຕພ຺ພໍ. ຍທິປິ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກາຍໍ ສນ຺ຘິໂຕ ວວຕ຺ຖາປນໍ ລພ຺ຠຕິ, ອຏ຺ຐິເກ ປນ ນ ລພ຺ຠຕີຕິ ຕສ຺ສ ອນິຍຕຠາວທີປນຕ຺ຖໍ ກມວິລງ຺ຆນໍ ກຕ຺ວາ ‘‘ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐິໂນ ນິນ຺ນຏ຺ຐານຖລຏ຺ຐານວເສນາ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຕຕ຺ຖ ນິນ຺ນຏ຺ຐານໍ ນາມ ອຏ຺ຐິໂນ ວິນຕປ຺ປເທໂສ. ຖລຏ຺ຐານໍ ອຸນ຺ນຕປ຺ປເທໂສ. ຆຏິຕຆຏິຕຏ຺ຐານວເສນາຕິ ອນຸປຄຕນ຺ຫາຣຸພນ຺ຘານໍ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ສໍກິລິຏ຺ຐສໍກິລິຏ຺ຐຏ຺ຐານວເສນ. ອນ຺ຕຣວເສນາຕິ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎສ຺ສ ອນ຺ຕຣວເສນ, ສຸສິຣວເສນ ຈ. ສພ຺ພຕ຺ເຖວາຕິ ສກລາຍ ອຏ຺ຐິສງ຺ຂລິກາຍ, ສພ຺ພສ຺ມິໍ ວາ ອຏ຺ຐິເກ.

໑໒໐. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐິກາສຸເຠ. ຍຸຊ຺ຊມານວເສນ ສລ຺ລກ຺ເຂຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓໍ ຍຕ຺ຖ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ຕໍ ຕຕ຺ຖ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນຕ຺ຖໍ ນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄຫຓວເສນ ອຸປລກ຺ເຂຕພ຺ພໍ. ສກລາຍາຕິ ອນວເສສຠາຄາຍ ປຣິປຸຓ຺ຓາວຍວາຍ. ສມ຺ປຊ຺ຊຕິ ນິມິຕ຺ຕຸປຏ຺ຐານວເສນ. ເຕສູຕິ ອຏ຺ຐິກສງ຺ຂລິກຏ຺ຐິເກສຸ. ວຸຕ຺ຕໍ ອຏ຺ຐກຖາຍໍ. ຕນ຺ຕິ ‘‘ເອກສທິສເມວາ’’ຕິ ວຈນໍ. ເອກສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐິເກ ຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ ອິທໍ ຍຖາ ວິນີລກາທີສຸ ອຸຠິນ຺ນໍ ນິມິຕ຺ຕານໍ ຍຖາຣຫໍ ວຓ຺ຓວິເສສໂຕ, ປຣິປຸຓ຺ຓາປຣິປຸຓ຺ຓໂຕ, ສວິວຣາວິວຣໂຕ, ຈລາຈລໂຕ ຈ ວິເສໂສ ລພ຺ຠຕິ, ນ ເອວເມຕສ຺ສາຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ, ນ ປນ ສພ຺ເພນ ສພ຺ພໍ ວິເສສາຠາວໂຕ. ເຕເນວາຫ ‘‘ເອກຏ຺ຐິເກປິ ຈາ’’ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ພີຠຈ຺ເຉນາຕິ ສຸວິຠູຕອຏ຺ຐິຣູປຕ຺ຕາ ອຏ຺ຐິຠາເວເນວ ວິຣູເປນ. ຠຍານເກນາຕິ ເຕເນວ ປາກຕິກສຕ຺ຕານໍ ຠຍາວເຫນ. ປີຕິໂສມນສ຺ສຊນເກນາຕິ ສຓ຺ຫມຏ຺ຐຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານໂຕ, ຠາວນາຍ ຈ ສວິເສສຕ຺ຕາ ປີຕິຍາ, ໂສມນສ຺ສສ຺ສ ຈ ອຸປ຺ປາທເກນ. ເຕເນວາຫ ‘‘ອຸປຈາຣາວຫຕ຺ຕາ’’ຕິ.

