໗. ຂາທິກຓ຺ຑ
ອຖ ຘາຕູຫິເຍວ ຠາວ+ກມ຺ມ+ກຕ຺ຕຸ+ກຣຓາທິສາຘນສຫິຕໍ ຂາທິວິຘານໍ ອາຣຠີຍເຕ –
‘‘ຕິຊມາເນຫິ ຂສາ ຂມາວີມໍສາສຸ’’ ອິຈ຺ຈາທີຫິ ປຈ຺ຈຍວິຘານຎ຺ຈ ປຣຣູປທ຺ວິຕ຺ຕາທິກາຣິຍຎ຺ຈ ຕ຺ຍາທິກຓ຺ເຑ ວຸຕ຺ຕນເຍເນວ ຎາຕພ຺ພໍ. ຕິຕິກ຺ຂນໍ ຕິຕິກ຺ຂາ, ‘‘ອິຕ຺ຖິຍ+ມຓກ຺ຕິກຍກຍາ ຈ’’ ອິຕິ ສຸຕ຺ເຕນ ອປຈ຺ຈໂຍ ຈ ‘‘ອິຕ຺ຖິຍ+ມຕ຺ວາ’’ຕິ ອາປຈ຺ຈໂຍ ຈ ໂຫຕິ. ຕຖາ ວີມໍສນໍ ວີມໍສາ. ‘‘ກິຕາ ຕິກິຈ຺ຉາສໍສເຍສຸ ໂຉ’’ຕິ ຉປ຺ປຈ຺ຈຍາທິມ຺ຫິ ກເຕ ຕິກິຈ຺ຉນໍ ຕິກິຈ຺ຉາ, ວິຈິກິຈ຺ຉນໍ ວິຈິກິຈ຺ຉາ. ຄຸປ=ໂຄປເນ, ພຘ=ພນ຺ຘເນຕິ ອິເມຫິ ຘາຕູຫິ ‘‘ນິນ຺ທາຍໍ ຄຸປ+ພຘາ ພສ຺ສ ໂຠ ຈ’’ ອິຕິ ຉປຈ຺ຈຍາທິມ຺ຫິ ຈ ທ຺ວິຕ຺ເຕ ປຣພກາຣສ຺ສ ອິມິນາ ຠກາເຣ ຈ ກເຕ ອປຈ຺ຈຍາທິ ໂຫຕິ. ຊິຄຸຈ຺ຉນໍ ຊິຄຸຈ຺ຉາ, ພີຠຈ຺ຉນໍ ພີຠຈ຺ຉາ. ‘‘ຕຸໍສ຺ມາ ໂລໂປ ຈິ+ຈ຺ຉາຍໍ ເຕ’’ ອິຕິ ອິຈ຺ຉາຍ+ມຕ຺ເຖ ຂ+ສ+ຉປ຺ປຈ຺ຈຍາ ໂຫນ຺ຕິ. ຠຸຊ=ປາລນຊ຺ໂຌຫາເຣສຸ, ພຸຠຸກ຺ຂນໍ ພຸຠຸກ຺ຂາ. ຊິ=ຊເຍ, ຊິຄິໍສນໍ, ຊິຄິໍສາ. ຆສ=ອທເນ, ຊິຆຈ຺ຉນໍ ຊິຆຈ຺ຉາ.
໒໗. ຠາວກມ຺ເມສຸ ຕພ຺ພານີຍາ
ຕພ຺ພອນີຍາ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປເຣ ຠາວກມ຺ເມສຸ ຠວນ຺ຕິ, ພຫຸລໍວິຘານາ ກຕ຺ຕຸກຣຓາທີສຸປິ. ຠູ=ສຕ຺ຕາຍໍ, ‘‘ຍຸວຓ຺ຓານ+ເມ ໂອປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ ໂອກາເຣ ‘‘ອູພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ອູອາຄໂມ, ຎ຺ຎກາໂຣ ອາທ຺ຍາວຍວຕ຺ໂຖ. ໂອສ຺ສ ‘‘ເອໂອນ+ ມຍວາ ສເຣ’’ຕິ ອວາເທໂສ, ຠູຍເຕຕິ ຠວິຕພ຺ພໍ ຠວຕາ ຠວນີຍໍ. ຠາວສ຺ເສ+ກຕ຺ຕາ ເອກວຈນເມວ, ຕຎ຺ຈ ນປຸໍສກລິງ຺ຄໍ.
ຕພ຺ພາທ຺ຍຠິຫິໂຕ ຠາໂວ,
ທພ຺ພມິວ ປກາສຕີຕິ-ພຫຸວຈນຎ຺ຈ ໂຫຕິ.
ກມ຺ເມ-ອຠິປຸພ຺ໂພ, ອຠິຠູຍເຕ ອຠິຠູຍິຕ຺ຖ ອຠິຠູຍິສ຺ສເຕຕິ ອຠິຠວິຕພ຺ໂພ ໂກໂຘ ປຓ຺ຑິເຕນ, ອຠິຠວິຕພ຺ພາ ຕຓ຺ຫາ, ອຠິຠວິຕພ຺ພໍ ທຸກ຺ຂໍ. ເອວໍ ອຠິຠວນີໂຍ ອຠິຠວນີຍາ ອຠິຠວນີຍໍ, ກມ຺ເມ ອຠິເຘຍ຺ຍສ຺ເສວ ລິງ຺ຄວຈນານິ.
ວິເສສ຺ສລິງ຺ຄາຕພ຺ພາທີ, ຕຕ຺ຖາ+ໂທ ປຎ຺ຈ ຠາວຊາ;
ນປຸໍສເກ ສິຍຸໍ ຠາເວ, ກ຺ໂຕ ຈາ+ໂນ ອກຕ຺ຕຣິ.
ຠາວສ຺ມິໍ ຆຓ ປຸເມ ເອວໍ, ອິຍຸວຓ຺ຓາ ຄຫາທິໂຊ;
ອປຈ຺ຈໂຍປິ ວາ+ສໍຂ຺ຍາ, ຕຸ+ມາທິຕ຺ວນ຺ຕກາ ສິຍຸໍ.
ອິໂຕ ປຣໍ ອຸປສຄ຺ຄປຸພ຺ພຕາ ຈ ກາລຕ຺ຕຍສ຺ສ ວາກ຺ຍຄຫຓຎ຺ຈ ວຸຕ຺ຕນເຍນ ຎາຕພ຺ພໍ, ຕສ຺ມາ ອນຸຣູປວາກ຺ຍເມວ ທສ຺ສຍິສ຺ສາມ –
ອາສ=ອຸປເວສເນ, ອາສເນ ອາສິຕພ຺ພໍ ຕຍາ ອາສນີຍໍ. ກມ຺ເມ-ອຸປາສີຍຕີຕິ ອຸປາສິຕພ຺ໂພ ຄຸຣຸ ອຸປາສນີໂຍ. ສີ=ສເຍ, ເອ+ອຍາເທສາ, ສຍນໍ ສຍິຕພ຺ພໍ ສຍນີຍໍ ຕຍາ. ອຕິສີຍຕີຕິ ອຕິສຍິຕພ຺ໂພ ກໂຏ ເຕ ອຕິສຍນີໂຍ. ປທ=ຄມເນ, ‘‘ປທາທີນໍ ກ຺ວຈີ’’ຕິ ຍຸກ, ກກາໂຣ ການຸພນ຺ຘກາຣິຍຕ຺ໂຖ, ອຸກາໂຣ ອຸຈ຺ຈາຣຓຕ຺ໂຖ, ທສ຺ສໂຊ ປຸພ຺ພຣູປຎ຺ຈ, ອຸປ຺ປຊ຺ຊນໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊິຕພ຺ພໍ ອຸປ຺ປຊ຺ຊນີຍໍ. ປຏິປຊ຺ຊີຍຕີຕິ ປຏິປຊ຺ຊິຕພ຺ໂພ ມຄ຺ໂຄ ປຏິປຊ຺ຊນີໂຍ. ພຸຘ=ຎາເຓ, ພຸຊ຺ຌເຕຕິ ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ ພຸຊ຺ຌນີໂຍ. ສຸ=ສວເນ, ສູຍເຕຕິ ໂສຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ, ຎ຺ຎິມ຺ຫິ ນາຄເມ ‘‘ຕຖນຣານໍ ຏຐຓລາ’’ຕິ ເຓ ຈ ກເຕ ‘‘ນ ເຕ ການຸພນ຺ຘ+ນາຄເມສູ’’ຕິ ໂອກາຣາຠາໂວ. ສຸຓິຕພ຺ໂພ, ສວນີໂຍ. ກຣ=ກຣເຓ –
໙໕. ປຣຣູປ+ມຍກາເຣ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖານ+ມນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ປຣຣູປໍ ໂຫຕິ ຍກາຣໂຕ ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ. ກຣີຍຕີຕິ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ຘມ຺ໂມ, ກຕ຺ຕພ຺ພາ ປູຊາ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກຸສລໍ.
໑໑໙. ຕຸໍ+ຕຸນ+ຕພ຺ເພສຸ ວາ
ຕຸມາທີສຸ ກຣສ຺ສາ ໂຫຕິ ວາ. ກາຕພ຺ພໍ ຫິຕໍ.
໑໗໑. ຣາ ນສ຺ສ ໂຓ
ຣນ຺ຕໂຕ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປຈ຺ຈຍນກາຣສ຺ສ ຓ ໂຫຕິ. ກຣຓີໂຍ.
ຠຣ=ຠຣເຓ, ຠຣີຍຕີຕິ ຠຣິຕພ຺ໂພ ຠຣຓີໂຍ. ຄຫ=ອຸປາທາເນ ‘‘ມໍ ວາ ຣຸຘາທີນໍ’’ຕິ ອນ຺ຕສຣາ ປໂຣມໍ ວາ ໂຫຕິ. ມກາໂຣ+ນຸພນ຺ໂຘ. ‘‘ໂຓ ນິຄ຺ຄຫີຕສ຺ສາ’’ຕິ ນິຄ຺ຄຫີຕສ຺ສ ໂຓ, ສໍຄຍ຺ຫຕີຕິ ສໍຄຓ຺ຫິຕພ຺ໂພ ສໍຄຓ຺ຫນີໂຍ, ‘‘ຕຖນຣາ’’ທິນາ ຓກາເຣ ຄຫຓີໂຍ. ຣມ=ກີຬາຍໍ, ຣມີຍຕີຕິ ຣມຓີໂຍ ວິຫາໂຣ. ອາປ=ປາປຸຓເນ, ‘‘ສກາປານໍ ກຸກກູ ເຓ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ສກາປານໍ ກຸກ+ກູ’ຕິ ໂຍຄວິຠາຄາ ກຸ, ອູອາຄເມ ນາຄມສ຺ສ ເຓ ຈ ກເຕ ປາປີຍຕີຕິ ປາປຸຓິຕພ຺ໂພ. ປຣຣູເປ ປຕ຺ຕພ຺ໂພ, ປາປຸຓນີໂຍ, ປາປນີໂຍ.
