ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາກຣຓໍ

ອຏ຺ຐສາລິນິໍ ປນ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິຎ຺ຈ ຘາຕຸກຖາທິປຎ຺ຈປກຣຓສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖຎ຺ຈາຕິ ຕິສ຺ໂສ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາໂຍ ອຕ຺ຕນາ ສທິສນາເມນ ໂສຕຕ຺ຖກີຄນ຺ຖກາຣເກນ ພຸທ຺ຘໂຆສຠິກ຺ຂຸນາ ອາຍາຈິໂຕ ອກາສິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕາສຸ –

‘‘ວິສຸທ຺ຘາຈາຣສີເລນ, ນິປຸຓາມລພຸທ຺ຘິນາ;

ຠິກ຺ຂຸນາ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ, ສກ຺ກຈ຺ຈໍ ອຠິຍາຈິໂຕ’’ຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] ຈ.

‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ

ອຍໍ ອຏ຺ຐສາລິນີ ນາມ ຘມ຺ມສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ນິຄມນກຖາ] ຈ.

‘‘ອຕ຺ຖປ຺ປກາສນຕ຺ຖໍ, ຕສ຺ສາຫໍ ຍາຈິໂຕ ຐິຕຄຸເຓນ;

ຍຕິນາ ອທນ຺ຘຄຕິນາ, ສຸພຸທ຺ຘິນາ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ.

ຍໍ ອາຣຠິໍ ຣຈຍິຕຸໍ, ອຏ຺ຐກຖໍ ສຸນິປຸເຓສຸ ອຕ຺ເຖສຸ;

ສມ຺ໂມຫວິໂນທນໂຕ, ສມ຺ໂມຫວິໂນທນິໍ ນາມາ’’ຕິ [ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ນິຄມນກຖາ] ຈ.

‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ

ອຍໍ ສມ຺ໂມຫວິໂນທນີ ນາມ ວິຠງ຺ຄຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ [ວິຠ. ອຏ຺ຐ. ນິຄມນກຖາ] ຈ.

ອິມາສຸ ປນ ຕີສຸ ປຎ຺ຈປກຣຓຏ຺ຐກຖາຍ ນາມວິເສໂສ ນຕ຺ຖິ ອາຍາຈໂກ ຈ ນ ປກາສິໂຕ, ເກວລໍ ອຕ຺ຕໂນ ສທ຺ຘາຍ ເອວ ສຎ຺ໂຈທິເຕນ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ສາ ກຕາ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ. ວຸຕ຺ຕຎ຺ເຫຕໍ ຕສ຺ສາ ນິຄມເນ –

‘‘ກຸສລາທິຘມ຺ມເຠທໍ, ນິສ຺ສາຍ ນເຍຫິ ວິວິຘຄຓເນຫິ;

ວິຕ຺ຖາເຣນ຺ໂຕ ສຕ຺ຕມ-ມຠິຘມ຺ມປ຺ປກຣຓໍ ສຕ຺ຖາ.

ສຸວິຫິຕສນ຺ນິຏ຺ຐາໂນ, ປຏ຺ຐານໍ ນາມ ຍໍ ປກາເສສິ;

ສທ຺ຘາຍ ສມາຣທ຺ຘາ, ຍາ ອຏ຺ຐກຖາ ມຍາ ຕສ຺ສາຕິ ຈ.

‘‘ເອຕ຺ຕາວຕາ

ສຕ຺ຕປ຺ປກຣຓໍ ນາໂຖ, ອຠິຘມ຺ມມເທສຍິ;

ເທວາຕິເທໂວ ເທວານໍ, ເທວໂລກມ຺ຫິ ຍໍ ປຸເຣ;

ຕສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາ ເອສາ, ສກລສ຺ສາປິ ນິຏ຺ຐິຕາ’’ຕິ [ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑໙-໒໔.໑] ຈ.

‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ

ອຍໍ ສກລສ຺ສປິ ອຠິຘມ຺ມປິຏກສ຺ສ ອຏ຺ຐກຖາ’’ຕິ [ປຏ຺ຐາ. ອຏ຺ຐ. ໑໙-໒໔.໑] ຈ.

ເອກຈ຺ເຈ ປນ ອາຘຸນິກາ ເຖຣາ ‘‘ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາໂຍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ຍາຈິໂຕ ສງ຺ຆປາລພຸທ຺ຘມິຕ຺ຕໂຊຕິປາລາທີນໍ ອຎ຺ຎຕໂຣ ເຖໂຣ ອກາສີ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ. ອຍຎ຺ຈ ເນສໍ ວິຈາຣຓາ, ອຏ຺ຐສາລິນີສມ຺ໂມຫວິໂນທນີສຸ ‘‘ຕາ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ຍາຈິໂຕ ອກາສີ’’ຕິ ຄນ຺ຖກາເຣນ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນ ຎາຍຕິ ‘‘ຕກ຺ກາຣໂກ ອຎ຺ໂຎ, ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ປນ ຕາສຸ ຍາຈກປຸຄ຺ຄໂລເຍວາ’’ຕິ. ອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ –

‘‘ສີລກຖາ ຘຸຕຘມ຺ມາ, ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ເຈວ ສພ຺ພານິ…ເປ…

ອິຕິ ປນ ສພ຺ພໍ ຍສ຺ມາ, ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ມຍາ ສຸປຣິສຸທ຺ຘໍ;

ວຸຕ຺ຕໍ ຕສ຺ມາ ຠິຍ຺ໂຍ, ນ ຕໍ ອິຘ ວິຈາຣຍິສ຺ສາມີ’’ຕິ [ທີ. ນິ. ອຏ຺ຐ. ໑.ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] –

ເອວໍ ສີລກຖາທີນໍ ອຕ຺ຕນາ ເອວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ຕຠາໂວ ມຍາຕິປເທນ ປກາສິໂຕ. ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ປນ –

‘‘ກມ຺ມຏ຺ຐານານິ ສພ຺ພານິ, ຈຣິຍາຠິຎ຺ຎາ ວິປສ຺ສນາ;

ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ປນິທໍ, ຍສ຺ມາ ສພ຺ພໍ ປກາສິຕ’’ນ຺ຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ຄນ຺ຖາຣມ຺ຠກຖາ] –

ເອວໍ ມຍາຕິ ກຕ຺ຕຸປເທນ ວິນາ ວຸຕ຺ຕໍ. ເຕນາປິ ຎາຍຕິ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄກາຣໂກ ອຎ຺ໂຎ, ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາກາຣໂກ ອຎ຺ໂຎ’’ຕິ. ກິຎ຺ຈາປິ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາສຸ ອຠິຍາຈໂກ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ຠິກ຺ຂຸນາຕິ ຈ ຍຕິນາຕິ ຈ ອິເມເຫວ ສາມຎ຺ຎຄຸຓປເທຫິ ວຸຕ຺ໂຕ ນ ເຖເຣນາຕິ ສຄາຣວຄຸຓປເທນ, ຕຖາປິ ໂສ ‘‘ວິສຸທ຺ຘາຈາຣສີເລນ ນິປຸຓາມລພຸທ຺ຘິນາ’’ຕິ ຈ, ‘‘ອທນ຺ຘຄຕິນາ ສຸພຸທ຺ຘິນາ’’ຕິ ຈ ອິເມຫິ ອຘິກຄຸຓປເທຫິ ໂຖມິຕຕ຺ຕາ ‘‘ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທິກາຣໂກ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສເຍວາ’’ຕິ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ. ໂສ ຫິ ອຸປສມ຺ປນ຺ນກາລໂຕເຍວ ປຏ຺ຐາຍ ຄນ຺ຖໂກວິໂທ ປຣິຍຕ຺ຕິວິສາຣທຄຸຓສມ຺ປນ຺ໂນ, ຕສ຺ມິຎ຺ຈ ກາເລ ອູນທສວສ຺ໂສ ຠເວຍ຺ຍ, ຕສ຺ມາ ເຖເຣນາຕິ ນ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸນ຺ຕິ.