ອິມສ຺ມິໍ ໂອກາເສຕິ ອຸຄ຺ຄຫປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕານໍ ວຸຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ. ທ຺ວາຣໍ ທຕ຺ວາ ວາຕິ ‘‘ປຏິກ຺ກູລຠາເວເຍວ ທິຏ຺ເຐ ນິມິຕ຺ຕໍ ນາມ ໂຫຕີ’’ຕິ ເອຕ຺ຕເກ ເອວ ອຏ຺ຐຕ຺ວາ ອນນ຺ຕຣເມວ ‘‘ທຸວິຘໍ ອິຘ ນິມິຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ອຸຄ຺ຄຫປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕານິ ວິຠຊິຕ຺ວາ ວຈເນນ ຍຖາວຸຕ຺ຕສ຺ສ ນິມິຕ຺ຕວິຠາຄສ຺ສ ທ຺ວາຣໍ ທຕ຺ວາວ ວຸຕ຺ຕໍ. ນິພ຺ພິກປ຺ປນ຺ຕິ ‘‘ສຸຠ’’ນ຺ຕິ ວິກປ຺ເປນ ນິພ຺ພິກປ຺ປໍ, ອສຸຠນ຺ຕ຺ເວວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຈາເຣຕ຺ວາຕິ ‘‘ເອກສ຺ມິໍ ອຏ຺ຐິເກ ຍຸຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ວິຈາເຣຕ຺ວາ.

ມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສາຕິ ເຈຕິຍປພ຺ພຕວາສີມຫາຕິສ຺ສຕ຺ເຖຣສ຺ສ. ນິທສ຺ສນານີຕິ ທນ຺ຕຏ຺ຐິກມຕ຺ຕທສ຺ສເນນ ສກລສ຺ສາປິ ຕສ຺ສາ ອິຕ຺ຖິຍາ ສຣີຣສ຺ສ ອຏ຺ຐິສງ຺ຆາຕຠາເວນ ອຸປຏ຺ຐານາທີນິ ເອຕ຺ຖ ອຏ຺ຐິກກມ຺ມຏ຺ຐາເນ ອຸຄ຺ຄຫປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕານໍ ວິເສສວິຠາວນານິ ອຸທາຫຣຓານິ.

ສຸຠຄຸໂຓຕິ ສວາສນານໍ ກິເລສານໍ ປຫີນຕ຺ຕາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘຄຸໂຓ. ທສສຕໂລຈເນນາຕິ ສຫສ຺ສກ຺ເຂນ ເທວານມິນ຺ເທນ. ໂສ ຫິ ເອກາສເນເນວ ສຫສ຺ສອຕ຺ຖານໍ ວິຈາຣຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸນາ ສມນ຺ນາຄຕຕ຺ຕາ ‘‘ສຫສ຺ສກ຺ໂຂ’’ຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຖຸຕກິຕ຺ຕີຕິ ‘‘ໂຍ ຘີໂຣ ສພ຺ພຘິ ທນ຺ໂຕ’’ຕິອາທິນາ (ມຫາວ. ໕໘) ອຠິຕ຺ຖຸຕກິຕ຺ຕິສທ຺ໂທ.

ປກິຓ຺ຓກກຖາວຓ຺ຓນາ

໑໒໑. ອຸຊຸປຏິປກ຺ເຂນ ປຫີນຠາວໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ສຸວິກ຺ຂມ຺ຠິຕຣາຄຕ຺ຕາ’’ຕິ. ອສຸຠປ຺ປເຠໂທຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິອສຸຠວິຠາໂຄ. ສຣີຣສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສນາຕິ ສຣີຣສ຺ສ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວູປຄມນວເສນ. ສຣີຣຎ຺ຫິ ວິນສ຺ສມານໍ ອຎ຺ຎຣູເປນ ຐິຕສ຺ສ ຣກ຺ຂສສ຺ສ ວິຍ ສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສເນວ ວິນສ຺ສຕິ. ຣາຄຈຣິຕເຠທວເສນາຕິ ຣາຄຈຣິຕວິຠາຄວເສນ. ຍທິ ສຣີຣສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ອຍມສຸຠປ຺ປເຠໂທ ວຸຕ຺ໂຕ, ມຫາສຕິປຏ຺ຐານາທີສຸ (ທີ. ນິ. ໒.໓໗໒ ອາທໂຍ; ມ. ນິ. ໑.໑໐໕ ອາທໂຍ) ກຖໍ ນວປ຺ປເຠໂທຕິ? ໂສ ສຣສໂຕ ເອວ ສຠາວປ຺ປຕ຺ຕິວເສນ ວຸຕ຺ໂຕ, ອຍໍ ປນ ປຣູປກ຺ກເມນາປິ. ຕຕ຺ຖ ຈ ອິຘາຄເຕສຸ ທສສຸ ອສຸເຠສຸ ເອກຈ຺ຈາເນວ ຄຫິຕານິ, ອຏ຺ຐິກຎ຺ຈ ປຎ຺ຈວິຘາ ວິຠຕ຺ຕໍ. ຕານິ ຈ ວິປສ຺ສນາວເສນ, ອິມານິ ສມຖວເສນາຕິ ປາກໂຏຍໍ ເຠໂທຕິ.