໙໖. ມນານໍ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ
ມກາຣ+ນກາຣນ຺ຕານໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖານໍ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ ໂຫຕ຺ຍ+ຍກາເຣ ພ຺ຍຎ຺ຊເນ. ວຄ຺ຄນ຺ຕໍ, ຄມິຍຕີຕິ ຄນ຺ຕພ຺ໂພ. ຄມິຕພ຺ພໍ ຄມນີຍໍ. ຂນ=ຂຓ=ອວທາຣເຓ, ນິຄ຺ຄຫີຕໍ ວຄ຺ຄນ຺ຕຕ຺ຕຎ຺ຈ, ຂຎ຺ຎເຕຕິ ຂນ຺ຕພ຺ພໍ ອາວາຏໍ ຂນິຕພ຺ພໍ ຂນນີຍໍ. ຫນ=ຫິໍສາຍໍ, ຫຎ຺ຎເຕຕິ ຫນ຺ຕພ຺ພໍ ຫນິຕພ຺ພໍ ຫນນີຍໍ. ມນ=ຎາເຓ, ມຎ຺ຎເຕຕິ ມນ຺ຕພ຺ໂພ ມນິຕພ຺ໂພ. ‘‘ປທາທີນໍ ກ຺ວຈີ’’ຕິ ຍຸກ, ຈວຄ຺ຄາທິມ຺ຫິ ກເຕ ມຎ຺ຎິຕພ຺ພໍ ມຎ຺ຎນີຍໍ.
ປູຊ=ປູຊາຍໍ, ‘‘ຈຸຣາທິໂຕ ຓີ’’ຕິ ຓິມ຺ຫິ ຎຸກາຣສ຺ສ ຄຸຣຸຕ຺ຕາ ໂອກາຣາວຸຕ຺ຕິ ‘‘ຍຸວຓ຺ຓານ+ເມໂອ ປຈ຺ຈເຍ’’ຕິ ເອກາເຣ ປູເຊຕພ຺ໂພ ອູມ຺ຫິ ອຍາເທເສ ປູຊຍິຕພ຺ໂພ ປູຊນີໂຍ ຠຄວາ.
ກຕ຺ຕຣິ-ຍາ=ປາປຸຓເນ, ນີຍຕີຕິ ນິຍ຺ຍານິໂຍ ມຄ຺ໂຄ, ຄຈ຺ຉນ຺ຕີຕິ ຄມນີຍາ ໂຠຄາ. ກຣເຓ-ນຫ=ໂສເຈຍ຺ເຍ, ນຫາຍນ຺ຕ຺ຍ+ເນນາຕິ ນຫານີຍໍ ຈຸຓ຺ຓໍ. ສມ຺ປທາເນ-ທາ=ທາເນ, ສໍ+ປປຸພ຺ໂພ, ສມ຺ມາ ປທີຍເຕ ອສ຺ສາຕິ ສມ຺ປທານິໂຍ ພ຺ຣາຫ຺ມໂຓ.
໒໘. ຆ຺ຍຓ
ຠາວກມ຺ເມສຸ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປໂຣ ຆ຺ຍຓ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ. ອູມ຺ຫິ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກາຣິຍໍ. ຫຣ=ຫຣເຓ, ຫຣີຍຕີຕິ ຫາຣິຍໍ. ຠຣ=ຠຣເຓ, ຠຣິຕພ຺ພໍ ຠາຣິຍໍ. ລຠ=ລາເຠ, ‘‘ວຄ຺ຄລເສຫິ ເຕ’’ຕິ ປຸພ຺ພຣູປຠກາເຣ ‘‘ຈຕຸຕ຺ຖທຸຕິຍາ’’ ທິນາ ຕຕິຍກ຺ຂເຣ ຈ ກເຕ ລຠິຕພ຺ພໍ ລພ຺ຠໍ.
ວຈ=ພ຺ຍຕ຺ຕວຈເນ,
໙໘. ກຄາ ຈຊານໍ ຆານຸພນ຺ເຘ
ຆານຸພນ຺ເຘ ຈກາຣ+ຊກາຣນ຺ຕານໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖານໍ ກ+ຄາ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ.
໘໔. ອສ຺ສາ ຓານຸພນ຺ເຘ
ຓກາຣານຸພນ຺ເຘ ປຈ຺ຈເຍ ປເຣ ອຸປນ຺ຕສ຺ສ ອກາຣສ຺ສ ອາ ໂຫຕິ. ວຈນໍ ວຸຈ຺ຈເຕຕິ ວາກ຺ຍໍ. ຠຊ=ເສວາຍໍ, ຠຊນີຍໍ ຠາຄ຺ຍໍ, ຊສ຺ສ ຄກາໂຣ. ຈິ=ຈເຍ, ຈຍນໍ ຈີຍຕີຕິ ວາ ເຈຍ຺ຍໍ. ຍສ຺ສ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ.
໕,໑໒໒. ນິໂຕ ຈິສ຺ສ ໂຉ
ນິໂຕ ປຣສ຺ສ ຈິສ຺ສ ໂຉ ໂຫຕີຕິອາທິຈກາຣສ຺ສ ໂຉ. ວິນິຈ຺ຉຍຕີຕິ ວິນິຈ຺ເຉຍ຺ຍໍ, ນາຄເມ ວິນິຈ຺ຉິນິຕພ຺ພໍ. ເອ+ອຍາເທເສສຸ ວິນິຈ຺ເຉຕພ຺ພໍ ວິນິຈ຺ຉນີຍໍ. ນີ=ປາປເນ, ນີຍຕີຕິ ເນຍ຺ໂຍ ເນຍ຺ຍາ ເນຍ຺ຍໍ, ເນຕພ຺ພໍ.
໒໙. ອາສ຺ເສ+ຈ
ອາກາຣນ຺ຕໂຕ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຆ຺ຍຓ ໂຫຕິ ຠາວກມ຺ເມສຸ ອາສ຺ສ ເອ ຈ. ທາ=ທາເນ, ທາຕພ຺ພໍ ເທຍ຺ຍໍ. ປາ=ປາເນ, ປີຍຕີຕິ ເປຍ຺ຍໍ. ມາ=ມາເນ, ມີຍຕີຕິ ເມຍ຺ຍໍ. ຎາ=ອວໂພຘເນ, ຎາຍຕີຕິ ເຎຍ຺ຍໍ ຎາຕພ຺ພໍ, ອູມ຺ຫິ ນາຄໂມ ‘‘ຎາສ຺ສ ເນ+ຊາ’’ຕິ ຎາສ຺ສ ຊາເທເສ ຊານິຕພ຺ພໍ, ວິຊານິຍໍ. ຂາ=ປກຖເນ, ສໍຂາຕພ຺ພໍ ສໍເຂຍ຺ຍໍ.
໓໐. ວທາທີຫິ ໂຍ
ວທາທີຫິ ກ຺ຣິຍຕ຺ເຖຫິ ໂຍ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ ຠາວກມ຺ເມສຸ. ວທ=ວຈເນ, ວທນໍ ວຊ຺ຊຕີຕິ ວາ ວຊ຺ຊໍ. ມທ=ອຸມ຺ມາເທ, ມທນໍ ມຊ຺ຊເຕ ອເນນາຕິ ວາ ມຊ຺ຊໍ. ຄມນໍ ຄມ຺ມເຕຕິ ວາ ຄມ຺ມໍ. ຄທ=ວຈເນ, ຄຊ຺ຊເຕ ຄທນີຍໍ ວາຕິ ຄຊ຺ຊໍ. ປທ=ຄມເນ, ປຊ຺ຊນີຍໍ ປຊ຺ຊໍ ຄາຖາ. ອທ+ຂາທ=ຠກ຺ຂເນ, ຂຊ຺ຊຕີຕິ ຂຊ຺ຊໍ ຂາທນີຍໍ. ທມ=ທມເນ, ທມ຺ມເຕຕິ ທມ຺ໂມ ທມນີໂຍ.
ຠຸຊາ+ນ຺ເນຕິ ຄຓສຸຕ຺ເຕນ ອນ຺ເນ ວຕ຺ຕພ຺ເພ ຍປຈ຺ຈໂຍ.
໘໓. ລຫຸສ຺ສຸປນ຺ຕສ຺ສຕິ
ລຫຸຠູຕສ຺ສ ອຸປນ຺ຕສ຺ສ ອິຍຸວຓ຺ຓສ຺ສ ເອໂອ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ. ຍສ຺ສ ປຸພ຺ພຣູເປ ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ໂພຕິ ໂຠຊ຺ໂຊ ໂອທໂນ, ໂຠຊ຺ຊາ ຍາຄຸ.
໓໑. ກິຈ຺ຈ ຆຈ຺ຈ ຠຈ຺ຈ ຠພ຺ພ ເລຍ຺ຍາ
ເອເຕ ສທ຺ທາ ຍປຈ຺ຈຍນ຺ຕາ ນິປຈ຺ຈນ຺ເຕ. ກຣ=ກຣເຓ, ອິມິນາ ນິປາຕນາ ເຍ ກິຈາເທເສ ຈ ກເຕ ປຸພ຺ພຣູປໍ, ກຕ຺ຕພ຺ພໍ ກິຈ຺ຈໍ. ຫນ=ຫິໍສາຍໍ, ຆຈ຺ຈາເທສາທິມ຺ຫິ ກເຕ ຫນນໍ ຫຎ຺ຎເຕຕິ ວາ ຆຈ຺ຈໍ. ຠຣ=ຠຣເຓ, ຠຈ຺ຈາເທສາທິມ຺ຫິ ກເຕ ຠຣຓີໂຍ ຠຈ຺ໂຈ. ຠູ=ສຕ຺ຕາຍໍ, ຍມ຺ຫິ ໂອກາເຣ ອິມິນາ ອວາເທເສ ຠວຕີຕິ ຠພ຺ໂພ. ລິຫ=ອສ຺ສາທເນ, ຍມ຺ຫິ ອິມິນາ ຫສ຺ສ ຍກາເຣ ເລຫິຕພ຺ພໍ ເລຍ຺ຍໍ, ເອກາຣວຸທ຺ຘິ.
໓໒. ຄຸຫາທີຫິ ຍກ
ຄຸຫາທີຫິ ກ຺ຣິຍຕ຺ເຖຫິ ຠາວກມ຺ເມສຸ ຍກ ໂຫຕິ. ຄຸຫ=ສໍວຣເຓ, ‘‘ລຫຸສ຺ສຸປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ສມ຺ປຕ຺ຕສ຺ສ ໂອກາຣສ຺ສ ‘‘ນ ເຕ ການຸພນ຺ຘນາຄເມສູ’’ຕິ ປຏິເສໂຘ. ‘‘ຫສ຺ສ ວິປລ຺ລາໂສ’’ຕິ ວິປລ຺ລາເສ ຄຸຫນໍ ຄຸຫິຕພ຺ພໍ ຄຸຍ຺ຫໍ. ທຸຫ=ປປູຣເຓ, ໂທຫນໍ ທຸຍ຺ຫຕີຕິ ວາ ທຸຍ຺ຫໍ. ສາສ=ອນຸສິຏ຺ຐິຍໍ –
໑໑໗. ສາສສ຺ສ ສິສ ວາ
ສາສສ຺ສ ສິສ ວາ ໂຫຕິ ການຸພນ຺ເຘ. ປຸພ຺ພຣູປໍ, ສາສີຍຕີຕິ ສິສ຺ໂສ.
