໑໕. ອາຍຕນຘາຕຸນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ

ອາຍຕນວິຕ຺ຖາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໑໐. ‘‘ຂນ຺ຘາຍຕນາ’’ຕິອາທິນາ ເຫຏ຺ຐາ ອຸທ຺ທິຏ຺ຐານິ ປທຸທ຺ຘາຣວເສນ ‘‘ອາຍຕນານີ’’ຕິ ວຕ຺ວາ ຄຓນປຣິຈ຺ເຉເທນາຫ ‘‘ທ຺ວາທສາຍຕນານີ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ປຣໂຕ ສຍເມວ ວກ຺ຂຕິ. ຈກ຺ຂາຍຕນນ຺ຕິອາທິ ເນສໍ ສຣູປທສ຺ສນໍ.

ອຕ຺ໂຖ ນາມ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ຠາວຕ຺ໂຖ ປນ ລກ຺ຂຓເມວ. ໂສ ປນ ສທ຺ທຕ຺ໂຖ ທຸວິໂຘ – ອສາຘາຣໂຓ ສາຘາຣໂຓຕິ. ຕຕ຺ຖ ອສາຘາຣໂຓ ຈກ຺ຂາທິສທ຺ທຕ຺ໂຖ, ສາຘາຣໂຓ ອາຍຕນສທ຺ທຕ຺ໂຖ ທ຺ວາທສນ຺ນມ຺ປິ ສມານຕ຺ຕາ.

ເຕສຸ ອສາຘາຣຓໍ ຕາວ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ວິເສສໂຕ ຕາວາ’’ຕິອາທິມາຫ. ຕຕ຺ຖ ວິເສສໂຕຕິ ວິເສສຕ຺ຖໂຕ, ຈກ຺ຂາທິສທ຺ທຕ຺ຖໂຕຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອສ຺ສາເທຕີຕິ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ໂທ ‘‘ມຘຸໍ ຈກ຺ຂຕິ, ພ຺ຍຎ຺ຊນໍ ຈກ຺ຂຕີ’’ຕິ ຣສສາຍນຕ຺ໂຖ ອຕ຺ຖີຕິ ຕສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ‘‘ຈກ຺ຂຸໍ ໂຂ ປນ, ມາຄຓ຺ຑິຍ, ຣູປາຣາມໍ ຣູປຣຕໍ ຣູປສມ຺ມຸທິຕ’’ນ຺ຕິ (ມ. ນິ. ໒.໒໐໙) ວຈນໂຕ ຈກ຺ຂຸ ຣູປໍ ອສ຺ສາເທຕິ. ສຕິປິ ໂສຕາທີນໍ ສທ຺ທາຣາມຕາທິຠາເວ ໂຍ ‘‘ຍໍ ຈກ຺ຂຸ ຈຕຸນ຺ນໍ ມຫາຠູຕານໍ ອຸປາທາຍ ປສາໂທ’’ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ໕໙໗) ປາຬິຍໍ, ‘‘ຣູປາຠິຆາຕາຣຫຠູຕປ຺ປສາທລກ຺ຂຓ’’ນ຺ຕິອາທິນາ (ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໖໐໐; ວິສຸທ຺ຘິ. ໒.໔໓໓) ອຏ຺ຐກຖາຍຎ຺ຈ ວຸຕ຺ໂຕ ອຕ຺ຖວິເສໂສ, ຕຕ຺ເຖວ ນິຣຸຬ຺ຫຕ຺ຕາ ຈກ຺ຂຸມ຺ຫິ ເອວ ຈກ຺ຂຸສທ຺ໂທ ປວຕ຺ຕຕິ ຄວາທີສຸ ໂຄສທ຺ທາທິ ວິຍາຕິ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ.

ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ສທ຺ທລກ຺ຂຓສິທ຺ຘສ຺ສ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ວເສນ ອຕ຺ຖໍ ວທຕິ. ຈກ຺ຂຕີຕິ ຫິ ອາຈິກ຺ຂຕິ, ອຠິພ຺ຍຕ຺ຕໍ ວທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ເນຕ຺ຕສ຺ສ ຈ ວທນ຺ຕສ຺ສ ວິຍ ສມວິສມວິຠາວນເມວ ອາຈິກ຺ຂນນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ວິຠາເວຕິ ຈາຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ, ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວາ ຘາຕູນໍ ວິຠາວນຕ຺ຖຕາ ຈ ຈກ຺ຂຕິ-ສທ຺ທສ຺ສ ທຏ຺ຐພ຺ພາ. ຣຕ຺ຕທຸຏ຺ຐາທິກາເລສຸ ກກຓ຺ຏກຣູປໍ ວິຍ, ອຸທ຺ທຣູປໍ ວິຍ ຈ ວຓ຺ຓວິກາຣໍ ອາປຊ຺ຊມານໍ ຣູປໍ ຫທຍງ຺ຄຕຠາວໍ ຣູປຍຕິ ຣູປມິວ ປກາສໍ ກໂຣຕິ, ສວິຄ຺ຄຫມິວ ກຕ຺ວາ ທສ຺ເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິຕ຺ຖາຣຓໍ ວາ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ໂຖ, ວິຕ຺ຖາຣຓຎ຺ຈ ປກາສນເມວາຕິ ອາຫ ‘‘ປກາເສຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ’’ຕິ. ອເນກຕ຺ຖຕ຺ຕາ ວາ ຘາຕູນໍ ປກາສນຕ຺ໂຖ ເອວ ຣູປສທ຺ໂທ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ວຓ຺ຓວາຈກສ຺ສ ຣູປສທ຺ທສ຺ສ ຣູປຍຕີຕິ ນິພ຺ພຈນໍ, ຣູປກ຺ຂນ຺ຘວາຈກສ຺ສ ຣຸປ຺ປຕີຕິ ອຍໍ ວິເສໂສ. ອຸທາຫຣີຍຕີຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ອຕ຺ເຖ ວຈນສທ຺ໂທ ເອວ ຄຫິໂຕ ສິຍາ, ນ ຈ ວຈນສທ຺ໂທ ເອເວຕ຺ຖ ສທ຺ໂທ, ອຖ ໂຂ ສພ຺ໂພປິ ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ໂຍຕິ. ສປ຺ປຕີຕິ ສເກຫິ ປຈ຺ຈເຍຫິ ສປ຺ປີຍຕິ, ໂສຕວິຎ຺ເຎຍ຺ຍຠາວໍ ຄມີຍຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ສູຈຍຕີຕິ ອຕ຺ຕໂນ ວຕ຺ຖຸໍ ອປາກຏໍ ຄນ຺ຘວເສນ ‘‘ອິທໍ ສຸຄນ຺ຘໍ, ທຸຄ຺ຄນ຺ຘ’’ນ຺ຕິ ປກາເສຕິ, ປຏິຈ຺ຉນ຺ນໍ ວາ ປຸປ຺ຜາທິວຕ຺ຖຸໍ ‘‘ເອຕ຺ຖ ປຸປ຺ຜມຕ຺ຖິ, ຈມ຺ປກາທິຜລມຕ຺ຖິ, ອມ຺ພາທີ’’ຕິ ເປສຸຎ຺ຎໍ ກໂຣນ຺ຕໍ ວິຍ ໂຫຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ຣສຄ຺ຄຫຓມູລກຕ຺ຕາ ອຊ຺ໂຌຫຣຓສ຺ສ ຊີວິຕເຫຕຸມ຺ຫິ ອາຫາຣຣເສ ນິນ຺ນຕາຍ ຊີວິຕໍ ອວ຺ຫຍຕີຕິ ຊິວ຺ຫາ ນິຣຸຕ຺ຕິລກ຺ຂເຓນ. ກຸຈ຺ຉິຕານໍ ສາສວຘມ຺ມານໍ ອາໂຍຕິ ວິເສເສນ ກາໂຍ ວຸຕ຺ໂຕ ອນຸຕ຺ຕຣິຍເຫຕຸຠາວໍ ອນາຄຈ຺ຉນ຺ເຕສຸ ກາມຣາຄນິທານກມ຺ມຊນິເຕສຸ, ກາມຣາຄສ຺ສ ຈ ວິເສສປຈ຺ຈເຍສຸ ຆານຊິວ຺ຫາກາເຍສຸ ກາຍສ຺ສ ວິເສສຕຣສາສວປຈ຺ຈຍຕ຺ຕາ. ເຕນ ຫິ ໂຜຏ຺ຐພ຺ພສຸຂໍ ອສ຺ສາເທນ຺ຕາ ສຕ຺ຕາ ເມຖຸນມ຺ປິ ເສວນ຺ຕິ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສຕິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ, ກາຍິນ຺ທ຺ຣິຍວຕ຺ຖຸກາ ວາ ຈຕ຺ຕາໂຣ ຂນ຺ຘາ ພລວກາມາສວາທິເຫຕຸຠາວໂຕ ວິເສເສນ ສາສວາຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເຕສໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານນ຺ຕິ ອຕ຺ໂຖ.

ມຸນາຕີຕິ ນາຬິຍາ ມິນມາໂນ ວິຍ, ມຫາຕຸລາຍ ຘາຣຍມາໂນ ວິຍ ຈ ອາຣມ຺ມຓໍ ວິຊານາຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມນເຕ ອິຕິ ວາ ມໂນ, ຕໍ ຕໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ປຣິຈ຺ເຉທວເສນ ຊານາຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ. ອຕ຺ຕໂນ ລກ຺ຂຓໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ເຍ ວິເສສລກ຺ຂເຓນ ອາຍຕນສທ຺ທປຣາ ວຕ຺ຕພ຺ພາ, ເຕ ຈກ຺ຂາທໂຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕາຕິ ຕໂຕ ອຎ຺ເຎ ມໂນໂຄຈຣຠູຕາ ຘມ຺ມາ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂເຓເນວ ເອກາຍຕນຠາວໍ ອຸປເນຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕາ. ຍຖາ ຫິ ໂອຬາຣິກວຕ຺ຖາຣມ຺ມຓມນນສງ຺ຂາເຕຫິ ວິສຍວິສຍີຠາເວຫິ ປຸຣິມານິ ປາກຏານິ, ຕຖາ ອປາກຏາ ຈ ອຎ຺ເຎ ມໂນໂຄຈຣາ ນ ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ນ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ອິມສ຺ສ ອຕ຺ຖສ຺ສ ທີປນຕ຺ໂຖ ຘມ຺ມສທ຺ໂທ. ຘາຣີຍນ຺ຕິ ສາມຎ຺ຎຣູເປນ ອວຘາຣີຍນ຺ຕີຕິ ວາ ຘມ຺ມາ. ຍຖາ ຫິ ຣູປາທໂຍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີຫິ ອສາຘາຣຓໂຕ ເອວ ຍຖາສກໍ ສຠາວໂຕ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕິ, ນ ເອວເມເຕ, ເອເຕ ປນ ອເນກຘມ຺ມຠາວໂຕ, ສາຘາຣຓໂຕ, ສຠາວສາມຎ຺ຎໂຕປິ ມນສາ ວິຎ຺ຎາຍນ຺ຕີຕິ.