ອິເມສໍ ປນ ທສ຺ສນມ຺ປິ ອສຸຠຠາວສາມຎ຺ເຎນ ສຕິປິ ອວິເສສໂຕ ຣາຄຈຣິຕານໍ ສປ຺ປາຍຠາເວ ຍໍ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຣາຄຈຣິຕເຠທວເສນ ຈາ’’ຕິ, ຕໍ ວິຠຊິຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ວິເສສໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ສູນຠາເວນ ສຸສຓ຺ຐິຕມ຺ປິ ສຣີຣໍ ທຸສ຺ສຓ຺ຐິຕເມວ ໂຫຕີຕິ ອຸທ຺ຘຸມາຕກສຣີເຣ ສຓ຺ຐານວິປຕ຺ຕິໍ ທີເປຕີຕິ ອາຫ ‘‘ສຣີຣສຓ຺ຐານວິປຕ຺ຕິປ຺ປກາສນໂຕ’’ຕິ. ສຓ຺ຐານສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຣຕ຺ໂຕ ສຓ຺ຐານຣາຄີ, ຕສ຺ສ ສປ຺ປາຍໍ ສຓ຺ຐານຣາຄສ຺ສ ວິກ຺ຂມ຺ຠນຸປາຍຠາວໂຕ. ກາໂຍ ເອວ ກາຍວໂຓ, ຕຕ຺ຖ ປຏິພທ຺ຘສ຺ສ ນິສ຺ສິຕສ຺ສ. ສຸສິຣຠາວປ຺ປກາສນໂຕຕິ ສຸສິຣສ຺ສ ວິວຣສ຺ສ ອຕ຺ຖິຠາວປ຺ປກາສນໂຕ. ສຣີເຣ ຆນຠາວຣາຄິໂນຕິ ສຣີເຣ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ຖິຣຠາວໍ ປຏິຈ຺ຈ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາຄວໂຕ. ວິກ຺ເຂປປ຺ປກາສນໂຕຕິ ໂສຓສິງ຺ຄາລາທີຫິ ອິໂຕ ຈິໂຕ ຈ ວິກ຺ເຂປສ຺ສ ປກາສນໂຕ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄລີລາຣາຄິໂນ ສປ຺ປາຍໍ. ອີທິສານໍ ກິຣ ອນວຏ຺ຐິຕຣູປານໍ ອວຍວານໍ ໂກ ລີຬາວິລາໂສຕິ ວິຣາຄສມ຺ຠວໂຕ. ສງ຺ຆາຕເຠທວິກາຣປ຺ປກາສນໂຕຕິ ສງ຺ຆາຕສ຺ສ ອງ຺ຄປຈ຺ຈງ຺ຄານໍ ສໍຫຕຠາວສ຺ສ ສຸສມ຺ພນ຺ຘຕາຍ ເຠໂທ ເອວ ວິກາໂຣ ສງ຺ຆາຕເຠທວິກາໂຣ, ຕສ຺ສ ປກາສນໂຕ. ໂລຫິຕໍ ມກ຺ຂິຕໍ ຫຸຕ຺ວາ ປຏິກ຺ກູລຠາໂວ ໂລຫິຕມກ຺ຂິຕປຏິກ຺ກູລຠາໂວ, ຕສ຺ສ ປກາສນໂຕ. ມມຕ຺ຕຣາຄິໂນຕິ ‘‘ມມ ອຍ’’ນ຺ຕິ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນກຣາຄວໂຕ. ທນ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຣາຄິໂນຕິ ທນ຺ຕສມ຺ປຕ຺ຕິຍໍ ຣຊ຺ຊນສີລສ຺ສ.