ສິທ຺ຘາ ເອເວ+ເຕ ຕພ຺ພາທໂຍ ເປສາ+ຕິສຄ຺ຄ+ປ຺ປຕ຺ຕກາເລສຸ ຄມ຺ຍມາເນສຸປິ, ສາມຎ຺ເຎນ ວິຘານໂຕ. ເປສນໍ – ‘‘ກຕ຺ຕພ຺ພ+ມິທໍ ຠວຕາ’’ຕິ ອາຓາປນໍ ອຊ຺ເຌສນຎ຺ຈ. ອຕິສຄ຺ໂຄ ນາມ ‘‘ກິ+ມິທໍ ມຍາ ກຕ຺ຕພ຺ພໍ’’ຕິ ປຸຏ຺ຐສ຺ສ ‘‘ປາໂຓ ນ ຫນ຺ຕພ຺ໂພ’’ຕິອາທິນາ ປຏິປຕ຺ຕິທສ຺ສນມຸເຂນ ກຕ຺ຕພ຺ພສ຺ສ ອນຸຎ຺ຎາ. ປຕ຺ຕກາໂລ ນາມ ສມ຺ປຕ຺ຕສມໂຍ. ໂຍ ກິຈ຺ຈກຣຓສມຍໍ ອຸປປຣິກ຺ຂິຕ຺ວາ ກໂຣຕິ, ຕສ຺ສ ສມຍາໂຣຈນໍ, ນ ຕຕ຺ຖ ອຊ຺ເຌສນ+ມຕ຺ຖິ. ໂຠຕາ ຂລຸ ກໂຏ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ ກຣຓີໂຍ ກາຣິໂຍ ກິຈ຺ໂຈ’’ ເອວໍ ຕ຺ວຍາ ກໂຏ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ, ໂຠໂຕ ຫິ ປຕ຺ໂຕ ກາໂລ ກຏກຣເຓ.
ເອວໍ ອຸທ຺ຘມຸຫຸຕ຺ເຕປິ ວຕ຺ຕມານໂຕ ເປສາທີສຸ ສິທ຺ຘາ ເອວ. ຕຖາ ອຣເຫ ກຕ຺ຕຣິ ສຕ຺ຕິວິສິຏ຺ເຐ ຈ ປຕີຍມາເນ, ອາວສ຺ສກາ+ຘມີຓຕາວິສິຏ຺ເຐ ຈ ຠາວາໂທ ສິທ຺ຘາ. ອຸທ຺ຘໍ ມຸຫຸຕ຺ຕໂຕ-ໂຠຕາ ກໂຏ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຠຕາ ຣຊ຺ຊໍ ກາຕພ຺ພໍ, ຠວໍ ອຣໂຫ. ໂຠຕາ ຠາໂຣ ວຫິຕພ຺ໂພ, ຠວໍ ສກ຺ໂກ. ໂຠຕາ ອວສ຺ສໍ ກໂຏ ກຕ຺ຕພ຺ໂພ. ໂຠຕາ ນິກ຺ໂຂ ທາຕພ຺ໂພ.
໓໓. ກຕ຺ຕຣິ ລ຺ຕຸ+ຓ຺ກາ
ກຕ຺ຕຣິ ກາຣເກ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ລ຺ຕຸ+ຓ຺ກາ ໂຫນ຺ຕິ. ກຣ=ກຣເຓ, ປຣຣູເປ ‘‘ລ຺ຕຸ+ປິຕາທີນ+ມາ ສິມ຺ຫີ’’ຕິ ອາ ສິໂລໂປ ຈ. ກໂຣຕີຕິ ກຕ຺ຕາ. ເອວໍ ຠຣຕີຕິ ຠຕ຺ຕາ. ຫຣຕີຕິ ຫຕ຺ຕາ. ຠິທຕີຕິ ເຠຕ຺ຕາ, ເອກາໂຣ, ອູມ຺ຫິ ເຠທິຕາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ເຉຕ຺ຕາ. ໂຠຊນສ຺ສ ທາຕາ ໂຠຊນທາຕາ. ສນ຺ຘາຕີຕິ ສນ຺ຘາຕາ. ວຈຕີຕິ ວຕ຺ຕາ. ໂອກາຣປຣຣູເປສຸ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ໂຠຕ຺ຕາ. ‘‘ປທາທີນໍ ກ຺ວຈີ’’ຕິ ຍຸກາຄໂມ, ພຸຊ຺ຌຕີຕິ ພຸຊ຺ຌິຕາ. ຊານາຕີຕິ ຎາຕາ. ຉິນ຺ທຕີຕິ ເຉຕາ. ສຸຓາຕີຕິ ໂສຕາ. ‘‘ອູ+ລສ຺ເສ’’ຕິ ອູສ຺ສ ເອກາເຣ ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຄເຫຕາ. ຠວຕີຕິ ຠວິຕາ. ສຣຕີຕິ ສຣິຕາ. ‘‘ມນານໍ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ’’ຕິ ມສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫີເຕ ວຄ຺ຄນ຺ເຕ ຈ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄນ຺ຕາ. ນກາຣນ຺ຕານມ຺ປິ ນິຄ຺ຄຫີຕໍ, ຂນຕີຕິ ຂນ຺ຕາ. ສນຕີຕິ ສນ຺ຕາ. ມຎ຺ຎຕີຕິ ມນ຺ຕາ. ປາເລຕີຕິ ປາລຍິຕາ ປາເລຕາ, ເອຕ຺ຖ ຈຸຣາທິຕ຺ຕາ ຓິ.
ຓິຓາປີສຸ-ຠາວຍຕີຕິ ຠາວຍິຕາ ຠາເວຕາ. ເອວໍ ສາຣຍິຕາ ສາເຣຕາ, ທາປຍິຕາ ທາເປຕາ, ຫາປຍິຕາ ຫາເປຕາ, ນິໂຣຘຍິຕາ ນິໂຣເຘຕາ, ໂພຘຍິຕາ ໂພເຘຕາ, ຎາປຍິຕາ ຎາເປຕາ, ສາວຍິຕາ ສາເວຕາ, ຄາຫຍິຕາ ຄາເຫຕາ, ກາຣຍິຕາ ກາເຣຕາ, ກາຣາປຍິຕາ ກາຣາເປຕາ ອິຈ຺ຈາທິ.
ຓ຺ກປຈ຺ຈເຍ-ຓກາໂຣ ວຸທ຺ຘ຺ຍຕ຺ໂຖ. ຣຖໍ ກໂຣຕີຕິ ຣຖກາຣໂກ, ‘‘ອສ຺ສາ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ອາ ອມາທິສມາໂສ ຈ. ອນ຺ນໍ ທທາຕີຕິ ອນ຺ນທາຍໂກ. ‘‘ອຘາຕຸສ຺ສ ກາ+ສ຺ຍາທິໂຕ ເຆ+ສ຺ສີ’’ຕິ ເຆ ປເຣ ອສ຺ສ ອິອາເທໂສ, ອນ຺ນທາຍິກາ, ອນ຺ນທາຍກໍ ກຸລໍ. ‘‘ອາສ຺ສາ+ຓາປິມ຺ຫິ ຍຸກ’’ ອິຕິຓາປິໂຕ+ຎ຺ຎຕ຺ຣ ຍຸກ. ໂລກໍ ເນຕີຕິ ໂລກນາຍໂກ, ເອກາເຣ ‘‘ອາຍາ+ວາ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ອາຍາເທໂສ. ເອວໍ ວິເນຕີຕິ ວິນາຍໂກ.
ອກມ຺ມຸປປເທ-ກໂຣຕີຕິ ກາຣໂກ, ເອວໍ ທາຍໂກ ນາຍໂກ, ໂອກາເຣ ອາວາເທເສ ສຸຓາຕີຕິ ສາວໂກ. ປຸເຣ ວິຍ ອິກາເຣ ສາວິກາ. ລຸນາຕີຕິ ລາວໂກ. ປຸ=ປວເນ, ປຸນາຕີຕິ ປາວໂກ. ຠວຕີຕິ ຠາວໂກ, ອຸປາສຕີຕິ ອຸປາສໂກ. ຄຓ຺ຫາຕີຕິ ຄາຫໂກ ປາວໂກ, ຍາຊໂກ. ວຘ=ຫິໍສາຍໍ, ວເຘຕີຕິ ວຘໂກ, ‘‘ອຎ຺ຎຕ຺ຣາປີ’’ຕິ ວຸທ຺ຘິປຏິເສໂຘ. ‘‘ຫນສ຺ສ ຆາໂຕ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ຆາຕາເທໂສ, ຫນຕີຕິ ຆາຕໂກ. ‘‘ມໍ ວາ ຣຸຘາທີນໍ’’ຕິ ມໍ, ຣຸນ຺ຘໂກ, ຄຸຣຸຕ຺ຕາ ນ ວຸທ຺ຘິ. ຕຖາ ຠຸຎ຺ຊຕີຕິ ຠຸຎ຺ຊໂກ. ອາຍສ຺ສ ຣສ຺ເສ ກິຓາຕີຕິ ກຍໂກ. ປາເລຕີຕິ ປາລໂກ. ປູເຊຕີຕິ ປູຊໂກ.
ຂາທີສຸ-ຕິຕິກ຺ຂຕີຕິ ຕິຕິກ຺ຂໂກ. ວີມໍສຕີຕິ ວີມໍສໂກ ອິຈ຺ຈາທິ. ປນຸທຕີຕິ ປນູທໂກ, ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ’’ຈ຺ຈາທິນາ ທີໂຆ. ‘‘ຠີຕ຺ວາ+ນໂກ’’ຕິ ເອຕ຺ຖ ‘ອານໂກ’ຕິ ໂຍຄວິຠາຄາ ອານໂກ, ອາສ຺ສ ຣສ຺ເສ ນກາຣາຄເມ ຈ ‘‘ຎາສ຺ສ ເນ ຊາ’’ຕິ ຊາເທໂສ, ຊານນໂກ. ຓາປິມ຺ຫິ –
ອຓ-ອິຕິ ທຓ຺ຑກຘາຕຸ, ອາຓາເປຕີຕິ ອາຓາປໂກ. ຕຖາ ສຎ຺ຎາປໂກ, ປຕິຏ຺ຐາປໂກ. ສໍ+ປ ປຸພ຺ໂພ ອາປ=ປາປຸຓເນ, ນິພ຺ພານໍ ສມ຺ປາເປຕີຕິ ນິພ຺ພານສມ຺ປາປໂກ. ກາຣາປໂກ, ກາຣາປິກາ ອິຈ຺ຈາທິ.
ພຫຸລໍວິຘານາ ກມ຺ເມປິ-ປາເທຫິ ຫຣີຍຕີຕິ ປາທຫາຣໂກ. ຈຸປ=ມນ຺ທຄມເນ, ຄເລ ຈຸປ຺ປຕີຕິ ຄລໂຈປໂກ.
ສິທ຺ໂຘວ ລ຺ຕຸ ອຣຫາທີສຸ ‘‘ຠວໍ ຂລຸ ກຎ຺ຎາຍ ປຣິຄ຺ຄຫາຣໂຫ’’ຕິ (ປຣິຄ຺ຄຫິຕາ). ສີລຕ຺ເຖ-ອຸປາທານສີໂລຕິ ອຸປາທາຕາ. ສາຘຸ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຄນ຺ຕາ. ມຸຓ຺ຑນຘມ຺ມາ ມຸຓ຺ຑນາຈາຣາຕິ ມຸຓ຺ຑຍິຕາໂຣ, ເອຕ຺ຖ ‘‘ຘາຕ຺ວຕ຺ເຖ ນາມສ຺ມີ’’ຕິ ອິມ຺ຫິ ອູອາຄເມ ເອ+ອຍາເທເສ ມຸຓ຺ຑຍິຕຸສທ຺ທມ຺ຫິ ອາຣງາເທເສ ຈ ກເຕ ໂຍສ຺ສ ໂຏ.