ຕໍ ປນ ເຕສໍ ອຕິວິຈາຣຓມຕ຺ຕເມວ. ນ ຫິ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ ‘‘ຕສ຺ມິໍ ກາເລ ອູນທສວສ຺ໂສ’’ຕິ ສກ຺ກາ ຄເຫຕຸໍ, ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄນິຄມເນປິ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນາ’’ຕິ ວຈນໂຕ, ນ ຈ ‘‘ວິສຸທ຺ຘາຈາຣສີເລນ, ນິປຸຓາມລພຸທ຺ຘິນາ’’ຕິ ວາ, ‘‘ອທນ຺ຘຄຕິນາ ສຸພຸທ຺ຘິນາ’’ຕິ ວາ ເອຕ຺ຕເກເຫວ ທ຺ວີຫິ ທ຺ວີຫິ ຄຸຓປເທຫິ ໂຖມເນນ ສຸໂຖມິໂຕ ໂຫຕິ, ອຎ຺ຎທຕ຺ຖຸ ‘‘ນິປ຺ປຠີກຕຂຊ຺ໂຊໂຕ ສມຸເທຕິ ທິວາກໂຣ’’ຕິ ໂຖມນໍ ວິຍ ໂຫຕິ. ນນຸ ອາຈຣິເຍນ ອຕ຺ຕໂນ ຄນ຺ຖນິຄມເນສຸ –

‘‘ປຣມວິສຸທ຺ຘສທ຺ຘາພທ຺ຘິວີຣິຍປຏິມຓ຺ຑິເຕນ ສີລາຈາຣຊ຺ຊວມທ຺ທວາທິຄຸຓສມຸທຍສມຸທິເຕນ ສກສມຍສມຍນ຺ຕຣຄຫນຊ຺ໂຌຄາຫຓສມຕ຺ເຖນ ປຎ຺ຎາເວຍ຺ຍຕ຺ຕິຍສມນ຺ນາຄເຕນ ຕິປິຏກປຣິຍຕ຺ຕິເຠເທ ສາຏ຺ຐກເຖ ສຕ຺ຖຸສາສເນ ອປ຺ປຏິຫຕຎາຓປ຺ປຠາເວນ ມຫາເວຍ຺ຍາກຣເຓນາ’’ຕິອາທິນາ –