ກສ຺ມາ ປເນຕ຺ຖ ອຸທ຺ຘຸມາຕກາທິເກ ປຐມຊ຺ຌານເມວ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ນ ທຸຕິຍາທີນີຕິ ອນຸໂຍຄໍ ມນສິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ຍສ຺ມາ ປນາ’’ຕິອາທິ. ອປຣິສຓ຺ຐິຕຊລາຍາຕິ ໂສຕວເສນ ປວຕ຺ຕິຍາ ສມນ຺ຕໂຕ ອຏ຺ຐິຕຊລາຍ ອສນ຺ນິສິນ຺ນສລິລາຍ. ອຣິຕ຺ຕພເລນາຕິ ປາຊນທຓ຺ຑພເລນ. ທຸພ຺ພລຕ຺ຕາ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສາຕິ ປຏິກ຺ກູລຠາເວນ ອຕ຺ຕນິ ຈິຕ຺ຕໍ ຐເປຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຠາໂວ ອາຣມ຺ມຓສ຺ສ ທຸພ຺ພລຕາ. ປຏິກ຺ກູເລ ຫິ ອາຣມ຺ມເຓ ສຣສໂຕ ຈິຕ຺ຕໍ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກຕິ, ອຠິນິໂຣປນລກ຺ຂເຓນ ປນ ວິຕກ຺ເກນ ອຠິນິໂຣປິຍມານເມວ ຈິຕ຺ຕໍ ເອກຄ຺ຄຕໍ ລຠຕິ. ນ ວິນາ ວິຕກ຺ເກນາຕິ ວິຕກ຺ກຣຫິຕານິ ທຸຕິຍາທິຊ຺ຌານານິ ຕຕ຺ຖ ປຕິຏ຺ຐໍ ນ ລຠນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ວິຕກ຺ກພເລເນວາ’’ຕິອາທິ.

ຍທິ ປຏິກ຺ກູລຠາວໂຕ ອຸທ຺ຘຸມາຕາທິອາຣມ຺ມເຓ ທຸຕິຍາທິຊ຺ຌານານິ ນ ປວຕ຺ຕນ຺ຕິ, ເອວໍ ສນ຺ເຕ ປຐມຊ຺ຌາເນນາປິ ຕຕ຺ຖ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ. ນ ຫິ ຕຕ຺ຖ ປີຕິໂສມນສ຺ສານໍ ສມ຺ຠໂວ ຍຸຕ຺ໂຕຕິ ໂຈທນໍ ສນ຺ຘາຍາຫ ‘‘ປຏິກ຺ກູເລປິ ຈ ເອຕສ຺ມິ’’ນ຺ຕິອາທິ. ຕຕ຺ຖ ອານິສໍສທສ຺ສາວິຕານີວຣຓສນ຺ຕາປໂຣຄວູປສມານໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸປ຺ຜຈ຺ຉຑ຺ຑກ, ວມນວິເຣຈນອຸປມາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

໑໒໒. ຍຖາວຸຕ຺ຕກາຣເຓນ ທສຘາ ວວຕ຺ຖິຕມ຺ປິ ສຠາວໂຕ ເອກວິຘເມວາຕິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ທສວິຘມ຺ປິ ເຈຕ’’ນ຺ຕິອາທິໍ ວຕ຺ວາ ສ຺ວາຍໍ ສຠາໂວ ຍຖາ ອວິຎ຺ຎາຓເກສຸ, ເອວໍ ສວິຎ຺ຎາຓເກສຸປິ ລພ຺ຠເຕວ. ຕສ຺ມາ ຕຕ຺ຖາປິ ໂຍນິໂສມນສິກາຣວໂຕ ຠາວນາ ອິຊ຺ຌເຕວາຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ຕເທຕໍ ອິມິນາ ລກ຺ຂເຓນາ’’ຕິອາທິມາຫ. ເອຕ຺ຖາຕິ ເອຕສ຺ມິໍ ຊີວມານກສຣີເຣ. ອລງ຺ກາເຣນາຕິ ປຏິຊຄ຺ຄນປຸພ຺ພເກນ ອລງ຺ກຣເຓນ. ນ ປຎ຺ຎາຍຕິ ປຈຸຣຊນສ຺ສາຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຕິເຣກຕິສຕອຏ຺ຐິກສມຸສ຺ສຍໍ ທນ຺ຕຏ຺ຐິເກຫິ ສທ຺ຘິໍ, ເຕຫິ ປນ ວິນາ ‘‘ຕິມຕ຺ຕານິ ອຏ຺ຐິສຕານີ’’ຕິ (ວິສຸທ຺ຘິ. ໑.໑໙໐) ກາຍຄຕາສຕິຍໍ ວກ຺ຂຕິ. ຉິທ຺ທາວຉິທ຺ທນ຺ຕິ ຂຸທ຺ທານຸຂຸທ຺ທຉິທ຺ທວນ຺ຕໍ. ເມທກຖາລິກາ ເມທຠຣິຕຠາຊນໍ. ນິຈ຺ຈຸຄ຺ຆຣິຕປຄ຺ຆຣິຕນ຺ຕິ ນິຈ຺ຈກາລໍ ອຸປຣິ, ເຫຏ຺ຐາ ຈ ວິສ຺ສວນ຺ຕໍ. ເວມຕ຺ຕນ຺ຕິ ນານຕ຺ຕໍ. ນານາວຕ຺ເຖຫີຕິ ນານາວຓ຺ເຓຫິ ວຕ຺ເຖຫິ. ຫິຣິຍາ ລຊ຺ຊາຍ ໂກປນໂຕ ວິນາສນໂຕ ຫິຣິໂກປິນໍ, ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວມຄ຺ຄໍ. ຍາຖາວສຣສນ຺ຕິ ຍຖາຠູຕໍ ສຠາວໍ. ຍາຖາວໂຕ ຣສີຍຕິ ຎາຍຕີຕິ ຫິ ຣໂສ, ສຠາໂວ. ຣຕິນ຺ຕິ ອຠິຣຕິໍ ອຠິຣຸຈິໍ. ອຕ຺ຕສິເນຫສງ຺ຂາເຕນ ຣາເຄນ ຣຕ຺ຕາ ອຕ຺ຕສິເນຫຣາຄຣຕ຺ຕາ. ວິຫຎ຺ຎມາເນນາຕິ ອິຈ຺ຉິຕາລາເຠນ ວິຆາຕໍ ອາປຊ຺ຊນ຺ເຕນ.