໕໑໑. ເສນ ເສນາຕິ ສເກນ ສເກນ. ອຸຏ຺ຐຫນ຺ຕີຕິ ອຸຏ຺ຐານໍ ກໂຣນ຺ຕິ. ວາຍມນ຺ຕີຕິ ອຸສ຺ສຫນ຺ຕິ, ອຕ຺ຕໂນ ກິຈ຺ຈໍ ກໂຣນ຺ຕິຈ຺ເຈວ ອຕ຺ໂຖ. ອິມສ຺ມິໍ ຈ ອຕ຺ເຖ ອາຍຕນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາຍຕນານີຕິ ອຘິກຣຓຕ຺ໂຖ ອາຍຕນສທ຺ໂທ, ທຸຕິຍຕຕິເຍສຸ ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖ. ເຕ ຈາຕິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິເກ ຘມ຺ເມ. ເຕ ຫິ ຕໍຕໍທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓສຸ ອຍນ຺ຕິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ ປວຕ຺ຕນ຺ຕີຕິ ອາຍາ. ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ຕີຕິ ປຸພ຺ເພ ອນຸປ຺ປນ຺ນຕ຺ຕາ ລີນານິ ອປາກຏານິ ປຸພ຺ພນ຺ຕໂຕ ອຸທ຺ຘໍ ປຕ຺ຖເຣນ຺ຕິ ປາກຏານິ ກໂຣນ຺ຕິ, ອຸປ຺ປາເທນ຺ຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ອິທຎ຺ຈ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ. ນ ນິວຕ຺ຕຕີຕິ ອນຸປ຺ປາທນິໂຣຘວເສນ ນ ນິຣຸຊ຺ຌຕິ. ອາຍຕນໍ ອາຍຕນນ຺ຕິ ອາເມຑິຕວຈນໍ ອສ຺ສາ ສມຎ຺ຎາຍ ຈກ຺ຂາທີສຸ ນິຣຸຬ຺ຫຠາວທສ຺ສນຕ຺ຖໍ.

໕໑໒. ເອວໍ ອວຍວເຠທວເສນ ອາຍຕນສທ຺ທສ຺ສ ອຕ຺ຖໍ ວຕ຺ວາ ອິທານິ ຕຕ຺ຖ ປຣິຍາຍໂຕປິ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ອປິຈາ’’ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ສາຘຸຜລຠຣິຕຕາຍ, ອປຣິສ຺ສຍຕາຍ ຈ ມໂນຣມ຺ເມ.

ຕຕ຺ຖ ນິວສນ຺ຕີຕິ ນິວສນ຺ຕາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຕທາຍຕ຺ຕວຸຕ຺ຕິຕາຍາ’’ຕິ. ຍຕ຺ຖ ສຸວຓ຺ຓຣຕນາທີນິ ນິວຸຕ຺ຖານິ ວິຍ ອາກິຓ຺ຓານິ ຕິຏ຺ຐນ຺ຕິ, ໂສ ປເທໂສ ເຕສໍ ອາກໂຣ, ເອວໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ຈກ຺ຂາທີສູຕິ ເຕ ເຕສໍ ອາກໂຣຕິ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທີສຸ ຈ…ເປ… ອາກໂຣ’’ຕິ. ຕນ຺ນິສ຺ສິຕຕ຺ຕາຕິ ເອຕ຺ຖ ມໂນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິການໍ ນິສ຺ສຍປຈ຺ຈໂຍ ນ ໂຫຕີຕິ ຕສ຺ສ ເຕສໍ ທ຺ວາຣຠາໂວ ນິສ຺ສຍຠາໂວຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ອຫຸຕ຺ວາ ເອວ ປຈ຺ຈຍສາມຄ຺ຄິວເສນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕາປິ ຈິຕ຺ຕເຈຕສິກາ ອເນເກ ເອກຊ຺ຌໍ ຕຕ຺ຖ ລພ຺ຠມານາ ສໂມສຏາ ວິຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ວຕ຺ຖຸທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓວເສນ ສໂມສຣຓໂຕ’’ຕິ. ນ ຫິ ຘມ຺ມານໍ ອນາຄຕທ຺ເຘ ວິຊ຺ຊມານຕາເລໂສປິ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ປຸຎ຺ໂຊ ນຕ຺ຖິ ອນາຄເຕ’’ຕິ (ມຫານິ. ໑໐). ຕຕ຺ເຖວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕຕິ ເຕສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ເອວ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິໂຕ. ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຍາ ປຈ຺ຈຍຠູເຕ ຈກ຺ຂາທິເກ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິຏ຺ຐານໍ ວິຍ ກຕ຺ວາ ອຸປຈາຣວເສນ ວຸຕ຺ຕໍ. ນ ຫິ ອຣູປຘມ຺ມານໍ ນິປ຺ປຣິຍາຍໂຕ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິເທໂສ ນາມ ອຕ຺ຖິ. ຍທຄ຺ເຄນ ວາ ເຕ ເຕສໍ ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຠູຕາ, ຕທຄ຺ເຄນ ສຎ຺ຊາຕິເທໂສ. ນ ຫິ ປຈ຺ຈຍຠາວມນ຺ຕເຣນ ຣູປຘມ຺ມານມ຺ປິ ອາຘາຣາເຘຍ຺ຍຠາໂວ ອຕ຺ຖິ. ເຕນາຫ ‘‘ນິສ຺ສຍາຣມ຺ມຓຠາເວນາ’’ຕິ. ພ຺ຍຕິເຣກປຘານຕາຍ ກາຣຓລກ຺ຂຓສ຺ສ ‘‘ເຕສໍ ອຠາເວ ອຠາວໂຕ’’ ອິຈ຺ເຈວາຫ, ນ ‘‘ຠາເວ ຠາວໂຕ’’ຕິ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕນຕ຺ເຖນາຕິ ‘‘ຈກ຺ຂຕີ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ອາຍຕນໂຕ ອາຍານໍ ຕນນໂຕ’’ຕິອາທິນາ, ‘‘ນິວາສຏ຺ຐານ’’ນ຺ຕິອາທິນາ ຈ ວຸຕ຺ຕປ຺ປກາເຣນ ອຕ຺ເຖນ. ຘມ຺ມາຍຕນປຣິຍາປນ຺ນານໍ ຘມ຺ມານໍ ພຫຸຠາວໂຕ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຈ ເຕ ພຫູ ເອວ ຫຸຕ຺ວາ ກິຈ຺ຈກຣາຕິ ‘‘ຘມ຺ມາ ຈ ເຕ ອາຍຕນຎ຺ຈາ’’ຕິ ພຫຸວຈນນິທ຺ເທໂສ.

໕໑໓. ຕຖາ ຕຖາ ລກ຺ຂິຕພ຺ພໂຕ ລກ຺ຂີຍຕິ ເອເຕນາຕິ ວາ ລກ຺ຂຓໍ, ສຠາໂວ.

ຕາວຠາວໂຕຕິ ຕຕ຺ຕກໂຕ, ເຕນ ອນູນາຘິກຠາວໍ ທສ຺ເສຕິ. ຕຕ຺ຖ ທ຺ວາທສາຍຕນວິນິມຸຕ຺ຕສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ຘມ຺ມສ຺ສ ອຠາວາ ອຘິກຠາວໂຕ ໂຈທນາ ນຕ຺ຖິ, ສລກ຺ຂຓຘາຣຓໍ ປນ ສພ຺ເພສໍ ສາມຎ຺ຎລກ຺ຂຓນ຺ຕິ ອູນໂຈທນາ ສມ຺ຠວຕີຕິ ຕໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂາທໂຍປິ ຫີ’’ຕິອາທິ. ຠວງ຺ຄມນສງ຺ຂາໂຕຕິ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈລິຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕຠວງ຺ຄມນສງ຺ຂາໂຕ. ຈລນວເສນ ຠວງ຺ຄປ຺ປວຕ຺ຕິຍາ ສຕິ ເອວ ອາວຊ຺ຊນຸປ຺ປຕ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ຎຕ຺ຖາຕິ ອາວຊ຺ຊນສ຺ສາປິ ກາຣຓຠູຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠວງ຺ຄມນສງ຺ຂາໂຕ…ເປ… ອຸປ຺ປຕ຺ຕິທ຺ວາຣ’’ນ຺ຕິ. ອສາຘາຣຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອສາຘາຣຓໍ. ສຕິປິ ອສາຘາຣຓຠາເວ ຈກ຺ຂາທີນໍ ທ຺ວາຣຠາເວນ ຄຫິຕຕ຺ຕາ ຘມ຺ມາຍຕເນນ ອຄ຺ຄຫຓໍ ທຏ຺ຐພ຺ພໍ. ທ຺ວາຣາຣມ຺ມຓຠາເວຫິ ວາ ອສາຘາຣຓຕໍ ສນ຺ຘາຍ ‘‘ອສາຘາຣຓ’’ນ຺ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ.