໓໔. ອາວີ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ອາວີ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ ກຕ຺ຕຣິ. ‘‘ທິສສ຺ສ ປສ຺ສ+ທສ຺ສ=ທສ+ທ+ທກ຺ຂາ’’ຕິ ທສ຺ສາເທໂສ, ຠຍໍ ປສ຺ສຕີຕິ ຠຍທສ຺ສາວີ. ນີມ຺ຫິ ຠຍທສ຺ສາວິນີ. ຠຍທສ຺ສາວິ ຈິຕ຺ຕໍ. ອປ຺ປວິສຍຕາຎາປນຕ຺ຖໍ ຠິນ຺ນໂຍຄກຣຓໍ. ສາມຎ຺ຎວິຫິຕຕ຺ຕາ ສີລາທີສຸ ຈ ໂຫເຕວ.
໓໕. ອາສິໍສາຍ+ມໂກ
ອາສິໍສາຍໍ ຄມ຺ມມານາຍໍ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ອໂກ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ຊີວ=ປາຓຘາຣເຓ, ຊີວຕູຕິ ຊີວໂກ. ນນ຺ທ=ສມິທ຺ຘິຍໍ, ນນ຺ທຕູຕິ ນນ຺ທໂກ. ຠວຕູຕິ ຠວໂກ.
໓໖. ກຣາ ຓໂນ
ກຣໂຕ ກຕ຺ຕຣິ ຓ ໂນ ໂຫຕິ. ກໂຣຕີຕິ ກາຣຓໍ. ກຕ຺ຕຣີຕິ ກິໍ, ກໂຣຕິ ອເນນາຕິ ກຣຓໍ.
໓໗. ຫາໂຕ ວີຫິ+ກາເລສຸ
ຫາໂຕ ວີຫິສ຺ມິໍ ກາເລ ຈ ຓໂນ ໂຫຕິ. ‘‘ອາສ຺ສາ’’ຕ຺ຍາທິນາ ຍຸກ, ຊຫນ຺ຕິ ອຸທກໍຕິ ຫາຍນາ ວີຫໂຍ. ຊຫາຕິ ຠາເວ ປທຕ຺ເຖຕິ ຫາຍໂນ ສໍວຈ຺ຉໂຣ. ວີຫິກາເລສູຕິ ກິໍ, ຊຫາຕີຕິ ຫາຕາ.
໓໘. ວິທາ ກູ
ວິທສ຺ມາ ກູ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ກກາໂຣ ‘‘ກູໂຕ’’ຕິ ວິເສສນຕ຺ໂຖ. ວິທຕີຕິ ວິທູ, ໂລກວິທູ.
໓໙. ວິໂຕ ຎາໂຕ
ວິປຸພ຺ພາ ຎາອິຈ຺ຈ+ສ຺ມາ ກູ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎູ.
໔໐. ກມ຺ມາ
ກມ຺ມໂຕ ປຣາ ຎາອິຈ຺ຈ+ສ຺ມາ ກູ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ສພ຺ພໍ ຊານາຕີຕິ ສພ຺ພຎ຺ຎູ. ເອວໍ ມຕ຺ຕຎ຺ຎູ, ຘມ຺ມຎ຺ຎູ, ອຕ຺ຖຎ຺ຎູ ກາລຎ຺ຎູ, ກຕຎ຺ຎູ ອິຈ຺ຈາທິ. (ຠິກ຺ຂູຕິ ປນ ‘‘ຠຣາທິ’’ ຓ຺ວາທິສຸຕ຺ເຕນ ສິທ຺ຘໍ).
໔໑. ກ຺ວຈຓ
ກມ຺ມໂຕ ປຣາ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ກ຺ວຈິ ອຓ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ກຸມ຺ຠໍ ກໂຣຕີຕິ ກຸມ຺ຠກາໂຣ, ອມາທິສມາໂສ. ອິຕ຺ຖິຍໍ ກຸມ຺ຠກາຣີ. ເອວໍ ກມ຺ມກາໂຣ, ມາສາກາໂຣ, ກຏ຺ຐກາໂຣ, ຣຖກາໂຣ ສຸວຓ຺ຓກາໂຣ, ສຸຕ຺ຕກາໂຣ, ວຸຕ຺ຕິກາໂຣ, ຏີກາກາໂຣ. ສຣໍ ລຸນາຕີຕິ ສຣລາໂວຕິ ໂອ+ອວາເທສາ. ມນ຺ເຕ ອຊ຺ຌາຍຕີຕິ ມນ຺ຖຊ຺ຌາໂຍ, ອິ=ອຊ຺ເຌນຄຕີສຸ, ອຘິປຸພ຺ໂພ, ເອ+ອຍາເທສາ, ອຘິໂນ ອິສ຺ສ ຍກາຣ+ຈວຄ຺ຄາທໂຍ ຈ.
ພຫຸລາຘິກາຣາ ອິຫ ນ ໂຫຕິ ‘‘ອາທິຈ຺ຈໍ ປສ຺ສຕິ, ຫິມວນ຺ຕໍ ສຸໂຓຕິ, ຄາມໍ ຄຈ຺ຉຕິ’’. ກ຺ວຈີຕິ ກິໍ, ກມ຺ມກໂຣ, ເອຕ຺ຖ ອປຈ຺ຈໂຍ.
໔໒. ຄມາ ຣູ
ກມ຺ມໂຕ ປຣາ ຄມາ ຣູ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ຣານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອມຠາຄໂລໂປ. ເວທໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ເວທຄູ, ເອວໍ ປາຣຄູ.
ສາມຎ຺ຎວິຘານໂຕ ສີລາທີສຸປິ ໂຫຕິ. ຠວປາຣໍ ຄຈ຺ຉຕິ ສີເລນາຕິ ຠວປາຣຄູ. ອນ຺ຕຄມນສີໂລ ອນ຺ຕຄູ, ເອວໍ ອທ຺ຘຄູ.
໔໓. ສມານ+ຎ຺ຎ+ຠວນ຺ຕ+ຍາທິຕູ+ປມານາ ທິສາ ກມ຺ເມ ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ກາ
ສມານາທີຫິ ຍາທີຫິ ໂຈ+ປມາເນຫິ ປຣາ ທິສາ ກມ຺ມກາຣເກ ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ກາ ໂຫນ຺ຕິ. ‘‘ສ຺ຍາທິ ສ຺ຍາທິເນ+ກຕ຺ຖໍ’’ຕິ ສມາເສ ‘‘ຣານຸພນ຺ເຘ+ນ຺ຕສຣາທິສ຺ສາ’’ຕິ ທິສສ຺ສ ອິສຠາຄໂລເປ ‘‘ຣີຣິກ຺ຂເກສູ’’ຕິ ສມານສ຺ສ ສາເທເສ ຈ ສມາໂນ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ສທີ, ສທິກ຺ໂຂ. ເກ – ‘‘ນ ເຕ ການຸພນ຺ຘນາຄເມສູ’’ຕິ ເອຕ຺ຕາຠາໂວ, ສທິໂສ.
໑໒໕. ສມານາ ໂຣ ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສຸ
ສມານສທ຺ທໂຕ ປຣສ຺ສ ທິສສ຺ສ ຣ ໂຫຕິ ວາ ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສູຕິ ປກ຺ເຂ ທສ຺ສ ຣາເທເສ ສຣີ, ສຣິກ຺ໂຂ, ສຣິໂສ.
໓,໘໖. ສພ຺ພາທີນ+ມາ
ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສຸ ສພ຺ພາທີນ+ມາ ໂຫຕິ. ອຎ຺ໂຎ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ອຎ຺ຎາທີ, ອຎ຺ຎາທິກ຺ໂຂ, ອຎ຺ຎາທິໂສ.
໓,໘໗. ນ຺ຕ+ກິ+ມິ+ມານໍ ຏາ+ກີ+ຏີ
ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສຸ ນ຺ຕ+ກິໍ+ອິມສທ຺ທານໍ ຏາ+ກີ+ຏີ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ. ຏກາຣາ ສພ຺ພາເທສຕ຺ຖາ. ຠວາທີ ຠວາທິກ຺ໂຂ ຠວາທິໂສ, ກີທີ ກີທິກ຺ໂຂ ກີທິໂສ, ອຍມິວ ທິສ຺ສຕີຕິ ອີທີ ອີທິກ຺ໂຂ ອີທິໂສ. ອາກາເຣ ຍາທີ ຍາທິກ຺ໂຂ ຍາທິໂສ, ຕ຺ຍາທີ ຕ຺ຍາທິກ຺ໂຂ ຕ຺ຍາທິໂສ ອິຈ຺ຈາທິ.
໓,໘໘. ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫານໍ ຕາເມ+ກສ຺ມິໍ
ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສຸ ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫານໍ ຕາມາ ໂຫນ຺ເຕ+ກສ຺ມິໍ ຍຖາກ຺ກມໍ. ຕ຺ວໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕິ, ອຍໍ ວິຍ ທິສ຺ສຕີຕິ ຕາທີ ມາທີ ອິຈ຺ຈາທິ. ເອກສ຺ມິນ຺ຕິ ກິໍ, ຕຸມ຺ຫາທິໂສ ອມ຺ຫາທິໂສ.
໓,໘໙. ຕໍ+ມ+ມຎ຺ຎຕ຺ຣ
ຣີຣິກ຺ຂກນ຺ຕໂຕ+ຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຸຕ຺ຕຣປເທ ຕຸມ຺ຫາມ຺ຫານ+ເມກສ຺ມິໍ ຕໍ+ມໍ ໂຫນ຺ຕິ ຍຖາກ຺ກມໍ. ຕ຺ວໍ ທີໂປ ເອສໍ, ອຫໍ ທີໂປ ເອສໍຕິ ອຎ຺ຎປທຕ຺ເຖ ຕໍທີປາ ມໍທີປາ. ຕ຺ວໍ ສຣຓ+ເມສໍ, ອຫໍ ສຣຓ+ ເມສນ຺ຕິ ຕໍສຣຓາ ມໍສຣຓາ. ຕຍາ ໂຍໂຄ ຕຍ຺ໂຍໂຄ, ມຍາ ໂຍໂຄ ມຍ຺ໂຍໂຄຕິ ອມາທິສມາເສ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ.
໓,໙໐. ເວ+ຕສ຺ເສ+ຏ
ຣີ+ຣິກ຺ຂ+ເກສຸ ເອຕສ຺ສ ເອຏ ວາ ໂຫຕິ. ເອທີ ເອຕາທີ, ເອທິກ຺ໂຂ ເອຕາທິກ຺ໂຂ, ເອທິໂສ ເອຕາທິໂສ.
໔໔. ຠາວກາຣເກ ສ຺ວ+ຆຓ ຆ ກາ
ຠາເວ ກາຣເກ ຈ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ອ ຆຓ ຆ ກາ ໂຫນ຺ຕິ ພຫຸລໍ.