ອຕ຺ຕໂນ ອນຸຈ຺ຉວິການິ ຄຸຓປທານິ ປກາສິຕານິ, ໂສເຍວ ຈ ໂປຣາຓສີຫຬຏ຺ຐກຖາໂຍ ສງ຺ຂິປິຕ຺ວາ ອຠິນວສງ຺ຄຫຏ຺ຐກຖານໍ ອາທິກຕ຺ຕາ ປຸພ຺ພງ຺ຄໂມ, ອຎ຺ເຎ ປນ ອຠິນວຏ຺ຐກຖາກາຣາ ຕສ຺ເສວ ອນຸວຕ຺ຕິຕ຺ວາ ອວເສສເມກໍ ວາ ທ຺ເວ ວາ ອຏ຺ຐກຖາໂຍ ອກໍສຸ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ໂຍ ໂຍ ອຕ຺ໂຖ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄ ວຸຕ຺ໂຕ, ໂສ ໂສ ຍຖານຸປ຺ປຕ຺ຕຏ຺ຐາເນ ຕໂຕ ຄເຫຕ຺ວາ ຕເຖວ ວຸຕ຺ໂຕ. ວິເສສໂຕ ປນ ປຏິຈ຺ຈສມຸປ຺ປາທວິຠງ຺ຄຂນ຺ຘາຍຕນຘາຕຸສຈ຺ຈວິຠງ຺ຄວຓ຺ຓນາສຸ ຌານກຖາວຓ຺ຓນາສຸ ຈ ອຍມຕ຺ໂຖ ອຕິວິຍ ປາກໂຏ, ໂຍປິ ຈ ຕຕ຺ຖ ອປ຺ປໂກ ກຕິປຍມຕ຺ໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ເຄນ ວິສທິໂສ ສໍວຓ຺ຓນາເຠໂທ ທິສ຺ສຕິ, ໂສປິ ອາຠິຘມ຺ມິການໍ ມຕານຸສາເຣນ ຍຖາ ໂປຣາຓຏ຺ຐກຖາຍໍ ວຸຕ຺ໂຕ, ຕເຖວ ວຸຕ຺ໂຕຕິ ເວທິຕພ຺ໂພ. ຍຖາ ຈ ອຏ຺ຐສາລິນິຍໍ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍ ວິນຍຏ຺ຐກຖາຍ ອຕິເທໂສ ທິສ຺ສຕິ [ຘ. ສ. ອຏ຺ຐ. ໑ ອກຸສລກມ຺ມປຖກຖາ], ຕເຖວ ສມນ຺ຕປາສາທິກາຍມ຺ປິ ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ ອຕິເທໂສ ທິສ຺ສເຕວ [ປາຣາ. ອຏ຺ຐ. ໑.໑໑;]. ຍທິ ຈ ອຏ຺ຐສາລິນີ ອຎ຺ເຎນ ກຕາ ຠເວຍ຺ຍ, ກຖໍ ຕາສຸ ອຎ຺ຎມຎ຺ຎາຕິເທໂສ ສກ຺ກາ ກາຕຸໍ. ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາສຸ ອຠິຍາຈໂກ ພຸທ຺ຘໂຆໂສ ອາຈຣິເຍນ ສມານນາໂມ ຈູຬພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຍາວຊ຺ຊຕນາ ອາຈຣິຍປຣມ຺ປຣາຍ ຄຫິໂຕ ໂສຕຕ຺ຖກີຄນ຺ຖກາຣໂກ ອຎ຺ໂຎເຍວ, ນ ອາຈຣິຍມຫາພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ. ເຕເນວ ຕຕ຺ຖ ວຸຕ຺ຕໍ ‘‘ຠິກ຺ຂຸນາ’’ຕິ ຈ ‘‘ຍຕິນາ’’ຕິ ຈ.