໕໑໔. ເຍຠຸຍ຺ຍສຫຸປ຺ປຕ຺ຕິອາທີຫິ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກມາທີສຸ ອຍຸຕ຺ຕິ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ຫິ ຈກ຺ຂາຍຕນາທີນິ ກສ຺ສຈິ ກທາຈິ ເອກໂຕ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕິ. ຕຖາ ຫິ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ກາມຘາຕຸຍາ ອຸປປຕ຺ຕິກ຺ຂເຓ ກສ຺ສຈິ ເອກາທສາຍຕນານິ ປາຕຸຠວນ຺ຕີ’’ຕິອາທິ (ຍມ. ອຏ຺ຐ. ອາຍຕນຍມກ ໑໘-໒໑). ຕສ຺ມາ ອາຍຕນານໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ຕາວ ນ ຍຸຊ຺ຊຕິ, ນ ປຫານກ຺ກໂມ ກຸສລາພ຺ຍາກຕານໍ ອປ຺ປຫາຕພ຺ພໂຕ, ນ ປຏິປຕ຺ຕິກ຺ກໂມ ອກຸສລານໍ ເອກຈ຺ຈອພ຺ຍາກຕານຎ຺ຈ ອປ຺ປຏິປຊ຺ຊນີຍໂຕ, ນ ຠູມິກ຺ກໂມ ອຑ຺ເຒກາທສນ຺ນໍ ອາຍຕນານໍ ເອກນ຺ຕກາມາວຈຣຕ຺ຕາ, ອິຕເຣສຎ຺ຈ ຈຕຸຠູມິປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ, ເອກຈ຺ຈສ຺ສ ໂລກຸຕ຺ຕຣຠາວໂຕ ຈາຕິ. ‘‘ອຊ຺ຌຕ຺ຕິເກສຸ ຫີ’’ຕິ ເອເຕນ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິກຠາເວນ, ວິສຍີຠາເວນ ຈ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ປຐມໍ ເທເສຕພ຺ພຕໍ ທສ຺ເສຕິ, ເຕສຸປິ ປຐມໍ ເທເສຕພ຺ເພສຸ ປາກຏຕ຺ຕາ ປຐມຕຣໍ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ເທສິຕນ຺ຕິ.

ຕໂຕ ຆານາຍຕນາທີນີຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫຸປກາຣຕ຺ຕາຠາເວນ ຈກ຺ຂຸໂສເຕຫິ ປຸຣິມຕຣໍ ອເທເສຕພ຺ພານິ, ສຫ ວຕ຺ຕຸໍ ອສກ຺ກຸເຓຍ຺ຍຕ຺ຕາ ເອເກນ ກເມນ ເທເສຕພ຺ພານີຕິ ຆານາທິກ຺ກເມນ ເທສິຕານີຕິ ອຘິປ຺ປາໂຍ. ອຎ຺ຎຖາປິ ຫິ ເທສິເຕສຸ ນ ນ ສກ຺ກາ ໂຈເທຕຸໍ, ນ ຈ ສກ຺ກາ ໂພເຘຕພ຺ພານິ ນ ເທເສຕຸນ຺ຕິ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມຓຕ຺ຕາ ວາ ຈກ຺ຂາທີນິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ ອາຣມ຺ມຓໂຕ ສຸປາກຏານີຕິ, ມນາຍຕນໍ ປນ ກິຎ຺ຈິ ປຈ຺ຈຸນ຺ນາຣມ຺ມຓໍ…ເປ… ກິຎ຺ຈິ ຍາວ ນວຕ຺ຕພ຺ພາຣມ຺ມຓນ຺ຕິ ປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຈ຺ຈຸປ຺ປນ຺ນາຣມ຺ມເຓສຸປິ ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມຓານິ ຈຕ຺ຕາຣິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕານິ, ຕໂຕ ຠູຕຣູປາຣມ຺ມຓໍ. ອຸປາທາຣູປາຣມ຺ມເຓສຸປິ ທູຣຕເຣ ທູເຣ, ສີຆຕຣໍ ສີຆຎ຺ຈ ອາຣມ຺ມຓສມ຺ປຏິຈ຺ຉນທີປນຕ຺ຖໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ຈກ຺ຂຸໂສຕທ຺ວຍຎ຺ຫິ ທູຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ, ຕຕ຺ຣາປິ ຈກ຺ຂຸ ທູຣຕຣໂຄຈຣນ຺ຕິ ສພ຺ພປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ປສ຺ສນ຺ໂຕປິ ຫິ ທູຣຕເຣ ນທີໂສຕໍ, ນ ຕສ຺ສ ໂສຕປຏິຆາຕສທ຺ທໍ ສຸຓາຕິ. ຆານຊິວ຺ຫາສຸປິ ຆານໍ ສີຆຕຣວຸຕ຺ຕີຕິ ປຐມໍ ວຸຕ຺ຕໍ ປຸຣໂຕ ຐປິຕມຕ຺ຕສ຺ສປິ ໂຠຊນສ຺ສ ຄນ຺ໂຘ ຄຍ຺ຫຕີຕິ. ຍຖາຐານໍ ວາ ເຕສໍ ເທສນາກ຺ກໂມ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຫິ ສຣີເຣ ສພ຺ພຸປຣິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ອຘິຏ຺ຐານໍ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ໂສຕສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຆານສ຺ສ, ຕສ຺ສ ອໂຘ ຊິວ຺ຫາຍ, ຕຖາ ກາຍສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ຍໂຕ, ມໂນ ປນ ອຣູປິຠາວໂຕ ສພ຺ພປຈ຺ຉາ ວຸຕ຺ໂຕ. ຕໍຕໍໂຄຈຣຕ຺ຕາ ຕສ຺ສ ຕສ຺ສ ອນນ຺ຕຣໍ ພາຫິຣາຍຕນານິ ວຸຕ຺ຕານີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖຕິ ເອວມ຺ປິ ອິເມສໍ ກໂມ ເວທິຕພ຺ໂພ. ໂຄຈໂຣ ວິສໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ໂຄຈຣວິສໂຍ, ມໂນ. ກສ຺ສ ປນ ໂຄຈໂຣ ເອຕສ຺ສ ວິສໂຍ? ຈກ຺ຂາທີນໍ ປຎ຺ຈນ຺ນມ຺ປິ. ວິຎ຺ຎາຓຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓວວຕ຺ຖານໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິກາຣຓສ຺ສ ວວຕ຺ຖິຕຠາວໂຕ ສວິຠຕ຺ຕິຠາວໂຕ. ເອເຕນ ຈກ຺ຂາທິອນນ຺ຕຣໍ ຣູປາທິວຈນສ຺ສ ຈ ກາຣຓມາຫ.

໕໑໕. ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາຕິ ຄຓນສງ຺ຄຫວເສນ ສງ຺ຄຫິຕຕ຺ຕາ. ຊາຕິວເສນາຕິ ຈກ຺ຂຸຠາວສມານຕາວເສນ. ປຈ຺ຈຍເຠໂທ ກມ຺ມາທິເຠໂທ. ທານາທິປາຓາຕິປາຕາທິເຠທຠິນ຺ນສ຺ສ ຫິ ກຸສລາກຸສລກມ຺ມສ຺ສ, ຕສ຺ສ ຈ ສຫກາຣີກາຣຓຠູຕານໍ ອພ຺ຠນ຺ຕຣານໍ, ພາຫິຣານຎ຺ຈ ປຈ຺ຈຍານໍ ເຠເທນ ຈກ຺ຂາຍຕນໍ ຠິນ຺ນໍ ວິສທິສໍ ໂຫຕີຕິ. ນິຣຍາທິໂກ, ອປທາທິຄຕິນານາກຣຓຎ຺ຈ ຄຕິເຠໂທ ຄຕີນໍ, ຄຕີສຸ ວາ ເຠໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ຫຕ຺ຖິອສ຺ສາທິໂກ, ຂຕ຺ຕິຍາທິໂກ ຈ ນິກາຍເຠໂທ. ຕໍຕໍສຕ຺ຕສນ຺ຕານເຠໂທ ປຸຄ຺ຄລເຠໂທ. ຍາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ວຕ຺ຖູນໍ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທຕາ ວຸຕ຺ຕາ, ໂສ ເອວ ຫທຍວຕ຺ຖຸສ຺ສ ເຠໂທ ຕາທິສເຠທານາຕິວຕ຺ຕນໂຕ. ຕໂຕ ມນາຍຕນສ຺ສ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ. ຍສ຺ມາ ຌານວິຣຫິຕໍ ນາມ ໂລກຸຕ຺ຕຣໍ ນຕ຺ຖິ, ຕສ຺ມາ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ຌານານໍ ວເສນ ອຏ຺ຐ ໂລກຸຕ຺ຕຣຈິຕ຺ຕານິ ຈຕ຺ຕາລີສໍ ໂຫນ຺ຕີຕິ ຕານິ ເອກາສີຕິຍາ ໂລກິຍຈິຕ຺ເຕສຸ ປກ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອາຫ ‘‘ເອກວີສຸຕ຺ຕຣສຕປ຺ປເຠທຎ຺ຈາ’’ຕິ. ວຕ຺ຖູຕິ ຈກ຺ຂາທິວຕ຺ຖຸ. ຕປ຺ປເຠເທນ ວິຎ຺ຎາຓໍ ອນນ຺ຕປ຺ປເຠທໍ. ປຏິປທາ ທຸກ຺ຂາປຏິປທາທິ. ອາທິ-ສທ຺ເທນ ຌານາຘິປຕິຠູມິອາຣມ຺ມຓາທີນໍ ສງ຺ຄໂຫ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ນີລໍ ນີລສ຺ສ ສຠາຄໍ, ອຎ຺ຎໍ ວິສຠາຄໍ. ປຈ຺ຈໂຍ ກມ຺ມາທິ. ຕຕ຺ຖາປິ ກຸສລສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ, ສີຕອຸຕຸສມຸຏ຺ຐານາທິຕາ ຈ ເຠໂທ ເວທິຕພ຺ໂພ. ອາທິສທ຺ເທນ ຄຕິນິກາຍເຠໂທ. ສຠາວນານຕ຺ຕເຠທໂຕຕິ ສຸຂາ ທຸກ຺ຂາ ອທຸກ຺ຂມສຸຂາຕິ ເອວມາທິໂກ ສຠາວເຠໂທ. ຈກ຺ຂຸສມ຺ຜສ຺ສຊາ ໂສຕສມ຺ຜສ຺ສຊາຕິ ເອວມາທິກໍ ນານຕ຺ຕໍ.