ອປຈ຺ຈໂຍ-ປຄ຺ຄຓ຺ຫນໍ ປຄ຺ຄໂຫ, ເອວໍ ນິຄ຺ຄໂຫ, ຘມ຺ມໍ ຘາເຣຕີຕິ ຘມ຺ມຘໂຣ, ເອວໍ ວິນຍຘໂຣ. ຕຖາ ຕໍ ກໂຣຕີຕິ ຕກ຺ກໂຣ, ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ເອວໍ ຫິຕກໂຣ, ທິວສກໂຣ, ທິນກໂຣ, ທິວາກໂຣ, ນິສາກໂຣ, ຘນຸໍ ຄຓ຺ຫີຕິ ຘນຸຄ຺ຄໂຫ. ເອວໍ ກວຈຄ຺ຄໂຫ. ທທ=ທາເນ, ສພ຺ພກາມໍ ທທາຕີຕິ ສພ຺ພກາມທໂທ, ສພ຺ພທໂທ. ອາໂຕ ‘‘ປໂຣກ຺ຂາຍຎ຺ຈາ’’ຕິ ຈຄ຺ຄຫເຓນ ທ຺ວິຕ຺ເຕ ‘‘ຣສ຺ໂສ ປຸພ຺ພສ຺ສາ’’ຕິ ຣສ຺ເສ ຈ ອນ຺ນໍ ທທາຕີຕິ ອນ຺ນທໂທ, ເອວໍ ຘນໂທ. ສໍປຸພ຺ໂພ ຘາ=ຘາຣເຓ, ສພ຺ພໍ ສນ຺ຘຫຕີຕິ ສພ຺ພສນ຺ໂຘ. ນີ=ປາປເນ, ວິປຸພ຺ໂພ, ວິເນສິ ວິເນຕິ ວິເນສ຺ສຕິ ເອເຕນ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ວິນໂຍ, ເອ+ອຍາເທສາ. ນຍນໍ ນໂຍ. ສິ=ເສວາຍໍ, ນິປຸພ຺ໂພ, ນິສ຺ສີຍຕີຕິ ນິສ຺ສໂຍ. ສິ=ສເຍ, ອນຸສຍິ ອນຸເສຕິ ອນຸເສສ຺ສຕີຕິ ອນຸສໂຍ. ອິ=ຄຕິມ຺ຫິ, ປຕິປຸພ຺ໂພ, ປຏິຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ຜລ+ເມຕີຕິ ປຈ຺ຈໂຍ. ສໍ+ອຸປຸພ຺ໂພ, ທາຄເມ ສມຸທໂຍ. ຈິ=ຈເຍ, ວິນິຈ຺ຉຍເຕ+ເນນ ວິນິຈ຺ຉຍນໍ ວາ ວິນິຈ຺ຉໂຍ, ‘‘ນິໂຕ ຈິສ຺ສ ໂຉ’’ຕິ ຈິສ຺ສ ໂຉ. ອຸຈ຺ຈຍນໍ ອຸຈ຺ຈໂຍ, ສໍຈໂຍ. ຂິ=ຂເຍ, ຂຍນໍ ຂໂຍ. ຊິ=ຊເຍ, ວິຊຍນໍ ວິຊໂຍ, ຊໂຍ. ກີ=ທພ຺ພວິນີມເຍ, ວິກ຺ກຍນໍ ວິກ຺ກໂຍ, ກໂຍ. ລີ=ສິເລສເນ, ອລ຺ລີຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອາລໂຍ, ລໂຍ. (ອິວຓ຺ຓນ຺ຕາ).
ອາສຸຓນ຺ຕີຕິ ອສ຺ສວາ, ອາສ຺ສ ຣສ຺ໂສ. ປຏິສ຺ສວນໍ ປຏິສ຺ສໂວ. ສຸ=ປສ຺ສວເນ, ອາຠວຄ຺ຄາ ສວນ຺ຕີຕິ ອາສວາ. ຣຸ=ສທ຺ໂທ ຣວຕີຕິ ຣໂວ. ຠວຕີຕິ ຠໂວ. ປຠວຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ປຠໂວ. ລູ=ເຉທເນ, ລວນໍ ລໂວ. (ອຸວຓ຺ຓນ຺ຕາ).
ຈຣ=ຈຣເຓ, ສໍຈຣຓໍ ສໍຈໂຣ. ທຣ=ວິທາຣເຓ, ອາທຣນໍ ອາທໂຣ. ອາຄຈ຺ຉຕິ ອາຄມນໍຕິ ວາ ອາຄໂມ. ສປ຺ປ=ຄມເນ, ສປ຺ປຕີຕິ ສປ຺ໂປ. ທິພ຺ພຕີຕິ ເທໂວ. ປກ຺ກມນໍ ປກ຺ກມຕີຕິ ວາ ປກ຺ກໂມ, ເອວໍ ວິກ຺ກໂມ. ຈຣ=ຈຣເຓ, ວນໍ ຈຣຕີຕິ ວນຈໂຣ. ກາໂມ ອວຈຣຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ກາມາວຈໂຣ ໂລໂກ, ກາມາວຈຣາ ປຎ຺ຎາ, ກາມາວຈຣໍ ຈິຕ຺ຕໍ. ຄາໂວ ຈຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ໂຄຈໂຣ. ປາເທນ ປິວຕີຕິ ປາທໂປ. ເອວໍ ກຈ຺ຉໂປ. ສິຣສ຺ມິໍ ຣຸຫຕີຕິ ສິໂຣຣຸໂຫ, ມນາທິຕ຺ຕາ ໂອ. ຄຸຫາຍໍ ສຍຕີຕິ ຄຸຫາສຍໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ເອວໍ ກຸຈ຺ຉິສຍາ ວາຕາ. ປພ຺ພເຕ ຕິຏ຺ຐຕີຕິ ປພ຺ພຕຏ຺ໂຐ ປຸຣິໂສ, ປພ຺ພຕຏ຺ຐາ ນທີ, ປພ຺ພຕຏ຺ຐໍ ຠສ຺ມໍ. ເອວໍ ຖລຏ຺ຐໍ ຊລຏ຺ຐໍ.
ກິຈ຺ຉຕ຺ເຖ ທຸມ຺ຫິ ອກິຈ຺ຉຕ຺ເຖ ສຸ+ອີສໍ+ສຸຂ ອຸປປເທສຸ-ທຸກ຺ເຂນ ກຣີຍຕິ ກຣຓໍ ວາ ທຸກ຺ກຣໍ. ເອວໍ ທຸສ຺ສໂຍ, ທຸກ຺ເຂນ ຠຣີຍຕີຕິ ທຸພ຺ຠໂຣ ມຫິຈ຺ໂຉ. ເອວໍ ທຸຣກ຺ຂໍ ຈິຕ຺ຕໍ, ທຸທ຺ທໂສ ຘມ຺ໂມ, ທຸຣນຸໂພໂຘ ຘມ຺ໂມ. ອີສໍ ສຍຕີຕິ ອີສໍສໂຍ, ເອວໍ ສຸຂສໂຍ. ອີສໍ ກຣີຍຕີຕິ ອີສກ຺ກຣໍ ກມ຺ມໍ. ສຸເຂນ ກຣີຍຕີຕິ ສຸກຣໍ ປາປໍ ພາເລນ. ເອວໍ ສຸຠໂຣ ອປ຺ປິຈ຺ໂຉ, ສຸທສ຺ສໍ ປຣວຊ຺ຊໍ, ສຸໂພຘ+ມິຈ຺ຈາທິ. ສພ຺ພຕ຺ຖ ປາທິອມາທິສມາສາ.
ຆຓ-ຠວຕີຕິ ຠາໂວ, ໂອ+ອາວາເທສາ. ອຍ=ອິຕິ ທຓ຺ຑກຘາຕຸ, ອຍຕິ ອິໂຕຕິ ອາໂຍ, ອາຫຣຕີຕິ ອາຫາໂຣ. ອຸປຫນຕີຕິ ອຸປຆາໂຕ, ‘‘ຫນສ຺ສ ຆາໂຕ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ຆາຕາເທໂສ. ຣຎ຺ຊຕີຕິ ຣາໂຄ, ‘‘ກຄາ ຈຊານໍ ຆານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ຊສ຺ສ ໂຄ. ຣຎ຺ຊນ຺ຕິ ອເນນາຕິ ຣາໂຄ. ‘‘ອສ຺ສາ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ອາ, ປຊ຺ຊເຕ+ເນນາຕິ ປາໂທ. ຕຸທ=ພ຺ຍຖເນ, ປຕຸຊ຺ຊເຕ+ເນນາຕິ ປໂຕໂທ. ຊຣີຍຕິ ອເນນາຕິ ຊາໂຣ, ເອວໍ ທາໂຣ. ຠຊີຍຕີຕິ ຠາໂຄ. ເອວໍ ຠາໂຣ. ລພ຺ຠຕີຕິ ລາໂຠ. ວິ+ໂອປຸພ຺ໂພ, ໂວຫຣີຍຕີຕິ ໂວຫາໂຣ. ທິຍ຺ຍຕີຕິ ທາໂຍ, ຍຸກ. ວິຫຎ຺ຎຕິ ເອຕສ຺ມາຕິ ວິຆາໂຕ. ວິຫຣນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວິຫາໂຣ. ອາຣມນ຺ຕິ ເອຕສ຺ມິນ຺ຕິ ອາຣາໂມ. ປຈນໍ ວາ ປາໂກ, ຈສ຺ສ ໂກ. ຈຊນໍ ຈາໂຄ. ຍຊນໍ ຍາໂຄ. ຣຊນໍ ຣາໂຄ.
໑໒໗. ອນ+ຆຓສ຺ວາ+ປຣີຫິ ໂຬ
ອາ+ປຣີຫິ ປຣສ຺ສ ທຫສ຺ສ ໂຬ ໂຫຕ+ນ+ຆຓສຸ. ປຣິທຫນໍ ປຣິຬາໂຫ. ເອວໍ ທາໂຫ. ຠຎ຺ຊນໍ ສງ຺ໂຄ. ເອວໍ ສງ຺ໂຄ. ສໍຂຣນໍ ສໍຂາໂຣ, ‘‘ກໂຣຕິສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ກສ຺ສ ໂຂ. ເອວໍ ປຣິກ຺ຂາໂຣ. ‘‘ປຸຣສ຺ມາ’’ຕິ ກຣສ຺ສ ໂຂ, ປຸເຣກ຺ຂາໂຣ, ເອຕ຺ຕໍ ຕທມິນາທິປາຐາ. ເອວໍ ອຸປກາໂຣ, ຄາໂຫ.
ຆ-ວຈຕີຕິ ວໂກ. ສິຈ=ປຄ຺ຆຣເຓ, ເສຈນໍ ເສໂກ. ເອວໍ ໂສໂກ, ເອໂອວຸທ຺ຘິໂຍ. ຍຸຎ຺ຊນໍ ໂຍໂຄ.
ກ-ປີ=ຕປ຺ປເນ, ປີເນຕີຕິ ປີໂຍ, ການຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວຸທ຺ຘິ, ‘‘ຍຸວຓ຺ຓານ+ມິຍງຸວງ ສເຣ’’ຕິ ອິຍງ. ຂິປ=ເປຣເຓ, ຂິປຕີຕິ ຂິໂປ. ຠຸຎ຺ຊນ຺ຕ຺ຍ+ເນນາຕິ ຠຸໂຊ. ຍຸຘ=ສມ຺ປຫາເຣ ອາຍຸຊ຺ຌນ຺ຕິ ອເນນາຕິ ອາຍຸຘໍ.