ຍທິ ປນ ເອຕ຺ຕເກນ ນິຏ຺ຐໍ ນ ຄຈ຺ເຉຍ຺ຍ, ເອວມ຺ປິ ວິຈາເຣຕພ຺ພໍ – ກິນ຺ນຸ ໂຂ ສງ຺ຆປາລາທໂຍ ເຖຣາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄາທີນໍ ກຣຓຕ຺ຖາຍ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖຣໍ ອາຍາຈມານາ ອຕ຺ຕນາ ສມຕ຺ຖຕໂຣຕິ ສທ຺ທຫນ຺ຕາ ອາຍາຈນ຺ຕິ ອຸທາຫຸ ອສທ຺ທຫນ຺ຕາຕິ? ສທ຺ທຫນ຺ຕາເຍວ ອາຍາຈນ຺ຕີຕິ ປາກໂຏເຍວາຍມຕ຺ໂຖ. ຕຖາ ຈ ສຕິ ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣ ສຍໍ ອຎ຺ເຎຫິ ສມຕ຺ຖຕໂຣວ ສມາໂນ ກສ຺ມາ ອຎ຺ຎໍ ອາຍາເຈຍ຺ຍ. ນ ຫິ ສທ຺ຘາສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ຖາມສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ໂຍພ຺ພນສມ຺ປນ຺ນສ຺ສ ອາຈຣິຍສ຺ສ ສຸນ຺ທຣຕຣໍ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖໍ ກາຕຸໍ ຠາຣິຍໍ ຠວິສ຺ສຕິ. ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາສຸ ຈ ວຸຕ຺ຕວຈນານິ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄອາຄມຏ຺ຐກຖາສຸ ວຸຕ຺ຕສໍວຓ຺ຓນາວຈເນຫິ ເອກາກາຣາເນວ ໂຫນ຺ຕິ. ຍທິ ຈ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖໍ ອຎ຺ໂຎ ກເຣຍ຺ຍ, ກຖມປິ ຕາຫິ ວຈນາກາຣສ຺ສ ວິສທິສຕາ ຠເວຍ຺ຍ ເອວ. ເອຕາສໍ ນິຄມເນ ຈ ທສ຺ສິເຕນ ‘‘ພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ຄຣູຫິ ຄຫິຕນາມເຘຍ຺ເຍນ ເຖເຣນ ກຕາ’’ຕິ ວຈເນນ ‘‘ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆເສນ ກຕາ’’ຕ຺ເວວ ປາກຏາ ໂຫນ຺ຕິ, ນ ອຎ຺ເຎນາຕິ. ເຍປິ ‘‘ອຎ຺ເຎນ ກຕາ’’ຕິ ວທນ຺ຕິ, ເຕປິ ‘‘ອິມິນາ ນາມ ເຖເຣນາ’’ຕິ ເອກໍສໂຕ ທສ຺ເສຕຸໍ ນ ສກ຺ໂກນ຺ຕິ, ຕຖາ ທສ຺ເສຕຸຎ຺ຈ ເລສມຕ຺ຕມ຺ປິ ສາຘກວຈນໍ ນ ທິສ຺ສຕິ. ຕສ຺ມາ ອຠິຘມ຺ມຏ຺ຐກຖາໂຍປິ ອິທານິ ອາຈຣິເຍຫິ ຈູຬພຸທ຺ຘໂຆໂສຕິ ໂວຫຣິເຕນ ພຸທ຺ຘໂຆເສນ ນາມ ຠິກ຺ຂຸນາຍາຈິໂຕ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄວິນຍາຄມຏ຺ຐກຖານໍ ກາຣໂກ ອາຈຣິຍມຫາພຸທ຺ຘໂຆສຕ຺ເຖໂຣເຍວ ອກາສີຕິ ນິຏ຺ຐເມຕ຺ຖ ຄນ຺ຕພ຺ພນ຺ຕິ.

ຍໍ ປນ ມຫາວໍເສ ‘‘ອາຈຣິຍພຸທ຺ຘໂຆໂສ ສີຫຬທີປາຄມນໂຕ ປຸພ຺ເພ ຊມ຺ພຸທີເປ ວສນກາເລເຍວ ອຏ຺ຐສາລິນິໍ ອກາສີ’’ຕິ ອຘິປ຺ປາເຍນ –

໒໒໕. ‘‘ຘມ຺ມສງ຺ຄຓິຍາກາສິ, ກຈ຺ຉໍ ໂສ ອຏ຺ຐສາລິນິ’’ນ຺ຕິ –

ວຸຕ຺ຕໍ, ຕໍ ອິທານິ ທິສ຺ສມານາຍ ອຏ຺ຐສາລິນິຍາ ນ ສເມຕິ. ຕຕ຺ຖ ຫິ ຄນ຺ຖາຣມ຺ເຠເຍວ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄໍ ອຕິທິສິຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາປິ ໂສ ຈ, ສມນ຺ຕປາສາທິກາ ຈ ພຫູສຸ ຐາເນສຸ ອຕິທິສີຍນ຺ຕິ. ຕສ຺ມາ ຕສ຺ສາ ອາຈຣິເຍນ ສີຫຬທີປໍ ປຕ຺ວາ ວິສຸທ຺ຘິມຄ຺ຄຎ຺ເຈວ ສມນ຺ຕປາສາທິກຎ຺ຈ ກຕ຺ວາ ປຈ຺ຉາເຍວ ກຕຠາໂວ ອຕິວິຍ ປາກໂຏຕິ.