໕໑໖. ‘‘ອນາຄມນໂຕ ອນິຄ຺ຄມນໂຕ’’ຕິ ສງ຺ເຂເປນ ວຸຕ຺ຕມຕ຺ຖໍ ວິວຣິຕຸໍ ‘‘ນ ຫີ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ເຕສຸ ອວິຊ຺ຊມານສຣູປຕ຺ຕາ ອຸທຍໂຕ ປຸພ຺ເພ ກຸໂຕຈິ ນາຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວຍໂຕ ຈ ອຸທ຺ຘໍ ນ ກຕ຺ຖຈິ ຄຈ຺ຉນ຺ຕິ, ວິຊ຺ຊມານກ຺ຂເຓປິ ອິຕ຺ຕຣກາລຕາຍ ອນິຈ຺ຈາ ທຸກ຺ຂາ ວິປຣິຓາມຘມ຺ມາ. ເຕນາຫ ‘‘ອຖ ໂຂ’’ຕິອາທິ. ສປຣິປ຺ຜນ຺ທກິຣິຍາວເສນ ອີຫນໍ ອີຫາ, ຈິນ຺ຕນວເສນ ພ຺ຍາປາຣນໍ ພ຺ຍາປາໂຣ, ຕຕ຺ຖ ພ຺ຍາປາຣໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ນ ຫິ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນໍ ເອວໍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອີຫໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ‘‘ນ ຈ ຕານີ’’ຕິອາທິ. ອຸຠຍມ຺ປິ ປນ ອີຫາ ຈ ໂຫຕິ ພ຺ຍາປາໂຣ ຈາຕິ ອຸປ຺ປຏິປາຏິວຈນໍ. ຘມ຺ມຕາວາຕິ ສຠາໂວ ເອວ, ກາຣຓສມຕ຺ຖຕາ ວາ ອີຫາພ຺ຍາປາຣຣຫິຕານໍ ທ຺ວາຣາທິຠາໂວ ຘມ຺ມຕາ. ອິມສ຺ມິຎ຺ຈ ອຕ຺ເຖ ‘‘ຍ’’ນ຺ຕິ ເອຕສ຺ສ ຍສ຺ມາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ປຸຣິມສ຺ມິໍ ສມ຺ຠວນວິເສສນໍ ຍໍ-ສທ຺ໂທ. ‘‘ສຸຎ຺ໂຎ ຄາໂມຕິ ໂຂ, ຠິກ຺ຂເວ, ຉນ຺ເນຕໍ ອຊ຺ຌຕ຺ຕິການໍ ອາຍຕນານໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ (ສໍ. ນິ. ໔.໒໓໘) ວຈນໂຕ ສຸຎ຺ຎຄາໂມວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພານິ. ອນ຺ນປານສຫິຕນ຺ຕິ ຄຫິເຕ ສຸຎ຺ຎຄາເມ ຍໍ ຍເທວ ຠາຊນໍ ປຣາມສີຍຕິ, ຕໍ ຕໍ ຣິຕ຺ຕກໍເຍວ ປຣາມສີຍຕິ, ເອວໍ ຘຸວາທິຠາເວນ ຄຫິຕານິ ໂຍນິໂສ ອຸປປຣິກ຺ຂິຍມານານິ ຣິຕ຺ຕກາເນວ ເອຕານິ ທິສ຺ສນ຺ຕີຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ຘຸວສຸຠສຸຂຕ຺ຕຠາວວິຣຫິຕຕ຺ຕາ’’ຕິ. ຈກ຺ຂາທິທ຺ວາເຣສຸ ອຠິຊ຺ຌາໂທມນສ຺ສຸປ຺ປາທກຠາເວນ ຣູປາທີນິ ຈກ຺ຂາທີນໍ ອຠິຆາຕການີຕິ ວຸຕ຺ຕານິ. ອຫິສຸສຸມາຣປກ຺ຂີກຸກ຺ກຸຣສິງ຺ຄາລມກ຺ກຏາ ຉ ປາຓກາ. ວິສມພິລາກາສຄາມສຸສານວນານິ ເຕສໍ ໂຄຈຣາ. ຕຕ຺ຖ ວິສມາທິອຊ຺ຌາສເຍຫິ ຈກ຺ຂາທີຫິ ວິສມຠາວພິລາກາສຄາມສຸສານສນ຺ນິສ຺ສິຕສທິສູປາທິນ຺ນຘມ຺ມວນຠາເວຫິ ອຠິຣມິຕຕ຺ຕາ ຣູປາທີນໍ ວິສມາທິສທິສຕາ ໂຍເຊຕພ຺ພາ.

ອິຕິ ອາຍຕນານໍ ວິຕ຺ຖາຣກຖາມຸຂວຓ຺ຓນາ.

ຘາຕຸວິຕ຺ຖາຣກຖາວຓ຺ຓນາ

໕໑໗. ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈກ຺ຂຸສ຺ສ ກາຣຓຠູຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ກາມໍ ຣູປາໂລກມນສິກາຣາທໂຍປິ ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ກາຣຓາ, ເຕ ປນ ສາຘາຣຓກາຣຓໍ, ຈກ຺ຂຸ ອສາຘາຣຓນ຺ຕິ ອສາຘາຣຓກາຣເຓນາຍໍ ນິທ຺ເທໂສ ຍຖາ ເຠຣິສທ຺ໂທ, ຍວງ຺ກຸໂຣຕິ. ຕຖາ ຫິ ຈກ຺ຂຸ ປຸຄ຺ຄລນ຺ຕຣາສາຘາຣຓໍ, ນີລາທິສພ຺ພຣູປສາຘາຣຓຎ຺ຈາຕິ ສາມິຠາເວນ ນິທ຺ທິຏ຺ຐໍ.

ວິທຫຕີຕິ ເອວໍ ເອວຎ຺ຈ ຕຍາ ປວຕ຺ຕິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວິນິຍຸຎ຺ຊມານໍ ວິຍ ອຸປ຺ປາເທຕີຕິ ອຕ຺ໂຖ. ວິທຫຕີຕິ ຈ ຘາຕ຺ວຕ຺ໂຖ ເອວ ວິສິຏ຺ໂຐ ອຸປສຄ຺ເຄນ ທີປີຍຕີຕິ ວິນາປິ ອຸປສຄ຺ເຄນ ຘາຕູຕິ ເອສ ສທ຺ໂທ ຕມຕ຺ຖໍ ວທຕີຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ກຕ຺ຕຸກມ຺ມຠາວກຣຓາຘິກຣເຓສຸ ຈ ຘາຕຸສທ຺ທສິທ຺ຘິ ໂຫຕີຕິ ປຎ຺ຈາປິ ເຕ ອຕ຺ຖາ ວຸຕ຺ຕາ. ໂລກຸຕ຺ຕຣາ ຘາຕຸໂຍ ສໍສາຣທຸກ຺ຂໍ ນ ວິທຫນ຺ຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ວິຘໍເສນ຺ຕີຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ໂລກິຍາ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ວວຕ຺ຖິຕາຕິ ອວຕ຺ຖິຕາ, ອຎ຺ຎມຎ຺ຎໍ ວາ ອສໍກິຓ຺ຓາ. ສຸວຓ຺ຓຣຊຕາທິຘາຕຸໂຍ ສຸວຓ຺ຓາທີນໍ ພີຊຠູຕາ ເສລາທໂຍ. ຍຖາສມ຺ຠວນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖ ເກຈິ ‘‘ໂລກິຍໂລກຸຕ຺ຕຣາສຸ ຘາຕູສຸ ໂຍ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ສມ຺ຠວຕິ, ຕທນຸຣູປ’’ນ຺ຕິ ອຕ຺ຖໍ ວທນ຺ຕິ, ຕທຍຸຕ຺ຕໍ ‘‘ໂລກິຍາ ຫິ ຘາຕຸໂຍ’’ຕິ ວິເສເສຕ຺ວາ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ. ອຕ຺ຖວເສນ ເຈຕໍ ຍຖາສມ຺ຠວຄ຺ຄຫຓໍ ກຕໍ, ນ ຘາຕຸວເສນ. ກາມໍ ປຎ຺ຈປິ ອຕ຺ຖາ ຈກ຺ຂາທີນໍ ສພ຺ເພສໍ ອິຈ຺ຉິຕພ຺ພາ, ຕຖາປິ ຈກ຺ຂາທີສຸ ຍສ຺ສ ຍສ຺ສ ຘມ຺ມສ຺ສ ຍທາ ກຕ຺ຕຸວຈນິຈ຺ຉາ, ນ ຕທາ ກມ຺ມຠາໂວ. ຍທາ ປນ ກມ຺ມວຈນິຈ຺ຉາ, ນ ຕທາ ກຕ຺ຕຸຠາໂວ. ເອວໍ ເສເສສຸປີຕິ ຍຖາສມ຺ຠວຄ຺ຄຫຓໍ. ເຕນາຫ ‘‘ອິຕິ ຈກ຺ຂາທີສູ’’ຕິອາທິ.