໔໕. ທາຘາຕ຺ວິ
ທາຘາໂຕ ພຫຸລ+ມິ ໂຫຕິ ຠາວກາຣເກສຸ. ທາ=ທາເນ, ອາທິຍຕີຕິອາທິ. ເອວໍ ອຸປາທິ. ຘາ=ຘາຣເຓ, ອຸທກໍ ທຘາຕີຕິ ອຸທຘິ, ‘‘ສຎ຺ຎາຍ+ມຸໂທ+ທກສ຺ສາ’’ຕິ ອຸທກສ຺ສ ອຸທາເທໂສ. ຊລໍ ຘິຍເຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ຊລຘິ. ວາລານິ ຘີຍນ຺ຕິ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ວາລຘິ. ສນ຺ຘີຍຕິ ສນ຺ຘາຕີຕິ ວາ ສນ຺ຘິ. ຘີຍຕີຕິ ຘິ. ວິຘີຍຕິ ວິຘາຕິ ວິຘານໍ ວາ ວິຘິ. ສມ຺ມາ ສມໍ ວາ ຈິຕ຺ຕໍ ອາທຘາຕີຕິ ສມາຘິ.
໔໖. ວມາທີຫ຺ຍ+ຖຸ
ວມາທີຫິ ຠາວກາຣເກສ຺ວ+ຖຸ ໂຫຕິ. ວມ=ອຸຄ຺ຄິຣເຓ, ວມນໍ ວມີຍຕີຕິ ວາ ວມຖຸ. ເວປ+ກມ຺ປ=ຈລເນ, ເວປນໍ ເວປຖຸ.
໔໗. ກ຺ວິ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ກ຺ວິ ໂຫຕິ ພຫຸລໍ ຠາວກາຣເກສຸ. ກກາໂຣ ການຸພນ຺ຘກາຣິຍຕ຺ໂຖ.
໑໕໙. ກ຺ວິສ຺ສ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ປຣສ຺ສ ກ຺ວິສ຺ສ ໂລໂປ ໂຫຕິ. ສມ຺ຠວຕີຕິ ສມ຺ຠູ. ເອວໍ ວິຠວຕີຕິ ວິຠູ, ອຠິຠູ, ສຍມ຺ຠູ. ຕຖາ ຘຸ=ກມ຺ປເນ, ສນ຺ຘຸນາຕີຕິ ສນ຺ຘຸ. ວິຠາຕີຕິ ວິຠາ. ປຠາຕີຕິ ປຠາ. ສໍຄມ຺ມ ຠາສນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສຠາ, ‘‘ກ຺ວິມ຺ຫິ ໂລໂປ+ນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ອນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສ ໂລໂປ. ຠຸເຊນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຠຸຊໂຄ. ເອວໍ ອຸຣໂຄ. ຕຸຣໍ=ສີຆໍ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຕຸຣງ຺ໂຄ. ເຂນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ຂໂຄ. ວິຫາຍເສ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ວິຫໂຄ, ຕທມິນາທິປາຐາ ວິຫາເທໂສ. ນ ຄຈ຺ຉຕີຕິ ນໂຄ. ເອວໍ ອໂຄ, ‘‘ນໂຄ ວາ+ປ຺ປາຓິນີ’’ຕິ ວິກປ຺ເປນ ນຎສມາເສ ຏາເທສນິເສໂຘ. ຊນ=ຊນເນ, ກມ຺ມໂຕ ຊາໂຕຕິ ກມ຺ມໂຊ, ອມາທິສມາໂສ, ກມ຺ມໂຊ ວິປາໂກ, ກມ຺ມຊາ ປຏິສນ຺ຘິ, ກມ຺ມຊໍ ຣູປໍ. ເອວໍ ຈິຕ຺ຕຊໍ, ອຸຕຸຊໍ, ອາຫາຣຊໍ. ອຕ຺ຕໂຊ ປຸຕ຺ໂຕ, ວາຣິມ຺ຫິ ຊາໂຕ ວາຣິໂຊ. ເອວໍ ຖລໂຊ. ປງ຺ກຊໍ. ຊລຊໍ. ອຓ຺ຑຊໍ. ສຣສິຊໍ, ອຸປປທສມາເສ ພຫຸລໍວິຘານາ ວິຠຕ຺ຍໂລເປ ‘‘ມນາທີຫີ’’ຕິອາທິນາ ສິອາເທໂສ. ທ຺ວິກ຺ຂຕ຺ຕຸໍ ຊາໂຕ ທ຺ວິໂຊ, ‘‘ຕທມິນາ’’ ທິນາ ກ຺ຂຕ຺ຕຸໍໂລໂປ. ປຈ຺ຉາ ຊາໂຕ ອນຸໂຊ. ສຎ຺ຊານາຕີຕິ ສຎ຺ຎາ. ປຊານາຕີຕິ ປຎ຺ຎາ. ເອວໍ ປຕິຏ຺ຐາຕີຕິ ປຕິຏ຺ຐາ. ຌາ=ຈິນ຺ຕາຍໍ, ປຣສມ຺ປຕ຺ຕິໍ ອຠິຊ຺ຌາຍຕີຕິ ອຠິຊ຺ຌາ. ຫິເຕສິຕໍ ອຸປຏ຺ຐາເປຕ຺ວາ ຌາຍຕີຕິ ອຸປຊ຺ຌາ. ໂສ ເອວ ອຸປຊ຺ຌາໂຍ, ‘‘ສກຕ຺ເຖ’’ຕິ ໂຍ. ສມ຺ມາ ຌາຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ສໍຌາ. ກ຺ວິທນ຺ຕາ ຘາຕ຺ວຕ຺ຖໍ ນ ຊຫນ຺ຕິ, ລິງ຺ຄຕ຺ຖໍ ປຏິປາທຍນ຺ຕິ.
໔໘. ອໂນ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຠາວກາຣເກສຸ ອໂນ ໂຫຕິ. ນນ຺ທ=ສມິທ຺ຘິຍໍ, ຠາເວ-ນນ຺ທິຍເຕ ນນ຺ທນໍ. ກມ຺ເມ-ອນນ຺ທີຍິຕ຺ຖ ນນ຺ທີຍຕິ ນນ຺ທີຍິສ຺ສຕິ ນນ຺ທິຕພ຺ພນ຺ຕິ ວາ ນນ຺ທນໍ ວນໍ. ຄຫນໍ ຄຫນີຍໍ ວາ ຄຫຓໍ, ‘‘ຕຖນຣາ’’ ທິນາ ນສ຺ສ ໂຓ. ຄຓ຺ຫນໍ, ນິຄ຺ຄຫີຕສ຺ສ ໂນ. ຈຣິຕພ຺ພໍ ຈຣຓໍ. ຠຸຍເຕ ຠວນໍ. ຫຸຍເຕ ຫວນໍ. ຣຸນ຺ຘິຕພ຺ພໍ ຣຸນ຺ຘນໍ ໂຣຘນໍ ວາ. ຠຸຎ຺ຊິຕພ຺ພໍ ຠຸຎ຺ຊນໍ ໂຠຊນໍ ວາ. ພຸຊ຺ຌິຕພ຺ພໍ ພຸຊ຺ຌນໍ, ‘‘ປທາທີນໍ ກ຺ວຈີ’’ຕິ ຍຸກ. ໂພຘນໍ ວາ. ສຸຕິ ສຸຍ຺ຍຕິ ວາ ສວນໍ. ປາປີຍຕີຕິ ປາປຸຓນໍ, ‘‘ສກາປານໍ ກຸກ+ກູ’’ຕິ ໂຍຄວິຠາຄາ ກຸອາຄເມ ນາຄເມ ຈ ຕສ຺ສ ໂຓ ຈ. ປາລີຍຕີຕິ ປາລນໍ ອິຈ຺ຈາທິ.
ກຕ຺ຕຣິ-ຣຊໍ ຫຣຕີຕິ ຣໂຊຫຣຓໍ ໂຕຍໍ. ວິຊານາຕີຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ. ຆາ=ຄນ຺ໂຘປາທາເນ, ຆາຍຕີຕິ ຆານໍ. ຌາ=ຈິນ຺ຕາຍໍ, ຌາຍຕີຕິ ຌານໍ. ກໂຣຕິ ອເນນາຕິ ກາຣຓໍ, ທີໂຆ. ວິອາກຣີຍນ຺ຕິ ເອເຕນາຕິ ພ຺ຍາກຣຓໍ. ປູຣຕິ+ເນນາຕິ ປູຣຓໍ. ທີຍເຕ+ເນນາຕິ ທານໍ. ປມີຍເຕ+ເນນາຕິ ປມາຓໍ. ວຸຈ຺ຈເຕ+ເນນາຕິ ວຈນໍ. ປນຸທຕິ ປນຸຊ຺ຊເຕ+ເນນາຕິ ວາ ປນຸທນໍ. ສູທ=ປຄຣເຓ, ສູທຕິ ສຸຊ຺ຊເຕ+ເນນາຕິ ວາ ສູທໂນ. ສຸຓາຕິ ສຸຍເຕ+ເນເນຕິ ວາ ສວນໍ. ລຸຍຕິ ລຸຍເຕ+ເນເນຕິ ວາ ລວນໍ. ເອວໍ ນຍນໍ. ປຸນາຕິ ປຸຍເຕ+ເນເນຕິ ວາ ປວໂນ. ສເມຕີຕິ ສມໂຓ ສມນໍ ວາ. ຕຖາ ຠາເວຕິ ຠາວີຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ຠາວນໍ. ເອວໍ ປາຈນໍ ປາຈາປນໍ ອິຈ຺ຈາທິ. ‘‘ອນ+ສຓສ຺ວາ ປຣີຫິ ໂຬ’’ຕິ ໂຬ, ອາຬາຫນໍ.
ອຘິກຣເຓ-ຕິຏ຺ຐຕິ ອສິນ຺ຕິ ຐານໍ. ເອວໍ ສຍນໍ, ເສນໍ ວາ ອາສນໍ. ອຘິກຣີຍຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ອຘິກຣຓໍ.
ສມ຺ປທານາປາທາເນສຸ-ສມ຺ມາ ປທີຍເຕ ຍສ຺ສ ຕໍ ສມ຺ປທານໍ. ອເປຈ຺ຈ ເອຕສ຺ມາ ອາທທາຕີຕິ ອປາທານໍ. ພຫຸລາຘິກາຣາ ຈລນາທີຫິປິ ສີລສາຘຸຘມ຺ເມສຸປິ ອໂນ, ຈລຕິ ສີເລນາຕິ ຈລໂນ ເອວໍ ຊລໂນ, ໂກຘໂນ, ໂກປໂນ. ມຓ຺ຑ=ຠຸສເນ, ມຓ຺ເຑຕິ ສີເລນາຕິ ມຓ຺ຑໂນ. ເອວໍ ຠູສໂນ. ‘‘ອຎ຺ຎາຕ຺ຣປີ’’ຕິ ໂອກາຣນິເສໂຘ.