ກິໍສຸກນ຺ຕິ ປາລິຠທ຺ທກໍ, ປລາໂສຕິ ເກຈິ, ສິມ຺ພລີຕິ ອປເຣ. ອຕິໂລລຸໂປຕິ ອຕິວິຍ ໂລລສຠາໂວ. ອທຸນ຺ຕິ ເອຕໍ. ນນ຺ຕິ ເກສາທິສຣີຣໂກຏ຺ຐາສໍ. ມຸຈ຺ຉິຕາຕິ ໂມຫິຕາ, ມຸຈ຺ຉາປາປິກາຍ ວາ ຕຓ຺ຫາຍ ວເສນ ມຸຈ຺ຉໍ ປຕ຺ຕາ. ສຠາວນ຺ຕິ ປຏິກ຺ກູລຠາວໍ.

ອຸກ຺ກຣູປໂມຕິ ອຸຈ຺ຈາຣປສ຺ສາວຏ຺ຐານສໂມ, ວຈ຺ຈກູປສໂມ ວາ. ຈກ຺ຂຸຠູເຕຫີຕິ ຈກ຺ຂຸໍ ປຕ຺ເຕຫິ ປຏິລທ຺ຘປຎ຺ຎາຈກ຺ຂຸເກຫິ, ໂລກສ຺ສ ວາ ຈກ຺ຂຸຠູເຕຫິ. ອລ຺ລຈມ຺ມປຏິຈ຺ຉນ຺ໂນຕິ ອລ຺ລຈມ຺ມປຣິໂຍນທ຺ໂຘ.

ທພ຺ພຊາຕິເກນາຕິ ອຸຕ຺ຕຣິມນຸສ຺ສຘມ຺ເມ ປຏິລທ຺ຘຸໍ ຠພ຺ພຣູເປນ. ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ສຣີເຣ, ສຣີຣສ຺ສ ວາ ຍຕ຺ຖ ຍຕ຺ຖ ໂກຏ຺ຐາເສ. ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາຕິ ອສຸຠາກາຣສ຺ສ ສຸຏ຺ຐຸ ສລ຺ລກ຺ຂຓວເສນ ຍຖາ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊຕິ, ເອວໍ ອຸຄ຺ຄຓ຺ຫນວເສນ ນິມິຕ຺ຕໍ ຄເຫຕ຺ວາ, ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕພ຺ພນ຺ຕິ ຍຖາລທ຺ເຘ ອຸຄ຺ຄຫນິມິຕ຺ເຕ ກມ຺ມໍ ກໂຣນ຺ເຕນ ປຏິຠາຄນິມິຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕ຺ວາ ອຸປຈາຣຊ຺ຌາເນ ຐິເຕນ ຕເມວ ຠາວນໍ ອຸສ຺ສຸກ຺ກາເປນ຺ເຕນ ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານໍ ອປ຺ປນໍ ປາເປຕພ຺ພໍ. ອຘິຄຕປ຺ປໂນ ຫິ ປຐມຊ຺ຌາເນ ຐິໂຕ ຕເມວ ຌານໍ ປາທກໍ ກຕ຺ວາ ວິປສ຺ສນໍ ອາຣຠິຕ຺ວາ ສງ຺ຂາເຣ ສມ຺ມສນ຺ໂຕ ນຈິຣສ຺ເສວ ສພ຺ພາສເວ ເຂເປຕີຕິ.

ອສຸຠກມ຺ມຏ຺ຐານນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ຉຏ຺ຐປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.