໕໑໘. ອຕ຺ຕໂນ ສຠາວໍ ຘາເຣນ຺ຕີຕິ ຘາຕຸໂຍຕິ ເອຕ຺ຖາປິ ຘາຕີຕິ ຘາຕູຕິ ປທສິທ຺ຘິ ເວທິຕພ຺ພາ ຘາຣຓຕ຺ໂຖ ຘາ-ສທ຺ໂທຕິ ກຕ຺ວາ. ກຕ຺ຕຸອຕ຺ໂຖປິ ຈາຍໍ ປຸຣິເມນ ອສທິໂສ ວິຘານຘາຣຓຕ຺ຖານໍ ຠິນ຺ນສຠາວຕ຺ຕາ. ນິສ຺ສຕ຺ຕສຠາວມຕ຺ຕຘາຣຓຎ຺ຈ ຘາຕຸສທ຺ທສ຺ສ ປຘາໂນ ອຕ຺ໂຖຕິ ວິສຸໍ ວຸຕ຺ໂຕ. ຘາຕຸໂຍ ວິຍ ຘາຕຸໂຍຕິ ເອຕ຺ຖ ສີຫສທ຺ໂທ ວິຍ ເກສຣິມ຺ຫິ ນິຣຸຬ຺ຫາ ປຸຣິເສ ເສລາວຍເວສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຘາຕຸສທ຺ໂທ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຎາຓຎ຺ຈ ເຎຍ຺ຍຎ຺ຈ ຎາຓເຎຍ຺ຍານິ, ເຕສໍ ອວຍວາ ຕປ຺ປເຠທຠູຕາ ຘາຕຸໂຍ ຎາຓເຎຍ຺ຍາວຍວາ. ຕຕ຺ຖ ຎາຓປ຺ປເຠໂທ ຘມ຺ມຘາຕຸເອກເທໂສ, ເຎຍ຺ຍປ຺ປເຠໂທ ອຏ຺ຐາຣສາປີຕິ ຎາຓເຎຍ຺ຍາວຍວມຕ຺ຕາ ຘາຕຸໂຍ ໂຫນ຺ຕີຕິ. ອຖ ວາ ຎາເຓນ ຎາຕພ຺ໂພ ສຠາໂວ ອວິປຣີໂຕ ຘາຕຸສທ຺ເທນ ວຸຈ຺ຈມາໂນ ຎາຓເຎຍ຺ໂຍ, ນ ທິຏ຺ຐິອາທີຫິ ວິປຣີຕຄ຺ຄາຫເກຫິ ເຎຍ຺ໂຍຕິ ອຕ຺ໂຖ, ຕສ຺ສ ຎາຓເຎຍ຺ຍສ຺ສ ອວຍວາ ຈກ຺ຂາທໂຍ, ວິສຠາຄລກ຺ຂຓາວຍເວສຸ ຣສາທີສຸ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ຘາຕຸສທ຺ໂທ ຕາທິເສສຸ ອຎ຺ຎາວຍເວສຸ ຈກ຺ຂາທີສຸ ອຸປຈຣິໂຕຕິ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ຣສາທີສຸ ວິຍ ວາ ຈກ຺ຂາທີສຸປິ ນິຣຸຬ຺ໂຫ ເອວ. ‘‘ນິຊ຺ຊີວມຕ຺ຕສ຺ເສຕໍ ອຘິວຈນ’’ນ຺ຕິ ເອເຕນ ນິຊ຺ຊີວມຕ຺ຕປທຕ຺ເຖ ຘາຕຸສທ຺ທສ຺ສ ນິຣຸຬ຺ຫຕໍ ທສ຺ເສຕິ. ຉ ຘາຕຸໂຍ ເອຕສ຺ສາຕິ ຉຘາຕຸໂຣ. ໂຍ ໂລເກ ປຸຣິໂສຕິ ຘມ຺ມສມຸທາໂຍ ວຸຈ຺ຈຕິ, ໂສ ຉຘາຕຸໂຣ ຉນ຺ນໍ ປຖວີອາທີນໍ ນິຊ຺ຊີວມຕ຺ຕານໍ ສຠາວານໍ ສມຸທາຍມຕ຺ໂຕ, ນ ເອຕ຺ຖ ຊີໂວ ວາ ປຸຣິໂສ ວາ ອຕ຺ຖີຕິ ອຕ຺ໂຖ.

໕໑໙. ຈກ຺ຂາທີນໍ ກໂມ ປຸພ຺ເພ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອິເຘເກກສ຺ມິໍ ຕິເກ ຕິຓ຺ຓໍ ຘາຕູນໍ ກມໍ ທສ຺ເສນ຺ໂຕ ອາຫ ‘‘ເຫຕຸຜລານຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖານວເສນາ’’ຕິ. ເຫຕຸຜລານໍ ອນຸປຸພ຺ພວວຕ຺ຖານໍ ເຫຕຸຜລຠາໂວ ເອວ, ມໂນຘມ຺ມຘາຕູນຎ຺ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ກິຣິຍມໂນຘາຕຸ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ, ວິປາກມໂນຘາຕຸ ວິປາກມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ອນນ຺ຕຣາທິນາປິ, ອິຕຣສ຺ສ ສພ຺ພາປິ ອຸປນິສ຺ສຍໂກຏິຍາ ຈ, ຘມ຺ມຘາຕຸ ປນ ເວທນາທິກາ ສຫຊາຕາ ສຫຊາຕາທິນາ, ອສຫຊາຕາ ອນນ຺ຕຣາທິນາ, ອຸປນິສ຺ສເຍນ, ອາຣມ຺ມຓາທິນາ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ທ຺ວາຣຠູຕມໂນວເສນ ວາ. ທ຺ວາຣຠູຕມໂນປິ ຫິ ສຸຕ຺ເຕສຸ ມໂນຘາຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ ຕສ຺ສາ ວາ ມໂນຘາຕຸຍາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຫຕຸຠາໂວ ຍຖາສມ຺ຠວໍ ໂຍເຊຕພ຺ໂພ. ຕຕ຺ຖ ເຫຕູຕິ ປຈ຺ຈໂຍ ອຘິປ຺ເປໂຕ, ຜລນ຺ຕິ ປຈ຺ຈຍຸປ຺ປນ຺ນນ຺ຕິ ອາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸຘາຕູ’’ຕິອາທິ.

໕໒໐. ສພ຺ພາສໍ ວເສນາຕິ ຍຖາວຸຕ຺ຕານໍ ອາຠາຘາຕຸອາທີນໍ ປຎ຺ຈຕິໍສາຍ ຘາຕູນໍ ວເສນ. ອປຣມຕ຺ຖສຠາວສ຺ສ ປຣມຕ຺ຖສຠາເວສຸ ນ ກທາຈິ ອນ຺ໂຕຄຘຕາ ອຕ຺ຖີຕິ ອາຫ ‘‘ສຠາວໂຕ ວິຊ຺ຊມານານ’’ນ຺ຕິ.

ຈນ຺ທາຠາສູຣິຍາຠາທິກາ ວຓ຺ຓນິຠາ ເອວາຕິ ອາຫ ‘‘ຣູປຘາຕຸເຍວ ຫິ ອາຠາຘາຕູ’’ຕິ. ຣູປາທິປຏິພທ຺ຘາຕິ ຣາຄວຕ຺ຖຸຠາເວນ ຄເຫຕພ຺ພາກາໂຣ ສຸຠນິມິຕ຺ຕນ຺ຕິ ກຕ຺ວາ ‘‘ຣູປາທໂຍ ເອວາ’’ຕິ ອວຕ຺ວາ ປຏິພທ຺ຘວຈນໍ ວຸຕ຺ຕໍ. ອສຕິປິ ຣາຄວຕ຺ຖຸຠາເວ ກຸສລວິປາກາຣມ຺ມຓໍ ສຸຠຘາຕູຕິ ທຸຕິໂຍ ວິກປ຺ໂປ ວຸຕ຺ໂຕ. ເສສາຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສມ຺ປຍຸຕ຺ຕາ. ຘາຕຸທ຺ວຍນິໂຣຘມຕ຺ຕນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ນິໂຣຘມຕ຺ຕໍ ຈຕຸຕ຺ຖາຣຸປ຺ປຈິຕ຺ຕຸປ຺ປາທນິໂຣຘຠາວໂຕ. ຕທຎ຺ຎວິຎ຺ຎາຓນິໂຣໂຘ ວິຍ ຫິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸມໂນຘາຕູນໍ ນິໂຣໂຘ ສມາປຕ຺ຕິພລສິທ຺ໂຘຕິ ກຕ຺ວາ ຘາຕຸທ຺ວຍຄ຺ຄຫຓໍ.

‘‘ຘມ຺ມຘາຕຸມຕ຺ຕ’’ນ຺ຕິ ອິທໍ ກາມຘາຕຸຍາ ຘມ຺ມຘາຕຸປຣິຍາປນ຺ນຕ຺ຕາ ວຸຕ຺ຕໍ. ກາມປຏິສໍຍຸຕ຺ໂຕຕິ ກາມຣາຄສມ຺ປຍຸຕ຺ໂຕ, ອາຣມ຺ມຓກຣເຓນ ວາ ກາມຄຸໂຓປສໍຫິໂຕ. ຍໍ ເອຕສ຺ມິໍ ອນ຺ຕເຣຕິ ເຍ ເອຕສ຺ມິໍ ອວີຈິປຣນິມ຺ມິຕວສວຕ຺ຕິປຣິຈ຺ຉິນ຺ເນ ໂອກາເສ. ໂອຄາຬ຺ຫາ ຫຸຕ຺ວາ ອໂຘຠາເຄ ຈ ໂອກາເສ ຈຣນ຺ຕີຕິ ເອຕ຺ຖາວຈຣາ. ອຎ຺ຎຕ຺ຖ ຈຣນ຺ຕາປິ ຍຖາວຸຕ຺ເຕ ເອວ ຐາເນ ປຣິຍາປນ຺ນາຕິ ເອຕ຺ຖ ປຣິຍາປນ຺ນາ.

ເນກ຺ຂມ຺ມຘາຕຸ ຘມ຺ມຘາຕຸ ເອວ ວິຕກ຺ກປກ຺ເຂ. ສພ຺ເພປິ ກຸສລາ ຘມ຺ມາຕິ ທານມຍປຸຎ຺ຎກິຣິຍໂຕ, ສີລມຍປຸຎ຺ຎກິຣິຍໂຕ, ປພ຺ພຊ຺ຊໂຕ ຈ ປຏ຺ຐາຍ ຍາວ ອຄ຺ຄມຄ຺ຄາຘິຄມາ ປວຕ຺ຕາ ສພ຺ເພປິ ອນວຊ຺ຊຘມ຺ມາ. ວິຫິໍສາຘາຕຸ ເຈຕນາ, ປຣວິເຫຐນຈ຺ຉນ຺ໂທ ວາ. ອວິຫິໍສາ ກຣຸຓາ.

ຫີນາຕິ ຫີຬິຕາ. ປຓີຕາຕິ ສມ຺ຠາວິຕາ. ‘‘ນາຕິຫີຬິຕາ ນາຕິສມ຺ຠາວິຕາ ມຊ຺ຌິມາ’’ຕິ ຂນ຺ຘນິທ຺ເທເສ ອາຄຕາ ຫີນທຸກໂຕ ເອວ ນີຫຣິຕ຺ວາ ມຊ຺ຌິມາ ຘາຕຸ ວຸຕ຺ຕາຕິ ເວທິຕພ຺ພາ. ອຸໂຠປີຕິ ຘມ຺ມຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ.

ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຍທິປິ ຉວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວເສນ ວິຠຕ຺ຕາ, ຕຖາປິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຄ຺ຄຫເຓນ ຕສ຺ສ ປຸເຣຈາຣິກປຈ຺ຉາຈາຣິກຕ຺ຕາ ມໂນຘາຕຸ ຄຫິຕາວ ໂຫຕີຕິ ອາຫ ‘‘ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທິສຕ຺ຕວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ສງ຺ເຂໂປເຍວາ’’ຕິ. ອເນເກສໍ ຈກ຺ຂຸຘາຕຸອາທີນໍ, ຕາສຸ ຈ ເອເກກິສ຺ສາ ນານປ຺ປກາຣຕາຍ ນານາຘາຕູນໍ ວເສນ ອເນກຘາຕຸ ນານາຘາຕຸ ໂລໂກ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ອາຫ ‘‘ອຏ຺ຐາຣສຘາຕຸປ຺ປເຠທມຕ຺ຕເມວາ’’ຕິ.

໕໒໑. ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມໂນຘາຕຸມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸເຠເທນາຕິ ພຫູສຸ ໂປຕ຺ຖເກສຸ ລິຂິຕໍ, ເກສຸຈິ ‘‘ຈກ຺ຂຸໂສຕຆານຊິວ຺ຫາກາຍມໂນມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸເຠເທນາ’’ຕິ. ຕຕ຺ຖ ນ ຈກ຺ຂາທີນໍ ເກວເລນ ຘາຕຸສທ຺ເທນ ສມ຺ພນ຺ໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ ວິຊານນສຠາວສ຺ສ ປເຠທວຈນໂຕ. ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸສທ຺ເທນ ຈ ສມ຺ພນ຺ເຘ ກຣິຍມາເນ ທ຺ເວ ມໂນຄຫຓານິ ນ ກາຕພ຺ພານິ. ນ ຫິ ທ຺ເວ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໂຍ ສນ຺ຕິ. ອນ຺ຕຣາ ວາ ມໂນຘາຕຸຄຫຓໍ ອກຕ຺ວາ ‘‘ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ກາຍມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸມໂນຘາຕູ’’ຕິ ວຕ຺ຕພ຺ພໍ ອຕຸລ຺ຍໂຍເຄ ທ຺ວນ຺ທສມາສາຠາວໂຕ. ອຍໍ ປເນຕ຺ຖ ປາໂຐ ສິຍາ ‘‘ຈກ຺ຂຸ…ເປ… ກາຍວິຎ຺ຎາຓມໂນມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸເຠເທນາ’’ຕິ. ຕສ຺ສ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ເຍຠຸຍ຺ເຍນ ອຕ຺ຕວາທິໂນ ຕສ຺ສ ເອກເມກສ຺ສ ອຕ຺ຕສ຺ສ ອທ຺ວຍຕໍ, ນິຈ຺ຈຕ຺ຕຎ຺ຈ ປເວເທນ຺ຕີຕິ ອເນກຕານິຈ຺ຈຕາປກາສນໍ ເຕສໍ ຊີວສຎ຺ຎາສມູຫນນາຍ ໂຫຕິ. ຂນ຺ຘາຍຕນເທສນາ ສງ຺ເຂປເທສນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍເທສນາ ວິຕ຺ຖາຣເທສນາ, ຕທຸຠຍໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຍໍ ອນຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາ ຘາຕຸເທສນາ. ອຠິຘມ຺ເມ ວາ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕຠາຊນີເຍ (ວິຠ. ໑໗໒ ອາທໂຍ) ວຸຕ຺ຕາ ຘາຕຸເທສນາ ອຕິສງ຺ເຂປເທສນາ, ອາຠາຘາຕຸອາທີນໍ ອເນກຘາຕຸນານາຘາຕຸອນ຺ຕານໍ ວເສນ ເທເສຕພ຺ພາ ອຕິວິຕ຺ຖາຣເທສນາ, ຕທຸຠຍໍ ອເປກ຺ຂິຕ຺ວາ ອຍໍ ອນຕິສງ຺ເຂປວິຕ຺ຖາຣາ.

ອສ຺ສ ຠຄວໂຕ. ສທ຺ຘມ຺ມເຕຊສາ ວິຫຕໍ ສທ຺ຘມ຺ມເຕຊວິຫຕໍ.

໕໒໒. ສງ຺ຂໂຕຕິ ຄຓນໂຕ. ຊາຕິໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸຠາວສາມຎ຺ຎໂຕ. ອຖ ວາ ຊາຕິໂຕຕິ ຈກ຺ຂຸສຠາວໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ຈກ຺ຂຸປສາໂທ’’ຕິ. ວີສຕິ ຘມ຺ມາຕິ ສງ຺ຂໍ ຄຈ຺ຉຕິ ເວທນາທີນໍ ອຠິນ຺ທິຕ຺ວາ ຄຫຓໂຕ. ເສສກຸສລາກຸສລາພ຺ຍາກຕວິຎ຺ຎາຓວເສນາຕິ ເອຕ຺ຖ ອພ຺ຍາກຕາເປກ຺ຂາຍ ເສສຄ຺ຄຫຓໍ, ກຸສລາກຸສລໍ ປນ ສພ຺ພໂສ ອຄ຺ຄຫິຕເມວາຕິ.

໕໒໓. ຕາ ຈ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທໂຍ ປຎ຺ຈປິ.

ປຸຣິເມເຫວາຕິ ອນນ຺ຕຣາທີຫິ ເອວ. ຊວນມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ປນ ຊວນມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອາເສວນປຈ຺ຈເຍນາປິ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີຕິ ວຸຕ຺ໂຕວາຍມຕ຺ໂຖ. ຘມ຺ມຘາຕູຕິ ປນ ສຫຊາໂຕ ເວທນາທິກ຺ຂນ຺ໂຘ ອຘິປ຺ເປໂຕ. ເຕນາຫ ‘‘ສຫຊາຕ…ເປ… ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ອວິຄຕາທີຫີຕິ ເອຕ຺ຖ ອາທິ-ສທ຺ເທນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ຍຖາຣຫໍ ເຫຕຸອຘິປຕິກມ຺ມວິປາກາຫາຣິນ຺ທ຺ຣິຍຌານມຄ຺ຄປຈ຺ຈຍຠາໂວ ສງ຺ຄຍ຺ຫຕິ. ເຕນາຫ ‘‘ພຫຸຘາ ປຈ຺ຈໂຍ ໂຫຕີ’’ຕິ. ເອກຈ຺ຈາ ຈ ຘມ຺ມຘາຕຸ ສຸຂຸມຣູປນິພ຺ພານປ຺ປກາຣາ, ຍາ ຈ ສມ຺ປໂຍຄານນ຺ຕຣຠາວາທີນໍ ອຠາເວນ ອາຣມ຺ມຓກຣເຓ ໂຍຄ຺ຍາ. ປຎ຺ຈທ຺ວາຣິກວິປາກວຊ຺ຊນຕ຺ຖໍ ‘‘ເອກຈ຺ຈາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕໍ, ມໂນທ຺ວາຣິກາ ປນ ວິປາກາປິ ຕທາຣມ຺ມຓຠູຕາ ເອກຈ຺ຈໍ ຘມ຺ມຘາຕຸໍ ອາຣພ຺ຠ ປວຕ຺ຕຕີຕິ. ອຖ ວາ ‘‘ເອກຈ຺ຈາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ’’ຕິ ອິທໍ ສພ຺ພໍ ກາມາວຈຣກຸສລໍ ກາມາວຈຣກິຣິຍໍ ອຠິຎ຺ຎາທ຺ວຍໍ ອາຣຸປ຺ປທ຺ວຍນ຺ຕິ ເອວຣູປໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸໍ ສນ຺ຘາຍ ວຸຕ຺ຕໍ, ໂລກຸຕ຺ຕຣມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ປນ ເອກຈ຺ຈາ ຘມ຺ມຘາຕຸ ອາຣມ຺ມຓປຈ຺ຈໂຍຕິ ປາກໂຏຍມຕ຺ໂຖ. ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸອາທີນໍ ຈກ຺ຂາທີນໍ ຍຖາວຸຕ຺ຕປຈ຺ຈຍຘມ຺ມໂຕ ອຕິເຣເກປິ ປຈ຺ຈຍຘມ຺ເມ ທສ຺ເສຕຸໍ ‘‘ນ ເກວລ’’ນ຺ຕິອາທິ ອາຣທ຺ຘໍ. ຕຕ຺ຖ ອາໂລກາທໂຍຕິ ອາໂລໂກ ນາມ ສູຣິຍາໂລກາທິ. ຕສ຺ສ ສຸຕ຺ຕນ຺ຕນເຍນ ອຸປນິສ຺ສຍຠາໂວ ເວທິຕພ຺ໂພ, ເອວໍ ເສສານິປິ.

ວິວຣໍ ນາມ ວິເສສໂຕ ໂສຕພິລໍ. ວາຍຸ ຄນ຺ຘູປສໍຫຣຓກວາໂຕ. ອາໂປ ມຸເຂ ປກ຺ຂິຕ຺ຕອາຫາຣສ຺ສ ເຕມນກອຸທກໍ. ປຖວີ ກາຍປ຺ປສາທສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠູຕາ ປຖວີຘາຕຸ. ຠວງ຺ຄມນໍ ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຈລິຕໍ ຠວງ຺ຄຈິຕ຺ຕໍ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ມນສິກາໂຣ ອາວຊ຺ຊນມນສິກາໂຣ.