໔໙. ອິຕ຺ຖິຍ+ມ+ຓ+ກ຺ຕິ+ກ+ຍກ+ຍາ ຈ
ອິຕ຺ຖິລິງ຺ເຄ ຠາເວ ກາຣເກ ຈ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ອອາທໂຍ ໂຫນ຺ຕິ ອໂນ ຈ ພຫຸລໍ.
ອ-ຊຣ=ວໂຍຫານິຍໍ, ຊິຣຕິ ຊິຣຓໍ ວາ ຊຣາ. ‘‘ອິຕ຺ຖິຍ+ມ+ຕ຺ວາ’’ຕິ ອາປຈ຺ຈໂຍ. ປຏິສມ຺ຠິຊ຺ຊຕີຕິ ປຏິສມ຺ຠິທາ. ປຏິປຊ຺ຊຕິ ເອຕາຍາຕິ ປຏິປທາ. ເອວໍ ສມ຺ປທາ, ອາປທາ. ອຸປາທີຍຕີຕິ ອຸປາທາ. ອິກ຺ຂ+ຈກ຺ຂ=ທສ຺ສເນ, ອຸປອິກ຺ຂຕີຕິ ອຸເປກ຺ຂາ. ‘‘ຍຸວຓ຺ຓານ+ເມໂອ ລຸຕ຺ຕາ’’ຕິ ເອກາໂຣ. ຈິນ຺ຕນໍ ຈິນ຺ຕາ. ສິກ຺ຂ=ວິຊ຺ໂຊປາທາເນ, ສິກ຺ຂນໍ ສິກ຺ຂີຍນ຺ຕີຕິ ວາ ສິກ຺ຂາ. ເອວໍ ຠິກ຺ຂາ. ອິຈ຺ຉນໍ ອິຈ຺ຉາ. ‘‘ຄມຍມິ’’ຈ຺ຈາທິນາ ຈ຺ຉງາເທໂສ. ປຸຈ຺ຉ=ປຸຈ຺ຉເນ, ປຸຈ຺ຉນໍ ປຸຈ຺ຉາ. ມິຘ+ເມຘ=ສງ຺ຄເມ, ອປຐິຕຘາຕຸ, ເມຘນໍ ເມຘາ. ເອວໍ ຄຸຘ=ປຣິເວຐເນ, ໂຄຘນໍ ໂຄຘາ. ຕິຕິກ຺ຂນໍ ຕິຕິກ຺ຂາ. ເອວໍ ວີມໍສາ, ຊິຄຸຈ຺ຉາ, ປິປາສາ, ປຸຕ຺ຕິຍາ. ອີຫນໍ ອີຫາ.
ຓ-ກຣຓໍ ກາຣາ, ‘‘ອສ຺ສາ ຓານຸພນ຺ເຘ’’ຕິ ອາ ໂຫຕິ, ເອວ+ມຸປຣິປິ. ຫຣຓໍ ຫາຣາ ມຸຕ຺ຕາວລິ. ຕຣຓໍ ຕາຣາ, ຘຣຓໍ ຘາຣາ. ອຣຓໍ ອາຣາ.
ຍຖາກຖຎ຺ຈິ ສທ຺ທມ຺ຫິ, ຣຸຬ຺ຫິຍາ ອຕ຺ຖນິຈ຺ຉໂຍ.
ກ຺ຕິ-ສມ຺ຠຸວນໍ ສມ຺ຠຸຕິ. ‘‘ນ ເຕ’’ຈ຺ຈາທິນາ ນ ວຸທ຺ຘິ. ສວນໍ ສຸຕິ. ນຍນໍ ນຍຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ນີຕິ. ມຎ຺ຎຕີຕິ ມຕິ, ‘‘ຄມາທິຣານໍ ໂລໂປນ຺ຕພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ຄມາທິຕ຺ຕາ ນໂລໂປ. ຄມນໍ ຄນ຺ຕພ຺ພາຕິ ວາ ຄຕິ. ອຸປຫນນໍ ອຸປຫຕິ. ຣມນ຺ຕິ ເອຕາຍ ຣມນໍ ວາ ຣຕິ. ຕນນໍ ຕຕິ. ນິຍມນໍ ນິຍຕິ. ຠຸຎ຺ຊນໍ ຠຸຕ຺ຕິ. ຍຸຎ຺ຊນໍ ຍຸຕ຺ຕິ, ປຣຣູປໍ. ເອວໍ ສມາປຊ຺ຊນໍ ສມາປຊ຺ຊເຕຕິ ສມາປຕ຺ຕິ. ສມ຺ປຕ຺ຕິ. ຍຊ=ເທວປູຊາສງ຺ຄຕິກຣຓທາເນສຸ, ຍຊນໍ ອິຏ຺ຐິ, ‘‘ຍຊສ຺ສ ຍສ຺ສ ຏິຍີ’’ຕິ ຏິອາເທໂສ, ‘‘ປຸຈ຺ຉາທິໂຕ’’ຕິ ຕສ຺ສ ໂຐ, ປຣຣູປປຐມກ຺ຂຣາ ຈ. ສາສນໍ ສິຏ຺ຐິ, ‘‘ສາສສ຺ສ ສິສ ວາ’’ຕິ ສິສ, ສານນ຺ຕຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂຐ’’ຕິ ຐາເທໂສ. ເຠທນໍ ຠິຊ຺ຊເຕຕິ ວາ ຠິຕ຺ຕິ. ຠຊ=ເສວາຍໍ, ຠຊນໍ ຠຕ຺ຕິ. ຕນ=ວິຕ຺ຖາເຣ, ຕໂນຕີຕິ ຕນ຺ຕິ, ນສ຺ສ ນິຄ຺ຄຫີຕາທິ.
ກ-ຄຸຫນ຺ຕີ ເອຕ຺ຖາຕິ ຄຸຫາ, ໂອກາຣນິວຸຕ຺ຕິ. ຣຸຊຕີຕິ ຣຸຊາ. ໂມທນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ມຸທາ ນາມ ມຸທິຕາ.
ຍກ-ວິທ=ຎາເຓ, ວິທນໍ ວິທນ຺ຕິ ເອຕາຍາຕິ ວາ ວິຊ຺ຊາ, ທສ຺ສ ເຊ ປຸພ຺ພຣູປໍ. ຍຊນໍ ອິຊ຺ຊາ, ຏິອາເທໂສ.
ຍ-ສຍນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ເສຍ຺ຍາ, ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ອຊ=ວຊ=ຄມເນ, ສມຊນໍ ສມຊນ຺ຕິ ເອຕ຺ຖາຕິ ວາ ສມຊ຺ຊາ. ປປຸພ຺ໂພ, ປພ຺ພຊນໍ ປພ຺ພຊ຺ຊາ. ຕວຄ຺ຄວຣຓາ’’ທິມ຺ຫິ ‘‘ຈວຄ຺ຄພຍຎາ’’ຕິ ໂຍຄວິຠາເຄນ ວສ຺ສ ເພ ທ຺ວິຕ຺ຕໍ. ອູມ຺ຫິ ປຣິຈຣຓໍ ປຣິຈຣິຍາ. ຊາຄຣຓໍ ຊາຄຣິຍາ.
ອນ-ປໂຍຊເກ ກາຣິຍຘາຕຸໂຕ ກຕ຺ຕຸໍ ປໂຍຊນໍ ກາຣຓໍ, ເອກາຣນິເສໂຘ ນສ຺ສ ໂຓ ຈ. ເອວໍ ຫຣິຕຸໍ ປໂຍຊນໍ ຫາຣຓໍ. ວິທ=ອນຸຠເວ, ວິຕ຺ຕິ ເວທຍຕີຕິ ວາ ເວທນາ. ວນ຺ທ=ອຠິວາທນຖຸຕີສຸ, ວນ຺ທນໍ ວນ຺ທນາ. ອຸປາສນໍ ອຸປາສນາ. ຈິຕ=ສໍເຈຕນາຍໍ, ເຈຕຍຕີຕິ ເຈຕນາ. ເທສິຍຕີຕິ ເທສນາ. ຠາວິຍຕີຕິ ຠາວນາ.
໕໐. ຊາຫາຫິ ນິ
ຊາ=ວໂຍຫານິມ຺ຫິ, ຫາ=ຈາເຄ, ອິເມຫິ ອິຕ຺ຖິຍໍ ນິ ໂຫຕິ. ຊານໍ=ວຍປຣິປາໂກ ຊານິ. ຫານໍ ຫານິ.
໕໑. ກຣາ ຣິຣິໂຍ
ກຣໂຕ ຣິຣິໂຍ ໂຫຕິ+ຕ຺ຖິຍໍ. ຣານຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ອຣໂລເປ ກຣຓໍ ກິຣິຍາ. ‘‘ກ຺ຣິຍາ’’ຕິ ‘‘ຕຸໍຕາເຍ’’ຈ຺ຈາທິມ຺ຫິ ‘‘ກ຺ຣິຍາຍໍ’’ຕິ ໂຍຄວິຠາຄາ ຣິຍຣມ຺ຫິ ອຣໂລໂປ, ຣິກາໂຣ ກກາເຣ+ນຸພນ຺ໂຘ ໂຫຕິ.
໕໒. ອິ+ກິ+ຕີ ສຣູເປ
ຘາຕຸສ຺ສ ສຣູເປ+ຠິເຘຍ຺ເຍ ເອເຕ ໂຫນ຺ຕິ. ວຈອິຈ຺ຈ+ຍໍ ຘາຕຸ ເອວ ວຈິ. ເອວໍ ຍຸຘິ. ‘‘ກໂຣຕິສ຺ສ ໂຂ’’ຕິ ວິກຣຓສ຺ສ ຎາປິຕຕ຺ຕາ ‘‘ກຕ຺ຕຣິ ໂລ’’ຕິ ໂລ, ປຈຕິ. ອກາໂຣ ກກາໂຣຕິ ຆຓນ຺ເຕນ ກາຣສທ຺ເທນ ຉຏ຺ຐີສມາໂສ.
໕໓. ສີລາ+ຠິກ຺ຂຎ຺ຎາ+ວສ຺ສເກສຸ ຓີ
ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ຓີ ໂຫຕິ ສີລາທີສຸ. ສໍສ=ປສໍສເນ, ປິຍປຸພ຺ໂພ, ປິຍໍ ປສໍສຕິ ສີເລນາຕິ ປິຍປສໍສີ ຣາຊາ. ອຖ ວາ ປິຍໍ ປສໍສຕິ ສີເລນ ວາ ຘມ຺ເມນ ວາ ຕສ຺ມິໍ ສາຘຸ ວາຕິ ປິຍປສໍສີ, ປິຍປສໍສນີ, ປິຍປສໍສິ ກຸລໍ, ອາວຸທ຺ຘິມ຺ຫິ ຕຖາ ສຈ຺ຈວາທີ, ຘມ຺ມວາທີ. ສີຆຍາຍີຕິ ‘‘ອສ຺ສາ+ຓາປິມ຺ຫີ ຍຸກ’’ ອິຕິ ຍຸກ. ປາປກາຣີ, ມາລກາຣີ ອິຈ຺ຈາທິ. ອຸຓ຺ຫໍ ຠຸຎ຺ຊຕິ ສີເລນາຕິ ອຸຓ຺ຫໂຠຊີ, ‘‘ລຫຸສ຺ສຸປນ຺ຕສ຺ສາ’’ຕິ ໂອກາໂຣ.
ອາຠິກ຺ຂຎ຺ເຎ-ປຸນປ຺ປຸນ ຂີຣໍ ປິວຕີຕິ ຂີຣປາຍີ, ຍຸກ. ອວສ຺ສໍ ກໂຣຕີຕິ ອວສ຺ສກາຣີ. ‘‘ສ຺ຍາທິ ສ຺ຍາທິເນ+ກຕ຺ຖໍ’’ຕິ ສມາເສ ວິຠຕ຺ຕິໂລເປ ຈ ກເຕ ‘‘ໂລໂປ’’ຕິ ນິຄ຺ຄຫີຕໂລໂປ. ສຕນ຺ທາຍີຕິ ເອຕ຺ຖ ພຫຸລໍວິຘານາ ວິຠຕ຺ຕິອໂລເປ ອມາທິສມາສປຏິເສເຘ ຈ ກເຕ ວຄ຺ຄນ຺ຕໍ.
ອຎ຺ຎສ຺ມິໍ ອຕ຺ເຖປິ ‘‘ຓີ’’ຕິ ໂຍຄວິຠາເຄນ ສິທ຺ຘໍ. ສາຘຸກາຣີ, ພ຺ຣຫ຺ມຈາຣີ, ອສ຺ສທ຺ຘໂຠຊີ. ປຓ຺ຑິຕໍ ອຕ຺ຕານໍ ມຎ຺ຎຕີຕິ ປຓ຺ຑິຕມານີ, ພຫຸສ຺ສຸຕຘາຣີ ອິຈ຺ຈາທິ.
ສາຘຸກຣຓໍ ສາຘຸກາໂຣ, ໂສ ອສ຺ສ ອຕ຺ຖີຕິ ສາຘຸກາຣີຕິ ຆຓນ຺ຕາ ອີ.
໕໔. ຖາວຣິ+ຕ຺ຕຣ ຠງ຺ຄຸຣ ຠິທຸຣ ຠາສຸຣ ຠສ຺ສຣາ
ເອເຕ ສທ຺ທາ ນິປຈ຺ຈນ຺ເຕ ສີເລ ຄມ຺ຍມາເນ. ອິມິນາ ນິປາຕນາ ວຣປຈ຺ຈໂຍ ຈ ຖາສ຺ສ ໂຖ ຈ, ຕິຏ຺ຐຕິ ສີເລນາຕິ ຖາວໂຣ. ອິ=ອຊ຺ເຌນຄຕີສຸ, ຕ຺ຕຣປຈ຺ຈໂຍ, ຄຈ຺ຉຕິ ສີເລນາຕິ ອິຕ຺ຕໂຣ. ຠຎ຺ຊ=ໂອມທ຺ທເນ, ຠຊ຺ຊເຕ ສຍເມວ ຠຊ຺ຊຕິ ວາ ອຕ຺ຕນາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠງ຺ຄຸໂຣ, ກມ຺ເມ ກຕ຺ຕຣິ ວາ ຄຸຣປຈ຺ຈໂຍ. ຠິຊ຺ຊເຕ ສຍເມວ ຠິນ຺ທຕິ ວາ ອຕ຺ຕານນ຺ຕິ ຠິທູໂຣ, ເອຕ຺ຖ ກູຣປຈ຺ຈໂຍ, ກກາໂຣ+ນຸພນ຺ໂຘ. ປຣຠຎ຺ຊນວິສເຍສຸປິ ອຸທາຫຣເຓສຸ ນ ໂຫຕິ. ຕຕ຺ຖາປິ ເກຈິ ‘‘ໂທສນ຺ຘກາຣຠິທູໂຣ’’ຕິ ອິທໍ ສນ຺ຘາຍ ອິຈ຺ຉນ຺ຕິ. ຠາສຕິ ທິປ຺ປຕີຕິ ຠາສຸໂຣ, ອຸຣປຈ຺ຈໂຍ. ສຣປຈ຺ຈເຍ ຠສ຺ສໂຣ, ‘‘ພ຺ຍຎ຺ຊເນ ທີຆຣສ຺ສາ’’ຕິ ຣສ຺ໂສ. (ເຕກາລິກປ຺ປຈ຺ຈຍາ).
໕໕. ກຕ຺ຕຣິ ຠູເຕ ກ຺ຕວນ຺ຕຸ+ກ຺ຕາວີ
ຠູເຕ ອຕ຺ເຖ ວຕ຺ຕມານໂຕ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ກ຺ຕວນ຺ຕຸ+ກ຺ຕາວີ ໂຫນ຺ຕິ ກຕ຺ຕຣິ. ວິຊິນີຕິ ວິຊິຕວາ ວິຊິຕາວີ, ການຸພນ຺ຘຕ຺ຕາ ນ ວຸທ຺ຘິ. ຄຸຓວນ຺ຕຸ ທຓ຺ຑິສມໍ. ຫຸ=ຫວເນ, ອຄ຺ຄິໍ ອຫວີຕິ ຫຸຕວາ ຫຸຕາວີ, ຫຸຕາວິນີ ຫຸຕວານີ. ‘‘ຠູເຕ’’ຕິ ຍາວ ‘‘ອາຫາຣຕ຺ຖາ’’ຕິ ອຘິກາໂຣ.
໕໖. ກ຺ໂຕ ຠາວກມ຺ເມສຸຕິ
ຠາເວ ກມ຺ເມ ຈ ຠູເຕ ກ຺ໂຕ ໂຫຕິ. ອສນໍ ອາສິຕໍ ຠວຕາ, ຎິ. ກຣີຍິຕ຺ຖາຕິ ກໂຕ ກໂຏ ຠວຕາ, ‘‘ຄມາທິຣານໍ’’ ຕ຺ຍາທິນາ ຣໂລໂປ. ເອວ+ມຸປຣິປິ.
໕໗. ກຕ຺ຕຣິ ຈາ+ຣມ຺ເຠ
ກ຺ຣິຍາຣມ຺ເຠ ກຕ຺ຕຣິກ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ຈ, ປກຣີຕິ ປກໂຕ ຠວໍ ກຏໍ. ປກຣີຍິຕ຺ຖາຕິ ປກໂຕ ກໂຏ ຠວຕາ. ປສຸປີຕິ ປສຸຕ຺ໂຕ ຠວໍ. ປສຸປີຍິຕ຺ຖາຕິ ປສຸຕ຺ຕໍ ຠວຕາ, ປຣຣູປໍ.
໕໘. ຐາ+ສ ວສ ສິລິສ ສີ ຣຸຫ ຊຣ ຊນີຫິ
ຐາທີຫິ ກຕ຺ຕຣິ ກ຺ໂຕ ໂຫຕິ ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ຈ. ອຸປຏ຺ຐາສີຕິ ອຸປຏ຺ຐີໂຕ ຠວໍ ຄຸຣຸໍ. ອຸປຏ຺ຐີຍິຕ຺ຖາຕິ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ຄຸຣຸ ໂຠຕາ, ‘‘ຐາສ຺ສີ’’ຕິ ຐາສ຺ສ ອິ. ເອວໍ ອຸປາສີຕິ ອຸປາສິໂຕ. ອຸປາສີຍິຕ຺ຖາຕິ ອຸປາສິໂຕ. ‘‘ຎິ ພ຺ຍຎ຺ຊນສ຺ສາ’’ຕິ ຎິ. ອນຸວຸສິ ອນຸວຸສີຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອນຸວຸສີໂຕ. ‘‘ອສ຺ສູ’’ຕິ ອສ຺ສ ອຸກາໂຣ. ອາປຸພ຺ໂພ ສິລິສ=ອາລິງ຺ຄເນ, ອາສິເລສິ ອາສິເລສີຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອາສິລິຏ຺ໂຐ. ‘‘ສານນ຺ຕຣສ຺ສ ຕສ຺ສ ໂຐ’’ຕິ ເຐ ປຣຣູປໍ ປຐມກ຺ຂຣຎ຺ຈ. ອຘິສຍິ ອຘິສີຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອຘິສຍິໂຕ ຂໂຏປິກໍ ຠວໍ, ອຘິສຍິຕາ ຂໂຏປິກາ ໂຠຕາ. ເອວໍ ອາຣຸຫິ ອາຣຸຫີຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຣຸກ຺ຂໍ ຠວໍ, ອາຣຸຬ຺ໂຫ ຣຸກ຺ໂຂ ໂຠຕາ, ‘‘ຣຸຫາທີຫິ ໂຫ ຬ ຈາ’’ຕິ ຕສ຺ສ ຫກາໂຣ ປຸພ຺ພຫກາຣສ຺ສ ຈ ໂຬ. ອນຸຊີຣິ ອນຸຊີຣີຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອນຸຊິຓ຺ໂຓ ວສລິໍ ຠວໍ, ອນຸຊິຓ຺ຓາ ວສລີ ໂຠຕາ, ‘‘ຕຣາທີຫິ ຣິຓ຺ໂຓ’’ຕິ ກ຺ຕສ຺ສ ຣິຓ຺ຓາເທໂສ ‘‘ຣານຸພນ຺ເຘ’’ຕ຺ຍາທິນາ ອຣຠາຄສ຺ສ ໂລໂປ ຈ. ອນ຺ວຊາຍິ ອນ຺ວຊາຍິຕ຺ຖາຕິ ວາ ອນຸຊາໂຕ ມາຓວໂກ ມາຓວິກໍ, ອນຸຊາຕາ ມາຓວິກາ ມາຓວເກນ, ‘‘ຊນິສ຺ສາ’’ຕິ ນສ຺ສ ອາ.
໕໙. ຄມນຕ຺ຖາ+ກມ຺ມກາ+ຘາເຣ ຈ
ຄມນຕ຺ຖໂຕ ອກມ຺ມກໂຕ ຈ ກ຺ຣິຍຕ຺ຖາ ອາຘາເຣ ກ຺ໂຕ ໂຫຕິ ກຕ຺ຕຣິ ຈ ຍຖາປຕ຺ຕຎ຺ຈ. ຍາ=ປາປຸຓເນ, ຍາຕວນ຺ໂຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ຍາຕໍ ຐານໍ. ຍາຕວນ຺ໂຕ ຍາຕາ, ຍານໍ ຍາຕໍ. ເອຕ຺ຖ ສນ຺ຕມ຺ປິ ກມ຺ມໍ ອນິຈ຺ຉິຕໍ. ຍາຍິຕາຕິ ຍາໂຕ ປໂຖ. ‘‘ເຍ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖາ, ເຕ ພຸທ຺ຘ຺ຍຕ຺ຖາ. ເຍ ພຸທ຺ຘ຺ຍຕ຺ຖາ, ເຕ ຄຕ຺ຍຕ຺ຖາ’’ຕິ ວຸຕ຺ຕຕ຺ຕາ ຕຖລກ຺ຂຓໍ ຍາຖາວໂຕ ອາຄໂຕ ອຠິສມ຺ພຸທ຺ໂຘຕິ ຕຖາຄໂຕ ອິຕິປິ ໂຫຕິ. ອາສິຕວນ຺ໂຕ ອສ຺ມິນ຺ຕິ ອາສິຕໍ. ອາສິຕວນ຺ໂຕ ອາສິຕາ. ອາສນ+ມາສິຕໍ.