໕໒໔. ອວິເສສໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາກາຣສ຺ສ ວຸຈ຺ຈມານຕ຺ຕາ ອາຫ ‘‘ສພ຺ພາ ເອວາ’’ຕິ. ວິເສສໂຕ ວິປສ຺ສນາຍ ຠູມິວິຈາໂຣ ເອໂສຕິ ‘‘ສງ຺ຂຕາ’’ຕິ ວິເສສິຕໍ. ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວິວິຕ຺ຕໂຕຕິ ເອຕ຺ຖ ‘‘ປຸພ຺ພນ຺ໂຕນາມ ອຕີໂຕ ອທ຺ຘາ, ອປຣນ຺ໂຕ ນາມ ອນາຄໂຕ. ອຸຠຍຕ຺ຖ ຈ ສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸໂຍ ສຠາວວິວິຕ຺ຕາ ອນຸປລພ຺ຠມານສຠາວຕ຺ຕາ. ປຸພ຺ພນ຺ໂຕ ວາ ສຠາວຘມ຺ມສ຺ສ ອຸທໂຍ ຕໂຕ ປຸພ຺ເພ ອວິຊ຺ຊມານຕ຺ຕາ. ອປຣນ຺ໂຕ ວໂຍ ຕໂຕ ປຣໍ ອຠາວໂຕ. ຕສ຺ມາ ປຸພ຺ພນ຺ຕາປຣນ຺ຕວິວິຕ຺ຕໂຕຕິ ປາກາຠາວໂຕ ວິທ຺ຘໍສາຠາວໂຕຕິ ວຸຕ຺ຕໍ ໂຫຕິ.

ເຠຣິຕລໍ ວິຍ ຈກ຺ຂຸທາຕຸ ສທ຺ທສ຺ສ ວິຍ ວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ນິສ຺ສຍຠາວໂຕ. ອາທາສຕລາທີສຸປິ ເອເສວ ນໂຍ. ຍນ຺ຕໍ ນາມ ອຸຈ຺ຉຸຍນ຺ຕໍ. ຈກ຺ກຍຏ຺ຐີຕິ ຕິລມນ຺ຖໍ ອາຫ. ໂສ ຫິ ອຈກ຺ກພນ຺ໂຘປິ ຕໍສທິສຕາຍ ຈກ຺ກຍຏ຺ຐີຕ຺ເວວ ວຸຈ຺ຈຕິ, ຈກ຺ກພນ຺ຘເມວ ວາ ສນ຺ຘາຍ ຕຖາ ວຸຕ຺ຕໍ. ອິມາຫິ ຈ ອຸປມາຫິ ນິຊ຺ຊີວານ. ເຠຣິຕລທຓ຺ຑາທີນໍ ສມາໂຍເຄ, ນິຊ຺ຊີວານໍ ສທ຺ທາທີນໍ ວິຍ ນິຊ຺ຊີວານໍ ຈກ຺ຂຸຣູປາທີນໍ ສມາໂຍເຄ ນິຊ຺ຊີວານໍ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ປວຕ຺ຕີຕິ ກາຣຓຜລານໍ ຘາຕຸມຕ຺ຕຕໍ, ກາຣກເວທກວິຣຫຎ຺ຈ ທສ຺ເສຕິ.

ປຸເຣຈຣານຸຈຣາ ວິຍາຕິ ນິຊ຺ຊີວສ຺ສ ກສ຺ສຈິ ເກຈິ ນິຊ຺ຊີວາ ປຸເຣຈຣານຸຈຣາ ວິຍາຕິ ອຕ຺ໂຖ. ມໂນຘາຕຸເຍວ ວາ ອຕ຺ຕໂນ ຂຓໍ ອນຕິວຕ຺ຕນ຺ຕີ ອຕ຺ຕໂນ ຂຓ ອນຕິວຕ຺ຕນ຺ຕານໍເຍວ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອວິຊ຺ຊມານາຍປິ ປຸເຣຈຣານຸຈຣາຠິສນ຺ຘິຍໍ ອນນ຺ຕຣປຸພ຺ພກາລາປຣກາລຕາຍ ປຸເຣຈຣານຸຈຣາ ວິຍ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ຉນ຺ນຎ຺ຫິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ເອກຊ຺ຌໍ ອເນການນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍາຠາວໂຕ ເອກຊ຺ຌໍ ອຸປ຺ປຕ຺ຕິອຠາໂວ ວິຍ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎານນ຺ຕຣປຈ຺ຈຍຕາຠາວໂຕ ອນນ຺ຕຣຸປ຺ປຕ຺ຕິປິ ນຕ຺ຖິ. ຍທິ ສິຍາ, ຉຬາຣມ຺ມຓສນ຺ນິຘາເນ ມນສິກາຣມນ຺ຕເຣນາປິ ຉຬາຣມ຺ມຓູປລທ຺ຘິ ສິຍາ, ນ ຈ ໂຫຕິ, ຕສ຺ມາ ທສ຺ສນາທິອນນ຺ຕຣໍ ສວນາທີນໍ ອຠາໂວ ວິຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕານນ຺ຕຣໍ ນ ທສ຺ສນາທີນິ, ນ ຈ ທສ຺ສນາທິອນນ຺ຕຣໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖ ຠວງ຺ຄສ຺ສ, ທສ຺ສນາທີນຎ຺ຈ ຠິນ຺ນາຣມ຺ມຓຕາຍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕານນ຺ຕຣໍ ທສ຺ສນາທີນິ, ທສ຺ສນາທີນໍ ອນນ຺ຕຣຎ຺ຈ ສວນາທີນິ ນ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນ຺ຕີຕິ ຍຸຕ຺ຕເມຕໍ. ທສ຺ສນາທີນໍ, ປນ ສນ຺ຕີຣມຓສ຺ສ ຈ ອຠິນ຺ນວິສຍຕາຍ ທສ຺ສນາທິອນນ຺ຕຣໍ ນ ມນາວິຎ຺ຎາຓທາຕຸ ໂຫຕີຕິ ອຍຸຕ຺ຕນ຺ຕິ? ນຍິທເມວໍ ນິຍຕານິຍຕວິສຍານໍ ຠິນ຺ນວິສຍຠາວຸປປຕ຺ຕິໂຕ. ຍທິ ຈ ທສ຺ສນາທິອນນ຺ຕຣໍ ກາຈິ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ອຸປ຺ປຊ຺ເຊຍ຺ຍ, ສາປິ ທສ຺ສນາທິທ຺ວາຣຕາຍ ທສ຺ສນາທິວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ ເອວ ສິຍາ, ນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ຕໂຕ ຈ ທສ຺ສນາທິກິຈ຺ຈວິຘຸຣໍ ຈິນ຺ຕນໍ ມນນນ຺ຕິ ມໂນທ຺ວາຣປ຺ປວຕ຺ຕານໍ ມນນກິຈ຺ຈາປຣິຈ຺ຈາໂຄ ວິຍ ທສ຺ສນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ທສ຺ສນກິຈ຺ຈາປຣິຈ຺ຈາໂຄ ອາປຊ຺ຊຕິ. ຕຖາ ຕທນນ຺ຕຣສ຺ສາຕິ ສພ຺ພາຍປິ ທສ຺ສນວິຎ຺ຎາຓຠາວໂຕ ຈ ວິຎ຺ຎາຓກາຍາ ນ ຠເວຍ຺ຍຸໍ.

ຍຖາ ປນ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕານນ຺ຕຣໍ ມໂນຘາຕຸ, ຕໂຕ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນິ, ເອວໍ ທສ຺ສນວິຎ຺ຎາຓຘາຕານນ຺ຕຣໍ ມໂນຘາຕຸ, ຕໂຕ ໂສຕວິຎ຺ຎາຓາທີນິ ໂຫນ຺ຕີຕິ ເຈ? ນ, ມໂນຘາຕຸຍາ ທສ຺ສນຘາຕຸຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ. ຍຖາ ຫິ ມນໂສ ນິພ຺ພິເສສາວຕ຺ຖາ ມນນມຕ຺ຕຕາຍ ມໂນຘາຕຸ, ເອວໍ ທສ຺ສນສ຺ສ ນິພ຺ພິເສສາວຕ຺ຖາ ທສ຺ສນມຕ຺ຕຕາຍ ທສ຺ສນຘາຕຸ ສິຍາ. ຕຎ຺ຈ ຈກ຺ຂູວິຎ຺ຎາຓໍ ຣູປວິສຍນ຺ຕິ ສທ຺ທາທິວິສຍາໂຠຄາຠາວໂຕ ສວນວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ອສມ຺ຠໂວ. ຕໂຕ ຈ ຣູປາຣມ຺ມຓປສຸຕເມວ ວິຎ຺ຎາຓໍ ສິຍາ ມໂນວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິຍ ທສ຺ສນວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ ສມານວຕ຺ຖຸຠາວປ຺ປສງ຺ຄໂຕ, ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕຎ຺ຈ ວິຎ຺ຎາຓໍ ນ ສິຍາ, ນ ເຈຕໍ ຍຸຕ຺ຕໍ. ຕສ຺ມາ ສຸຂທຸກ຺ຂານໍ ວິຍ ອຸເປກ຺ຂາ ຈກ຺ຂຸວິຎ຺ຎາຓາທີນໍ, ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ຈ ພ຺ຍວຘາຍິກາ ມໂນຘາຕຸ ທຏ຺ຐພ຺ພາ, ນ ຈສ຺ສາ ອຸເປກ຺ຂາຍ ວິຍ ອທຸກ຺ຂມສຸຂຕາ ອທສ຺ສນາທິອມນນຕາ, ອຕ ໂຂ ມນນກິຈ຺ຈາວິເສສໂຕ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສຠາຄຕາ. ມໂນ ຫິ ຫທຍວຕ຺ຖຸມ຺ຫິ ວຕ຺ຕມາໂນ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕານໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ວິສຍໍ ທສ຺ເສຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມາໂນ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອຸສຸມມຕ຺ເຕ ມນນມຕ຺ເຕ ຐຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕຕິ, ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສນ຺ນິສ຺ສິຕວິຎ຺ຎາຓນິໂຣເຘ ຈ ອຸຏ຺ຐຫນ຺ໂຕ ອຄ຺ຄິ ວິຍ ອຸສຸມມຕ຺ເຕ ອຸຏ຺ຐຫຕິ. ປຈ຺ຈຍານຸຣູປປວຕ຺ຕິການິ ຈ ມນນມຕ຺ຕານິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸຍາ ອນ຺ຕານິ ໂຫນ຺ຕິ. ປຏິຆສຎ຺ຎາສຫຄຕານຎ຺ຫິ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓານໍ ອິນ຺ທ຺ຣິຍາຣມ຺ມນປຏິຆາຕຊຕາຍ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕກິຈ຺ຈໍ, ມນນລກ຺ຂຓິນ຺ທ຺ຣິຍສມຸປ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓສ຺ສ ວິສຍວິຈິນ຺ຕນາສມ຺ຠູຕຕາຍ ຕທນຸຣູປາຈິນ຺ຕນາ. ຕສ຺ມາ ອຠິນິປາຕປ຺ປຈ຺ຈຍປຏິຆຏ຺ຏນານິຆໍສພເລນ ຠວງ຺ຄລກ຺ຂຓໍ ຈິຕ຺ຕໍ ຈລນາວຕ຺ຖໍ ຫຸຕ຺ວາ ນິວຕ຺ຕມານໍ ຈິນ຺ຕນາວິເສສວິຣຫໂຕ ອຠິນິປາຕານຸຄຸຓໍ ຈິນ຺ຕນາວສານໍ ມນນມຕ຺ຕໍ ອຸປ຺ປາເທຕິ.

ທສ຺ສນາທິປິ ອຠິນິປາຕມຕ຺ຕໍ ທຸຕິຍໍ ຂຓໍ ອນຕິວຕ຺ຕມານໍ ອຕ຺ຕານຸຄຸຓໍ ຈິນ຺ຕນາມນນສມຎ຺ຎາວິຣຫໂຕ ທສ຺ສນາທິອຠິນິປາຕວິເສສວິຈິຕ຺ຕໍ ຈິຕ຺ຕຠາວາທິນາ ສມານໍ ຈິນ຺ຕນາທິມນນມຕ຺ຕໍ ອຎ຺ຎວຕ຺ຖຸສ຺ມິໍ ນິພ຺ພຕ຺ເຕຕິ, ຕສ຺ມາ ວຕ຺ຖຸກິຈ຺ເຈຫິ ຕໍ ມໂນວິຎ຺ຎາຓກາຍສງ຺ຄຫິຕາປິ ມໂນຘາຕຸ ມໂນທ຺ວາຣນິກ຺ຂມປເວສຠູຕາ ອາຣມ຺ມຓນ຺ຕເຣ ທ຺ວາຣນ຺ຕຣມນສິກາຣຕພ຺ພິສຍສມ຺ປຏິຈ຺ຉນຠາເວນ ປຎ຺ຈນ຺ນໍ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕູນໍ ຍຖາກ຺ກມໍ ປຸເຣຈຣາ, ອນຸຈຣາຕິ ຈ ວຸຕ຺ຕາ. ສາ ປນາຍໍ ສຕິປິ ວິຎ຺ຎາຓຠາເວ ມນໂສ ສມ຺ຠູຍ ວິສິຏ຺ຐມນນກິຈ຺ຈາຠາວໂຕ ຘາຕຸຠາວສາມຎ຺ເຎນ ມໂນມຕ຺ຕາ ຘາຕຸ ມໂນຘາຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ.

ຍຖາວຸຕ຺ເຕເນວ ຈ ເຫຕຸນາ ມຕ຺ຕ-ສທ຺ທໂລປໍ ກຕ຺ວາ ວິຎ຺ຎາຓຏ຺ຐໂຍຄໂຕ ມໂນມຕ຺ຕໍ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ມໂນວິຎ຺ຎາຓກາຍສງ຺ຄໂຫປິ ຈສ຺ສາ ຍຸຊ຺ຊຕິ ເອວ. ອຎ຺ຎວິຎ຺ຎາເຓຫິ ປນ ທ຺ວາຣາຣມ຺ມເຓຫິ ຈ ວິເສສນຕ຺ຖໍ ‘‘ມໂນຘາຕູ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕາຕິ. ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູຕິ ປນ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸວິເສສນໍ ມໂນຄຫຓໍ. ຘາຕຸວິເສສນຕ຺ເຖ ຈ ມໂນວິຎ຺ຎາຓຄ຺ຄຫເຓ ວິຎ຺ຎາຓວິເສສນໍ ທ຺ວາຣຠູຕມໂນທສ຺ສນເມວາຕິ ທ຺ວາຣສມຎ຺ຎາຣຫຕ຺ຕາ ນ ມໂນຘາຕູຕິ ວຸຈ຺ຈຕິ. ຕຎ຺ຫິ ມໂນທ຺ວາຣນ຺ໂຕຄຘໍ, ນ ຈ ທສ຺ສນາທິປຸເຣຈຣານຸຈຣນ຺ຕິ ມນໂສ ວິຎ຺ຎາຓຘາຕຸ, ມນໂສ ວິຎ຺ຎາຓນ຺ຕິ ຈ ມໂນທ຺ວາຣສມຎ຺ຎາຣຫໍ, ສວິເສສຎ຺ຈ ຕສ຺ສ ມນນກິຈ຺ຈໍ, ວິຎ຺ຎາຓກິຈ຺ຈຎ຺ຈາຕິ ມຕ຺ຕສທ຺ທສ຺ສ ໂລປມນ຺ຕເຣນ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓ’’ນ຺ຕິ, ນິຊ຺ຊີວຠາວວິຠາວນຕ຺ຖໍ ‘‘ມໂນວິຎ຺ຎາຓຘາຕູ’’ຕິ ຈ ວຸຈ຺ຈຕີຕິ.

ສລ຺ລມິວ ສູລມິວ ຕິວິຘທຸກ຺ຂຕາສມາໂຍຄໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ໂພ. ເວທນາສລ຺ລສູລໂຍຄາຕິ ເວທນາສງ຺ຂາຕສລ຺ລສູລໂຍຄໂຕ. ອາຕຸຣາ ວິຍາຕິ ເຕນ ອາຕຸຣິຠູຕາ ປຸຄ຺ຄລາ ວິຍ. ອາສາເຍວ ທຸກ຺ຂໍ ອາສາທຸກ຺ຂໍ, ອາສາວິຆາຕໍ ທຸກ຺ຂໍ ວາ. ສຎ຺ຎາ ຫິ ອສຸຠາທິກມ຺ປິ ສຸຠາທິໂຕ ສຊ຺ຊານນ຺ຕີ ອາສໍ, ຕສ຺ສາ ຈ ວິຆາຕໍ ອາສີສິຕສຸຠາທິອສິທ຺ຘິຍາ ຊເນຕີຕິ. ວນມິໂຄ ຕິຓປຸຣິສໍ ປຸຣິໂສຕິ ຄຓ຺ຫນ຺ໂຕ ອຍຖາຠູຈ຺ຈນິມິຕ຺ຕຄ຺ຄາຫໂກ, ຕຖາ ສຎ຺ຎາປີຕິ ອາຫ ‘‘ວນມິໂຄ ວິຍາ’’ຕິ. ກມ຺ມປຘານາ ສງ຺ຂາຣາຕິ ‘‘ປຏິສນ຺ຘິຍໍ ປກ຺ຂິປນໂຕ’’ຕິອາທິ ວຸຕ຺ຕໍ. ຊາຕິທຸກ຺ຂານຸພນ຺ຘໂຕຕິ ອຕ຺ຕນາ ນິພ຺ພຕ຺ຕິຍມາເນນ ຊາຕິທຸກ຺ເຂນ ອນຸພນ຺ຘຕາ. ຠວປຈ຺ຈຍາ ຊາຕິ ຫິ ຊາຕິທຸກ຺ຂນ຺ຕິ. ປທຸມໍ ວິຍ ທິສ຺ສມານໍ ຂຸຣຈກ຺ກໍ ວິຍ ຣູປມ຺ປິ ອິຕ຺ຖິອາທິຠາເວນ ທິສ຺ສມານໍ ນານາວິຘຸປທ຺ທວໍ ຊເນຕິ. ສພ຺ເພ ອນຕ຺ຖາ ຣາຄາທໂຍ, ຊາຕິອາທໂຍ ຈ ວິສຍຠູຕາ, ອນຸປສນ຺ຕາ, ສປ຺ປຏິຠຍາ ຈາຕິ. ຕປ຺ປຏິປກ຺ຂຠູຕຕ຺ຕາ ອສງ຺ຂຕາ ຘາຕຸ ອມຕາທິໂຕ ທຏ຺ຐພ຺ພາ.

ວວຕ຺ຖານາຠາໂວ ‘‘ອິທເມວ ອິມສ຺ສ ອາຣມ຺ມຓ’’ນ຺ຕິ ນິຍມາຠາໂວ, ເຕນ ຍຖາ ອຣຎ຺ຎມກ຺ກໂຏ ເກນຈິ ອນິວາຣິໂຕ ຄຫິຕໍ ເອກໍ ຣຸກ຺ຂສາຂໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ ຄຓ຺ຫາຕິ, ຕມ຺ປິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ກຕ຺ຖຈິ ອນວຏ຺ຐິໂຕ ປຣິພ຺ຠມຕິ, ເອວໍ ຄຫິຕໍ ເອກໍ ອາຣມ຺ມຓໍ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎໍ, ຕມ຺ປິ ມຸຎ຺ຈິຕ຺ວາ ອຎ຺ຎນ຺ຕິ ອນວຏ຺ຐິຕຕາ, ອາຣມ຺ມຓໍ ອຄ຺ຄເຫຕ຺ວາ ປວຕ຺ຕິຕຸໍ ອສມຕ຺ຖຕາ ຈ ມກ຺ກຏສມານຕາຕິ ທສ຺ເສຕິ. ອຏ຺ຐິເວຘວິທ຺ໂຘປິ ອຸປ຺ປຖໍ ອນຸຄຈ຺ຉນ຺ໂຕ ທຸຏ຺ຐສ຺ໂສ ອສ຺ສຂຬຸງ຺ໂກ. ຍຕ຺ຖກາມນິປາຕິໂຕຕິ ຍຕ຺ຖ ກຕ຺ຖຈິ ອິຈ຺ຉິຕາຣມ຺ມເຓ ນິປາຕິຠາວໂຕ. ນານາເວສຘາຣີ ຣງ຺ຄນໂຏ.

ອາຍຕນທາຕຸນິທ຺ເທສວຓ຺ຓນາ ນິຏ຺ຐິຕາ.

ອິຕິ ປນ຺ນຣສມປຣິຈ຺ເຉທວຓ຺ຓນາ.